Դիտել Դիագրամ էջի վիքիկոդը

[[Պատկեր:I8_3d_Histogram.PNG|աջից|մինի|250x250փքս| Սյունակաձև դիագրամ]]
'''Դիագրամ''' ( {{Lang-el|Διάγραμμα}}   ''(diagramma)'' - պատկեր, [[գծանկար]]) - գծային հատվածների կամ երկրաչափական պատկերների միջոցով տվյալների արտահայտում, որը թույլ է տալիս արագ գնահատելու մի քանի մեծությունների հարաբերությունը<ref>[http://lib.deport.ru/slovar/bes/d/1-diagramma.html Значение слова «диаграмма» на Deport.ru]</ref>։ Այն իրենից ներկայացնում է [[Ինֆորմացիա|տեղեկատվության]] երկրաչափական [[Խորհրդանիշ|սիմվոլիկ]] պատկեր, որը կառուցված է վիզուալիզացման տարբեր մեթոդների օգնությամբ<ref>[dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/118858 Значение слова «диаграмма» на «Академике»]</ref> :

Երբեմն դիագրամների կառուցման համար օգտագործվում է [[Հարթություն|հարթության]] վրա պրոյեկտված եռաչափ վիզուալիզացում։ Դա դիագրամը դարձնում է ավելի տարբերվող և տալիս է պատկերացում, թե որ ոլորտում է այն օգտագործվում։ Իրենց հարմարության և պարզության շնորհիվ դիագրամնները հաճախ են օգտագործվում [[հաշվապահ]]երի, մենեջերների և այլ աշխատողների կողմից, օրինակ՝ տարբեր տվյալներ ներկայացնող սահիկաշարերում։

== Դիագրամների հիմնական տեսակներ ==
Դիագրամները հիմնականում կազմված են տարբեր [[Երկրաչափություն|երկրաչափական]] օբյեկտներից ( [[կետ]]եր, [[Կոր|գծեր]], տարբեր գույների ու ձևերի պատկերներ) և օժանդակ տարրերից ([[Դեկարտյան կոորդինատների համակարգ|կոորդիանատային առանցքներ]], պայմանական նշաններ, վերնագրեր)։ Բացի այդ, դիագրամները լինում են երկչափ և եռաչափ։ Դիագրամների մեջ երկրաչափական առարկաների համեմատությունը կարող է կատարվել տարբեր չափումների միջոցով, օրինակ՝ պատկերի մակերես, բարձրություն, կետերի խտություն և այլն։

=== Գծային դիագրամներ (գրաֆիկներ) ===
[[Պատկեր:T_cycle_diesel.png|ձախից|մինի|350x350փքս| p, դիզելային ցիկլի V- դիագրամ (գրաֆիկներ)]]
[[Պատկեր:I1_Line_RSG-Diagram.PNG|աջից|մինի|250x250փքս| RSG դիագրամ (գրաֆիկ)]]
Գծային դիագրամները կամ [[Ֆունկցիայի գրաֆիկ|գրաֆիկները]]  տվյալները ներկայացնում են գծերով իրար միացված կետերի միջոցով։ Կետերը կարող են լինել ինչպես տեսանելի, այնպես էլ անտեսանելի (միայն բեկյալ գծեր)։ Նաև կարող են հանդիպել միայն կետեր պարունակող դիագրամներ (կետային դիագրամներ)։ Գծային դիագրամներ կառուցելու համար օգտագործվում է [[Կոորդինատային համակարգ|ուղղանկյուն կոորդինատային համակարգ]]։ Սովորաբար, աբսցիսսների առանցքը ներկայացնում է [[ժամանակ]]ը ( [[տարի]]ներ, [[ամիս]]ներ և այլն), իսկ օրդինատների առանցքը՝ երևույթների, պրոցեսների չափը։ Առանցքների վրա նշվում են [[մասշտաբ]]ները։

Գծային դիագրամները նպատակահարմար են, երբ անհրաժեշտ է պատկերել երևույթի կամ երևույթների բնույթը կամ զարգացման ձևը։ Այս դիագրամը թույլ է տալիս մի քանի գծերի միջոցով համեմատել մի քանի երևույթների զարգացման դինամիկան։ Ցանկալի չէ մեկ դիագրամի վրա ներառել երեքից ավել երևույթ, քանի որ գծաատկերը շատ կբարդանա և կկորցնի իր հստակությունը։

=== Սյունակաձև դիագրամներ (հիստոգրամներ) ===
[[Պատկեր:I3_Histogram.PNG|աջից|մինի|250x250փքս| Հիստոգրամ]]
Սյունակաձև դիագրամները դասական դիագրամներն են։ Դրանց նաև անվանում են հիստոգրամներ։ Սյունակաձև դիագրամները հիմնականում օգտագործվում են ստացված վիճակագրական տվյալները տեսողականորեն համեմատելու կամ որոշակի ժամանակահատվածում դրանց փոփոխությունները վերլուծելու համար։ Սյունակաձև դիագրամներում վիճակագրական տվյալները ներկայացված են ուղղահայաց [[ուղղանկյուն]]ների կամ եռաչափ ուղղանկյուն սյուների տեսքով։  Բոլոր համեմատված ցուցանիշները արտահայտվում են չափման մեկ միավորով, ինչը հնարավորություն է տալիս համեմատել երևույթի ցուցանիշները։

=== Շրջանաձև  (սեկտորային դիագրամներ) ===
[[Պատկեր:I4_Circ_feren_diagram.PNG|աջից|մինի|250x250փքս| Շրջանաձև դիագրամ]]
Այս դիագրամը իրենից ներկայացնում է շրջան, որը բաժանված է [[Սեկտոր (երկրաչափություն)|սեկտորների]]։ Յուրաքանչյուր սեկտորի մակերեսից կարելի է ենթադրել, թե ամբողջի մեջ տվյալ արժեքը որ մասն է կազմում։ Ամբողջության տարբեր հատվածները պատկերելու համար ամենից հաճախ օգտագործվում է հենց այս դիագրամը, քանի որ շրջանը տեսանելիորեն ներկայացնում է ամբողջությունը, իսկ [[Սեկտոր (երկրաչափություն)|սեկտորները]]՝ դրա հատվածները։ Այս տեսակի գրաֆիկները հարմար են օգտագործել, երբ անհրաժեշտ է ցույց տալ յուրաքանչյուր արժեքի բաժինը ընդհանուր ծավալի մեջ։

== Տարածական (3D) դիագրամներ ==
<gallery caption="Трёхмерные диаграммы" perrow="3" widths="300px" heights="300px">
Պատկեր:I7 3d Line RSG-Diagram.PNG|
Պատկեր:I9 Circ feren diagram.PNG|
Պատկեր:I91 Tor Diagram.PNG|
</gallery> Գոյություն ունի 3D դիագրամների երկու տեսակ։

# Տարածական դարձված գծային, սեկտորային և այլ դիագրամներ։ Դրանք ունեն ավելի գեղեցիկ տեսք, այդ պատճառով հաճախ օգտագործվում են հեռուստատեսության և բիզնեսի մեջ։ Սակայն դրանք հաճախ կորցնում են իրենց հստակությունը։ Օրինակ՝ երկրորդ նկարում, եռաչափության աղավաղումները հանգեցրել են նրան, որ 22% -ը և 35% -ը ունեն գրեթե նույն չափը, իսկ երրորդ նկարում`22% -ը գրեթե երկու ագամ փոքր է 35%–ից։
# Հատուկ դիագրամներ, որոնք չունեն երկչափ անալոգներ։ Այս դիագրամներից շատերը անօգուտ են թղթի վրա կամ հեռուստատեսության մեջ, քանի որ դիտողը պատկերը մկնիկով պտտելու հնարավորություն չունի։

== Դիագրամների առավելությունները ==
Ի տարբերություն [[Վիճակագրություն|վիճակագրական]] տվյալների ներկայացման այլ ձևերին՝ դիագրամները թույլ են տալիս տվյալների մեծ քանակից կատարել արագ հետևություն։

Դիագրամների պատկերումը թույլ է տալիս ստուգել ստացված տվյալների արժանահավատությունը, քանի որ գրաֆիկի վրա ի հայտ են գալիս ոչ ճշգրիտ տվյալները, որոնք կարող են կապված լինել հետազոտությունների ընթացքում կատարված սխալների հետ։

== Դիագրամների առաջացման պատմությունը ==
[[Պատկեր:X_Cubed.svg|աջից|մինի| Ֆունկցիայի գրաֆիկ <math>f(x)={x^3} \!\ </math>]]
Բոլոր դիագրամներում առկա է ամենաքիչը երկու տեսակ տվյալների ֆունկցիոնալ կախում։ Հետևաբար, առաջին դիագրամները եղել են [[ֆունկցիայի գրաֆիկ]]ները։

Ֆունկցիոնալ կախման գաղափարներն օգտագործվել են դեռ հին ժամանակներում։ Այն առկա է առաջին թվաբանական կանոններում և երկրաչափական պատկերների [[մակերես]]ների ու [[ծավալ]]ների բանաձևերում։

XVII դարում ֆրանսիացի գիտնականներ [[Ֆրանսուա Վիետ]]ը և [[Ռենե Դեկարտ]]ը ստեղծեցին ֆունկցիա հասկացությունը։ Դեկարտի և [[Պիեռ դը Ֆերմա|Պիեռ Ֆերմայի]] կողմից ստեղծվեց  [[Դեկարտյան կոորդինատների համակարգ|ուղղանկյուն կոորդինատային համակարգը]]`բոլոր ժամանակակից դիագրամների օժանդակ տարրը<ref name="hist_func">{{Cite web |title=«Исторические сюжеты о функциях» |url=http://www.uztest.ru/abstracts/?idabstract=531211 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728130746/http://uztest.ru/abstracts/?idabstract=531211 |archive-date=2020 թ․ հուլիսի 28 |accessdate=2020 թ․ հուլիսի 28}}</ref> :

Առաջին [[Վիճակագրություն|վիճակագրական]] գրաֆիկները կառուցել է [[անգլիա]]ցի [[տնտեսագետ]] Վ․ Պլեյֆերը իր 1786 թվականի «Առևտրային և քաղաքական ատլաս» աշխատության մեջ։ Այս աշխատանքը խթան հանդիսացավ [[Հասարակական գիտություններ|սոցիալական գիտություններում]] գրաֆիկական մեթոդների մշակման համար<ref name="Шмойлова">
{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Теория статистики |ответственный=под ред. Шмойловой Р. А |год=2002 |издание=третье издание, переработанное |место=Москва |издательство=Финансы и статистика |страниц=560 |isbn=5-279-01951-8 |тираж=5000}}</ref> :

== Տես նաև ==
* [[Մտավոր քարտեզ|Մտաքարտեզ]] 
* [[Գրաֆիկա]] 
* [[Պատկերազարդում]] 
* [[Գրաֆիկական դիզայն]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

[[Կատեգորիա:Տվյալների վիզուալացում]]
[[Կատեգորիա:Գրաֆիկա]]