Դիտել Բոուլինգ (10 կեգլի) էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Սպորտ}}
'''Բոուլինգ''' ({{lang-en|to bowl}} - գլորել), գնդակներով [[սպորտ]]ային խաղ, առաջացել է [[կեգլի]] խաղից։ Խաղի նպատակն է ձեռքով նետած հնարավորինս քիչ գնդակներով գցել կեգլիները, որոնք հատուկ ձևով շարված են առանց կողային հատվածների ուղու վերջում։

Աշխարհում կան բոուլինգի բազմաթիվ տեսակներ․ 5 կեգլիանոց բոուլինգ, որը տարբերվում է 10 կեգլիանոցից ոչ միայն կեգլիների քանակով, այլև յուրաքանչյուր ֆրեյմում թույլատրելի նետումների թվով<ref>Ֆրեյմ ({{lang-en|frame }} - ինչ-որ բանի խումբ, որը կազմում է ինչճոր բանի հիմքը), բոուլինգում այդպես է կոչվում խաղացողի մոտեցումը ուղուն՝ գնդակը երկու անգամ նետելու իրավունքով, սովորաբար խաղն ունենում է մինչև 10 ֆրեյմ</ref>, ինչպես նաև կեգլիների տարբեր խաղային արժեքներով, քենդլփին-բոուլինգ, որի կեգլիների տեսքը նման է մոմի, դաքփին-բոուլինգ, որը ևս տարբերվում է կեգլիների տեսքով․ դրանք նման են բադի, ավելի փոքր են և դիմացկուն, նաև թեթև, սկիթլզ և այլ տեսակներ։

Աշխարհում ամենատարածված տարբերակը 10 կեգլիանոց բոուլինգն է ({{lang-en|Tenpin}}), որի դեպքում կեգլիները դասավորվում են եռանկյունաձև՝ 1895 թվականին խաղացողների առաջին պրոֆեսիոնալ միության՝ «Բոուլինգի ամերիկյան կոնգրեսի» կողմից ընդունված կանոնների համաձայն<ref name="брит">{{книга |автор= |часть=Bowling |ссылка часть=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Bowling |заглавие=Энциклопедия Британника (11-е издание) |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный=Chisholm, Hugh, ed. |издание=11th ed. |место= New York|издательство=Encyclopædia Britannica, Inc |год=1911 |volume=IV, BISHĀRĪN to CALGARY |pages=344 |columns= |allpages=1004 |серия= |isbn= |тираж= |lang=англ |ref=брит }}</ref>։

[[Պատկեր:10-pin-bowling-strike.gif|մինի]]
Խաղը շատ տարածված է [[ԱՄՆ]]-ում, այս երկիրն առաջատար է մեկ բնակչին բաժին ընկնող բոուլինգի ուղիների քանակով (1/2 250)։ Այս ցուցանիշով ԱՄՆ-ին հաջորդում են [[Ազգերի համագործակցություն|Ազգերի համագործակցության]] և [[Սկանդինավիա]]յի երկրները, [[Ճապոնիա]]ն։ Ընդհանուր առմամբ, ըստ 2007 թվականի տվյալների՝ աշխարհի 120 երկրում հաշվարկվել է բոուլինգի շուրջ 10 միլիոն մշտական խաղացող<ref name="бизнес">{{статья |автор=Белых, Антон |заглавие=Кегельбум |ссылка=https://books.google.am/books?id=eVnrAwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false |язык= |издание=Московский бизнес-журнал |тип=Журнал |год=2007 |том= |номер=6 |страницы=14-20 |doi= |issn=1819-267Х}}</ref>։ Խաղացողները միավորվում են ակումբներում, ակումբները՝ տարբեր ասոցիացիաներում, որոնք էլ իրենց հերթին կազմակերպում են ազգային և միջազգային մրցաշարեր։

Ամենախոշոր և հեղինակավոր ասոցիացիան Բոուլինգի համաշխարհային ֆեդերացիան է ({{lang-en|World Bowling}}, WB), որն իր մեջ ներառում է 134 երկրի ֆեդերացիները։ Ֆեդերացիան ճանաչվել է որպես պաշտոնական կարգավորող և սահմանում է ամբողջ աշխարհում 10 և 9 կեգլիանոց բոուլինգի կանոններն ու չափանիշները<ref>{{Cite web |title=World Bowling. Official site — электронный ресурс (англ.) |url=http://www.worldbowling.org/about/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205053416/https://www.worldbowling.org/about/ |archive-date=2020 թ․ դեկտեմբերի 5 |accessdate=2019 թ․ ապրիլի 10}}</ref>։ Բոուլինգի համաշխարհային ֆեդերացիայի առաջնություններն անցկացվում են երկու տարին մեկ անգամ։

== Պատմություն ==
Բոուլինգ խաղի նախատիպը հնագետները և ազգագետները հայտնաբերել են աշխարհի տարբեր վայրերում՝ [[Հնդկաստան]]ում, [[Ֆինլանդիա]]յում, [[Եմեն]]ում և [[Պոլինեզիա]]յում։ Նախաբոուլինգի ամենահին նմուշը համարվում է խաղային հավաքածուն, որը հայտնաբերվել է 1930 թվականին [[Եգիպտոս]]ում՝ նախադինաստիկ դարաշրջանում մի դեռահասի հուղարկավորության ժամանակ, և թվագրվում է մ․թ․ա․ 3200 թվականով<ref name="Белякова">{{книга |автор=Белякова, Ольга |заглавие=Энциклопедия игр |ответственный= |ссылка=https://books.google.am/books?id=n9Vz5CpXbWwC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q=%D0%B1%D0%BE%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3&f=false|место=М |издательство=АСТ: Астрель |год=2012 |том= |страниц=352 |страницы= |isbn=978-5-271-28022-1 |ref= }}</ref><ref name="Холл">{{Cite web |author=Hall, Loretta |title=Bowling Ball – Background, History, Structural Evolution |url=http://www.madehow.com/Volume-4/Bowling-Ball.html |accessdate=2015 թ․ օգոստոսի 19 |publisher=madehow.com — электронный ресурс |lang=en}}</ref>։ 2007 թվականին բոուլինգի նման խաղի համար կահավորված մի հնագույն շինություն է հայտնաբերվել կրկին Եգիպտոսում՝ [[Կահիրե]]ում։ Շինության կառուցումը թվագրվում է մ․թ․ա․ 2000 թվականին<ref name="базз">{{Cite web |author=Hunsinger, Earl |date=2008 թ․ ապրիլի 4 |title=Bowling – The Sport of Kings and Working Men |url=http://www.buzzle.com/articles/bowling-the-sport-of-kings-and-working-men.html |accessdate=2015 թ․ օգոստոսի 19 |work=Bowling |publisher=Buzzle.com |lang=en}}</ref>։

Սակայն ժամանակակից բոուլինգի հայրենիքն ընդունված է համարել վերին Գերմանիայի տեղանքը։ Այստեղ փայտե ցցերի (Kegel) և դրանց գցելու համար նախատեսված քարե գնդակի (Kugel) գոյության մասին վկայություններ կան մ․թ․ 3-րդ դարից։ Սկզբում դրանք օգտագործում էին կրոնական ծեսերում. ցցերը վայր նետող անձն ազատվում էր մեղքերից<ref>{{Cite web |author=Mag.com Staff |date=March 26, 2008. |title=«The Jordan of … Bowling» |url=http://sports.espn.go.com/espnmag/story?id=3313767 |accessdate=2015 թ․ օգոստոսի 19 |publisher=ESPN the Magazine |lang=en}}</ref>։ Աստիճանաբար ծեսը ձևափոխվեց՝ վերածվելով զվարճանքի, որը դուր էր գալիս գերմանախոս շատ ժողովուրդների։ [[Ժողովուրդների մեծ գաղթ]]ի ժամանակ խաղը տարածվեց ամբողջ Եվրոպայում. [[միջնադար]]ի վերջում նմանատիպ անվանումներով խաղը հայտնի էր Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Նիդերլանդներում, Դանիայում և Անգլիայում<ref name="базз" />։ Խաղի կանոնները և սարքավորումները տարբերվում էին ոչ միայն երկրից երկիր, այլև քաղաքից քաղաք, ինչով էլ հավանաբար պայմանավորված է խաղի ժամանակակից բազմազանությունը. միայն 9 կեգլիանոց բոուլինգն ունի խաղալու ավելի քան հարյուր տարբերակ։

[[Պատկեր:Privatalbum Hörmannsperger 04.jpg|left|330px|thumb|Խաղ կեգլի․ Մանրանկարչություն, Գերմանիա, 1736]]
Աշխարհի հնագույն և դեռևս գործող բոուլինգի հարթակը գտնվում է Անգլիայում՝ [[Սաութհեմփթոն]]ում։ Հայտարարվում է, որ այն որպես այդպիսին օգտագործվել է դեռևս 1299 թվականից<ref name="базз" />։ Իսկ 1366 թվականից Անգլիայի թագավոր [[Էդուարդ III]]-ը իր զորքի շրջանակներում ստիպված էր արգելել «գնդակներ խոտի վրա» խաղը՝ դրդելով իր ազարտային զինվորներին ազատ ժամանակն օգտագործել ավելի արդյունավետորեն՝ զբաղվելով նետաձգությամբ<ref name="Холл" />։

16-րդ դարում բոուլինգի տեսակները, հատկապես 9 կեգլիանոցը, դարձել էին [[Հյուսիսային ծով]]ի ավազանում ապրող ժողովուրդների համընդհանուր զվարճանքի առարկան։ Այն խաղում էին բոլորը՝ գյուղացիներն ու աշխատավորները, զինվորներն ու նավաստիները, ազնվականներն ու թագավորները, անգլիացիները, հոլանդացիները, դանիացիները, գերմանացիները, ֆրանսիացիները։ Շատ հաճախ նրանք դա անում էին՝ ի վնաս իրենց անմիջական պարտականությունների և դրամապանակի։ Անգլիայի թագավոր [[Հենրի VIII]]-ը, որն ինքը խաղամոլ էր, հրամանագիր է ստորագրել՝ արգելելով «գնդակներ խոտի վրա» խաղը բոլորին, բացի հարուստ քաղաքացիներից, քանի որ զորքերի և աշխատավորների շրջանում կարգապահությունը խախտվել էր<ref name="базз" />։ Այս միապետի մասին ասվում է նաև, որ նա է մտածել որպես գնդակ օգտագործել թնդանոթային ռումբը<ref>{{Cite web |author=BBC Staff |date=ապրիլի 11, 2002. |title=«Tenpin bowling schools championships» |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/sport/newsid_1924000/1924200.stm |accessdate=2015 թ․ օգոստոսի 19 |work=Newsround |publisher=BBC |lang=en}}</ref>։

Միևնույն ժամանակ, փաստերը վկայում են, որ Հենրի VIII-ի ժամանակակից, գերմանացի կրոնական բարեփոխիչ [[Մարտին Լյութեր]]ը խաղի անունը հաստատել է իբրև «կեգլի» և որպես խաղի կեգլիների լավագույն քանակ սահմանել 9-ը<ref name="Белякова" />։ Բացի այդ, նշվում է, որ ֆրանսիացի ծովագնաց [[Ֆրենսիս Դրեյք]]ին [[Անպարտելի արմադա|թշնամու]] մոտենալու մասին լուրը հայտնել են բոուլինգի խաղի ընթացքում, ինչին ի պատասխան՝ նա ասել է․ «Դեռ շատ ժամանակ կա հաղթելու համար… և իսպանացիներին նույնպես»։ Իսկ Դրեյքի երիտասարդ ժամանակակից աստվածավախ [[Հակոբ Ա]] թագավորի մասին ասվում է, որ վախենալով մեղքերից՝ նա խուսափել է խաղալ շատ խաղեր, բայց բոուլինգի համար բացառություն է արել<ref name="базз" />։

[[Պատկեր:Poster of the first bowling competition, 1901.jpg|thumb|«Ա․Կ․Բ․-ի առաջին առաջնությունը  <br />6 ուղի, 41 թիմ՝ 5-ական անդամով», պաստառ, Չիկագո, 1901]]
Այսպիսով, օրինաչափ է, որ [[Ամերիկայի գաղութացում|Ամերիկայի գաղութացման]] շրջանում գաղութաբնակների հետ միասին Նոր աշխարհ է տեղափոխվել նաև հայտնի խաղը։ [[Նյու Յորք]]ի [[Մանհեթեն]] վարչական միավորի ամենահին զբոսայգին կոչվում է «Բոուլինգի բացատ» ({{lang-en|Bowling Green}})։ Բոուլինգ անունն են կրում նաև ԱՄՆ-ի «[[Տասներեք գաղութներ|հին նահանգների]]» 8 քաղաքները<ref name="Музей">{{Cite web |author=Mag.com Staff |date=March 26, 2008. |title=«History of Bowling in the US» |url=http://www.bowlingmuseum.com/Visit/Online-Exhibits |accessdate=2015 թ․ օգոստոսի 19 |work=Online Exhibits |publisher=The Internatianal Bowling Museum & Hall of Fame |lang=en}}</ref>։ Խաղի նկատմամբ հատկապես մեծ հակվածություն ունեին Հոլանդիայից և Գերմանական իշխանություններից ներգաղթածները։

19-րդ դարի երկրորդ քառորդում Ամերիկայում բոուլինգն այնքան մոլի բնույթ էր ստացել՝ ուղեկցվելով ծեծկռտուքներով և տարբեր պատահարներով, որ խաղը սկսեցին արգելել [[Կենտուկի]], ապա նաև [[Նյու Յորք (նահանգ)|Նյու Յորք]] նահանգներում, իսկ 1870 թվականին՝ ԱՄՆ-ի ամբողջ տարածքում<ref name="Белякова" /><ref name="Холл" />։ Այս արգելքների հետ միասին ի հայտ եկավ և սկսեց արագորեն տարածվել 10 կեգլիանոց բոուլինգը ({{lang-en|tenpin}}), որը պաշտոնապես չէր ենթարկվում օրենքին։ Դրա դեպքում կեգլիները ոչ թե շարում էին շեղանկյունաձև, ինչպես 9 կեգլիանոցի ժամանակ, այլ եռանկյունաձև։ Աստիճանաբար տարբերությունների թիվն ավելացավ։ 19-րդ դարի վերջում ԱՄՆ-ում 10 կեգլիանոց տարբերակը գրեթե ամբողջությամբ դուրս մղեց 9 կեգլիանոց տարբերակը։

Թեև «տասներորդ կեգլիի» ծագումը ԱՄՆ-ում վիճարկվում է Անգլիայի<ref name="Pluckhahn121">Pluckhahn, Bruce; «Bowling Games People Play». ''Bowler’s Journal'' magazine, December 1988 issue, pg. 121.</ref> և Շոտլանդիայի<ref name="Белякова" /> հետ, սակայն բոուլինգի ամենատարածված տարբերակի ծագումը պետք է վերագրել ԱՄՆ-ին, քանի որ այստեղ 1895 թվականին «Բոուլինգի ամերիկյան կոնգրես»-ի կողմից սահմանվել են կեգլիների, խաղային ուղիների և գնդակների պաշտոնական չափանիշները, մշակվել են թենփինի խաղի համընդհանուր կանոններ, ինչպես նաև անցկացվել է համաշխարհային պատմության մեջ առաջին առաջնությունը (Չիկագո, 1901)<ref name="Музей" />։

[[20-րդ դար]]ի 30-ական թվականներին ԱՄՆ-ի AMF (American Machinery and Foundry) գործարանում Գոթֆրիդ Շմիդտը ({{lang-en|Gottfried Schmidt}}) հայտնաբերեց հատուկ սարքավորում՝ փինսեթթեր ({{lang-en|pinsetter}})՝ նախատեսված կեգլիների ավտոմատ դասավորման և գնդակի վերադարձի համար<ref>[http://www.freepatentsonline.com/2208605.pdf Bowling pin setting machine pin changing mechanism — United States Patent 2711318]</ref>։ Բոուլինգի զարգացման հաջորդ քայլը 1970-ական թվականներին միավորների ավտոմատ հաշվարկման համակարգի ներդրումն էր<ref>[http://www.freepatentsonline.com/3907290.html Electronic scoring system for bowling establishments]</ref>։

== Կանոններ ==
[[Պատկեր:Bowling pins diagram.svg|thumb|left|Կեգլիների համարակալումը բոուլինգում]]
Խաղի մեկ պարտիան բաղկացած է 10 ֆրեյմից։ Յուրաքանչյուր ֆրեյմում խաղացողն ունի նետելու երկու հնարավորություն։ Եթե խաղացողը առաջին հարվածով տապալում է բոլոր տասը կեգլիները, այդպիսի հարվածը կոչվում է սթրայք ({{lang-en|strike}}՝ հարված), և նշանակվում է «X»: Եթե խաղացողը երկու հարվածով է տապալում բոլոր կեգլիները, այդպիսի հարվածը կոչվում է սփեյր ({{lang-en|spare}}՝ պահեստային), և նշանակվում «/»: Եթե ֆրեյմի առաջին հարվածի արդյունքում կանգուն են մնում ոչ հարևան կեգլիները, օրինակ՝ անկյունային 7 և 10, ապա այսպիսի համադրությունը կոչվում է սփլիթ ({{lang-en|split}}՝ պառակտված), և նշանակվում է «<math>\circledS</math>», որտեղ S-ը տապալված կեգլիների թիվն է։ Եթե երկու հարվածից հետո մնում են չտապալված կեգլիներ, այդպիսի ֆրեյմը կոչվում է «բաց»։

Եթե ֆրեյմի ժամանակ դիտվում է սթրայք, ապա այդ ֆրեյմում միավորների քանակը հավասար է տվյալ ֆրեյմում տապալված կեգլիների քանակին (10 կեգլի), գումարած հաջորդ երկու հարվածի արդյունքում տապալված կեգլիների թիվը։ Եթե ֆրեյմի ժամանակ դիտվում է սփեր, ապա միավորների քանակը հավասար է տվյալ ֆրեյմում տապալված կեգլիների քանակին (10 կեգլի), գումարած հաջորդ ֆրեյմի առաջին հարվածի արդյունքում տապալած կեգլիների թվին։ Եթե ֆրեյմը բաց է մնում, ապա միավորների քանակը հավասար է այդ ֆրեյմում տապալված կեգլիների թվին։

Քանի որ սթրայքի և սփերի դեպքում միավորների քանակը կախված է ոչ միայն այդ ֆրեյմի, այլև հաջորդ հարվածներից, հատուկ կարգավիճակ է ստանում վերջին՝ 10-րդ ֆրեյմը։ Եթե տասներորդ ֆրեյմում առաջին հարվածի արդյունքում առաջանում է սթրայք, խաղացողը կարող է այդ ֆրեյմում կատարել ևս երկու հարված։ Եթե տասներորդ ֆրեյմում առաջանում է սփեր, խաղացողը կարող է կատարել ևս մեկ հարված։ Տասներորդ ֆրեյմի սփերին և սթրեյքին վերոնշյալ կանոնները չեն վերաբերում, քանի որ հաջորդ ֆրեյմ գոյություն չունի։ Եթե 10-րդ ֆրեյմում առաջին երկու հարվածների արդյունքում չտապալված կեգլիներ են մնում, և ֆրեյմը դառնում է բաց, ապա խաղն ավարտվում է։

Խաղի մեկ պարտիայի առավելագույն միավորների քանակը 300 է, քանի որ յուրաքանչյուր ֆրեյմում առավելագույնը կարելի է կուտակել 30 միավոր։ Պրոֆեսիոնալ առաջնությունների ժամանակ փորձառու խաղացողների միջին միավորը մեկ պարտիայի համար սովորաբար 200-ից ցածր չի լինում։

Անընդմեջ երկու սթրայքը կոչվում է «դաբլ» ({{lang-en|double}}՝ կրկնակի), երեքը՝ «թըրքի» ({{lang-en|turkey}}՝ հնդկահավ), չորսը՝ «հեմբոուն» ({{lang-en|hambone}}՝ ազդր)։

== Սարքավորումներ ==
Բոուլինգի պաշտոնական մրցույթները՝ 10 կեգլիանոց հավաքածուի կիրառմամբ, անցկացվում են միայն հատուկ սարքավորումներով, որոնք համապատասխանում են Բոուլինգի միջազգային ֆեդերացիայի հատուկ չափանիշներին<ref name="Кплюс">[http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=EXP;n=607554 Об утверждении правил вида спорта «Боулинг»], Министерство спорта Российской Федерации, Приказ от 2 сентября 2014 г. № 742.</ref>։

=== Ուղիներ ===
[[Պատկեր:Bowling Sofia.JPG|thumb|Բոուլինգի ուղիներ՝ ներառյալ երեխաների համար նախատեսված վահանակներով (№ 2)]]
Ուղիները ծագել են խաղի փողոցային տարբերակներից․ հաստատություններում, որպես կանոն, բավարարվում էին հատակով։ Ուղիները ավելի հեշտությամբ պատրաստում էին կավից կամ թերթաքարից, իսկ ենթուղիները՝ 1 [[դյույմ]] հաստություն և 3 դյույմ լայնություն ունեցող [[Սոճի|սոճու]] և [[Թխկի|թխկու]] տախտակներից<ref name="брит" />։ Ուղիների վրա կարող էին ամրացնել արևից և անձրևից պաշտպանող ծածկ։ Ուղու վերջում հատուկ տեղ էր նախատեսվում այն մարդու համար, որը հավաքում և ուղղում էր ընկած կեգլիները, վարում հաշիվը և հատուկ խողովակով գնդակները ուղարկում հետ։

Ժամանակակից ուղիները հիմնականում պատրաստում են գերամուր [[քիմիական մանրաթել]]երից։ Թույլատրվում է նաև պատրաստել փայտից և պատել հատուկ լաքով։

Ժամանակակից բոուլինգում ուղու երկարությունը մեկնարկի գծից մինչև № 1 կեգլիի կենտրոնական մասը կազմում է 60 [[ֆուտ]] ± <sup>1</sup>/<sub>2 դյույմ</sub> (18288 ± 13 մմ) է, № 1 կեգլիից մինչև հետին եզրը՝ 34 <sup>3</sup>/<sub>16 դյույմ</sub> ± <sup>1</sup>/<sub>16 դյույմ</sub> (868,5 ± 1,5 մմ), ընդ որում, ընդհանուր երկարությունը մեկնարկի գծից մինչև հետին ծայրը շեղումներ չունի և կազմում է '''62''' ֆուտ '''10''' <sup>'''3'''</sup>/<sub>'''16'''  դյույմ</sub> (19 156 մմ)։

Ուղու լայնությունը կազմում է 41 <sup>1</sup>/<sub>2</sub> դյույմ ± <sup>1</sup>/<sub>2</sub> դյույմ (1054 ± 12,7 մմ)։

Ուղի հասկացության մեջ ներառվում է նաև մուտքի հատվածը, մեկնարկի գիծը, հարթ փողրակները, կեգլիների բաժինը, հետին կողը, կեգլիների տապալման հորը, կեգլիների ավտոմատ դասավորման սարքավորումը, նշագծումը և ցուցիչները։ Նրանց ձևը, չափերը, քանակությունը, արտադրության եղանակը և բոլոր միջանկյալ հեռավորությունները խստորեն կարգավորում են և հաճախ շեղումներ չունեն, կամ դրանք աննշան են։

Վերահսկվում է նաև ուղու թեքությունը, նրա մակերևույթը և շփման ուժը, որոնց հետ կապված շեղումները թույլատրելի չեն։

Նախքան մրցույթը պարտադիր անցկացվում են ուղու բոլոր վերահսկիչ մեծությունների լաբորատոր չափումներ<ref name="Кплюс" />։

=== Կեգլի ===
[[Պատկեր:Ball and pin.jpg|thumb|160px|right|Պրոֆեսիոնալ բոուլինգի գնդակ և կեգլի]]
Մինչև 1895 թվականը, երբ կեգլիների նյութը, չափերը և ծավալը առաջին անգամ դարձան ստանդարտ, կեգլիները կարող էին լինել տարբեր՝ կավե, փայտե, քարե։ Ժամանակակից բոուլինգում բոլոր բնութագրերը (նույնիսկ նկարների առկայությունը և ներկի շերտի հաստությունը) կարգավորում են։ Այնուամենայնիվ, որոշ շեղումներ թույլատրվում են՝ հատկապես նոր տեխնոլոգիաների կամ խոշոր արտադրողների հեղինակության հետ կապված<ref name="Кплюс" />։

Կեգլիների պատրաստման համար օգտագործվում է ամուր [[թխկի]]՝ մեկ ամբողջական կտորից կամ մի քանի շերտից։ Ստանդարտ կեգլիի զանգվածը՝ ծածկույթը ներառյալ, պետք է լինի ոչ պակաս, քան 3 ֆունտ և 6 [[ունցիա]] (1531 գրամ) և ոչ ավելի, քան 3 ֆունտ և 10 ունցիա (1645 գրամ)։ Կեգլիի բարձրությունը պետք է լինի 15 ± <sup>1</sup>/<sub>32</sub> դյույմ (380-382 մմ)։ Վերին մասում կեգլիի հավասարաչափ աղեղի կլորացման շառավիղը պետք է լինի 1,273 դյույմ ± <sup>1</sup>/<sub>32</sub> դյույմ (31,5-33 մմ)։

4,5 դյույմ (114 մմ) բարձրության վրա կեգլիի հիմքում նրա տրամագիծը պետք է լինի 4,755-4,797 դյույմ (121-122 մմ)։ Նման ճշգրտությունը կարևոր է, քանի որ դրանից է կախված կեգլիի ծանրության կենտրոնը, և, հետևաբար, նաև նրա կայունությունը, որն ազդում է ամբողջ խաղի վրա։ Կեգլիի չափերն այնպես են հաշվարկած, որպեսզի նրանցից յուրաքանչյուրը 24% դիմադրություն ցույց տա ամենածանր գնդակի զանգվածին, ինչը, ըստ կանոնների, 16 ֆունտ է (7,5 կգ)։

Թույլատրվում է կեգլիների խելամիտ մաշվածություն, աղտոտվածության և մնացորդների մաքրում մետաղական ճիլոպով կամ զմռնիտի թղթով, միայն այն պայմանով, որ այդ բոլոր գործողությունները ապահովեն կեգլիների միանման արտաքին տեսք և իրականացվեն WB-ի չափանիշների սահմաններում<ref name="Кплюс" />։

=== Գնդակներ ===
[[Պատկեր:Bowlingball.JPG|thumb|left|Վարձույթի գնդակներ («հաուս-բոլլ»)|167x167փքս]]
Հնագույն ժամանակներից մինչև 1895 թվականը՝ պաշտոնական կանոնների հաստատումը, գնդակները պատրաստում էին ցանկացած նյութից և տարբեր չափերի։ 19-րդ դարից սկսած՝ լավագույնը համարվեց բակաուտից՝ բացառիկ օգտակար և ամուր բնափայտից պատրաստված գնդակը<ref name="брит" />։ Յուրահատուկ հատկանիշների շնորհիվ բակաուտը սկսեցին անվանել «lignum vitae» (կյանքի ծառ), «palo santo» (սուրբ ծառ), «greenheart» (կանաչ սիրտ)։ Բնականաբար, այդպիսի թանկարժեք փայտից պատրաստված գնդակի գինը համապատասխանում էր նյութի բացառիկությանը։

[[Պատկեր:Bowling ball core.svg|thumb|right|270x270px|Պրոֆեսիոնալ գնդակների կառուցվածքը]]
1905 թվականին ի հայտ եկավ թանկարժեք բակաուտին փոխարինող առաջին ընդունելի նյութը՝ բնական ռետինը (Evertrue): 1911 թվականին այն փոխարինվեց ավելի մատչելի ռետինե սինթետիկայով (Mineralite), որը որպես բոուլինգի գնդակի պատրաստման հիմնական նյութ՝ օգտագործվեց մինչև 1970-ական թվականները՝ սինթետիկ [[պոլիմերներ]]ի դարաշրջանը<ref name="Холл" /><ref>[http://www.bowlingball.com/BowlVersity/bowling-ball-coverstock-classifications Bowling Ball Coverstock Classifications]{{ref-en}}</ref>։

[[Պատկեր:Semper Ten Split, Musical Marine knocks out tunes, bowling pins 111026-M-TH981-084.jpg|203x203px|մինի|ձախից|Գնդակի նետման տեխնիկա]]
Պրոֆեսիոնալ գնդակները տարբերվում են վարձութային գնդակներից (որոնք օգտագործվում են բոուլինգի կենտրոններում) ոչ միայն նյութով, այլև կառուցվածքով։ Պրոֆեսիոնալ գնդակների պարագայում մատների համար նախատեսված անցքերն այնպես են դասավորվում, որ [[միջնամատ]]ը և [[մատնեմատ]]ը մտնեն գնդակի մեջ միայն առաջին ֆալանգով։

Գնդակի զանգվածը ֆունտով (1 ֆունտը հավասար է 453.6 գրամ) նշվում է մակերևույթի վրա։ Ամենաթեթև գնդակը՝ 6-ը, կշռում է 2,7 կիլոգրամ, իսկ ամենածանրը՝ 16 համարը՝ 7,3 կիլոգրամ։ Որպես կանոն, բոուլինգի կենտրոններում նույն զանգվածն ունեցող գնդակները լինում են միևնույն գույնի։ Գնդակի տրամագիծը պետք է լինի մինչև 8.5-8.595 դյույմ, այսինքն՝ 21.59-21.83 սմ։

== Բոուլինգի տեսակներ (թենփին) ==
Ոչ պրոֆեսիոնալների միջավայրում թենփին-բոուլինգ խաղալիս<ref>Комплектом из 10 кеглей</ref> կարելի է շեղվել հիմնական կանոններից՝ կիրառելով խաղը զվարճալի և հետաքրքիր դարձնող կանոններ<ref name="Белякова" />․
# «Լոու բոլ» (Low Boll), խնդիրը՝ միևնույն թվով ֆրեյմների և մոտեցումների դեպքում հավաքել հնարավորինս քիչ միավորներ։ Սթրայքը և սփերը հաշվում են սովորականի նման։
# «Բայրութ բոուլինգ» (Byroute Bowling), խմբային խաղ է երկու ուղիներով։ Խնդիրը՝ թիմի յուրաքանչյուր խաղացող պետք է հնարավորինս արագ սթրայք անի։ Մոտեցումների քանակը սահմանափակ չէ։ 
# «3-6-9», սովորական խաղի նման է, միայն 3, 6 և 9 ֆրեյմներում նախապես համարվում է սթրայք։
# «Լայթ սթրայք» (Light Strike), սովորական խաղի նման է, միայն սթրայք է համարվում նաև 9 (տարբերակ 8) կեգլին, սփլիթը առանց գլխավոր կեգլիի (№ 1) դիտարկվում է որպես սփեր։
# «21», սովորական խաղի նման է, սակայն խաղի համար խաղացողը պետք է ընտրի ֆրեյմ, որպեսզի մոտենա երրորդ անգամ։ Դա կարող է լինել ցանկացած ֆրեյմ, բացի տասներորդից, ընդ որում, խաղացողը պարտավոր է օգտագործել լրացուցիչ մոտեցում։
# «Բեյքեր» (Baker), երկու ուղով 5-ական մասնակիցներով թիմերի խաղ է։ Առաջին խաղացողները մոտենում են 1 և 5 ֆրեյմներում, երկրորդները՝ 2 և 6, և այդպես շարունակ։ Եթե որևէ թիմում կա 5-ից ավելի կամ պակաս մասնակից, որոշ խաղացողներ խաղում են ավելի շատ կամ քիչ։
# «Շոտլանդական զույգ», խաղում է երկու խաղացող մեկ ուղով, ընդ որում, առաջին խաղացողը մոտենում է միայն ֆրեյմի առաջին հարվածին, երկրորդը՝ երկրորդին։ Մեկ ամբողջական խաղից հետո հաջորդականությունը փոխվում է։

== Բոուլինգը կինոարվեստում ==
* «Տղամարդուն չի կարելի բռնաբարել» ({{lang-ru|Мужчину нельзя изнасиловать}}, 1978), ֆին ռեժիսոր Յորն Դոնների դրաման` բոուլինգ խաղացողի կողմից բռնաբարված կնոջ մասին<ref>Решив отомстить насильнику, она даже стала ходить в боулинг-клуб, где он тренировался, и брать уроки игры в боулинг.</ref>։
* «Ագահություն» ({{lang-ru|Жадность}}, 1994), Ջոնաթան Լինի կատակերգությունը պրոֆեսիոնալ բոուլինգ խաղացողի մասին, որը ցանկանում է բոուլինգ ակումբ բացել։
* «Պարագլուխ» ({{lang-ru|Заводила}}, 1996), Ֆարելլի եղբայրների կատակերգությունը բոուլինգ խաղացողների մասին։
* «[[Մեծ Լեբովսկի]]» ({{lang-ru|Большой Лебовски}}, 1998), [[Կոեն եղբայրներ]]ի ֆիլմը։
* «Սերը մեծ քաղաքում 3» ({{lang-ru|Любовь в большом городе 3}}, 2013), Մարյուս Վայսբերգի կատակերգությունը։

== Տես նաև ==
* [[Կեգլի]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Գրականություն ==
* {{Cite web |author=Зыков Н. |date=1974-02 |title=Кегли — это спорт |url=http://www.pdfhost.net/index.php?Action=Download&File=f156c12eb00b9dee316edc6bac11881a |archiveurl=https://www.webcitation.org/67lYriAcv?url=http://www.pdfhost.net/index.php?Action=Download |archivedate=2012 թ․ մայիսի 19 |accessdate=2013 թ․ օգոստոսի 19 |publisher=Наука и жизнь}}
* {{Cite web |author=Окороков М. А. |date=2008 |title=Исследование основных кинематических величин, характеризующих движение шаров в боулинге |url=http://www.megabowling.ru/ckfinder/userfiles/File/Kinematicheskie%20velichiny.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/67lYsR7Ax?url=http://www.megabowling.ru/ckfinder/userfiles/File/Kinematicheskie%20velichiny.pdf |archivedate=2012 թ․ մայիսի 19 |accessdate=2013 թ․ օգոստոսի 19 |publisher=Megabowling.ru}}
* {{Cite web |title=Словарь Боулинга |url=http://bowllab.ru/slovar-terminov-bowlinga/ |archiveurl=https://www.webcitation.org/67lYtcLLJ?url=http://www.bowllab.ru/diction_text.htm |archivedate=2012 թ․ մայիսի 19 |accessdate=2013 թ․ օգոստոսի 19 |publisher=Bowllab}}
{{Արտաքին հղումներ}}

[[Կատեգորիա:Խաղեր]]
[[Կատեգորիա:Սպորտ ըստ երկրի]]
[[Կատեգորիա:Սպորտ]]