Դիտել Իոն Բարբու էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Իոն Բարբու''' ([[Ռումիներեն|ռում]].՝ iˈon ˈbarbu, [[ծածկանուն]] '''Դան Բարբիլիան''', {{ԱԾ}}), [[Ռումինիա|ռումինացի]] [[մաթեմատիկոս]] և [[բանաստեղծ]]։

== Վաղ կյանք ==
Ծնված Կոմպուլունգում, Արջեշի ժուդեց, նա Կոնստանտին Բարբիլյանի և Սմարանդայի որդին է։ Հաճախել է [[Պիտեշտ]]ի Իոն Բրոտիանուի ավագ դպրոցը և Բուխարեստի Ջորջե Լազարի ավագ դպրոցը։ Այդ ընթացքում նա հայտնաբերեl է, որ տաղանդ ունի մաթեմատիկայից և ''Gazeta Matematică''-ում սկսեց հոդվածներ հրատարակել. այնուհետև հայտնաբերել է պոեզիայի հանդեպ ունեցած իր կիրքը։ Բարբուն հայտնի էր որպես «20-րդ դարի խոշորագույն ռումինացի բանաստեղծներից մեկը և, թերևս, ամենից մեծը», ըստ ռումինացի գրականագետ [[Ալեքսանդրու Ցիորանեսկու]]ի։

Բարբուն Բուխարեստի համալսարանում ուսանող էր, երբ [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ը իր ուսումը փոխարինեց զինվորական ծառայությամբ։ [[1921 թվական]]ին ստացել է բակալավրի իր աստիճանը։ Այնուհետեւ նա գնացել է [[Գյոթինգենի համալսարան]]՝ [[Էդմունդ Լանդաու]]ի հետ երկու տարի թվային տեսություն ուսումնասիրելու համար։ Վերադառնալով Բուխարեստ, նա սովորել է [[Ջորջե Ցիցեյկա]]յի մոտ, ավարտին հասցնելով իր թեզը [[1929 թվական]]ին<ref>{{Cite journal |last1=Boskoff |first1=Wladimir G. |last2=Suceavă |first2=Bogdan |year=2007 |title=Barbilian spaces: the history of a geometric idea |journal=[[Historia Mathematica]] |volume=34 |issue=2 |pages=221–224 |doi=10.1016/j.hm.2006.06.001}}</ref>։

== Նվաճումներ մաթեմատիկայում ==
=== Apollonian մետրիկական համակարգ ===
[[1934 թվական]]ին Բարբիլիանը հրապարակեց իր հոդվածը<ref>"Einordnung von Lobayschewskys Massenbestimmung in einer gewissen algemeinen Metrik der Jordansche Bereiche", ''Casopis Matematiky a Fysiky'' 64:182,3</ref>, որը նկարագրում էր K
 մակերեսի` պարզ փակ ''J'' կորի ներքին տիրույթի հաշվումը։ Ենթադրենք ''xy''-ը էվկլիդեսյան հեռավորությունն է ''x''-ից ''y'': Բարբիլյանի ֆունկցիան ''K''-ում ''a''-ից ''b'' հետևյալն է.
:<math>d(a,b) = \log \underset{p \in J}{\max} (pa/pb) + \log \underset{q \in J}{\max} (qb/qa) .</math>
''1938 թվական''ին [[Միսուրիի համալսարան]]ում Լեոնարդ Բլյումենտալը գրեց ''Distance Geometry. A Study of the Development of Abstract Metrics'' (Հեռաչափ երկրաչափությունը։ Աբստրակտ չափումների կատարելագործման ուսումնասիրություն)<ref>University of Missouri Studies #13</ref>, որտեղ օգտագործում էր «Բարբիլիան տարածություններ» տերմինը [[մետրիկական տարածություն]]ների համար, որոնք հիմնված են Բարբիլիան ֆունկցիայի վրա, հաշվարկների համար։ Եվ 1954 թվականին ամերիկյան մաթեմատիկական ամսագիրը հրապարակել է Պոլ Ջ. Քելլիի հոդվածը կորով սահմանափակված տիրույթիչափման Բարբիլիանի մեթոդի մասին<ref>[[Paul Kelly (mathematician)|Paul J. Kelly]] (1954) "Barbilian geometry and the Poincaré model", [[American Mathematical Monthly]] 61:311–19 {{doi|10.2307/2307467}}</ref>։ Բարբիլանին այդ հրապարակումները հասանելի չէին, բայց նա կարդացել էր Բլումենտալի հոդվածը ''Mathematical Reviews'' (Մաթեմատիկական ակնարկներ) ամսագրում։

1959 թվականին նա պատասխանեց հոդվածով<ref>Dan Barbilian, "Asupra unui principiu de metrizare", ''Academia Republicii Populare Romîne. Studii şi Cercetări Matematice'' '''10''' (1959), 69–116. {{MR|0107848}}</ref>, որը նկարագրում էր «հաշվարկման շատ սովորական եղանակ, որով երկու կետերի դրական ֆունկցիաները որոշակի սահմաններում կարող են վերափոխվել հեռավորության վրա»։ Բացի Բլումենտալից և Քելլիից, «Բարբիլիան տարածությունների» վերաբերյալ հոդվածներ են հայտնվել [[1990-ական թվականներ]]ին Պատրիցիա Սուզայի կողմից, իսկ Վլադիմիր Բոսկովը, Մերիան Կյուցան և Բոգդան Սուցիվան 2000-ական թվականներին գրում են «Բարբիլյանի հաշվարկային եղանակների մասին»։ Բարբիլիանն իր  ''Asupra unui principiu de metrizare'' թերթում նշել է, որ նա նախընտրում է «Ապոլոնյան մետրիկական տարածություն» տերմինը,և այդ տերմինը օգտագործվում են նաև Ալան Ֆ. Բիրդոնի, Ֆրեդերիկ Գերինգի և Կարի Հագի, Պետեր Ա. Հյոստրուի, Զաիր Իբրագիմովի և այլոց հոդվածներում։

== Ակադեմիական կարիերա ==
[[1942 թվական]]ին Բարբիլիանը դարձավ [[Բուխարեստի համալսարան]]ի [[պրոֆեսոր]] հայտնի [[մաթեմատիկոս]] [[Գրիգորե Մոյսիլ]]ի որոշակի օգնությամբ<ref>O'Connor, John J; Edmund F. Robertson, [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Moisil.html "Grigore C. Moisil"], ''[[MacTutor History of Mathematics archive]]''</ref>։

Որպես մաթեմատիկոս, Բարբիլիանը հեղինակել է 80 գիտական աշխատություններ և ուսումնասիրություններ։ Նրա վերջին երկու հոդվածերը, որոնք գրված էին Նիկոլաե Ռադուի հետ համագործակցությամբ, հայտնվեցին հետմահու [[1962 թվական]]ին։

== Քաղաքական դավանանք ==
Բարբուն հիմնականում քաղաքականությամբ չէր հետաքրքրվում, բացառությամբ [[1940 թվական]]ի, երբ նա դարձել էր ֆաշիստական «''The Iron Guard''»  (Երկաթե գվարդիա) շարժման համակիրը (հույս ունենալով ստանալ պրոֆեսորի կոչում, եթե նրանք գային իշխանության), որոշ բանաստեղծություններ նվիրել էր նրա ղեկավարներից մեկին` Կոռնելիի Զելեա Կոդրեանուին։ [[1940 թվական]]ին նա նաև գրել է [[Հիտլեր]]ին գովաբանող բանաստեղծություն<ref>{{Cite web |title=Căderea poetului |url=http://www.romaniaculturala.ro/articol.php?cod=100 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429185030/http://www.romaniaculturala.ro/articol.php?cod=100 |archivedate=2014 թ․ ապրիլի 29 |accessdate=2013 թ․ օգոստոսի 30 |publisher=[[România Literară]] |language=Romanian}}</ref><ref>{{Cite web |title=Riga Crypto, drogurile şi legionarii |url=http://adevarul.ro/cultura/istorie/riga-crypto-drogurile-legionarii-1_50ba02487c42d5a663af8f9a/index.html |accessdate=2013 թ․ օգոստոսի 30 |publisher=[[Adevarul]] |language=Romanian}}</ref>։

== Մահ ==
Իոն Բարդուն մահացել է 1961 թվականին Բուխարեստում և թաղված է Բելլուի գերեզմանատանը։

== Առկայություն անգլերեն ժողովածուներում ==
* ''Born in Utopia - An anthology of Modern and Contemporary Romanian Poetry -'' Carmen Firan and Paul Doru Mugur (editors) with Edward Foster - Talisman House Publishers - 2006 - {{ISBN|1-58498-050-8}}
* ''Testament – Anthology of Modern Romanian Verse / Testament - Antologie de Poezie Română Modernă – Bilingual Edition English & Romanian'' – [[Daniel Ionita]] (editor and translator) with Eva Foster and Daniel Reynaud – [[Editura Minerva|Minerva]] Publishing 2012 and 2015 (second edition) - {{ISBN|978-973-21-1006-5}}
* ''Testament - Anthology of Romanian Verse - American Edition -'' monolingual English language edition - [[Daniel Ionita]] (editor and principal translator) with Eva Foster, Daniel Reynaud and Rochelle Bews - Australian-Romanian Academy for Culture - 2017 - {{ISBN|978-0-9953502-0-5}}

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

* Dan Barbilian, ''Teoria aritmetică a idealelor (în inele necomutative)'', Editura Academiei, Bucharest, Romania, 1956
* Dan Barbilian, ''Grupuri cu operatori: Teoremele de descompunere ale algebrei'', Editura Academiei, Bucharest, Romania, 1960

== Աղբյուրներ ==
*[https://web.archive.org/web/20051217194821/http://www.ici.ro/romania/en/cultura/l_barbu.html Համառոտ կենսագրություն ''ICI'' կայքում]
* Ալեքսանդրու Ցիորանեսկու, ''Իոն Բարդու'', ''Twayne Publishers'', Բոստոն, ''1981'' {{ISBN|0-8057-6432-1}}. Թարգմանված է [[ռումիներեն]], Editura Fundaţiei Culturale Române, [[Բուխարեստ]], [[1996]]. {{ISBN|973-577-042-3}}

{{Արտաքին հղումներ}}

{{DEFAULTSORT:Բարբու, Իոն}}
[[Կատեգորիա:Ռումինացի բանաստեղծներ]]
[[Կատեգորիա:Ավանգարդիզմ]]
[[Կատեգորիա:Ռումինացի գիտնականներ]]
[[Կատեգորիա:Բուխարեստի համալսարանի շրջանավարտներ]]
[[Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ]]
[[Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով]]
[[Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ]]
[[Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ]]
[[Կատեգորիա:Ռումինացի մաթեմատիկոսներ]]
[[Կատեգորիա:Ռումինացի ակադեմիկոսներ]]
[[Կատեգորիա:Ռումինացի մանկավարժներ]]