Դիտել Գրավիտացիոն ալիքների հայտնաբերում էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Աստղագիտական իրադարձություն}}
[[Պատկեր:First gravitational waveform ever seen, PhysRevLett.116.061102.pdf|thumb|419x419px|{{Hidden begin|header=Գրավիտացիոն ալիքի առաջին գրանցված ազդանշանը<ref name="PRL-20160211" />}}Ձախ կողմում՝ Հենֆորդի (H1) դետեկտորի տվյալները, աջում՝ Լիվինգսթոնի (L1): Ժամանակը հաշվվում է 2015 թվականի սեպտեմբերի 14-ից, 09:50:45 UTC: Ազդանշանը պատկերացնելու համար այն զտվել է հաճախականության ֆիլտրով 35–350 Հերց թողունակությամբ՝ դետեկտորների բարձր զգայունության միջակայքից դուրս մեծ տատանումները ճնշելու համար, տիրույթային ֆիլտրերը նույնպես օգտագործվել են հենց կայանքների աղմուկը ճնշելու համար։ Վերին շարքը` h լարումները դետեկտորներում: GW150914 սկզբում հասել է L1, և {{val|6,9|0,5|0,4}} ms-ի միջոցով հասել է H1․ տեսողական համեմատության համար H1-ի տվյալները ցուցադրվում են L1 գծապատկերում՝ շրջված և ժամանակով տեղափոխված տեսքով (դետեկտորների հարաբերական կողմնորոշումը հաշվի առնելու համար): Երկրորդ շարք. h-ի լարումներ գրավիտացիոն ալիքի ազդանշանից, որոնք անցնում են նույն անցումային ֆիլտրով 35–350 Հց: Հաստ գիծը թվային հարաբերականության արդյունք է մի համակարգի համար, որի պարամետրերը համատեղելի են GW150914 ազդանշանի ուսումնասիրության հիման վրա հայտնաբերված պարամետրերով, որոնք ստացվել են երկու անկախ կոդերով, որոնց արդյունքում 99.9 համընկնում է: Մոխրագույն հաստ գծերը դետեկտորի տվյալներից երկու տարբեր մեթոդներով վերականգնված ալիքի ձևի 90% հավանական վստահության գոտիներն են: Մուգ մոխրագույն գիծը մոդելավորում է սև խոռոչների միաձուլման ակնկալվող ազդանշանները, բաց մոխրագույն գիծը չի օգտագործում աստղաֆիզիկական մոդելներ, այլ ազդանշանը ներկայացնում է որպես սինուսոիդային-գաուսյան ալիքների գծային համակցություն: Վերակառուցումները համընկնում են 94%-ով։ Երրորդ շարք. մնացորդային սխալներ՝ թվային հարաբերականության ազդանշանի զտված կանխատեսումը դետեկտորների զտված ազդանշանից հանելուց հետո։ Ներքևի շարք. լարման հաճախականության քարտեզի ներկայացում, որը ցույց է տալիս ժամանակի ընթացքում ազդանշանի գերիշխող հաճախականության աճը:{{Hidden end}}]]
[[Պատկեր:GW151226.png|thumb|420x420px|[[GW151226|Գրավիտացիոն ալիքի երկրորդ գրանցված ազդանշանը]]<ref name="PRL-GW151226" >{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.116.241103 |автор=Abbott, B. P. |заглавие=GW151226: Observation of Gravitational Waves from a 22-Solar-Mass Binary Black Hole Coalescence |год=2016 |язык=en |издание=[[Physical Review Letters]] |тип=journal |месяц=6 |число=15 |том=116 |номер=24 |страницы=241103 |doi=10.1103/PhysRevLett.116.241103 |collaboration=LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration}}</ref>. SNR — [[ազդանշան-աղմուկ հարաբերակցություն]], Accumulated SNRp — ինտեգրալ ազդանշան-աղմուկ առավելագույն հարաբերակցությունը հարաբերակցության զտման մեթոդներից մեկից:]]
'''[[Գրավիտացիոն ալիքներ]]ի հայտնաբերումն''' իրականացվել է 2015 թվականի սեպտեմբերի 14-ին [[LIGO]]-ի և [[VIRGO]]-ի համագործակցության կողմից դրանց ուղղակի հայտնաբերմամբ։ Հայտնաբերման մասին հայտարարվել է 2016 թվականի փետրվարի 11-ին<ref>{{Cite web |title=THURSDAY: Scientists to provide update on the search for gravitational waves |url=http://www.ligo.org/news/media-advisory.php |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6fXNHjXS8?url=http://www.ligo.org/news/media-advisory.php |archivedate=2016 թ․ փետրվարի 24 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 24 |publisher=ligo.org}}</ref>։ Արդյունքները հրապարակվել են [[Physical Review Letters]] ամսագրում<ref name="PRL-20160211" >{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/PhysRevLett.116.061102 |автор=B. P. Abbott  (LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration) et al. |заглавие=Observation of Gravitational Waves from a Binary Black Hole Merger |год=2016 |язык=en |издание=[[Physical Review Letters]] |тип=journal |том=116 |номер=6 |doi=10.1103/PhysRevLett.116.061102}}</ref> և մի շարք հետագա հոդվածներում։

Իրադարձությունը ստացել է GW150914 նշանակումը<ref name=Berti>{{Cite web |author=Emanuele Berti |date=2016 թ․ փետրվարի 11 |title=Viewpoint: The First Sounds of Merging Black Holes |url=https://physics.aps.org/articles/v9/17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160212080815/http://physics.aps.org/articles/v9/17 |archive-date=2016 թ․ փետրվարի 12 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 11 |publisher=[[Physical Review Letters]] |language=en}}</ref>։

2017 թվականին գրավիտացիոն ալիքների փորձարարական հայտնաբերման համար [[Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ]] է շնորհվել՝ [[Ռայներ Վայս]]ին, [[Բարի Բերիշ]]ին և [[Քիփ Թորն]]ին<ref name=nobel>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physics 2017 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2017/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180812042721/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2017/ |archive-date=2018 թ․ օգոստոսի 12 |accessdate=2017 թ․ հոկտեմբերի 4 |publisher=www.nobelprize.org}}</ref>։

== Գրավիտացիոն ալիքները և դրանց որոնման պատմությունը ==
[[Գրավիտացիոն ալիքներ]]ի գոյությունն առաջին անգամ կանխատեսել է [[Ալբերտ Այնշտայն]]ը 1916 թվականին<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://einstein-annalen.mpiwg-berlin.mpg.de/related_texts/sitzungsberichte |автор=Einstein, A. |заглавие=Näherungsweise Integration der Feldgleichungen der Gravitation |год=1916 |язык=de |издание=[[Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա|Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften Berlin]] |тип=magazin |месяц=6 |том=part 1 |страницы=688—696 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190217165905/https://einstein-annalen.mpiwg-berlin.mpg.de/related_texts/sitzungsberichte |archivedate=2019-02-17}}</ref><ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://einstein-annalen.mpiwg-berlin.mpg.de/related_texts/sitzungsberichte |автор=Einstein, A. |заглавие=Über Gravitationswellen |год=1918 |издание=Sitzungsberichte der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften Berlin |том=part 1 |страницы=154—167 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190217165905/https://einstein-annalen.mpiwg-berlin.mpg.de/related_texts/sitzungsberichte |archivedate=2019-02-17}}</ref>՝ հիմնվելով [[Հարաբերականության ընդհանուր տեսություն|հարաբերականության ընդհանուր տեսության]] վրա<ref>{{Cite web |last=Finley |first=Dave |title=Einstein's gravity theory passes toughest test yet: Bizarre binary star system pushes study of relativity to new limits. |url=https://phys.org/news/2013-04-einstein-gravity-theory-toughest-bizarre.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923122924/https://phys.org/news/2013-04-einstein-gravity-theory-toughest-bizarre.html |archive-date=2018 թ․ սեպտեմբերի 23 |access-date=2020 թ․ հուլիսի 6 |publisher=Phys.Org}}</ref>։ Այդ ալիքները իրենցից ներկայացնում են [[գրավիտացիոն դաշտ]]ի փոփոխությունները, որոնք տարածվում են ալիքների նման։ Երբ գրավիտացիոն ալիքն անցնում է երկու մարմինների միջև, նրանց միջև հեռավորությունը փոխվում է։ Այդ հեռավորության հարաբերական փոփոխությունը ծառայում է որպես ալիքի [[ամպլիտուդ]]ի չափ<ref name=Levin/>։

Ճշգրտորեն ասած, դետեկտորի սեփական հաշվման համակարգում գրավիտացիոն ալիքը, առաջին մոտեցմամբ, կարող է դիտվել որպես նյուտոնյան ուժ, որը գործում է հեռավորության վրա գտնվող ազատ կախված զույգից երկրորդ մարմնի վրա, առաջինից տրված տիեզերական վեկտորով <math>l^i (i=1,2,3)</math>, առաջացնելով արագացում` ։ <math>a^i=\sum_{j=1}^{3}\frac{\ddot h_{ij}^{TT}l^j}{2},</math> որտեղ <math>h_{ij}^{TT}</math>-ն մետրիկի բեկումն է, այսինքն՝ գրավիտացիոն ալիքի ամպլիտուդը, այսպես կոչված լայնակի զրոյական հետքի չափիչում, իսկ կետը նշանակում է ժամանակի [[ածանցյալ]]։ ''Z'' առանցքի երկայնքով տարածվող ω հաճախականությամբ մոնոխրոմատիկ ալիքի դեպքում՝ <math>h_{ij}^{TT}=\begin{pmatrix}h_+ & h_\times & 0 \\ h_\times & -h_+ & 0 \\ 0 & 0 & 0\end{pmatrix} \cos [\omega(t-z/c)],</math> որտեղ <math>h_+</math> и <math>h_\times</math> այն թվերն են, որոնք արտահայտում են հնարավոր գրավիտացիոն ալիքների երկու անկախ բևեռացումների ամպլիտուդը<ref name="Maggiore1">{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://books.google.com/books?id=AqVpQgAACAAJ |автор={{nobr|Maggiore M.}} |заглавие=Gravitational Waves. Volume 1: Theory and Experiments |год=2007 |часть=Chapter 1. The geometric approach to GWs |язык=en |издательство=OUP Oxford |страницы=576 |isbn=9780198570745}}</ref>։

Սկզբունքորեն, զանգվածի արագացված շարժմամբ ուղեկցվող գրեթե ցանկացած իրադարձություն առաջացնում է գրավիտացիոն ալիքներ (բացառություն են կազմում կատարյալ սիմետրիկ մարմնի պտույտը համաչափության առանցքի շուրջը, կենտրոնասիմետրիկ սեղմումը և գնդաձև մարմնի ընդլայնումը)։ Սակայն ձգողականությունը շատ թույլ ուժ է, հետևաբար, այդ ալիքների ամպլիտուդը չափազանց փոքր է։ Այսպիսով, 10,000 տոննա կշռող պողպատե սյունը, որը պտտվում է պողպատի առաձգական ուժով` 10 պտույտ վայրկյանում, կարձակի մոտ 10<sup>−24</sup> [[Վատտ (չափման միավոր)|վտ]] գրավիտացիոն ալիքներ<ref name=Levin/>։

Կանխատեսված էֆեկտների ծայրահեղ թուլության պատճառով երկար տարիներ հնարավոր չէր հաստատել (կամ հերքել) դրանց գոյությունը։ Գրավիտացիոն ալիքների գոյության առաջին անուղղակի վկայությունը ստացվել է 1974 թվականին՝ շնորհիվ [[PSR B1913+16]] երկու [[նեյտրոնային աստղ]]երի սերտ համակարգի դիտարկման, այս հայտնագործության համար [[Ռասել Ալան Հալս|Ռասել Հալսը]] և [[Ջոզեֆ Հուտոն Թայլոր|Ջոզեֆ Թեյլորը]] [[ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ]] են ստացել 1993 թվականին։ Երբ [[կրկնակի աստղ]]երը պտտվում են միմյանց շուրջ, նրանք ճառագում են գրավիտացիոն ալիքներ՝ կորցնելով էներգիա, ուղեծրերի չափերը փոքրանում են, իսկ պտույտի շրջանը փոքրանում է։ Արձանագրվել է նաև հարաբերականության ընդհանուր տեսության հաշվարկների հետ ճշգրիտ համաձայնությամբ պտույտի ժամանակաշրջանի նվազումը<ref name=Levin/><ref name="Nature_11Feb16">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.nature.com/news/einstein-s-gravitational-waves-found-at-last-1.19361 |автор=Castelvecchi, Davide; Witze, Alexandra |заглавие=Einstein's gravitational waves found at last |год=2016 |язык=en |издание=[[Nature]] |тип=journal |месяц=2 |число=11 |doi=10.1038/nature.2016.19361 |accessdate=2016-02-11}}</ref><ref name="BBC_11Feb16">{{Cite news |date=2016 թ․ փետրվարի 11 |title=Einstein's gravitational waves 'seen' from black holes |url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-35524440 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215204226/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-35524440 |archivedate=2016 թ․ փետրվարի 15 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 13 |work=BBC News}}</ref>։

Գրավիտացիոն ալիքների հայտնաբերման ուղղակի փորձերը սկիզբ են առել 1960-ականների վերջին [[Ջոզեֆ Վեբեր]]ի փորձերից։ Վեբերի կողմից 1969 թվականի վերջին նրանց հայտնաբերման մասին հայտարարությունը, որ հետագայում, 1972 թվականին, հերքվեց գիտական հանրության կողմից, լուրջ հետաքրքրություն առաջացրեց այս խնդրի նկատմամբ։ Երկար ժամանակ [[գրավիտացիոն ալիքների դետեկտոր]]ների հիմնական ընտրությունը Վեբերի առաջարկած տիպի ռեզոնանսային դետեկտորներն էին, որոնք աստիճանաբար կատարելագործվեցին տասնամյակների ընթացքում։ Նման դետեկտորի աշխատանքի սկզբունքն այն է, որ գրավիտացիոն ալիքը, անցնելով մեծ, մետրերի կարգի, պինդ, սովորաբար ալյումինե ձողի միջով, սեղմում և ընդլայնում է այն (դա երևում է վերը նշված մեկնաբանությունից) և այդպիսով նրա մեջ գրգռում է տատանումները․ մետաղյա ձողը սկսում է «զանգել» զանգի պես, որը կարելի է ֆիքսել<ref name=Levin>{{Cite web |title=Гравитационные волны: дорога к открытию Алексей Левин «Троицкий вариант» № 3(197), 23 февраля 2016 года Несостоявшаяся сенсация |url=http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/432942/Gravitatsionnye_volny_doroga_k_otkrytiyu |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301181720/http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/432942/Gravitatsionnye_volny_doroga_k_otkrytiyu |archive-date=2016 թ․ մարտի 1 |access-date=2016 թ․ փետրվարի 26}}</ref><ref name="Maggiore8">{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://books.google.com/books?id=AqVpQgAACAAJ |автор={{nobr|Maggiore M.}} |заглавие=Gravitational Waves. Volume 1: Theory and Experiments |год=2007 |часть=Chapter 8. Resonant-mass detectors |язык=en |издательство=OUP Oxford |страницы=576 |isbn=9780198570745}}</ref>։

Այս դետեկտորները, սակայն, ունեին անբավարար զգայունություն, ուստի դետեկտորների հաջորդ սերունդը հիմնված է այլ սկզբունքի վրա՝ [[Մայքելսոնի ինտերֆերոմետր]]ի օգտագործումը, որը հնարավորություն է տալիս մեծ ճշգրտությամբ չափել լույսի օպտիկական ուղու փոփոխությունները ինտերֆերոմետրի յուրաքանչյուր թևի հայելիների միջև։ Միևնույն ժամանակ, միայն շատ երկար թևերի համար (հարյուրավոր կիլոմետրեր) զգայունության օպտիմալ մակարդակի հասնելու խնդիրը լուծվեց՝ յուրաքանչյուր հայտնաբերման թևում ներմուծելով [[Ֆաբրի-Պերոյի ռեզոնատոր]]ներ, որոնք բազմապատկում են ճառագայթների ուղու երկարությունը և հնարավորություն են տալիս կրճատել թևերը<ref name="Maggiore9">{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://books.google.com/books?id=AqVpQgAACAAJ |автор={{nobr|Maggiore M.}} |заглавие=Gravitational Waves. Volume 1: Theory and Experiments |год=2007 |часть=Chapter 9. Interferometers |язык=en |издательство=OUP Oxford |страницы=576 |isbn=9780198570745}}</ref><ref>{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://books.google.com/?id=HdP3Tscyr3AC&dq=Gravity's+Shadow |автор=Harry Collins |заглавие=Gravity's Shadow: The Search for Gravitational Waves |год=2004 |язык=en |издательство=[[Չիկագոյի համալսարանի հրատարակչություն|University of Chicago Press]] |isbn=9780226113784}}</ref>։ Կառուցված ամենազգայուն դետեկտորներն էին [[LIGO]]-ի (երկու ինտերֆերոմետր՝ 4 կմ թևերով) և [[VIRGO]]-ի (մեկ ինտերֆերոմետր՝ 3 կմ թևերով) համագործակցության սարքերը, որոնք համաձայնվել էին համատեղ մշակել իրենց դետեկտորների տվյալները<ref name=Levin/>։

2014 թվականին [[BICEP|BICEP2]] փորձարարական թիմի կողմից հայտարարվեց [[Մեծ պայթյուն]]ից մնացած մնացուկային գրավիտացիոն ալիքների հայտնաբերման մասին, սակայն տվյալների մանրակրկիտ վերլուծությունից անմիջապես հետո այն հերքվեց [[Պլանկ (տիեզերական աստղադիտարան)|Պլանկի]] համագործակցության կողմից<ref>{{Cite web |title=И снова о гравитационных волнах Борис Штерн «Троицкий вариант» № 13(157), 1 июля 2014 года |url=http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/432339/I_snova_o_gravitatsionnykh_volnakh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301164903/http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/432339/I_snova_o_gravitatsionnykh_volnakh |archive-date=2016 թ․ մարտի 1 |access-date=2016 թ․ փետրվարի 26}}</ref>։

== Կոմպակտ օբյեկտների միաձուլում ==
[[Պատկեր:MergingBlackHoles V2.jpg|thumb|Գրավիտացիոն ալիքներ արձակող սև խոռոչների միաձուլման մոդելավորման պատկերացում]]
Զանգվածային օբյեկտների [[սեղմված կրկնակի համակարգ]]երը, ինչպիսիք են նեյտրոնային աստղերը կամ [[Կրկնակի սև խոռոչ|սև խոռոչները]], անընդհատ գրավիտացիոն ալիքներ են արձակում։ Ճառագայթումը աստիճանաբար նվազեցնում է նրանց ուղեծրերը և ի վերջո հանգեցնում նրանց միաձուլման, որն այդ պահին առաջացնում է հատկապես հզոր գրավիտացիոն ալիք, որը բառացիորեն «գլորվում» է Տիեզերքով։ Նման ուժգնության գրավիտացիոն ալիքը կարելի է հայտնաբերել [[գրավիտացիոն ալիքների դետեկտոր]]ների միջոցով<ref name=Berti/>։

Միաձուլման ազդանշաններ փնտրելիս և նույնականացնելիս օգնում է գրավիտացիոն ալիքների ժամանակային ազդանշանների ակնկալվող ձևի իմացությունը։ Դրա համար օգտագործվում են [[Քանակական հարաբերականություն|հարաբերականության քանակային]] մեթոդներ, որոնց օգնությամբ կազմվում են միաձուլումների հիմնական մոդելների (կաղապարների) ցանցեր, որոնց հանգույցների միջև կիրառվում են վերլուծական մոտարկումներ՝ հիմնված բարձր կարգի [[հետնյուտոնյան ֆորմալիզմ]]ի վրա<ref name="Properties">{{Ռուսերեն հոդված |автор=Abbott, Benjamin P. |заглавие=Properties of the binary black hole merger GW150914 |год=2016 |язык=en |тип=journal |месяц=2 |число=11 |arxiv=1602.03840 |collaboration=LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration}}</ref>։

== GW150914 իրադարձության գրանցում ==
Երկու սև խոռոչների միաձուլման ազդանշանը գրավիտացիոն ալիքի ամպլիտուդով (մետրական ''h''-ի անչափ տատանումներ) առավելագույնը մոտ 10<sup>−21</sup>-ով հայտնաբերվել է 2015 թվականի սեպտեմբերի 14-ին ժամը 09:50:45 [[UTC]] երկու [[LIGO]] դետեկտորներով. նախ [[Լիվինգստոն (Լուիզիանա)|Լիվինգստոնում]], իսկ 7 միլիվայրկյան անց՝ [[Հանֆորդ (Վաշինգտոն)|Հանֆորդում]], ազդանշանի առավելագույն ամպլիտուդի շրջանում (0,2 վայրկյան), ազդանշան-աղմուկ համակցված հարաբերակցությունը կազմել է 24:1։ Իրադարձությունը ստացել է GW150914 անվանումը (որում կոդավորված է իրադարձության տեսակը՝ գրավիտացիոն ալիք և ամսաթիվ YYMMDD ձևաչափով)<ref name=Berti/>։

Իրադարձության մասին առաջին տեղեկությունը ստացվել է իր ժամանումից երեք րոպե անց Coherent WaveBurst ծրագրից<ref>{{Cite web |title=Discovery of gravitational waves |url=https://en.uw.edu.pl/discovery-of-gravitational-waves/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930101204/https://en.uw.edu.pl/discovery-of-gravitational-waves/ |archive-date=2020 թ․ սեպտեմբերի 30 |access-date=2020 թ․ հուլիսի 6}}</ref>, որը որոնում է կամայական ալիքային ձևեր LIGO տվյալների հոսքում և մշակվել է ֆիզիկոսներ Սերգեյ Կլիմենկոյի և Գենախ Միտսելմախերի ղեկավարությամբ, ովքեր աշխատում են [[Ֆլորիդայի համալսարան]]ում<ref name=ufl>[http://news.ufl.edu/articles/2016/02/gravitational-waves-detected-100-years-after-einsteins-prediction.php Gravitational waves detected 100 years after Einstein’s prediction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160212082216/http://news.ufl.edu/articles/2016/02/gravitational-waves-detected-100-years-after-einsteins-prediction.php |date=2016-02-12 }} — [[Ֆլորիդայի համալսարան]]ի կայքում</ref>։ Այնուհետև ազդանշանը հաստատվեց երկրորդ ծրագրով, որը նախատեսված էր տեսական նմուշների միջոցով կոմպակտ կրկնակիների միաձուլման ազդանշաններ որոնելու համար<ref name="PRL-20160211" />։

LIGO համագործակցության առաջին անդամը, ով ուշադրություն դարձրեց ազդանշանին, իտալացի հետդոկտոր Մարկո Դրագոն է, ով աշխատում է [[Հաննովեր]]ի [[Մաքս Պլանկի գրավիտացիոն ֆիզիկայի ինստիտուտ]]ում։ 2015 թվականի սեպտեմբերի 14-ին՝ ազդանշանի ժամանումից երեք րոպե անց, Դրագոն ծանուցում ստացավ LIGO-ի հետևման համակարգից։ Դրագոն ահազանգել է Հանովերից մեկ այլ հետդոկտոր Էնդրյու Լունդգրենին, տեղական ժամանակով ժամը 12:00-ին նրանք զանգահարել են Լիվինգստոնի և Հանֆորդի կառավարման կենտրոններ։ Ծանուցումը ստանալուց մոտ մեկ ժամ անց (մոտ 11:00 UTC) Դրագոն փոստով հաղորդագրություն է ուղարկեց LIGO-ի ամբողջ համագործակցությունով<ref>{{Cite web |title=Here’s the first person to spot those gravitational waves {{!}} Science {{!}} AAAS |url=http://www.sciencemag.org/news/2016/02/here-s-first-person-spot-those-gravitational-waves |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216132451/http://www.sciencemag.org/news/2016/02/here-s-first-person-spot-those-gravitational-waves |archive-date=2016 թ․ փետրվարի 16 |access-date=2016 թ․ փետրվարի 13}}</ref><ref name=Lenta>{{Cite web |title=Представлен обнаруживший гравитационные волны учёный: Космос: Наука и техника: Lenta.ru |url=https://lenta.ru/news/2016/02/12/firstperson/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208063605/https://lenta.ru/news/2016/02/12/firstperson/ |archive-date=2017 թ․ փետրվարի 8 |access-date=2020 թ․ հուլիսի 6}}</ref>։

Տեղական ժամանակով 6:30-ի սահմաններում (10:30 UTC) Կլիմենկոն ստուգեց իր փոստը և տեսավ ազդանշանը գտնելու մասին նամակ ծրագրից։ Ժամը 07:15-ի սահմաններում (11:15 UTC) նա այդ մասին տեղեկացրեց դետեկտորների աշխատանքը վերահսկող իր գործընկերներին<ref>{{Cite web |title=ТАСС: Наука — Гравитационные волны обнаружены в США с помощью алгоритма русского ученого Сергея Клименко |url=https://tass.ru/nauka/2660918 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170921085447/http://tass.ru/nauka/2660918 |archive-date=2017 թ․ սեպտեմբերի 21 |access-date=2020 թ․ հուլիսի 6}}</ref>։

Համագործակցությունները սեպտեմբերի 18-ից սկսել են ազդանշանների ձեռքով մշակումը և մինչև հոկտեմբերի 5-ն ավարտել աշխատանքների նախնական փուլը<ref name=Lenta/>։ Միևնույն ժամանակ, ծրագրեր են գործարկվել այլ աստղագիտական տիրույթներում այս իրադարձության հնարավոր ազդանշանների որոնման համար. նեյտրինոյի ազդանշան չի հայտնաբերվել<ref>{{Cite web |author=The ANTARES, IceCube, LIGO Scientific and VIRGO collaborations |date=2016 թ․ փետրվարի 11 |title=High-energy Neutrino follow-up search of Gravitational Wave Event GW150914 with ANTARES and IceCube |url=https://dcc.ligo.org/public/0123/P1500271/013/GW150914_neutrino.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303021111/https://dcc.ligo.org/public/0123/P1500271/013/GW150914_neutrino.pdf |archivedate=2016 թ․ մարտի 3 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 24 |language=en}}</ref>, Ֆերմիի համագործակցությունը հնարավոր է, որ թույլ ռենտգենյան բռնկում է հայտնաբերել<ref>{{Cite web |author=Fermi collaboration |title=Fermi GBM Observations of LIGO Gravitational Wave event GW150914 |url=https://gammaray.nsstc.nasa.gov/gbm/publications/preprints/gbm_ligo_preprint.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216031305/http://gammaray.nsstc.nasa.gov/gbm/publications/preprints/gbm_ligo_preprint.pdf |archive-date=2016 թ․ փետրվարի 16 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 24 |language=en}}</ref>։

=== Իրադարձության պարամետրեր ===
Ազդանշանի ձևը համընկնում է հարաբերականության ընդհանուր տեսության կանխատեսմանը {{val|36|5|4}} և {{val|29|4|4}} արեգակնային զանգված ունեցող երկու սև խոռոչների միաձուլման համար։ Ստացված սև խոռոչն ունի {{val|62|4|4}} արևի զանգված և պտտման պարամետր ''a'' = {{val|0.67|0.05|0.07}}։ Միաձուլման ժամանակ վայրկյանի տասներորդներով արտանետվող էներգիան համարժեք է {{val|3|0.5|0.5}} արեգակնային զանգվածի<ref name="PRL-20160211" /><ref name=one100>{{Cite web |title=GRAVITATIONAL WAVES DETECTED 100 YEARS AFTER EINSTEIN’S PREDICTION |url=http://public.virgo-gw.eu/gravitational-waves-detected-100-years-after-einsteins-prediction/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216042046/http://public.virgo-gw.eu/gravitational-waves-detected-100-years-after-einsteins-prediction/ |archive-date=2016 թ․ փետրվարի 16 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 11 |publisher=VIRGO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=LIGO |title=Data release for event GW150914 |url=https://losc.ligo.org/events/GW150914/date=2016-02-11 |url-status=dead |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 27 |publisher=LIGO Open Science Center |language=en}}{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}</ref>։

=== Աղբյուրի գտնվելու վայրը ===
Աղբյուրի հեռավորությունը հաշվարկվել է բաց թողնված հզորության համեմատությունից, որը գնահատվում է սև խոռոչների զանգվածներով և չափված ազդանշանի ամպլիտուդով, 10<sup>−21</sup>: Պարզվեց, որ հեռավորությունը մոտավորապես 1,3 միլիարդ [[լուսային տարի]] է ({{val|410|160|180}} մեգա[[պարսեկ]], [[կարմիր շեղում]]ը՝ ''z'' = {{val|0.09|0.03|0.04}})<ref name="PRL-20160211" />:

Ուղղությունը դեպի ազդանշանի աղբյուր որոշվում է դետեկտորների միջով ազդանշանի անցման ժամանակների տարբերությամբ։ Ընդամենը երկու LIGO դետեկտորների դեպքում այս ժամանակային տարբերությունը որոշում է միայն ազդանշանի տարածման ուղղության և դետեկտորները միացնող ուղիղ գծի միջև եղած անկյունը։ Սա սահմանում է կոն, որի մակերեսի վրա կարող է տեղակայվել աղբյուրը։ Աստղային երկնքի քարտեզի վրա աղբյուրի հնարավոր գտնվելու վայրը նման է բարակ օղակի. օղակի հաստությունը որքան փոքր է, այնքան փոքր է չափման սխալը<ref name="PRL-20160211" /><ref name=Ivanov>{{Cite web |author=Игорь Иванов |date=2016 թ․ փետրվարի 11 |title=Гравитационные волны — открыты! |url=http://elementy.ru/novosti_nauki/432691/Gravitatsionnye_volny_otkryty |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214103043/http://elementy.ru/novosti_nauki/432691/Gravitatsionnye_volny_otkryty |archive-date=2016 թ․ փետրվարի 14 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 14 |publisher=Элементы Большой Науки |lang=ru}}</ref>։ Ազդանշանի ուշացումը {{val|6.9|0.5|0.4}} մվ էր, ինչը հնարավորություն տվեց հաշվարկել, որ ազդանշանի աղբյուրը՝ GW150914-ն ընկած է կոնի վրա, որի հավասարեցումն ուղղված է դեպի հարավային երկնային կիսագունդ։ Գրավիտացիոն ալիքի բևեռացման և ենթադրյալ աղբյուրի նկատմամբ երկու ալեհավաքների փոխադարձ դիրքի լրացուցիչ դիտարկումը, որը հիմնված է ազդանշանի ամպլիտուդների հարաբերակցության վրա, հնարավորություն է տալիս ավելի նեղացնել տարածաշրջանը։ Աստղային երկնքի քարտեզի վրա այն տարածքը, որտեղ գտնվում է ազդանշանի աղբյուրը, իրենից ներկայացնում է կիսալուսին՝ 140 քառակուսի աստիճան մակերեսով (50% հավանականությամբ) կամ 590 քառակուսի աստիճանով (90% հավանականությամբ)<ref name="PRL-20160211" /><ref>{{Cite web |title=Properties of the binary black hole merger GW150914 |url=https://dcc.ligo.org/public/0122/P1500218/012/GW150914_parameter_estimation_v13.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215165026/https://dcc.ligo.org/public/0122/P1500218/012/GW150914_parameter_estimation_v13.pdf |archivedate=2016 թ․ փետրվարի 15 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 24 |publisher=ligo.org}}</ref>։ Միևնույն ուղիղ գծի վրա չգտնվող երեք դետեկտորների առկայության դեպքում հնարավոր կլիներ զգալիորեն մեծացնել աղբյուրի կոորդինատի որոշման ճշգրտությունը։

== Միջազգային համագործակցություն ==
Չնայած այն հանգամանքին, որ [[ԱՄՆ]]-ը սկզբնական ազդակ է տվել նախագծին, LIGO աստղադիտարանը իսկապես միջազգային նախագիծ է<ref name=Ivanov />։ Ընդհանուր առմամբ, գիտական արդյունքին նպաստել են հազարից ավելի գիտնականներ տասնհինգ երկրներից։ Դետեկտորների մշակմանը և տվյալների վերլուծությանը մասնակցել են ավելի քան 90 համալսարաններ և գիտահետազոտական ինստիտուտներ, և մոտ 250 ուսանող նույնպես նշանակալի ներդրում է ունեցել<ref name=one100 /><ref name=census>{{Cite web |title=LSC/Virgo Census |url=https://my.ligo.org/census.php |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20140505132832/https://my.ligo.org/census.php |archivedate=2014 թ․ մայիսի 5 |accessdate=2015 թ․ փետրվարի 24 |lang=en}}</ref><ref name=mgu>{{Cite web |title=Коллаборация LIGO, в которую входят сотрудники МГУ, объявила о регистрации гравитационных волн |url=http://www.msu.ru/science/main_themes/kollaboratsiya-ligo-v-kotoruyu-vkhodyat-sotrudniki-mgu-obyavila-o-registratsii-gravitatsionnykh-voln.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20160227221726/http://www.msu.ru/science/main_themes/kollaboratsiya-ligo-v-kotoruyu-vkhodyat-sotrudniki-mgu-obyavila-o-registratsii-gravitatsionnykh-voln.html |archive-date=2016 թ․ փետրվարի 27 |accessdate=2017 թ․ հունվարի 22 |publisher=www.msu.ru |lang=ru}}</ref>։

Գրավիտացիոն ալիքները հայտնաբերելու համար LIGO-ի ստեղծումը առաջարկվել է 1980 թվականին [[Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ]]ի ֆիզիկայի պրոֆեսոր [[Ռայներ Վայս]]ի, [[Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ]]ի տեսական ֆիզիկայի պրոֆեսոր [[Քիփ Թորն]]ի և նույն ինստիտուտի ֆիզիկայի պրոֆեսոր [[Ռոնալդ Դրևեր]]ի կողմից<ref name=Ivanov /><ref name=mgu />։

LSC դետեկտորների ցանցը ներառում է LIGO ինտերֆերոմետրերը և [[GEO600]] դետեկտորը։ GEO թիմը ներառում է [[Մաքս Պլանկի աստղաֆիզիկայի ինստիտուտ|Մաքս Պլանկի գրավիտացիոն ֆիզիկայի ինստիտուտի]] (Ալբերտ Այնշտեյնի ինստիտուտ, AEI) և [[Հանովեր]]ի [[Հանովերի համալսարան|Լայբնիցի համալսարանի]] գիտնականներ՝ [[Մեծ Բրիտանիա]]յի՝ [[Գլազգոյի համալսարան|Գլազգոյի]], [[Քարդիֆի համալսարան|Քարդիֆի]], [[Բիրմինգհեմի համալսարան|Բիրմինգհեմի]] և այլ համալսարանների, ինչպես նաև [[Իսպանիա]]յի [[Բալեարյան կղզիների համալսարան]]ի հետ համագործակցությամբ<ref name=one100 /><ref name=mgu />։

VIRGO համագործակցությունը ներառում է ավելի քան 250 ֆիզիկոս և ինժեներ, որոնք պատկանում են եվրոպական 19 տարբեր հետազոտական խմբերի. վեցը [[Ֆրանսիա]]յի [[Գիտական հետազոտությունների ազգային կենտրոն]]ից են, ութը [[Իտալիա]]յի [[Միջուկային ֆիզիկայի ազգային ինստիտուտ]]ից, երկուսը [[Նիդերլանդներ]]ի [[Նիխեֆ]]ից, [[Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա]]յի ֆիզիկական գիտությունների բաժանմունքից (Wigner RCP), POLGRAW թիմերը [[Լեհաստան]]ից և [[Եվրոպական գրավիտացիոն աստղադիտարան]]ից, որն աշխատեցնում է Իտալիայի [[Պիզա]] քաղաքի մոտ գտնվող VIRGO դետեկտորը<ref name=one100 /><ref name=mgu />։

1990-ականների սկզբին որոշում կայացվեց կառուցել մի քանի դետեկտորներ, և համեմատաբար փոքր GEO600-ը Եվրոպայում և [[TAMA300]]-ը [[Ճապոնիա]]յում առաջինը պետք է գործարկվեին։ Այս կայանքները հնարավորություն ունեին հայտնաբերելու գրավիտացիոն ալիքները, բայց առաջին հերթին պետք է փորձարկեին տեխնոլոգիան։ Ենթադրվում էր, որ հայտնաբերման հիմնական հավակնորդները կլինեն LIGO-ն և VIRGO-ն<ref name=fish>{{Cite web |title=Астронет > И рыба, и удочка |url=http://www.astronet.ru/db/msg/1362123/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221173434/http://www.astronet.ru/db/msg/1362123 |archive-date=2016 թ․ դեկտեմբերի 21 |accessdate=2017 թ․ հունվարի 22 |publisher=[[Астронет]]}}</ref>։

Հայտնաբերումը հնարավոր է դարձել երկրորդ սերնդի աստղադիտարանի (Advanced LIGO) նոր հնարավորությունների շնորհիվ՝ ԱՄՆ-ի [[Ազգային գիտական հիմնադրամ (ԱՄՆ)|Ազգային գիտական հիմնադրամի]] ֆինանսական աջակցությամբ։ Նախագծին զգալի ներդրում են ունեցել նաև [[Գերմանիա]]յի (Մաքս Պլանկի միություն), Մեծ Բրիտանիայի ([[Գիտության և տեխնոլոգիաների խորհուրդ]]) և [[Ավստրալիա]]յի ([[Ավստրալիական հետազոտական խորհուրդ|Ավստրալիայի հետազոտությունների խորհուրդ]]) ֆինանսավորող կազմակերպությունները։ Որոշ հիմնական տեխնոլոգիաներ, որոնք Advanced LIGO-ն շատ ավելի զգայուն են դարձրել, մշակվել և փորձարկվել են գերմանա-բրիտանական GEO նախագծում<ref name=ufl /><ref name=mgu />։ Սկզբում ամերիկացիները Ավստրալիային առաջարկեցին ալեհավաք կառուցել Հարավային կիսագնդում և համաձայնեցին տրամադրել դրա համար բոլոր սարքավորումները, սակայն Ավստրալիան հրաժարվեց տեղադրման պահպանման բարձր արժեքի պատճառով<ref name=int />։

Զգալի հաշվողական ռեսուրսներ են տրամադրվել [[Հաննովեր]]ի AEI Atlas կլաստերի, [[Սիրաքյուսի համալսարան]]ի LIGO լաբորատորիայի և [[Վիսկոնսին-Միլուոքի համալսարան]]ի կողմից։ Մի քանի համալսարաններ` [[Ավստրալիայի ազգային համալսարան]]ը, [[Ադելաիդայի համալսարան]]ը, [[Ֆլորիդայի համալսարան]]ը, [[Սթենֆորդի համալսարան]]ը, [[Նյու Յորք]]ի [[Կոլումբիայի համալսարան]]ը և [[Լուիզիանայի պետական համալսարան]]ը նախագծել, կառուցել և փորձարկել են Advanced LIGO-ի հիմնական բաղադրիչները<ref name=one100 /><ref name=mgu />։ Տեղակայանքների սարքավորումները պարունակում են բաղադրիչներ բազմաթիվ երկրներից։ Այսպիսով, LIGO-ն ունի գերմանական լազերներ, հայելիների մի մասը պատրաստվել է Ավստրալիայում և այլն<ref name=popov />։

Ինժեներական տեսանկյունից գրավիտացիոն ալիքների հայտնաբերման տեխնոլոգիաների ներդրումը պահանջում էր բազմաթիվ դժվարությունների հաղթահարում։ Օրինակ, «զուտ մեխանիկորեն» անհրաժեշտ է զանգվածային հայելիներ կախել կախոցի վրա, որը կախված է մեկ այլ կախոցից, այն մեկը երրորդ կախոցից և այլն, և այս ամենը, որպեսզի հնարավորինս ազատվի կողմնակի թրթռումից։ Գործիքային խնդիրների մեկ այլ օրինակ օպտիկական է. որքան հզոր է ճառագայթը, որը շրջանառվում է օպտիկական համակարգում, այնքան ավելի թույլ հայելու տեղաշարժը կարող է հայտնաբերվել ֆոտոսենսորի կողմից։ Ազդեցությունը փոխհատուցելու համար 2000-ականներին գործարկվեց հետազոտական ծրագիր, որում ներառված էին հետազոտողներ ԱՄՆ-ից և Ավստրալիայից։ Արևմտյան Ավստրալիայում 80 մետր երկարությամբ սարքը նախագծվել է ոսպնյակների և հայելիների համակարգի վրա հզոր ճառագայթի ազդեցությունը նմանակելու, ինչպես նաև այդ ազդեցությունից ազատվելու համար<ref name=ufl /><ref name=Ivanov /><ref>{{Cite web |title=Элементы - новости науки: Преодолено препятствие на пути к высокочувствительному детектору гравитационных волн |url=http://elementy.ru/novosti_nauki/430267/Preodoleno_prepyatstvie_na_puti_k_vysokochuvstvitelnomu_detektoru_gravitatsionnykh_voln |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161214165431/http://elementy.ru/novosti_nauki/430267/Preodoleno_prepyatstvie_na_puti_k_vysokochuvstvitelnomu_detektoru_gravitatsionnykh_voln |archive-date=2016 թ․ դեկտեմբերի 14 |accessdate=2017 թ․ հունվարի 22 |publisher=elementy.ru}}</ref>։

2019 թվականի հոկտեմբերին գրավիտացիոն ալիքների LIGO, Virgo և GEO600 համատեղ դիտարկմանը միացել է KAGRA նախագիծը, որը կբարձրացնի ճշգրտությունը՝ նվազեցնելով երկնքի այն տարածքը, որտեղից ալիքները եկել են 30-ից մինչև 10 [[Մարմնային անկյուն|քառակուսի աստիճան]]<ref>{{Cite news |date=2019 թ․ հոկտեմբերի 5 |title=Японская KAGRA присоединится к глобальной сети гравитационных антенн |url=https://nplus1.ru/news/2019/10/05/kagra-ligo |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201203170934/https://nplus1.ru/news/2019/10/05/kagra-ligo |archivedate=2020 թ․ դեկտեմբերի 3 |accessdate=2020 թ․ նոյեմբերի 16}}</ref><ref>{{Cite news |date=2019 թ․ հոկտեմբերի 4 |title=KAGRA to Join LIGO and Virgo in Hunt for Gravitational Waves |url=https://www.ligo.caltech.edu/news/ligo20191004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201118152839/https://www.ligo.caltech.edu/news/ligo20191004 |archivedate=2020 թ․ նոյեմբերի 18 |accessdate=2020 թ․ նոյեմբերի 16}}</ref>։

=== Խորհրդային և ռուս գիտնականների ներդրում ===
* 1948 թվականին ակադեմիկոս [[Վլադիմիր Ֆոկ]]ը առաջին անգամ ուշադրություն հրավիրեց [[աստղաֆիզիկա]]կան երևույթների վրա՝ որպես գրավիտացիոն ալիքների աղբյուր, ով միևնույն ժամանակ հաշվարկներ արեց [[Յուպիտեր (մոլորակ)|Յուպիտերի]] գրավիտացիոն ճառագայթման ուժի համար<ref>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Фок В. А. |заглавие=Теория пространства времени и тяготения. |год=1955 |язык=ru |место=М. |издательство=Гос.изд. |страницы=426—430 |страниц=504}}</ref><ref name=rushist>{{Cite news |date=2016 թ․ փետրվարի 24 |title=Гравитационные волны: российские корни открытия |url=http://www.sib-science.info/ru/news/sdelat-chelovechestvo-mudree-ob-etom-mechtali-19022016 |archiveurl=https://archive.today/20160227222837/http://www.sib-science.info/ru/news/sdelat-chelovechestvo-mudree-ob-etom-mechtali-19022016 |archivedate=2016 թ․ փետրվարի 27 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 27 |publisher=Новости сибирской науки}}</ref>։
* Գրավիտացիոն ալիքների որոնման համար լազերային [[ինտերֆերոմետր]]եր օգտագործելու գաղափարն առաջին անգամ առաջարկվել է 1962 թվականին [[Միխայիլ Գերցենշտեյն]]ի և [[Վլադիսլավ Պուստովոյտ]]ի կողմից՝ [[ԽՍՀՄ]]-ում<ref name=int>{{Cite web |date=2016 թ․ փետրվարի 12 |title=Интервью с Сергеем Вятчаниным |url=https://lenta.ru/articles/2016/02/12/ligo1/ |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20160212143336/http://lenta.ru/articles/2016/02/12/ligo1/ |archivedate=2016 թ․ փետրվարի 12 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 27 |publisher=[[Lenta.ru]]}}</ref><ref name=popov />։ Այնուամենայնիվ, համարվում է, որ դրանց հրապարակումը չի նկատվել Արևմուտքում և չի ազդել իրական նախագծերի զարգացման վրա<ref name=Ivanov/>։
* [[Վլադիմիր Բրագինսկի|Վլադիմիր Բրագինսկու]] մասնակցությունը փորձարարական գրավիտացիոն ալիքների հետազոտությանը սկսվեց 1960-ական թվականներին [[Ջոզեֆ Վեբեր]]ի փորձերի արդյունքների ստուգմամբ, ով հայտարարեց [[ալյումին]]ե [[ալեհավաք]]ների միջոցով գրավիտացիոն ալիքների հաջող հայտնաբերման մասին։ [[Մոսկվայի պետական համալսարան]]ում ստեղծված նմանատիպ ալեհավաքների վրա զգույշ չափումները, որոնք ունեն զգայունության ավելի բարձր մակարդակ, հերքեցին Վեբերի եզրակացությունները<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://hbar.phys.msu.ru/articles/69a1BrZeRu.pdf |автор=Брагинский В. Б., Зельдович Я. Б., Руденко В. Н. |заглавие=О приеме гравитационного излучения внеземного происхождения |год=1969 |издание=[[Журнал экспериментальной и теоретической физики]] |номер=10 |страницы=437—441 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312060137/http://hbar.phys.msu.ru/articles/69a1BrZeRu.pdf |archivedate=2016-03-12}}</ref> (ինչպես ավելի ուշ տարբեր լաբորատորիաներում կատարվող այլ թեստեր)։ Բրագինսկին նաև տեսականորեն կանխատեսել է, որ զգայունության որոշակի մակարդակի ցանկացած ճշգրիտ չափումների ժամանակ սկսում են ի հայտ գալ քվանտային սահմանափակումներ ([[Ստանդարտ քվանտային սահմանաչափ]]) և առաջարկել է այս խնդիրը շրջանցելու ուղիներ ([[Քվանտային-չխանգարող չափումներ]])։ Քվանտային սահմանափակումները էական դեր են խաղում ժամանակակից ինտերֆերոմետրիկ դետեկտորներում։ Նա մասնակցել է LIGO նախագծի մանրամասների մշակմանը նույնիսկ պլանավորման փուլում<ref name=int /><ref name=popov /><ref>{{Cite news |date=2016 թ․ փետրվարի 12 |title=Глава LIGO назвал незаменимым вклад России в открытие волн пространства-времени |url=https://lenta.ru/news/2016/02/12/ligo/ |archiveurl=https://archive.today/20160227222115/https://lenta.ru/news/2016/02/12/ligo/ |archivedate=2016 թ․ փետրվարի 27 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 27 |publisher=[[Lenta.ru]]}}</ref> և նույնիսկ առաջարկվել է ղեկավարել նախագիծը<ref name=Ivanov /><ref name=rushist />։
* Վլադիմիր Բրագինսկու խումբը (Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետ) հենց սկզբից պաշտոնապես ներգրավված է եղել LIGO նախագծում և լուծել է մի շարք խնդիրներ՝ կապված ալեհավաքի զգայունության հիմնարար սահմանափակումների հետ։ Նրա աշխատանքի ընթացքում ստացվել են հետևյալ արդյունքները<ref name=pressrelease>{{Cite web |date=2016 թ․ փետրվարի 11 |title=Коллаборация LIGO, в которую входят сотрудники МГУ, объявила о регистрации гравитационных волн |url=http://www.msu.ru/science/main_themes/kollaboratsiya-ligo-v-kotoruyu-vkhodyat-sotrudniki-mgu-obyavila-o-registratsii-gravitatsionnykh-voln.html |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20160227221726/http://www.msu.ru/science/main_themes/kollaboratsiya-ligo-v-kotoruyu-vkhodyat-sotrudniki-mgu-obyavila-o-registratsii-gravitatsionnykh-voln.html |archivedate=2016 թ․ փետրվարի 27 |accessdate=2015 թ․ փետրվարի 24 |publisher=[[МГУ имени Ломоносова]]}}</ref>. 
** Ստեղծվել է [[Քվարցապակի|հալված քվարցից]] պատրաստված փորձնական զանգվածների յուրահատուկ կախոց։ Փորձնական զանգվածի ճոճանակի տատանումների չափված խամրման ժամանակը մոտ հինգ տարի էր։ Փորձնականորեն ապացուցվել է, որ, ի տարբերություն LIGO-ի նախնական տարբերակում օգտագործված պողպատե կախոցների, քվարցային կախոցները չեն պարունակում ավելորդ մեխանիկական աղմուկ։ 
** Մանրամասն ուսումնասիրված են քվարցային հայելիների վրա տեղակայված էլեկտրական լիցքերից առաջացող աղմուկները։ 
** Հայտնաբերվել է դետեկտորի հայելիներում հիմնարար թերմոդինամիկական աղմուկների նոր դաս։ Նրանց վերլուծությունը հանգեցրեց LIGO-ի ներկայիս օպտիկական կոնֆիգուրացիայի զգալի փոփոխության (բյուրեղային [[շափյուղա]]յի մերժում՝ հօգուտ [[քվարց]]ի)։ 
** Կանխատեսվել է ինտերֆերոմետրի պարամետրային անկայունության ազդեցությունը, որը հետագայում փորձնականորեն հայտնաբերվել է LIGO դետեկտորներում, և առաջարկվել են այն կանխելու ուղիներ։
** Վերլուծվում են գրավիտացիոն-ալիքային դետեկտորների օպտիկական համակարգի որակապես նոր տոպոլոգիաները՝ հիմնված քվանտային չափումների տեսության սկզբունքների վրա՝ զերծ ստանդարտ քվանտային սահմանի սահմանափակումներից։
* [[Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա]]յի թղթակից անդամ Ալեքսանդր Սերգեևի խումբը (Կիրառական ֆիզիկայի ինստիտուտ ՌԳԱ, [[Նիժնի Նովգորոդ]]) մասնակցել է LIGO-ի աշխատանքներին։ Խումբը նախագծել և տեղադրել է օպտիկական մեկուսիչներ LIGO դետեկտորների վրա 2007 թվականին, որպեսզի կանխեն հայելիներից արտացոլված լույսը հետ դեպի լազեր<ref>{{Ռուսերեն հոդված |автор=Понятов А. |заглавие=Они существуют! Гравитационные волны зарегистрированы |год=2016 |язык=ru |издание=[[Наука и жизнь]] |номер=3 |страницы=2—12}}</ref>։
* Կրկնակի նեյտրոնային աստղերի և սև խոռոչների պոպուլյացիայի մոդելի թվային հաշվարկները (Ա. Վ. Տուտուկով և Լ. Ռ. Յունգելսոն, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի աստղագիտության ինստիտուտ, 1993 թ.) ցույց են տվել, որ Գալակտիկայում կրկնակի նեյտրոնային աստղերի միաձուլման հաճախականությունը ավելի քան 2 կարգի մեծության գերազանցում է կրկնակի սև խոռոչների միաձուլման հաճախականությանը։ Բայց դետեկտորի ֆիքսված սահմանափակող զգայունությամբ, տարածության այն ծավալների հարաբերակցությունը, որտեղ հնարավոր է հայտնաբերել կրկնակի նեյտրոնային աստղերի և կրկնակի սև խոռոչների միաձուլումը, համաչափ է սև խոռոչի և նեյտրոնային աստղի զանգվածների հարաբերակցությանը՝ 2,5 հզորությամբ։ Այդ պատճառով, եթե սև խոռոչների զանգվածը գերազանցում է արևի մոտ 10 զանգվածը, գրանցման կանխատեսված հաճախականությունները համեմատելի են դառնում, և սև խոռոչի միաձուլումը կարող է առաջինը հայտնաբերվել<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/1993MNRAS.260..675T |автор=A. V. Tutukov, L. R. Yungelson |заглавие=The merger rate of neutron star and black hole binaries |год=1993-02-01 |язык=en |издание=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |издательство=[[Oxford University Press]] |том=260 |страницы=675—678 |issn=0035-8711 |doi=10.1093/mnras/260.3.675 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170116032357/http://adsabs.harvard.edu/abs/1993MNRAS.260..675T |archivedate=2017-01-16}}</ref>։ Անկախ այն հանգամանքից, որ գրավիտացիոն ալիքների հայտնաբերման ամենահավանական թեկնածուները հենց սև խոռոչների միաձուլումն են, և ոչ նեյտրոնային աստղերը, մատնանշվել է 1997 թվականին [[Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտ]]ի աշխատակիցներ` Վ.Մ.Լիպունովը, Կ․Ա․Պոստոնովը և Կ.Ե․Պրոխորովը<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/1997AstL...23..492L |автор=V. M. Lipunov, K. A. Postnov, M. E. Prokhorov |заглавие=Black holes and gravitational waves: Possibilities for simultaneous detection using first-generation laser interferometers |год=1997-07-01 |язык=en |издание=Astronomy Letters |том=23 |страницы=492—497 |issn=1063-7737}}</ref>։
* LIGO նախագծի հիմնադիրներից մեկը (ինչպես նաև Վլադիմիր Բրագինսկու մտերիմ ընկերը)` [[Քիփ Թորն]]ը բարձր է գնահատել ռուս գիտնականների ներդրումը նախագծում<ref>{{Cite news |date=2016 թ․ փետրվարի 12 |title=Основатель LIGO Кип Торн: Однажды человечество повторит путь героев «Интерстеллар» |url=https://russian.rt.com/article/148041 |archiveurl=https://archive.today/20160227221453/https://russian.rt.com/article/148041 |archivedate=2016 թ․ փետրվարի 27 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 27 |publisher=[[Russia Today]]}}</ref>։
* Ռոբոտային աստղադիտակների համաշխարհային ցանցը  (նախագծի ղեկավար՝ Վլադիմիր Լիպունով) ներդրում է ունեցել LIGO-ի GW150914՝ առաջին գրավիտացիոն ալիքի իրադարձության տեղայնացման շրջանի ուսումնասիրության օպտիկական աջակցության մեջ<ref>{{Cite web |title=Localization and broadband follow-up of the gravitational-wave transient GW150914 |url=https://arxiv.org/abs/1602.08492v1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812065804/http://arxiv.org/abs/1602.08492v1 |archive-date=2016 թ․ օգոստոսի 12 |access-date=2016 թ․ հունիսի 27}}</ref>։

== Գիտական արդյունքներ ==
Բացահայտումը հանգեցրեց հետևյալ նոր գիտական արդյունքների<ref name=Ivanov/><ref>{{Cite web |author=Сергей Попов, Эмиль Ахмедов, Валерий Рубаков, Анатолий Засов |date=2016 թ․ փետրվարի 12 |title=Точка зрения: Что изменит открытие гравитационных волн |url=http://postnauka.ru/talks/59808 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215061339/http://postnauka.ru/talks/59808 |archive-date=2016 թ․ փետրվարի 15 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 14 |publisher=ПостНаука |lang=ru}}</ref><ref>''Алексей Понятов'' Они существуют! Гравитационные волны зарегистрированы // [[Наука и жизнь]]. — 2016. — № 3. —
URL: http://www.nkj.ru/archive/articles/28316/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202051557/http://www.nkj.ru/archive/articles/28316/ |date=2017-02-02 }}</ref>.
* Գրավիտացիոն ալիքների ուղղակի հայտնաբերում։
* Գրավիտացիոն ալիքների լայնակի բնույթի ուղղակի ապացույց<ref name=tr>{{Cite web |title=Что увидели детекторы LIGO Борис Штерн «Троицкий вариант» № 3(197), 23 февраля 2016 года Что нам это дает? |url=http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/432941/Chto_uvideli_detektory_LIGO |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226162628/http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/432941/chto_uvideli_detektory_ligo |archive-date=2016 թ․ փետրվարի 26 |access-date=2016 թ․ փետրվարի 26}}</ref>։
* Տիեզերքի դիտարկման նոր եղանակի հայտնաբերում ([[գրավիտացիոն-ալիքային աստղագիտություն]])։
* [[Ձգողականության արագություն|Գրավիտացիոն հեռահար գործողության]] հիմնախնդրի բացատրություն։
* Սև խոռոչների գոյության ուղղակի ապացույց։
* Կրկնակի սև խոռոչների գոյության ուղղակի ապացույց։
* Գրավիտացիայի երկրաչափական մոտեցման ճշտության ապացույց, որի վրա հիմնված է [[հարաբերականության ընդհանուր տեսություն]]ը<ref>{{Cite web |title=Столетний юбилей ОТО О. О. Фейгин «Химия и жизнь» № 10, 2015 |url=http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/432876/Stoletniy_yubiley_OTO |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504144434/http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/432876/Stoletniy_yubiley_OTO |archive-date=2017 թ․ մայիսի 4 |access-date=2016 թ․ փետրվարի 26}}</ref>։
* Երբևէ նկատված ամենածանր [[աստղային զանգվածով սև խոռոչ]]ի հայտնաբերում։
* Սահմանվել է [[գրավիտոն]]ային զանգվածի վերին սահմանը (10<sup>−58</sup> կգ)<ref name=popov>{{Cite web |title=Сергей Попов: «Зачем нужна астрономия» (лекция 14 февраля 2016 года) |url=https://www.youtube.com/watch?v=bBrcDqCwG2o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419231813/https://www.youtube.com/watch?v=bBrcDqCwG2o |archive-date=2019 թ․ ապրիլի 19 |access-date=2016 թ․ փետրվարի 23}}</ref><ref>{{Cite web |title=Физики поймали гравитационные волны |url=http://chrdk.ru/sci/2016/2/11/gravitational_waves/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304085404/http://chrdk.ru/sci/2016/2/11/gravitational_waves/ |archivedate=2016 թ․ մարտի 4 |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 23}}</ref>։
* Ստացված է [[Հաբլի հաստատուն]]ի արժեքը <math>70 \pm 10</math> կմ/վ/ՄՊկ<ref name="POP201712">{{Ռուսերեն հոդված |заглавие=Дрожь вселенной |год=2017 |издание=[[Популярная механика]] |номер=12 |страницы=26}}</ref>։

Բացի այդ, գրավիտացիոն ալիքների հայտնաբերումը չի հերքում ձգողականության տեսության որևէ գործող վարկած<ref>{{Cite web |title=Что увидели детекторы LIGO 12 февраля 2016 года. ТрВ № 198, Борис Штерн Что нам это дает? |url=http://trv-science.ru/2016/02/12/chto-uvideli-detektory-ligo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215230806/http://trv-science.ru/2016/02/12/chto-uvideli-detektory-ligo/ |archive-date=2016 թ․ փետրվարի 15 |access-date=2016 թ․ փետրվարի 16}}</ref>։

Ստացվել են գրավիտացիոն ալիքների ճառագայթման ընթացքում ընդհանուր հարաբերականությունից հնարավոր շեղումների առավելագույն սահմանափակումների արժեքները և լրացուցիչ տարածական չափումներ ունեցող տեսությունների պարամետրերը<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.123.011102 |автор=LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration, B. P. Abbott, R. Abbott, T. D. Abbott, F. Acernese |заглавие=Tests of General Relativity with GW170817 |год=2019 |язык=en |издание=Physical Review Letters |месяц=07 |число=01 |том=123 |выпуск=1 |страницы=011102 |doi=10.1103/PhysRevLett.123.011102}}</ref>։

== Բացահայտման գնահատականներ ==
LIGO համագործակցության գիտնականներին շնորհվել է 3 միլիոն դոլար արժողությամբ [[Հիմնարար ֆիզիկայի մրցանակ]]՝ գրավիտացիոն ալիքների գոյությունը հաստատելու համար։ Միևնույն ժամանակ, մրցանակի մեկ երրորդ մասը կիսում են նախագծի հիմնադիրները՝ [[Քիփ Թորն]]ը, [[Ռայներ Վայս]]ը և [[Ռոնալդ Դրայվեր]]ը, իսկ մնացածը բաժին է հասնում հայտնագործության 1012 համահեղինակներին<ref>{{Cite web |title=Special Breakthrough Prize in Fundamental Physics Awarded for Detection of Gravitational Waves 100 Years after Albert Einstein Predicted Their Existence |url=https://breakthroughprize.org/News/32 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507164450/https://breakthroughprize.org/News/32 |archive-date=2016 թ․ մայիսի 7 |access-date=2016 թ․ մայիսի 3}}</ref>։

2017 թվականին գրավիտացիոն ալիքների փորձնական հայտնաբերման համար շնորհվել է [[ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ]]<ref name=nobel />։

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ|2}}

== Литература ==
* {{Ռուսերեն գիրք |автор=Кип С. Торн |заглавие=Чёрные дыры и складки времени. Дерзкое наследие Эйнштейна |ответственный=Переводчик: М. Городецкий |год=2009 |оригинал=Black Holes and Time Warps: Einstein's Outrageous Legacy |место={{М.}} |издательство=Физматлит |страниц=616 |isbn=9785-94052-172-3}}
* {{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://books.google.com/?id=HdP3Tscyr3AC |автор=Harry Collins |заглавие=Gravity's Shadow: The Search for Gravitational Waves |год=2004 |издательство=University of Chicago Press |isbn=9780226113784}}
* {{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://books.google.com/books?id=3pJkAgAAQBAJ |автор=Harry Collins |заглавие=Gravity's Ghost and Big Dog: Scientific Discovery and Social Analysis in the Twenty-First Century |год=2014 |издание=2nd ed |издательство=University of Chicago Press |isbn=9780226052298}}
* ''Гальцов Д. В.'' [https://phys.msu.ru/rus/about/sovphys/ISSUES-2016/02(118)-2016/22790/ Открытие гравитационных волн: теоретические аспекты] // «Советский физик», № 02(118), май 2016 года

== Արտաքին հղումներ ==
{{Քույրհղումներ}}
* {{Cite web |author=Московская группа коллаборации LIGO |date=2016 թ․ փետրվարի 11 |title=Коллаборация LIGO, в которую входят сотрудники МГУ, объявила о регистрации гравитационных волн |url=http://www.msu.ru/science/main_themes/kollaboratsiya-ligo-v-kotoruyu-vkhodyat-sotrudniki-mgu-obyavila-o-registratsii-gravitatsionnykh-voln.html |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 26 |publisher=[[МГУ]]}}
* {{Cite web |author=Игорь Иванов |date=2016 թ․ փետրվարի 11 |title=Гравитационные волны — открыты! |url=http://elementy.ru/novosti_nauki/432691/Gravitatsionnye_volny_otkryty |accessdate=2016 թ․ փետրվարի 26 |publisher=[[Элементы.ру|Элементы Большой Науки]]}}
* {{Cite web |author=С. Б. Попов |date=2016 թ․ մայիսի 5 |title=И рыба, и удочка |url=http://www.astronet.ru/db/msg/1362123/ |accessdate=2016 թ․ մայիսի 29 |publisher=[[Астронет]]}}
* [https://losc.ligo.org/events/GW150914/ LIGO Open Science Center] The data associated with the initial detection.
* [http://www.aei.mpg.de/1824987/Detection?page=1 Numerical relativity simulations of the first binary black-hole merger observed by the Advanced LIGO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305141408/http://www.aei.mpg.de/1824987/Detection?page=1 |date=2016-03-05 }} at [[Max Planck Institute for Gravitational Physics]] AEI.
* [https://www.nytimes.com/2016/02/12/science/ligo-gravitational-waves-black-holes-einstein.html Video (04:36) — Detecting a gravitational wave], [[Dennis Overbye]], [[NYT]] (11 February 2016).
* {{YouTube|oBPATlDPC2k|Вопрос науки. Как чёрные дыры испускают гравитационные волны|logo=1}}.
* {{YouTube|sHRG-zQkpyI|Вопрос науки. Гравитационные волны существуют? — Пресс-конференция специалистов LIGO|logo=1}}.
* {{YouTube|aEPIwEJmZyE|Press Conference announcing discovery: «LIGO detects gravitational waves»|logo=1}} // [[National Science Foundation]] (11 February 2016).
* {{YouTube|vRXUpN7a-lU|The hunters — the detection of Gravitational waves|logo=1}} // MPG Albert Einstein Institute (22 February 2016).

[[Կատեգորիա:Գրավիտացիա]]
[[Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկա]]
[[Կատեգորիա:Ֆիզիկայի պատմություն]]