Դիտել Բիզնեսի շարունակականություն էջի վիքիկոդը

'''Բիզնեսի շարունակականությունը''' կարող է սահմանվել որպես «կործանարար միջադեպից հետո կանխորոշված ընդունելի մակարդակներում ապրանքներ կամ ծառայություններ մատակարարելու կազմակերպության ունակություն»<ref>BCI Good Practice Guidelines 2013, quoted in [[Mid Sussex District Council]], [https://www.midsussex.gov.uk/media/1838/mid-sussex-business-continuity-plan.pdf Business Continuity Policy Statement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120142034/https://www.midsussex.gov.uk/media/1838/mid-sussex-business-continuity-plan.pdf |date=2022-01-20 }}, published April 2018, accessed 19 February 2021</ref>, իսկ '''բիզնեսի շարունակականության պլանավորումը'''<ref>{{cite magazine |date=June 26, 2015 |title=How to Build an Effective and Organized Business Continuity Plan |url=https://www.forbes.com/sites/johnrampton/2015/06/26/how-to-build-an-effective-and-organized-business-continuity-plan |magazine=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{cite web |date=2011 |title=Surviving a Disaster |url=https://www.americanbar.org/content/dam/aba/events/disaster/surviving_a_disaster_a_lawyers_guide_to_disaster_planning.authcheckdam.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.americanbar.org/content/dam/aba/events/disaster/surviving_a_disaster_a_lawyers_guide_to_disaster_planning.authcheckdam.pdf |archive-date=2022-10-09 |website=[[American Bar]].org (American Bar Association)}}</ref> (կամ բիզնեսի շարունակականության և ճկունության պլանավորումը) կանխարգելման և վերականգնման համակարգերի ստեղծման գործընթաց է ՝ հնարավոր սպառնալիքները վերացնելու համար<ref>Elliot, D.; Swartz, E.; Herbane, B. (1999) Just waiting for the next big bang: business continuity planning in the UK finance sector. Journal of Applied Management Studies, Vol. 8, No, pp. 43–60. Here: p. 48.</ref>։ Ի հավելումն, կանխարգելման նպատակն է ապահովել, որ ընթացիկ գործողությունները կատարվեն աղետներից առաջ և դրա ընթացքում<ref>{{cite magazine |author=Alan Berman |date=March 9, 2015 |title=Constructing a Successful Business Continuity Plan |url=http://www.businessinsurance.com/article/20150309/ISSUE0401/303159991/constructing-a-successful-business-continuity-plan |magazine=Business Insurance Magazine}}</ref>։ Բիզնեսի շարունակականությունը ինչպես բիզնեսի շարունակականության պլանավորման, այնպես էլ աղետների վերականգնման պատշաճ կատարման գնահատված արդյունքն է:

Ստանդարտացման տարբեր մարմիններ հրապարակել են բիզնեսի շարունակականության մի քանի ստանդարտներ ՝ ընթացիկ պլանավորման առաջադրանքների ցուցակ կազմելու հարցում օգնելու համար<ref>{{cite web |title=Business Continuity Plan |url=https://www.ready.gov/business/implementation/continuity |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207233700/https://www.ready.gov/business/implementation/continuity |archive-date=7 December 2018 |access-date=4 October 2018 |publisher=United States Department of Homeland Security}}</ref>։

Բիզնեսի շարունակականությունը պահանջում է վերևից ներքև մոտեցում՝ բացահայտելու կազմակերպության նվազագույն պահանջները՝ որպես կազմակերպություն նրա կենսունակությունն ապահովելու համար: Կազմակերպության դիմադրությունը ձախողմանը «կարողությունն է ... դիմակայելու իր միջավայրի փոփոխություններին և դեռևս գործելու»<ref name="auto">{{Cite journal |author1=Ian McCarthy |author2=Mark Collard |author3=Michael Johnson |year=2017 |title=Adaptive organizational resilience: an evolutionary perspective |journal=Current Opinion in Environmental Sustainability |volume=28 |pages=33–40 |bibcode=2017COES...28...33M |doi=10.1016/j.cosust.2017.07.005}}</ref>: Հաճախ այն կոչվում է ճկունություն, այն կարողություն է, որը կազմակերպություններին հնարավորություն է տալիս կա՛մ դիմանալ շրջակա միջավայրի փոփոխություններին՝ առանց մշտապես հարմարվելու, կա՛մ կազմակերպությունը ստիպված է հարմարեցնել աշխատանքի նոր ձև, որն ավելի լավ է համապատասխանում շրջակա միջավայրի նոր պայմաններին<ref name="auto" />։

== Ընդհանուր ակնարկ ==
Պլանը պետք է ներառի ցանկացած իրադարձություն, որը կարող է բացասաբար ազդել գործառնությունների վրա, ինչպիսիք են մատակարարման շղթայի ընդհատումը, կրիտիկական ենթակառուցվածքների (հիմնական սարքավորումների կամ հաշվողական/ցանցային ռեսուրսների) կորուստը կամ վնասը: ԲՇՊ - ն, այսպիսով, հանդիսանում է ռիսկերի կառավարման ենթաբաժին<ref>{{cite web |last=Intrieri |first=Charles |date=10 September 2013 |title=Business Continuity Planning |url=http://flevy.com/blog/business-continuity-planning/ |access-date=29 September 2013 |publisher=Flevy}}</ref>։  ԱՄՆ-ում պետական գործակալություններն այս գործընթացն անվանում են գործողությունների շարունակական պլանավորում ([[Անգլերեն|անգլ․]]՝ COOP)<ref>{{Cite web |title=Continuity Resources and Technical Assistance &#124; FEMA.gov |url=https://www.fema.gov/emergency-managers/national-preparedness/continuity |website=www.fema.gov}}</ref>։ Բիզնեսի շարունակականության պլանը<ref name="D.BCP">{{Cite web |title=A Guide to the preparation of a Business Continuity Plan |url=https://www.aig.co.uk/content/dam/aig/emea/united-kingdom/documents/property-insights/business-continuity-planning-guidelines-for-preparation-of-your-plan.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209125238/https://www.aig.co.uk/content/dam/aig/emea/united-kingdom/documents/property-insights/business-continuity-planning-guidelines-for-preparation-of-your-plan.pdf |archive-date=2019-02-09 |access-date=2019-02-08}}</ref> նկարագրում է բնական աղետների մի շարք սցենարներ և այն քայլերը, որոնք բիզնեսը կարող է ձեռնարկել յուրաքանչյուր դեպքում ՝ բնականոն գործունեությանը վերադառնալու համար: ԲՇՊ-ները նախապես կազմվում են և կարող են ներառել նաև նախազգուշական միջոցներ, որոնք պետք է ձեռնարկել: Սովորաբար ստեղծված լինելով՝ հիմնական աշխատողների, ինչպես նաև շահագրգիռ կողմերի մասնակցությամբ, ԲՇՊ-ը միջոցառումների ամբողջություն է, որոնք ուղղված են անբարենպաստ սցենարների դեպքում բիզնեսի հնարավոր վնասը նվազագույնի հասցնելուն<ref>{{cite web |date=19 April 2017 |title=Business Continuity Planning (BCP) for Businesses of all Sizes |url=http://www.williamadvisorygroup.com/business-continuity-planning-bcp-for-businesses-of-all-sizes/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424090047/http://www.williamadvisorygroup.com/business-continuity-planning-bcp-for-businesses-of-all-sizes/ |archive-date=24 April 2017 |access-date=28 April 2017}}</ref>։

=== Կայունություն ===
[[2005]] թվականին կատարված վերլուծությունը, թե ինչպես անսարքությունները կարող են բացասաբար ազդել կորպորացիաների գործունեության վրա, և ինչպես կայունության ներդրումները կարող են մրցակցային առավելություն տալ այն ձեռնարկությունների նկատմամբ, որոնք պատրաստ չեն տարբեր արտակարգ իրավիճակների <ref>{{cite book |author=Yossi Sheffi |author-link=Yossi Sheffi |url=http://resilient-enterprise.mit.edu |title=The Resilient Enterprise: Overcoming Vulnerability for Competitive Enterprise |date=October 2005 |publisher=MIT Press}}</ref>,  ընդլայնեց այդ ժամանակ տարածված բիզնեսի շարունակականության պլանավորման պրակտիկան: Առևտրային կազմակերպությունները, ինչպիսիք են մրցունակության խորհուրդը, աջակցեցին կայունության այս նպատակին<ref>{{cite web |title=Transform. The Resilient Economy |url=http://www.compete.org/publications/detail/31/the-resilient-economy-integrating-competitiveness-and-security |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022142939/http://www.compete.org/publications/detail/31/the-resilient-economy-integrating-competitiveness-and-security/ |archive-date=2013-10-22 |access-date=2019-02-04}}</ref>։

Փոփոխության հարմարվողականությունը, որը տեղի է ունենում, ըստ երևույթին, ավելի դանդաղ և էվոլյուցիոն, երբեմն տարիներ կամ տասնամյակներ շարունակ, նկարագրվում է որպես ավելի կայուն<ref>{{Cite web |title=Newsday &#124; Long Island's & NYC's News Source &#124; Newsday |url=https://www.newsday.com/2.811/jamie-herzlich/small-business-a-good-plan-shields-from-storm-clouds-1.1322137?firstfree=yes}}</ref>, և «ռազմավարական կայունություն» տերմինը ներկայումս օգտագործվում է ոչ միայն մեկանգամյա ճգնաժամին դիմակայելու համար, այլև անընդհատ կանխատեսելու և ճշգրտելու համար, «նախքան փոփոխությունների հիմքերի ի հայտ գալը»:

Այս մոտեցումը երբեմն հակիրճ նկարագրվում է հետևյալ կերպ ՝ պատրաստակամություն<ref>{{cite conference |author1=Tiffany Braun |author2=Benjamin Martz |date=2007 |title=Business Continuity Preparedness and the Mindfulness State of Mind |quote="An estimated 80 percent of companies without a well-conceived and tested business continuity plan, go out of business within two years of a major disaster" (Santangelo 2004) |book-title=AMCIS 2007 Proceedings |s2cid=7698286}}</ref>, պաշտպանություն, արձագանք և վերականգնում<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=Annex A.17: Information Security Aspects of Business Continuity Management |url=https://www.isms.online/iso-27001/annex-a-17-information-security-aspects-of-business-continuity-management/ |publisher=ISMS.online}}</ref>։

Կայունության տեսությունը կարող է կապված լինել հասարակայնության հետ կապերի ոլորտի հետ: Կայունությունը հաղորդակցական գործընթաց է, որը կառուցվում է քաղաքացիների, ընտանիքների, մեդիա համակարգի, կազմակերպությունների և կառավարությունների կողմից ամենօրյա խոսակցության և միջնորդավորված զրույցի միջոցով<ref>{{Cite web |title=Communication and resilience: concluding thoughts and key issues for future research |url=https://www.researchgate.net/publication/322693327 |website=www.researchgate.net}}</ref>։

Տեսությունը հիմնված է [[Փերդյու համալսարան|Փերդյու համալսարանի]] [[Բրայան Լամբ|Բրայան Լամբի]] հաղորդակցության դպրոցի պրոֆեսոր [[Պատրիս Մ. Բուզանել|Պատրիս Մ. Բուզանելի]] աշխատանքի վրա: Իր 2010թ. «Տոկունություն. Խոսել, դիմադրել և պատկերացնել նոր նորմեր» հոդվածում Բուզանելը քննարկել է կազմակերպությունների՝ ճգնաժամից հետո կայունություն ստեղծելու միջոցով բարգավաճելու կարողությունը<ref>{{Cite journal |last=Buzzanell |first=Patrice M. |date=2010 |title=Resilience: Talking, Resisting, and Imagining New Normalcies Into Being |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-communication_2010-03_60_1/page/1 |journal=Journal of Communication |volume=60 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1111/j.1460-2466.2009.01469.x |issn=1460-2466}}</ref>: Բուզանելը նշել է, որ կան հինգ տարբեր գործընթացներ, որոնք մարդիկ օգտագործում են կայունությունը պահպանելու համար ՝ նորմալ ապրելակերպի ստեղծում, ինքնության ամրապնդում, կապի ցանցերի պահպանում և օգտագործում, այլընտրանքային տրամաբանության կիրառում և բացասական զգացմունքների նվազեցում ՝ միաժամանակ ուժեղացնելով դրական հույզերը:

Եթե մենք դիմենք կայունության տեսությանը, ապա կարող ենք տեսնել, որ այն նման է հակաճգնաժամային հաղորդակցության տեսությունը, բայց դրանք նույնը չեն: Հակաճգնաժամային հաղորդակցության տեսությունը հիմնված է ընկերության հեղինակության վրա, մինչդեռ կայունության տեսությունը հիմնված է ընկերության վերականգնման գործընթացի վրա: Կայունության հինգ հիմնական բաղադրիչ կա․  նորմալ ապրելակերպի ստեղծում, ինքնության ամրապնդում, կապի ցանցերի պահպանում և օգտագործում, այլընտրանքային տրամաբանության կիրառում և բացասական զգացմունքների նվազեցում ՝ միաժամանակ ուժեղացնելով դրական հույզերը<ref>{{Cite journal |last=Buzzanell |first=Patrice M. |date=March 2010 |title=Resilience: Talking, Resisting, and Imagining New Normalcies Into Being |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-communication_2010-03_60_1/page/1 |journal=Journal of Communication |volume=60 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1111/j.1460-2466.2009.01469.x |issn=0021-9916}}</ref>։ Այս գործընթացներից յուրաքանչյուրը կարող է կիրառելի լինել բիզնեսի համար ճգնաժամային ժամանակներում ՝ կայունությունը դարձնելով կարևոր գործոն, որի վրա ընկերությունները պետք է կենտրոնանան վերապատրաստման ընթացքում:

Ճգնաժամն ազդում է մարդկանց երեք հիմնական խմբերի վրա. դրանք միկրո (անհատներ), մեզո (խմբեր կամ կազմակերպություններ) և մակրո մակարդակներ են (ազգային կամ միջկազմակերպական): Գոյություն ունեն նաև կայունության երկու հիմնական տեսակ ՝ նախաձեռնողական և ընթացիկ կայունություն:  Նախաձեռնողական կայունությունը ճգնաժամին նախապատրաստվելն է և ընկերության համար ամուր հիմք ստեղծելը: Ընթացիկ կայունությունը ներառում է աշխատողների հետ կապի և նամակագրության շարունակական պահպանում<ref>{{Cite journal |last=Buzzanell |first=Patrice M. |date=2018-01-02 |title=Organizing resilience as adaptive-transformational tensions |journal=Journal of Applied Communication Research |volume=46 |issue=1 |pages=14–18 |doi=10.1080/00909882.2018.1426711 |issn=0090-9882 |s2cid=149004681}}</ref>։ Նախաձեռնողական կայունությունը ընթացիկ խնդիրների լուծումն է, նախքան դրանց աշխատանքային միջավայրում հնարավոր փոփոխություններ առաջացնելը, և դրան հաջորդող կայունությունը, որը պահպանում է կապը և ընդունում փոփոխությունները միջադեպից հետո: Կայունությունը կարող է գնահատվել ցանկացած կազմակերպությունում: Նոր Զելանդիայում Քենթերբերիի համալսարանի «Կայուն կազմակերպություններ» ծրագրի շրջանակներում մշակվել է գնահատման գործիք ՝ կազմակերպությունների կայունության համեմատական վերլուծության համար<ref>{{cite web |date=March 22, 2011 |title=Resilient Organisations |url=http://www.resorgs.org.nz}}</ref>։ Այն ընդգրկում է 11 կատեգորիաներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պարունակում է 5-ից 7 հարց: Գնահատման արդյունքում ստացվել է կայունության գործակից<ref>{{cite web |date=November 28, 2017 |title=Resilience Diagnostic |url=https://resiliencei.com/resilience-diagnostic |access-date=July 19, 2024 |archive-date=March 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311104042/https://resiliencei.com/resilience-diagnostic |url-status=dead }}</ref>։

=== Շարունակականություն ===
Պլաններն ու ընթացակարգերը օգտագործվում են բիզնեսի շարունակականության պլանավորման մեջ՝ ապահովելու, որ կազմակերպության գործունեությունը պահպանելու համար անհրաժեշտ կարևոր կազմակերպչական գործողությունները շարունակվեն իրականացնել այն իրադարձությունների ընթացքում, երբ խախտվում են հիմնական գործառնական կախվածությունները: Շարունակականությունը պարտադիր չէ, որ տարածվի կազմակերպության կողմից իրականացվող բոլոր գործունեության վրա: Օրինակ, ISO 22301:2019-ի համաձայն, կազմակերպությունները պետք է սահմանեն իրենց բիզնեսի շարունակականության նպատակները, ապրանքների և ծառայությունների հետ գործառնությունների նվազագույն մակարդակները, որոնք կարող են համարվել ընդունելի, և առավելագույն թույլատրելի պարապուրդի ժամանակահատվածը ([[Անգլերեն|անգլ․՝]] MTPD), որը կարող է թույլատրվել<ref>ISO, [https://www.bsigroup.com/globalassets/Documents/iso-22301/resources/iso-22301-implementation-guide-2016.pdf ISO 22301 Business Continuity Management: Your implementation guide], published, accessed 20 February 2021</ref>։

Դրա պլանավորման հիմնական ծախսը աուդիտի համապատասխանության կառավարման փաստաթղթերի պատրաստումն է. ավտոմատացման գործիքները հասանելի են այս տեղեկատվության ձեռքով արտադրելու հետ կապված ժամանակը և ծախսերը նվազեցնելու համար:

== Գույքագրում ==
Պլանավորողները պետք է տեղեկատվություն ունենան հետևյալի մասին․

* Սարքավորումներ
* Սպառվող նյութեր և մատակարարներ
* Գտնվելու վայրը, ներառյալ այլ գրասենյակները և աշխատանքային տարածքների պահուստավորման/վերականգնման օբյեկտները ([[Անգլերեն|անգլ․՝]] WAR)
* Փաստաթղթեր, ներառյալ ձեռնարկությունից դուրս պահվող պահուստավորված օրինակները<ref name="D.BCP" />։
** Բիզնես փաստաթղթեր
** Ընթացակարգային փաստաթղթեր

== Վերլուծություն ==
Վերլուծության փուլը բաղկացած է․

* Ազդեցության վերլուծություն
* Սպառնալիքների և ռիսկերի վերլուծություն
* Ազդեցության սցենարներ

Կորուստների գործակիցների քանակական գնահատումը պետք է ներառի նաև «դատական գործընթացում պաշտպանության ծախսերը»<ref>{{Cite web |title=Emergency Planning |url=http://www.jcrcny.org/wp-content/uploads/2013/10/EmergencyManual.2.0.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.jcrcny.org/wp-content/uploads/2013/10/EmergencyManual.2.0.pdf |archive-date=2022-10-09}}</ref>։ Հաշվարկվել է, որ կորուստների կանխարգելման համար ծախսված մեկ դոլարը կարող է կանխել «բնական աղետների հետ կապված յոթ դոլար տնտեսական կորուստները»<ref>{{cite web |author=Helen Clark |date=August 15, 2012 |title=Can your Organization survive a natural disaster? |url=http://www.riema.ri.gov/berhodyready/files/Session_1_Business%20Continuity.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.riema.ri.gov/berhodyready/files/Session_1_Business%20Continuity.pdf |archive-date=2022-10-09 |website=RI.gov}}</ref>։

=== Բիզնեսի ազդեցության վերլուծություն (ԲԱՎ) ===
Բիզնեսի ազդեցության վերլուծությունը տարբերակում է կազմակերպության կրիտիկական (հրատապ) և ոչ կրիտիկական (ոչ հրատապ) գործառույթները/գործունեությունը: Գործառույթը կարող է համարվել կրիտիկական, եթե դա սահմանված է օրենքով:

Յուրաքանչյուր գործառույթ/գործունեություն, ընդհանուր առմամբ, կախված է բաղադրիչների համադրությունից՝ գործառույթն ապահովելու համար:

* [[Մարդկային ռեսուրսներ]] (Ամբողջ դրույքով աշխատող աշխատակազմ, կես դրույքով աշխատող աշխատակազմ, կամ պայմանագրային աշխատակիցներ)
* [[Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ|ՏՏ համակարգեր]]
* Ֆիզիկական ակտիվներ (բջջային հեռախոսներ, նոութբուքեր/աշխատանքային կայաններ և այլն)
* [[Փաստաթուղթ|Փաստաթղթեր]] (էլեկտրոնային կամ ֆիզիկական)

Յուրաքանչյուր գործառույթի համար նշանակվում է երկու արժեք.

* Վերականգնման կետի ([[Անգլերեն|անգլ.`]] RPO) նպատակը տվյալների թույլատրելի ուշացումն է: Օրինակ ՝ ընդունելի՞ է, որ ընկերությունը կորցնի տվյալները 2 օրվա ընթացքում<ref>{{cite web |last1=May |first1=Richard |title=Finding RPO and RTO |url=http://www.virtualdcs.co.uk/blog/business-continuity-planning-rpo-and-rto.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224604/http://www.virtualdcs.co.uk/blog/business-continuity-planning-rpo-and-rto.html |archive-date=2016-03-03}}</ref>։  Վերականգնման կետի նպատակը այն է, որ պետք է ապահովի, որ յուրաքանչյուր գործողության համար տվյալների առավելագույն թույլատրելի կորուստը չգերազանցվի:
* Թիրախային վերականգնման ժամանակ ([[Անգլերեն|անգլ]].` RTO) – գործառույթը վերականգնելու համար ընդունելի ժամանակահատված:

==== Վերականգնման առավելագույն ժամանակ ====
Առավելագույն ժամանակային սահմանափակումները, թե որքան ժամանակ կարող են ձեռնարկության հիմնական արտադրանքները կամ ծառայությունները անհասանելի կամ անհասանելի լինել, մինչև շահագրգիռ կողմերը անընդունելի հետևանքները ընկալեն, անվանվել են հետևյալ կերպ.

* {{visible anchor|Խափանման առավելագույն թույլատրելի ժամանակահատված}}
* Առավելագույն թույլատրելի պարապուրդ
* Առավելագույն թույլատրելի ձախողում
* Առավելագույն ընդունելի անջատում<ref>{{cite web |title=Maximum Acceptable Outage (Definition) |url=http://www.riskythinking.com/glossary/maximum_acceptable_outage.php |access-date=4 October 2018 |website=riskythinking.com |publisher=Albion Research Ltd.}}</ref><ref>{{cite web |title=BIA Instructions, BUSINESS CONTINUITY MANAGEMENT - WORKSHOP |url=http://www.driecentral.org/biainstructions.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.driecentral.org/biainstructions.pdf |archive-date=2022-10-09 |access-date=4 October 2018 |website=driecentral.org |publisher=Disaster Recovery Information Exchange (DRIE) Central}}</ref>

Համաձայն ԻՍՕ 22301 ստանդարտի ՝ «աշխատանքի առավելագույն թույլատրելի ընդմիջում» և «առավելագույն թույլատրելի պարապուրդի ժամանակահատված» տերմինները նշանակում են նույն բանը և սահմանվում են նույն բառերով<ref>{{cite web |title=Plain English ISO 22301 2012 Business Continuity Definitions |url=http://www.praxiom.com/iso-22301-definitions.htm |access-date=4 October 2018 |website=praxiom.com |publisher=Praxiom Research Group LTD. |archive-date=13 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513143048/https://praxiom.com/iso-22301-definitions.htm |url-status=dead }}</ref>։

==== Հետևողականություն ====
Երբ մեկից ավելի համակարգեր խափանում են, վերականգնման ծրագրերը պետք է հավասարակշռեն տվյալների համապատասխանության անհրաժեշտությունը այլ նպատակների հետ, ինչպիսիք են RTO-ն և RPO-ն<ref name="OpsBLog.Consistency">{{cite web |date=2016-03-22 |title=The Rise and Rise of the Recovery Consistency Objective |url=https://www.opscentre.com/blog/2016/03/22/recovery-consistency-objective |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926060225/https://www.opscentre.com/blog/2016/03/22/recovery-consistency-objective/ |archive-date=2020-09-26 |access-date=September 9, 2019}}</ref>։ Այս նպատակը կոչվում է Վերականգնման հետևողականության նպատակ (RCO): Այն օգտագործում է տվյալների հետևողականության նպատակները՝ արտակարգ միջադեպից հետո փոխկապակցված համակարգերում բաշխված բիզնեսի տվյալների հետևողականության ցուցանիշը որոշելու համար: Այս համատեքստում օգտագործվող նմանատիպ տերմիններն են ՝ «վերականգնման հետևողականության բնութագրերը» ([[Անգլերեն|անգլ]]․՝ RCC) և «վերականգնման օբյեկտի մանրամասնության աստիճանը» ([[Անգլերեն|անգլ]]․՝ ROG)<ref>"How to evaluate a recovery management solution." West World Productions, 2006 [http://www.thefreelibrary.com/How+to+evaluate+a+recovery+management+solution-a0147748661]</ref>։

Թեև RTO-ն և RPO-ն յուրաքանչյուր համակարգի համար բացարձակ արժեքներ են, RCO-ն արտահայտվում է որպես տոկոս, որը չափում է բիզնես տվյալների իրական և նպատակային վիճակի միջև շեղումը գործընթացների խմբերի կամ առանձին բիզնես գործընթացների համակարգերի միջև:

Հետևյալ բանաձևը հաշվարկում է RCO-ն «n»-ով, որը ներկայացնում է բիզնես գործընթացների քանակը և «սուբյեկտները», որոնք ներկայացնում են բիզնես տվյալների վերացական արժեք.

<math>\text{RCO} = 1 - \frac{(\text{անհամապատասխան սուբյեկտների քանակ})_n}{(\text{սուբյեկտների քանակ})_n}</math>

100% RCO-ն նշանակում է, որ վերականգնումից հետո բիզնեսի տվյալների որևէ շեղում տեղի չի ունենում<ref>{{cite web |author1=Josh Krischer |author2=Donna Scott |author3=Roberta J. Witty |title=Six Myths About Business Continuity Management and Disaster Recovery |url=http://www.gartner.com/it/content/868800/868812/six_myths_about_bcm.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.gartner.com/it/content/868800/868812/six_myths_about_bcm.pdf |archive-date=2022-10-09 |publisher=Gartner Research}}</ref>։

=== Սպառնալիքների և ռիսկերի վերլուծություն ===
Վերականգնման պահանջները սահմանելուց հետո յուրաքանչյուր պոտենցիալ սպառնալիք կարող է պահանջել վերականգնման եզակի քայլեր: Ընդհանուր սպառնալիքները ներառում են.{{columns-list|* [[Համաճարակ]]/համավարակ
* [[Երկրաշարժ]]
* Հրդեհ
* [[Ջրհեղեղ]]
* [[Հաքերային (համակարգչային անվտագություն)|Կիբեր հարձակումներ]]
* [[Դիվերսիա]] (ներքին կամ արտաքին սպառնալիք)
* [[փոթորիկ]] կամ այլ խոշոր քամի
* [[Հոսանքազրկում]]
* Ջրի անջատում (մատակարարման ընդհատում, աղտոտում)
* Հեռահաղորդակցության անջատում
* ՏՏ խափանում
* [[Ահաբեկչություն]]/[[Ծովահենություն]]
* [[Պատերազմ]]/քաղաքացիական անկարգություններ
* Գողություն (ներքին կամ արտաքին սպառնալիք, կենսական տեղեկատվություն կամ նյութ)
* Կրիտիկական համակարգերի պատահական ձախողում
* Մեկուսի կախվածություն
* Մատակարարի ձախողում
* Տվյալների կոռուպցիա
* Սխալ կոնֆիգուրացիա
* Ցանցի անջատում|colwidth=18em}}

=== Ազդեցության սցենարներ ===
Ազդեցության սցենարները բացահայտում և փաստաթղթավորում են.

* բժշկական պարագաների անհրաժեշտությունը<ref>{{cite journal |title=Medical supply location and distribution in disasters |doi=10.1016/j.ijpe.2009.10.004}}{{clarify|reason={{pipe}}doi= does not match {{pipe}}title=|date=December 2021}}</ref>
* փոխադրման տարբերակների անհրաժեշտությունը<ref>{{cite web |title=transportation planning in disaster recovery |url=https://scholar.google.com/scholar_url?url=https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/8333/1/JORS_Barbarosoglu_Arda_2004.pdf%26hl=en%26sa=X%26scisig=AAGBfm0xx_ynzP503rz-gtdgZVSN_h-m7w%26nossl=1%26oi=scholarr |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/8333/1/JORS_Barbarosoglu_Arda_2004.pdf%26hl=en%26sa=X%26scisig=AAGBfm0xx_ynzP503rz-gtdgZVSN_h-m7w%26nossl=1%26oi=scholarr |archive-date=2022-10-09 |website=SCHOLAR.google.com}}</ref>
* միջուկային աղետների քաղաքացիական ազդեցությունը<ref>{{Cite web |title=PLANNING SCENARIOS Executive Summaries |url=https://www.globalsecurity.org/security/library/report/2004/hsc-planning-scenarios-jul04_exec-sum.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.globalsecurity.org/security/library/report/2004/hsc-planning-scenarios-jul04_exec-sum.pdf |archive-date=2022-10-09}}</ref>
* բիզնեսի և տվյալների մշակման համար ծախսվող նյութերի անհրաժեշտությունը<ref>{{cite magazine |author=Chloe Demrovsky |date=December 22, 2017 |title=Holding It All Together |magazine=Manufacturing Business Technology}}</ref>

Սրանք պետք է արտացոլեն հնարավոր ամենալայն վնասը։

== Պատրաստվածության մակարդակներ ==
[[SHARE]]-ի աղետների վերականգնման յոթ մակարդակները<ref>developed by SHARE's Technical Steering Committee, working with IBM</ref> որոնք թողարկվել են [[1992]] թվականին, և թարմացվել են [[2012]] թվականին [[IBM]]-ի կողմից որպես ութ մակարդակի մոդել<ref name="IBM.2012">{{cite web |author=Ellis Holman |date=March 13, 2012 |title=A Business Continuity Solution Selection Methodology |url=https://share.confex.com/share/118/webprogram/Handout/Session10387/Session%2010387%20Business%20Continuity%20Soloution%20Selection%20Methodology%2003-7-2012.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://share.confex.com/share/118/webprogram/Handout/Session10387/Session%2010387%20Business%20Continuity%20Soloution%20Selection%20Methodology%2003-7-2012.pdf |archive-date=2022-10-09 |publisher=IBM Corp.}}</ref>․

* '''Մակարդակ 0 – Տվյալներ չկան''' • Աղետների վերականգնման 0 մակարդակի լուծում ունեցող ձեռնարկությունները չունեն աղետից վերականգնման ծրագիր: Չկա ոչ մի պահպանված տեղեկատվություն, ոչ մի փաստաթուղթ, ոչ մի պահեստային սարքավորում և ոչ մի արտակարգ իրավիճակի պլան: Վերականգնման տիպիկ ժամանակ. վերականգնման ժամանակահատվածն այս դեպքում անկանխատեսելի է:
* '''Մակարդակ 1 – տվյալների պահուստավորում առանց ռեսուրսների հասանելիության''' • 1-ին մակարդակի աղետների վերականգնման լուծումներ օգտագործող ձեռնարկությունները պահուստավորում են իրենց տվյալները ձեռնարկությունից դուրս: Կախված նրանից, թե որքան հաճախ է պահուստավորումը կատարվում, նրանք կարող են կորցնել տվյալները, այնուամենայնիվ, դրանց պահուստավորումը ապահով կերպով պահվում է բիզնեսի սահմաններից դուրս: Սակայն այս մակարդակում բացակայում են այն համակարգերը, որոնցում հնարավոր կլինի վերականգնել տվյալները։ Պիկապ բեռնատարի մուտքի մեթոդ ([[Անգլերեն|անգլ․՝]] PTAM):
* '''Մակարդակ 2 – Տվյալների կրկնօրինակում Hot Site-ով •''' Մակարդակ 2 աղետների վերականգնման լուծումները կանոնավոր կերպով կրկնօրինակում են մագնսիական ժապավենի վրա: Սա զուգորդվում է տեղամասից դուրս գտնվող սարքավորումների և ենթակառուցվածքների հետ (հայտնի է որպես Hot Site), որոնք թույլ են տալիս համակարգերը վերականգնել այդ մագնիսական ժապավեններից: Այս բազմամակարդակ լուծումը  պահանջում է մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր ՝ տվյալների վերականգման համար։ Որպես օրինակ կարելի է բերել PTAM-ը ՝ կայք արագ մուտք գործելու հնարավորությամբ:
* '''Մակարդակ 3 –  էլեկտրոնային պահեստավորում •''' 3-րդ մակարդակի լուծումներն օգտագործում են 2-րդ մակարդակի բաղադրիչներ: Բացի դրանից, որոշ կարևոր տվյալներ պահվում են էլեկտրոնային եղանակով: Այս տվյալները, որպես կանոն, ավելի արդիական են, քան նրանք, որոնք փոխանցվում են PTAM-ի միջոցով: Արդյունքում, տվյալների ավելի քիչ վերականգնում կամ կորուստ է տեղի ունենում խափանումից հետո:
* '''Մակարդակ 4 – Ակնթարթային պատճենավորում •''' 4-րդ մակարդակի լուծումներն օգտագործվում են այն ձեռնարկությունների կողմից, որոնք պահանջում են ինչպես ավելի շատ տվյալներ, այնպես էլ ավելի արագ վերականգնում: 4-րդ մակարդակի լուծումները սկսում են ներառել ավելի շատ սկավառակի վրա հիմնված լուծումներ, քան մագնիսական ժապավենի վրա հիմնված լուծումներն, ինչպես ընդունված է ավելի ցածր մակարդակներում: Հնարավոր է, դեռևս,մ տվյալների կորուստ մի քանի ժամվա ընթացքում, բայց ավելի հեշտ է նման ակընթարթային (PIT) պատճեններ կատարել, քան տվյալները, որոնք կարող են կրկնօրինակվել ժապավենի վրա հիմնված լուծումների միջոցով:
* '''Մակարդակ 5 – Գործարքների ամբողջականություն •''' 5-րդ մակարդակի լուծումներն օգտագործվում են ձեռնարկությունների կողմից՝ արտադրության և վերականգնման տվյալների կենտրոնների միջև տվյալների հետևողականության պահանջով: Նման լուծումներում տվյալների կորուստը շատ քիչ է կամ ընդհանրապես բացակայում է. այնուամենայնիվ, այս ֆունկցիոնալության առկայությունը լիովին կախված է օգտագործվող հավելվածից:
* '''Մակարդակ 6 – Տվյալների զրոյական կամ աննշան կորուստ •'''  6-րդ մակարդակի աղետների վերականգնման լուծումներն ապահովում են տվյալների անվտանգության ամենաբարձր մակարդակը: Դրանք օգտագործվում են այն ձեռնարկությունների կողմից, որոնք գործնականում թույլ չեն տալիս տվյալների կորուստ, և որոնք պետք է արագ վերականգնեն տվյալները հավելվածներում: Այս լուծումները կախվածություն չունեն հավելվածներից տվյալների հետևողականություն ապահովելու համար:
* '''Մակարդակ 7 – Բարձր ավտոմատացված, բիզնեսի համար ինտեգրված լուծում •''' 7-րդ մակարդակի լուծումները ներառում են բոլոր հիմնական բաղադրիչները, որոնք օգտագործվում են 6-րդ մակարդակի լուծումների համար՝ ավտոմատացման լրացուցիչ ինտեգրմամբ: Սա թույլ է տալիս 7-րդ մակարդակի լուծմանը ապահովել տվյալների համապատասխանությունը, որոնցք տրված են 6-րդ մակարդակում: Բացի այդ, հավելվածների վերականգնումն ավտոմատացված է, ինչը թույլ է տալիս համակարգերի և հավելվածների վերականգնումը շատ ավելի արագ և ավելի հուսալի, քան հնարավոր կլիներ ձեռքով աղետների վերականգնման ընթացակարգերի միջոցով:

== Լուծման մշակում ==
Ազդեցության վերլուծության փուլի երկու հիմնական պահանջներն են.

* [[Տտ|ՏՏ-ի]] համար. դիմումի և տվյալների նվազագույն պահանջները և դրանց հասանելիության ժամանակը:
* ՏՏ-ից դուրս. թղթային պատճենների պահպանում (օրինակ ՝ պայմանագրեր): Գործընթացի պլանը պետք է հաշվի առնի անձնակազմի որակավորումը և ներկառուցված տեխնոլոգիաները:

Այս փուլը համընկնում է աղետների վերականգնման պլանավորման հետ:

Լուծման փուլը որոշում է.

* Ճգնաժամային կառավարման հրամանատարական կառուցվածքը,
* Հեռահաղորդակցության ճարտարապետությունը՝ հիմնական և օժանդակ աշխատատեղերի միջև,
* Տվյալների վերարտադրման մեթոդիկան՝ առաջնային և երկրորդային աշխատանքային տեղամասերի միջև,
* Պահուստային կայքը ՝ հավելվածներով, տվյալներով և աշխատանքային տարածքով։

== {{anchor|published standards}} Ստանդարտներ ==

=== ԻՍՕ Ստանդարտներ ===
Կան բազմաթիվ ստանդարտներ, որոնք հասանելի են բիզնեսի շարունակական պլանավորման և դրա կառավարմանն աջակցելու համար<ref name="Tierney">{{cite journal |last1=Tierney |first1=Kathleen |date=21 November 2012 |title=Disaster Governance: Social, Political, and Economic Dimensions |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=341–363 |doi=10.1146/annurev-environ-020911-095618 |issn=1543-5938 |s2cid=154422711 |doi-access=free}}</ref><ref name="Partridge">{{cite book |last1=Partridge |first1=Kevin G. |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA585451.pdf |title=CERT® Resilience Management Model (RMM) v1.1: Code of Practice Crosswalk Commercial Version 1.1 |last2=Young |first2=Lisa R. |date=2011 |publisher=Carnegie Mellon University |location=Pittsburgh, PA |access-date=5 January 2023}}</ref>, [[Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպություն|Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպությունը]]  ([[ԻՍՕ]]), օրինակ, մշակել է ստանդարտների մի ամբողջ շարք բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգերի վերաբերյալ<ref>{{Cite web |title=ISO - ISO/TC 292 - Security and resilience |url=https://www.iso.org/committee/5259148/x/catalogue/p/1/u/0/w/0/d/0 |website=International Organization for Standardization}}</ref> տեխնիկական կոմիտեի ԻՍՕ/[[Տեխնիկական կոմիտե|ՏԿ]] 292-ի պատասխանատվության ներքո.

* ԻՍՕ 22300:2021 անվտանգություն և կայունություն<ref>{{Cite web |date=12 July 2019 |title=ISO 22300:2018 |url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/06/84/68436.html |website=ISO}}</ref>
* ԻՍՕ 22301:2019 անվտանգություն և կայունություն – բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգեր – Պահանջներ (փոխարինում է ԻՍՕ 22301:2012)<ref>{{Cite web |date=5 June 2023 |title=ISO 22301:2019 |url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/07/51/75106.html |website=ISO}}</ref>
* ԻՍՕ 22313:2020 անվտանգություն և կայունություն – բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգեր – ԻՍՕ 22301 ստանդարտի օգտագործման ուղեցույց (փոխարինում է ԻՍՕ 22313:2012 ստանդարտին անվտանգություն և կայունություն - բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգեր - ԻՍՕ 22301 ստանդարտի օգտագործման ուղեցույց)<ref>{{Cite web |title=ISO 22313:2020 |url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/07/51/75107.html |website=ISO}}</ref>

* ԻՍՕ/ՏԿ 22317:2021 անվտանգություն և կայունություն – բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգեր – բիզնեսի ազդեցության վերլուծության ուղեցույց - (փոխարինում է ԻՍՕ /ՏԿ 22315:2015 Սոցիալական անվտանգություն – բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգեր – բիզնեսի ազդեցության վերլուծության ուղեցույց)<ref>{{Cite web |title=Iso/Ts 22317:2021 |url=https://www.iso.org/standard/79000.html}}</ref>
* ԻՍՕ/ՏԿ 22318:2021 անվտանգություն և կայունություն– բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգեր – մատակարարման շղթայի շարունակականության ուղեցույց (փոխարինում է ԻՍՕ/ՏԿ 22318:2015 սոցիալական անվտանգություն — բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգեր — մատակարարման շղթայի շարունակականության ուղեցույց)<ref>{{Cite web |title=Iso/Ts 22318:2021 |url=https://www.iso.org/standard/79001.html}}</ref>
* ԻՍՕ/ԷՄՀ 22330:2018 անվտանգություն և կայունություն – բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգեր – բիզնեսի շարունակականության ապահովման կադրային ասպեկտների ուղեցույց (արդիական է 2022 թվականից)<ref>{{Cite web |date=12 July 2019 |title=ISO/TS 22330:2018 |url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/05/00/50067.html |website=ISO}}</ref>
* ԻՍՕ/ԷՄՀ 22331:2018 անվտանգություն և կայունություն – բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգեր – բիզնեսի շարունակականության ռազմավարության ուղեցույց - (արդիական է 2022 թվականից)<ref>{{Cite web |title=ISO/TS 22331:2018 |url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/05/00/50068.html |website=ISO}}</ref>
* ԻՍՕ/ՏԿ 22332:2021 անվտանգություն և կայունություն – բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգեր – բիզնեսի շարունակականության պլանների և ընթացակարգերի մշակման ուղեցույց (արդիական է 2022 թվականից)<ref>{{Cite web |title=Iso/Ts 22332:2021 |url=https://www.iso.org/standard/50069.html}}</ref>
* ԻՍՕ/ԷՄՀ/ՏԿ 17021-6:2014 համապատասխանության գնահատում – կառավարման համակարգերի աուդիտ և սերտիֆիկացում իրականացնող մարմիններին ներկայացվող պահանջներ – Մաս 6. բիզնեսի շարունակականության կառավարման համակարգերի աուդիտի և սերտիֆիկացման իրավասության պահանջներ<ref>{{Cite web |title=ISO/IEC TS 17021-6:2014 |url=https://www.iso.org/cms/render/live/en/sites/isoorg/contents/data/standard/06/49/64956.html |website=ISO}}</ref>

* ԻՍՕ/ԷՄՀ 24762:2008 տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ — անվտանգության ապահովման մեթոդներ — տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների ոլորտում աղետների վերականգնման ծառայությունների ուղեցույց (հանվել է)<ref>{{cite web |date=6 March 2008 |title=ISO/IEC 24762:2008 |url=https://www.iso.org/standard/41532.html |access-date=5 January 2023 |website=ISO |language=en}}</ref>
* ԻՍՕ/ԷՄՀ 27001:2022 տեղեկատվական անվտանգություն, կիբերանվտանգություն և գաղտնիության պաշտպանություն-տեղեկատվական անվտանգության կառավարման համակարգեր-Պահանջներ: (Փոխարինում է ԻՍՕ /ԷՄՀ 27001:2013 ստանդարտին ՝ «տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ — Անվտանգության մեթոդներ — տեղեկատվական անվտանգության կառավարման համակարգեր — Պահանջներ»)<ref>{{cite web |title=ISO/IEC 27001:2022 |url=https://www.iso.org/standard/82875.html |access-date=5 January 2023 |website=ISO |language=en}}</ref>
* ԻՍՕ/ԷՄՀ 27002:2022 տեղեկատվական անվտանգությունը, կիբերանվտանգությունը և անձնական կյանքի պաշտպանությունը տեղեկատվական անվտանգության վերահսկման միջոցներ են: (Փոխարինում է ԻՍՕ /ԷՄՀ 27002: 2013 տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ ստանդարտին - անվտանգության ապահովման մեթոդներ-տեղեկատվական անվտանգության վերահսկման գործնական կանոնների շարք)<ref>{{cite web |title=ISO/IEC 27002:2022 |url=https://www.iso.org/standard/75652.html |access-date=5 January 2023 |website=ISO |language=en}}</ref>
* ԻՍՕ /ԷՄՀ 27031:2011 տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ – անվտանգության ապահովման մեթոդներ – բիզնեսի շարունակականության համար տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների պատրաստվածության ուղեցույց<ref>{{cite web |date=5 September 2016 |title=ISO/IEC 27031:2011 |url=https://www.iso.org/standard/44374.html |access-date=5 January 2023 |website=ISO |language=en}}</ref>
* ԻՍՕ/ԱՕԾ 22399:2007 «հանրային անվտանգություն. միջադեպերի պատրաստվածության և գործառնական գործունեության շարունակականության ուղեցույց» (հանտվել է)<ref>{{cite web |date=18 June 2012 |title=ISO/PAS 22399:2007 |url=https://www.iso.org/standard/50295.html |access-date=5 January 2023 |website=ISO |language=en}}</ref>
* ԻՎԱ 5:2006 Արտակարգ իրավիճակների պատրաստություն (հանվել է)<ref>{{cite web |title=IWA 5:2006 |url=https://www.iso.org/standard/44985.html |access-date=5 January 2023 |website=ISO |language=en}}</ref>

=== Բրիտանական ստանդարտներ ===
Բրիտանական ստանդարտների ինստիտուտը (անգլ․՝ BSI Group) թողարկել է մի շարք ստանդարտներ, որոնք այդ ժամանակից ի վեր վերացվել և փոխարինվել են վերը նշված ԻՍՕ ստանդարտներով:

* ԲՍ 7799-1:1995 - ծայրամասային կերպով հասցեագրված տեղեկատվական անվտանգության ընթացակարգեր: (հանվել է)<ref>{{cite web |title=BS 7799-1:1995 Information security management - Code of practice for information security management systems |url=https://knowledge.bsigroup.com/products/information-security-management-code-of-practice-for-information-security-management-systems/standard |access-date=5 January 2023 |website=BSI Group}}</ref>
* ԲՍ 25999-1:2006 - Բիզնեսի շարունակականության կառավարում Մաս 1. Գործնական օրենսգիրք (փոխարինված, հանվել է)<ref>{{cite web |title=BS 25999-1:2006 Business continuity management - Code of practice |url=https://knowledge.bsigroup.com/products/bs-25999-1-2006-business-continuity-management-code-of-practice/standard |access-date=5 January 2023 |website=BSI Group}}</ref>
* ԲՍ 25999-2:2007 Բիզնեսի շարունակականության կառավարում Մաս 2. Հստակեցում (փոխարինվել է, հանվել է)<ref>{{cite web |title=BS 25999-2:2007 (USA Edition) Business continuity management - Specification |url=https://knowledge.bsigroup.com/products/business-continuity-management-specification-1/standard |access-date=5 January 2023 |website=BSI Group}}</ref>
* 2008: ԲՍ 25777, տեղեկատվական եւ հաղորդակցական տեխնոլոգիաների օգտագործման շարունակականության կառավարում: Պրակտիկայի օրենսգիրք (հանվել է)<ref>{{cite web |title=BS 25777:2008 (Paperback) Information and communications technology continuity management. Code of practice |url=https://knowledge.bsigroup.com/products/information-and-communications-technology-continuity-management-code-of-practice-1/standard |access-date=5 January 2023 |website=BSI Group}}</ref>

Մեծ Բրիտանիայում BS 25999-2:2007 և BS 25999-1:2006 ստանդարտները օգտագործվել են բոլոր կազմակերպություններում, արդյունաբերություններում և տնտեսության ոլորտներում բիզնեսի շարունակականությունը կառավարելու համար: Այս փաստաթղթերը պարունակում են գործնական գործողությունների ծրագիր արտակարգ իրավիճակների մեծ մասի համար ՝ սկսած ծայրահեղ եղանակային պայմաններից մինչև ահաբեկչություն, ՏՏ համակարգի խափանում և անձնակազմի հիվանդություններ<ref>British Standards Institution (2006). Business continuity management-Part 1: Code of practice :London</ref>։

[[2004|2004 թ. - ին]], Նախորդ տարիների ճգնաժամերից հետո, Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը ընդունեց 2004 թ. քաղաքացիական արտակարգ իրավիճակների մասին օրենքը. ձեռնարկությունները պետք է շարունակական պլանավորման միջոցներ ձեռնարկեն գոյատևելու և բարգավաճելու համար ՝ միաժամանակ ձգտելով նվազագույնի հասցնել միջադեպերը: Մաս 1. Քաղաքացիական պաշտպանություն, որը ներառում է տեղական պատասխանողների գործառույթներն ու պարտականությունները, Մաս 2.արտակարգ իրավիճակների լիազորություններ<ref>Cabinet Office. (2004). overview of the Act. In: Civil Contingencies Secretariat Civil Contingencies Act 2004: a short. London: Civil Contingencies Secretariat</ref>։ [[Միացյալ Թագավորություն|Միացյալ Թագավորությունում]] կայունության ապահովումն իրականացվում է տեղական մակարդակում տեղական կայունության ֆորումի կողմից<ref>{{cite web |title=July 2013 (V2) The role of Local Resilience Forums: A reference document |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/62277/The_role_of_Local_Resilience_Forums-_A_reference_document_v2_July_2013.pdf |access-date=5 January 2023 |website=Cabinet Office}}</ref>։

=== Ավստրալական ստանդարտներ ===

* Կ 292-2006, «բիզնեսի շարունակականության կառավարման գործնական ուղեցույց»<ref>{{cite web |title=HB HB 292—2006 Executive Guide to Business Continuity Management |url=https://www.saiglobal.com/PDFTemp/Previews/OSH/as/misc/handbook/HB292-2006.pdf |access-date=5 January 2023 |website=Standards Australia}}</ref>
* Կ293-2006, «Բիզնեսի շարունակականության կառավարման գործնական ուղեցույց»<ref>{{cite web |title=HB 293—2006 Executive Guide to Business Continuity Management |url=https://www.saiglobal.com/PDFTemp/Previews/OSH/as/misc/handbook/HB293-2006.pdf |access-date=5 January 2023 |website=Standards Australia}}</ref>

=== Ամերիկյան ստանդարտներ ===

* Աղետների/արտակարգ իրավիճակների կառավարման և բիզնեսի շարունակականության ծրագրերի NFPA 1600 ստանդարտ (2010). ''Հրդեհային պաշտպանության ազգային ասոցիացիա''. (տեղահանվել է)<ref>{{cite book |url=https://www.nfpa.org/assets/files/AboutTheCodes/1600/1600-10-PDF.pdf |title=NFPA 1600, Standard on Disaster/Emergency Management and Business Continuity Programs |date=2010 |publisher=National Fire Protection Association |isbn=978-161665005-6 |edition=2010 |location=Quincy, MA |access-date=2024-07-19 |archive-date=2023-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104235328/https://www.nfpa.org/assets/files/AboutTheCodes/1600/1600-10-PDF.pdf |url-status=dead }}</ref>
* NFPA 1600, շարունակականության, արտակարգ իրավիճակների և ճգնաժամային կառավարման ստանդարտ (2019, գործող ստանդարտ), հրդեհային պաշտպանության ազգային ասոցիացիա<ref>{{cite web |date=29 January 2019 |title=A Comprehensive Overview of the NFPA 1600 Standard |url=https://www.alertmedia.com/blog/nfpa-1600/ |access-date=4 January 2023 |website=AlertMedia |language=en}}</ref>
* Գործողությունների շարունակականության ապահովում ([[Անգլերեն|անգլ]]․՝ COOP) և շարունակականության քաղաքականության իրականացման ազգային պլան (NCPIP), Միացյալ Նահանգների դաշնային կառավարություն<ref name="overview">{{cite web |title=Business Continuity Plan {{!}} Ready.gov |url=https://www.ready.gov/business-continuity-plan |access-date=5 January 2023 |website=www.ready.gov}}</ref><ref>{{cite web |title=NATIONAL CONTINUITY POLICY IMPLEMENTATION PLAN Homeland Security Council August 2007 |url=https://emilms.fema.gov/IS0545/documents/NCPIP_August_2007_508_Compliant.pdf |access-date=5 January 2023 |website=FEMA |archive-date=7 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907000149/https://emilms.fema.gov/IS0545/documents/NCPIP_August_2007_508_Compliant.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Continuity Resources and Technical Assistance {{!}} FEMA.gov |url=https://www.fema.gov/emergency-managers/national-preparedness/continuity |access-date=5 January 2023 |website=FEMA |language=en}}</ref>
* Բիզնեսի շարունակականության պլանավորման կենտրոն, ներքին գործերի նախարարության, ազգային պաշտպանության և ծրագրերի գրասենյակ և FEMA<ref>{{cite web |title=Continuity of operations: An overview |url=https://www.fema.gov/pdf/about/org/ncp/coop_brochure.pdf |access-date=5 January 2023 |website=FEMA}}</ref><ref>{{cite web |title=Business {{!}} Ready.gov |url=https://www.ready.gov/business |access-date=5 January 2023 |website=www.ready.gov}}</ref><ref>{{cite web |title=Business Continuity Planning Suite {{!}} Ready.gov |url=https://www.ready.gov/business-continuity-planning-suite |access-date=5 January 2023 |website=www.ready.gov}}</ref><ref name="overview" />
* ASIS SPC.1-2009, Կազմակերպության կայունություն. անվտանգության, պատրաստակամության և շարունակականության կառավարման համակարգեր-պահանջներ և օգտագործման ուղեցույց, ամերիկյան ստանդարտների ազգային ինստիտուտ<ref>{{cite book |url=https://www.ndsu.edu/fileadmin/emgt/ASIS_SPC.1-2009_Item_No._1842.pdf |title=ASIS SPC.1-2009 Organizational Resilience: Security, Preparedness, and Continuity Management Systems - Requirements with Guidance for Use |date=2009 |publisher=American National Standards Institute |isbn=978-1-887056-92-2}}</ref>

== Իրականացում և փորձարկում ==
Իրականացման փուլը ներառում է քաղաքականության փոփոխություն, նյութերի ձեռքբերում, անձնակազմ և փորձարկում:

=== Փորձարկում և ընդունում կազմակերպության կողմից ===
2008 թ. - ին բրիտանական ստանդարտների ինստիտուտի կողմից հրատարակված «Վարժությունների կատարելության համար» գրքում սահմանվել են վարժությունների երեք տեսակ, որոնք կարող են օգտագործվել բիզնեսի շարունակականության պլանները փորձարկելիս:

* '''Սեղանի վարժություններ''' - փոքր թվով մարդիկ կենտրոնանում են բիզնեսի շարունակակնության պլանի որոշակի ասպեկտի վրա: Մեկ այլ ձևով մասնակցում է մեկ ներկայացուցիչ՝ մի քանի թիմերից:
* '''Միջին վարժություններ''' - մի քանի բաժիններ, թիմեր կամ առարկաներ կենտրոնանում են բիզնես շարունակականության պլանի մի քանի ասպեկտների վրա.մասշտաբը կարող է տատանվել մեկ շենքի մի քանի թիմերից մինչև տարբեր վայրերում աշխատող մի քանի թիմեր:
* '''Համալիր վարժություններ''' - միջին վարժության բոլոր ասպեկտները մնում են, բայց առավելագույն իրատեսության համար ավելացվում է առանց ծանուցման ակտիվացումը, փաստացի տարհանումը և աղետի վերականգնման վայրի փաստացի կանչը:

Չնայած մեկնարկի և ավարտի ժամանակները նախապես համաձայնեցված են, իրական տևողությունը կարող է անհայտ լինել, եթե թույլ տան, որ իրադարձությունները ընթանան իրենց հունով:

== Պահպանում ==
Բիզնեսի շարունակականության պլան ձեռնարկի<ref name="AUdoc">{{Cite web |title=Business Continuity Plan Template |url=https://publications.qld.gov.au/dataset/05765d5a-91b3-45fd-af43-699ede65dd8a/resource/63f7d2dc-0f40-4abb-b75f-7e6acfeae8f3/download/businesscontinuityplantemplate.doc}}</ref> սպասարկման երկամյա կամ տարեկան ցիկլի պահպանումը բաժանված է երեք պարբերական գործողությունների․

* Ձեռնարկի տեղեկատվության հաստատում, տրամադրում անձնակազմին իրազեկման և կարևորագույն անձանց հատուկ վերապատրաստման համար:
* Վերականգնման աշխատանքների համար ստեղծված տեխնիկական լուծումների փորձարկում և ստուգում:
* Կազմակերպության վերականգնման ընթացակարգերի փորձարկում և ստուգում:

Փորձարկման փուլում հայտնաբերված խնդիրները հաճախ պետք է վերաներկայացվեն վերլուծության փուլ:

=== Տեղեկատվություն և թիրախներ ===
ԲՇՊ ձեռնարկը պետք է մշակվի կազմակերպության հետ և պահպանի տեղեկատվություն այն մասին, թե '''ով ինչ պետք է իմանա'''.

* Մի շարք ստուգաթերթեր
** Աշխատանքի նկարագրություններ, անհրաժեշտ հմտություններ, վերապատրաստման պահանջներ
** Փաստաթղթավորում և փաստաթղթերի կառավարում
* Տերմինաբանության սահմանումներ ՝ աղետների վերականգնման ընթացքում տեղեկատվության ժամանակին փոխանակումը հեշտացնելու համար<ref>{{Cite web |title=Glossary &#124; DRI International |url=https://drii.org/resources/viewglossary |website=drii.org}}</ref>
* Բաշխման ցուցակներ (աշխատակազմ, կարևոր հաճախորդներ, վաճառողներ/մատակարարներ)
* Տեղեկատվություն կապի և տրանսպորտային ենթակառուցվածքների մասին (ճանապարհներ, կամուրջներ)<ref>{{cite web |title=Disaster Recovery Plan Checklist |url=https://www.cms.gov/Medicare/Medicare-Contracting/FFSProvCustSvcGen/Downloads/Disaster-Recovery-Plan-Checklist.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cms.gov/Medicare/Medicare-Contracting/FFSProvCustSvcGen/Downloads/Disaster-Recovery-Plan-Checklist.pdf |archive-date=2022-10-09 |website=CMS.gov}}</ref>

=== Տեխնիկական ===
Մասնագիտացված տեխնիկական ռեսուրսները պետք է պահպանվեն։ Ստուգումները ներառում են.

* Վիրուսների սահմանումների տարածում
* Հավելվածի անվտանգության և սպասարկման կարկատների բաշխում
* Սարքավորումների գործունակություն
* Հավելվածի գործունակություն
* Տվյալների վավերացում
* Տվյալների կիրառում

=== Վերականգնման ընթացակարգերի փորձարկում և ստուգում ===
Ծրագրային ապահովման և աշխատանքային գործընթացի փոփոխությունները պետք է փաստաթղթավորվեն և վավերացվեն, ներառյալ ստուգումը, ըստ որի, փաստաթղթավորված աշխատանքային գործընթացի վերականգնման առաջադրանքները և աղետից վերականգնման օժանդակ ենթակառուցվածքը թույլ են տալիս անձնակազմին վերականգնել՝ վերականգնման ժամանակի կանխորոշված նպատակը<ref>{{cite web |author=Othman |title=Validation of a Disaster Management Metamodel (DMM) |url=https://scholar.google.com/scholar_url?url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi%253Farticle%253D2748%2526context%253Deispapers%26hl=en%26sa=X%26scisig=AAGBfm0CkEknKpMQtJeZBAWSgF_CqnzjNg%26nossl=1%26oi=scholarr |website=SCHOLAR.google.com}}</ref>։

== Տես նաև ==
{{columns-list|* [[Աղետ]]
* [[Տարերային աղետներ]]|colwidth=22em}}

== Ծանոթագրություններ ==
<references responsive="1"></references>

== Գրականություն ==

* {{cite book |author=James C. Barnes |title=A Guide to Business Continuity Planning |url=https://archive.org/details/guidetobusinessc0000barn |date=2001-06-08 |publisher=Wiley |isbn=978-0471530152}}
* {{cite book |author=Kenneth L Fulmer |title=Business Continuity Planning, A Step-by-Step Guide |date=2004-10-04 |publisher=Rothstein |isbn=978-1931332217}}
* {{cite book |author=Richard Kepenach |title=Business Continuity Plan Design, 8 Steps for Getting Started Designing a Plan}}
* {{cite book |author=Judy Bell |title=Disaster Survival Planning: A Practical Guide for Businesses |date=October 1991 |publisher=Disaster Survival Planning, Incorporated |isbn=978-0963058003}}
* {{cite journal |author=Dimattia, S. |date=November 15, 2001 |title=Planning for Continuity |url=http://eric.ed.gov/?id=EJ645580 |journal=Library Journal |volume=126 |issue=19 |pages=32–34}}
* {{cite book |author1=Andrew Zolli |title=Resilience: Why Things Bounce Back |author2=Ann Marie Healy |publisher=Simon & Schuster |year=2013 |isbn=978-1451683813}}
* [https://drii.org/resources/glossary International Glossary for Resilience], DRI International.

== Արտաքին հղումներ ==
* ''[https://web.archive.org/web/20150801223921/http://www.redbooks.ibm.com/redbooks/SG246844.html The tiers of Disaster Recovery and TSM.]'' Charlotte Brooks, Matthew Bedernjak, Igor Juran, and John Merryman. In, ''Disaster Recovery Strategies with Tivoli Storage Management.'' Chapter 2. Pages 21–36. Red Books Series. IBM. Tivoli Software. 2002.
* [https://web.archive.org/web/20140811064656/https://splash.riverbed.com/servlet/JiveServlet/downloadBody/3897-102-2-5505/Best%20Practices%20Guide%20-%20SteelStore%20DR%20Replication.pdf  ''SteelStore Cloud Storage Gateway: Disaster Recovery Best Practices Guide.''] Riverbed Technology, Inc. October 2011. 
* [https://web.archive.org/web/20181203152111/http://ibmsystemsmag.com/mainframe/administrator/backuprecovery/disaster-recovery-levels/?page=2 ''Disaster Recovery Levels.''] Robert Kern and Victor Peltz. IBM Systems Magazine. November 2003. 
* [https://scalar.usc.edu/works/training-news/business-continuity-plan-disaster-recovery ''Business Continuity: The 5-tiers of Disaster Recovery.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926124124/http://recoveryspecialties.com/7-tiers.html|date=2018-09-26}} Recovery Specialties. 2007. 
* [http://storagecommunity.org/forums/t/326.aspx ''Continuous Operations: The Seven Tiers of Disaster Recovery.''] Mary Hall. The Storage Community (IBM). 18 July 2011. Retrieved 26 March 2013.
* [http://www.continuitycentral.com/feature0675.html Maximum Tolerable Period of Disruption (MTPOD)]
* [http://www.continuitycentral.com/feature0677.html Maximum Tolerable Period of Disruption (MTPOD): BSI committee response]
* [https://web.archive.org/web/20160303215200/http://www.bccmanagement.com/mtpod.html Wayback Machine]
* [https://web.archive.org/web/20090717220729/http://e-janco.com/MaximumTolerablePeriodofDisruption%20.html Janco Associates]
* [https://brcci.org/seminars/business-continuity-training/ Business Continuity Plan]
* [https://web.archive.org/web/20041207212256/http://www.ready.gov/business/index.html Department of Homeland Security Emergency Plan Guidelines]
* [http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/files/33/cidrap-shrm-hr-pandemic-toolkit.pdf CIDRAP/SHRM Pandemic HR Guide Toolkit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518120833/http://www.cidrap.umn.edu/cidrap/files/33/cidrap-shrm-hr-pandemic-toolkit.pdf|date=2013-05-18}}
* [https://www.ibm.com/services/business-continuity/plan Adapt and respond to risks with a business continuity plan (BCP)]

{{Authority control}}