Դիտել Ծծմբական թթու էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Նյութ
 | պատկեր 3D = Sulfuric-acid-3D-vdW.png
 | քիմիական անվանում = ծծմբական թթու
 | մոլային զանգված = 98,078 ± 0,006
 | բռնկման ջերմ. = 5317,5
 | ՄԲ = 510
 | թունավորություն = {{NFPA 704 
  |առողջության վտանգ = 3
  |հրավտանգ = 1
  |ռեակցիոնունակություն = 2
}}
[[Պատկեր:Hazard C.svg|80px]]
}}
'''Ծծմբական թթու''', [[քիմիական բանաձև]]ն է <math>H_2SO_4</math>, ուժեղ երկհիմք [[թթուներ|թթու]], որը պարունակում է 2 [[ատոմ]] [[ջրածին]], մեկ ատոմ [[ծծումբ]] և 4 ատոմ [[թթվածին]]։ Անջուր ծծմբական թթուն անգույն, անհոտ ծանր օշարականման [[հեղուկ]] է, կայուն և ուժեղ [[թթուներ]]ից է ([[խտություն]]ը 1,83 գ/սմ³), ունի բարձր [[դիսոցման աստիճան]], եռում է բարձր [[ջերմաստիճան]]ներում (340&nbsp;°C)։ Տեխնիկայում ծծմբական թթու են անվանում նրա խառնուրդը ինչպես ջրի, այնպես էլ [[Ծծմբի օքսիդ (VI)|ծծմբի եռօքսիդ]]ի հետ <math>SO_3</math>։

== Անվանումը == 
Ծծմբական թթուն 20-րդ դարում անվանում էին նաև արջասպ ծծմբաթթու կամ [[նավթ]]ի արջասպ, այստեղից էլ գալիս է իր [[աղեր]]ի անվանումները [[արջասպ]]։

== Մոլեկուլի կառուցվածքը ==
[[Մոլեկուլ]]ի էլեկտրոնային և գրաֆիկական բանաձևերն ունեն հետևյալ տեսքը.

<gallery caption="H<sub">2</sub>SO<sub>4</sub>" perrow="5">
Sulfuric acid chemical structure.png
Sulfuric-acid-Givan-et-al-1999-3D-balls.png
Sulfur-acid-structure.png
</gallery>
որում ծծումբը վեցավալենտ է (առաջացնելով [[6]] [[կովալենտային կապ]]եր)։ Ջրային լուծույթում դիսոցվում է երկու փուլով՝ առաջացնելով երկու թթվային մնացորդ՝ սուլֆատ և հիդրոսուլֆատ.
* <math>H_2 SO_4 \rightarrow H^+ + {HSO_4}^-</math>
* <math>{HSO_4}^- \rightarrow H^+ + {SO_4}^{2-}</math>
Գումարային ձևով ներկայացվում է այսպես.
* <math>Mg+H_2 SO_4 \rightarrow 2H^+ + {SO_4}^{2-}</math>

== Ծծմբական թթվի ստացումը ==
{{main|Ծծմբական թթվի ստացումը}}
Ծծմբական թթուն ամենից շատ արտադրվող [[քիմիական նյութեր]]ից մեկն է, տարեկան արտադրանքն աշխարհում շուրջ 100 միլիոն [[տոննա]] է։ Դրա մեկ քառորդից ավելին օգտագործվում է գյուղատնտեսության կարիքների համար, ներառյալ պարարտանյութերի արտադրությունը։ Ծծմբական թթուն ստանալու համար օգտագործվում են բնության մեջ լայնորեն տարածված ինչպես ազատ [[ծծումբ]]ը, այնպես էլ [[մետաղներ]]ի [[սուլֆիդներ]] և ծծմբային կոլչեդան հանքաքարային հումքը։ Ծծմբական թթվի արտադրությունը բաղկացած է 3 փուլից.

'''Հումք → <math>SO_2 \rightarrow SO_3 \rightarrow H_2 SO_4</math>'''

=== Առաջին փուլ ===
Ծծմբային [[գազ]]ի ստացման համար աշխարհում հիմնականում օգտագործվում է [[պիրիտ]]ը՝ <math>FeS_2</math> (այլ անունով՝ ծծմբի կամ [[երկաթի կոլչեդան]]), որը կոչվում է ''բովման վառարան'', տաքացնում են [[պիրիտ]]ը [[օդ]]ի ներկայությամբ։ Տեղի է ունենում վերօքս ռեակցիա, որի հավասարում հետևյալն է.<br />
<math>4FeS_2 + 11O_2= 2Fe_2O_3+8SO_2</math>

Որպեսզի ռեակցիան ավելի արագ ընթանա, վարվում են հետևյալ կերպ։
* ա) Հանքաքարը մանրացնում են, որպեսզի մեծ [[մակերես]] առաջանա, և [[թթվածին]]ն ավելի շատ հպվի պիրիտի մասնիկներին։ Մանրացված հանքաքարը տրվում է ապարատի վերևի մասից։
* բ) Տաքացված օդը տրվում է ապարատի ներքևի մասից, որի հետևանքով պիրիտի շիկացած մասնիկները վեր-վեր են թռչում, և այդ ձևով ապահովվում է թթվածնի առավելագույն շփումը պինդ [[մասնիկներ]]ի հետ։ Նախնական տաքացումն անհրաժեշտ է ռեակցիայի միայն սկզբի համար, այնուհետև դրա կարիքը վերանում է, որովհետև բուն ռեակցիան ջերմանջատիչ է։

=== Երկրորդ փուլ ===
Մաքրված ծծմբային գազի և օդի խառնուրդն այնուհետև մղում են [[հպումային ապարատ]], որում <math>SO_2</math>-ի [[9]]5%-ը փոխարինվում է <math>SO_3</math>-ի

<math>2SO_2+O_2 \rightarrow 2 SO_3</math>

Սա այրման ռեակցիա չէ և ընթանում է շատ դանդաղ։ Որպեսզի այն արագ կատարվի օգտագործում են [[կատալիզատոր]] (<math>V_2 O_5 </math>) և պահպանում են համեմատաբար բարձր [[ջերմաստիճան]]ներ (մոտ 500&nbsp;°C)։ Ռեակցիան տեղի է ունենում պինդ [[կատալիզատոր]]ի մակերևույթի վրա, երբ <math>SO_2</math> և <math>O_2</math> [[մոլեկուլ]]ները հպվում են կատալիզատորի հետ։ Այստեղից էլ արտադրությունն ամբողջությամբ կոչվում է ''ծծմբական թթվի ստացման հպումային եղանակ''։

=== Երրորդ փուլ ===
Այս վերջին փուլում իրականացվում է ծծմբի(VI) [[օքսիդ]]ի [[հիդրատացում]]ը.<br />
<math>SO_3 +H_2O=H_2SO_4</math>

Դրա համար հպումային ապարատից դուրս եկող ծծմբի (VI) [[օքսիդ]]ը նախապես սառեցնում են և մտցնում կլանիչ աշտարակ։ Գազը տրվում է ներքևից, իսկ վերևում տեղադրված ցնցուղից ցողվում է լուծիչը։ Լուծումը լրիվ կատարելու համար աշտարակը լցված է խեցե օղակներով, որորնք մեծացնում են հակահոսանքով շարժվող [[գազ]]ի և լուծիչի իրար հետ հպման [[մակերես]]ը։ [[Տեխնոլոգիա]]կան որոշ նկատառումներով ջրի փոխարեն ցնցուղից տրվում է անջուր ծծմբական թթու, որում <math>SO_3</math>-ի լուծումը ավելի արդյունավետ է կատարվում։ Արդյունքում ստացվում է [[օլեում]], այսինքն <math>SO_3</math>-ի և <math>H_2SO_4</math>-ի խառնուրդ։ Օլեումը ջրով նոսրացնելով՝ ստանում են անհրաժեշտ [[Կոնցենտրացիա (այլ կիրառումներ)|կոնցենտրացիա]]յի ծծմբական թթու։ Քիմիական, այդ թվում և ծծմբական թթու արտադրող գործարաններից անխուսափելիորեն օդային կամ ջրային ավազաններն են արտանետվում որոշ քանակությամբ գազային կամ այլ նյութեր, որոնք աղտոտում են շրջակա միջավայրը։ Արտադրությունների ընդլայման հետ արտանետումների [[ծավալ]]ը մեծանում է, այդ պատճառով այժմ աշխարհում մեծ ուշադրություն է դարձվում [[էկոլոգիական խնդիրներ]]ին։ Հսկայական ծախսեր են արվում սարքավորումների հերմետիկությունը մեծացնելու, գազամաքրիչ և ջրամաքրիչ կայանքներ տեղադրելու, նոր [[տեխնոլոգիա]]ներ մշակելու և այլ միջոցառումներ իրականացնելու ուղղությամբ։

=== Վերջանյութի ելք ===
Արտադրության ընթացքում լինում են անխուսափելի կորուստներ։ Այդ պատճառով վերջանյութը գործնականում ստացվում է ավելի քիչ, քան կարող էր ստացվել՝ ըստ քիմիական ռեակցիայի հավասարման։ Այդ հարաբերությունը կոչվում է վերջանյութի ելք և նշանակվում է էտա տառով։

== Ծծմբական թթվի ֆիզիկական հատկությունները ==
[[Պատկեր:Sulphuric acid 96 percent extra pure.jpg|մինի|Ծծմբական թթվի լուծույթը]]
Ծծմբական թթուն երկհիմն շատ ուժեղ թթու է, դիսոցվում է երկու փուլով՝ առաջացնելով երկու թթվային մնացորդ՝ հիդրոսուլֆատ և սուլֆատ։ Ծծմբական թթվի նոսր ջրային լուծույթն օժտված է թթուներին բնորոշ հատկություններով։ Փոխազդում է [[մետաղներ]]ի, [[հիմնային օքսիդներ]]ի, [[հիմքեր]]ի, [[աղեր]]ի և [[ամոնիակ]]ի հետ։ Կապի երկարությունը <math>S=O</math>-ի [[մոլեկուլ]]ում 0,143 նմ է, <math>S-OH</math>-ում 0,154 նմ, <math>HOSOH</math> անկյունը՝ [[104]]°, <math>OSO</math> [[119]]°: Ծծմբային թթու պարունակում է 100% <math>H_2SO_4</math>: Փոխազդում է ջրի և <math>SO_3</math>-ի հետ բոլոր պայմաններում։ Ջրային լուծույթներում ծծմբական թթուն ամբողջությամբ դիսոցվում է
:<math>{H_3O}^+, HSO3^+</math> և <math>2HSO^{-4}</math>:

===== Օլեում =====
{{Հիմնական|Օլեում}}
Ծծմբային անհիդրիդը <math>SO_3</math> ծծմբական թթվում անվանում են օլեում, նրանք կազմում են երկու կապեր <math>H_2SO_4 \cdot SO_3</math> և <math>H_2 SO_4 \cdot 2SO_3</math>:

Ծծմբական թթվի եռման ջերմաստիճանը ջրային լուծույթներում բարձրանում է կախված կոնցենտրացիայից և հասնում է առավելագույնի, որը պարունակում է 98,3 % <math>H_2SO_4</math>:
{|class=standard border=1 cellpadding=5
|+'''Ծծմբական թթվի և օլեումի հատկությունները նստվածքներում'''
!colspan=2|Նյութերի զանգված (%)||rowspan=2|Խտություն 20℃, գ/սմ³||rowspan=2|Հալման ջերմաստիճան, ℃||rowspan=2|Եռման ջերմաստիճան, ℃
|-
!H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>||SO<sub>3</sub> (свободный)
|-
|10||-||1,0661||−5,5||102,0
|-
|20||-||1,1394||−19,0||104,4
|-
|40||-||1,3028||−65,2||113,9
|-
|60||-||1,4983||−25,8||141,8
|-
|80||-||1,7272||−3,0||210,2
|-
|98||-||1,8365||0,1||332,4
|-
|100||-||1,8305||10,4||296,2
|-
|104,5||20||1,8968||−11,0||166,6
|-
|109||40||1,9611||33,3||100,6
|-
|113,5||60||2,0012||7,1||69,8
|-
|118,0||80||1,9947||16,9||55,0
|-
|122,5||100||1,9203||16,8||44,7
|}

== Քիմիական հատկությունները ==
[[Պատկեր:Sulphuric acid on a piece of towel.JPG|մինի|ինչպես է ծծմբական թթվի կաթիլները քայքայում բամբակյա սրբիչը]]
Ի տարբերություն նոսր լուծույթի, խիտ ծծմբական թթուն բավականին ուժեղ օքսիդացնող է, հատկապես եռացնելիս փոխազդում է յոդաջրածնի (<math>HI</math>) և մասամբ <math>HBr</math>-ի, <math>HCl</math>-ի հետ չի փոխազդում, վերականգնելով նրանց մինչև ազատ [[հալոգեններ]]ի, ածխածնից մինչև <math>CO_2</math>, ծծմբից մինչև <math>SO_2</math>, շատ [[մետաղներ]]ի [[օքսիդ]]ների (<math>Cu, Hg</math> և այլն) հետ։ Դրանով հանդերձ ծծմբական թթուն վերականգնվում է մինչև <math>SO_2</math>-ը, իսկ առավել բարձր ջերմաստիճանում վերականգնվում է մինչև <math>S</math> և <math>H_2S</math>-ը։

Նոսր ծծմբական թթուն ռեակցիայի մեջ է մտնում հետևյալ նյութերի հետ.
* Մետաղների հետ.
<math>Mg+H_2SO_4=MgSO_4+H_2</math>
* Օքսիդների հետ.
<math>3H_2SO_4+Al_2O_3=Al_2(SO_4)_3+3H_2O</math>
* Հիմքերի հետ.
<math>H_2SO_4+2KOH = K_2SO_4+2H_2O</math>

Եթե թթուն ավելցուկով է, ապա գոյանում է թթվային [[աղ]].<br />
<math>H_2SO_4+2NaOH=Na_2SO_4+2H_2O</math>
* Աղերի հետ (պետք է գոյանա կա՛մ [[գազ]], կա՛մ նստվածք, կա՛մ թույլ թթու)։ 
* [[Ամոնիակ]]ի հետ.
<math>H_2SO_4+2NH_3=(NH_4)_2SO_4</math>:

Ծծմբական թթվի օքսիդիչ հատկությունները դրսևորվում են թթվի խիտ լուծույթում և անջուր թթվում։ Այդպիսի թթուն փոխազդում է [[մետաղներ]]ի հետ՝ առաջացնելով [[աղ]], [[ջուր]] և թթվի վերականգնման արգասիք, հիմնականում՝ <math>SO_2</math>, քիչ դեպքերում ՝ <math>S</math> կամ <math>H_2S</math>: Օրինակ՝

<math>Zn+2H_2SO_4</math> (խ)<math>=ZnSO_4+SO_2+2H_2O</math>

Խիտ ծծմբական թթուն սենյակային ջերմաստիճանում չի փոխազդում որոշ [[մետաղներ]]ի, մասնավորապես [[երկաթ]]ի և [[ալյումին]]ի հետ, որի շնորհիվ մեծաքանակ խիտ թթուն տեղափոխում են [[երկաթ]]ե ցիստեռններով։ Ջրի հետ ուժգին փոխազդելու հատկությամբ է պայմանավորված խիտ ծծմբական թթվի խոնավածուծ հատկությունը, որը հաճախ օգտագործվում է լաբարատորիայում և քիմիական արդյունաբերությունում գազերը չորացնելու համար։ Այս նույն հատկության շնորհիվ ծծմբական թթուն կարող է «ջուր կորզել» անգամ [[օրգանական նյութեր]]ի, մասնավորապես [[ածխաջրեր]]ի, օրինակ՝ [[շաքար]]ի՝ <math>C_{12}H_{22}O_{11}</math>, [[մոլեկուլ]]ներից։ Դրա հետևանքով սպիտակ [[ածխաջուր]]ը սևանում, ածխանում է.

<math>C_{12}H_{22}O_{11}</math> <sub>(պ)</sub> <math>\rightarrow 12C </math> <sub>(պ)</sub> <math> +11H_2O</math> <sub>(հ)</sub> <br />
Ծծմբական թթուն փոխազդում է նաև [[հիմնային օքսիդներ]]ի հետ, առաջացնելով սուլֆատներ և [[ջուր]].

<math>CuO+H_2SO_4=CuSO_4+H_2O</math>

== Կիրառություն ==
[[Պատկեր:Sulfuric acid 2000.png|մինի|Ծծմբական թթվի արտադրությունը [[2000]] թվականին]]
Ծծմբական թթուն ունի շատ լայն կիրառություն։ Ծծմբաթթու կիրառում են՝
* Հանքային պարարտանյութերի արտադրությունում
* Կուտակիչների արտադրությունում
* Տարբեր հանքային թթուներ և [[աղեր]]ի արտադրությունում
* [[Մանրաթելեր]]ի, ներկանյութերի, և պայթուցիկ նյութերի արտադրությունում
* [[Յուղ]]ի, տեքստիլ, կաշվե և այլ իրերի արտադրությունում
* Սննդի արդյունաբերությունում գրանցված է որպես սննդամթերքի հավելում '''E513''' (էմուլգատոր)
* Օրգանական մի շարք նյութերի արտադրությունում
** դեհիդրատացման ռեակցիաներ (դիէթիլ եթերի և եթերների ստացում)
** հիդրատացման ռեակցիաներ([[էթիլեն]]ից [[էթանոլ]])

== Ծծմբական թթվի աղերը ==
Ծծմբական թթվի աղերը հայտնաբերում են [[բարիում]]ի որևէ լուծելի [[աղ]]ով, որի հետ առաջանում է ջրում և թթուներում անլուծելի <math>BaSO_4</math> սպիտակ նյութը.<br />
<math>{SO_4}^{2-}+Ba^{2+}=BaSO_4</math><br />
Խիտ, գրեթե անջուր ծծմբական թթուն խոնավածուծ նյութ է։ Եռանդուն կերպով փոխազդում է ջրի հետ՝ առաջացնելով հիդրատ և անջատելով մեծ քանակությամբ ջերմություն.<br />
<math>H_2SO_4+nH_2O=H_2SO_4 \cdot nH_2O+Q</math>

Ծծմբական թթվի [[աղեր]]ից դժվարալույծ են <math>CaSO_4</math> և <math>PbSO_4</math> աղերը, գործնականում անլուծելի է <math>BaSO_4</math>-ը։ Սուլֆատներից մի քանիսն առաջացնում են բյուրեղահիդրատներ, ինչպես, օրինակ՝ <math>Na_2SO_4 \cdot 10H_2O </math> ([[գլաուբերյան աղ]] կամ միրաբիլիտ), <math>MgSO_4 \cdot 7H_2O </math>([[դառը աղ]])։ Դրանցից մի քանիսը կոչվում են արջասպներ՝ <math>CuSO_4 \cdot 5H_2O</math> (պղնձարջասպ), <math>FeSO_4 \cdot 7H_2O </math>(երկաթարջասպ) և այլն։ Հիդրոսուլֆատներից կայուն են միայն ակտիվ մետաղների աղերը, օրինակ՝ <math>NaHSO_4</math>, <math>KHSO_4</math>: Ամոնիումի սուլֆատը՝ <math>(NH_4)_2SO_4</math>, օգտագործվում է որպես ազոտային պարարտանյութ, [[նատրիումի սուլֆատ]]ը՝ ապակու, թղթի, օճառի արտադրությունում, պղնձարջասպ՝ գյուղատնտեսությունում՝ որպես վնասատուների դեմ պայքարի միջոց, երկաթարջասպը՝ տեքստիլ արտադրությունում՝ գործվածքի ներկման համար։

== Թունավոր ազդեցություն ==
[[Պատկեր:3299318139 94657d4deb oBrûlureAcideSulfuriqueWW1.jpg|մինի|Ծծմբական թթվի ազդեցությունը [[մաշկ]]ի վրա, որը առաջացնում է տարբեր աստիճանի [[քիմիական այրվածք]]ներ]] 
Ծծմբական թթուն և օլեումը ուտիչ թթուներ են։ Նրանք ազդում են [[մաշկ]]ի, լորձաթաղանթի մեմբրանների, շնչուղիների վրա, պատճառելով քիմիական այրվածքներ։ 
Շնչառության ժամանակ օրգանիզմում առաջացնում են թթվածնային քաղց, [[հազ]], բրոնխիտ և այլն։ Ծծմբական թթվի առավելագույն թույլատրելի կոնցենտրացիան օդում 0.1 մգ/մ³ (միջին), մթնոլորտային օդում 0.3 մգ/մ³: Մահացու դոզան կազնում է 0.18 մգ/լ (60 րոպեում)։ Քիմիական գործարաների քիմիական և մետալուրգիական արտանետումները պարունակում են [[ծծումբ]], որը վտանգավոր է շրջակա միջավայրի համար և կարող է հանգեցնել [[թթվային անձրև]]ների տեղալուն։

== Պատմական տեղեկություններ ==
[[Պատկեր:Dalton's-sulphuric-acid.jpg|230px|մինի|Ծծմբական թթվի [[մոլեկուլ]]ի կառուցվածքը ըստ Դալտոնի]]
Ծծմբական թթուն հայտնի է դեռ վաղուց, բնության մեջ հանդես է եկել ազատ վիճակում, օրինակ՝ [[լճեր]]ին մոտ [[հրաբուխներ]]ի տեսքով։ Երևի առաջին անգամ հիշատակվել է ծծմբային գազը, որը ստացվել է կարծրացած շիբից կամ [[երկաթ]]ի սուլֆատից «Կանաչ քար», այն առաջին անգամ հանդիպել է [[արաբներ|արաբ]] [[ալքիմիա|ալքիմիկոս]] [[Ջաբիր իբն Հայան]]ի տարբեր գրվածքներում։ 9-րդ դարում պարսիկ ալքիմիկոս Ար-Ռազին, հայտնաբերեց [[երկաթ]]ի և պղնձի սուլֆատների խառնուրդները (<math>FeSO_4 \bullet 7H_2O</math> և <math>CuSO_4 \bullet 5H_2O</math>), ինչպես նաև ստացավ ծծմբային թթվի լուծույթը։ Այդ եղանակը բարելավեց ալքիմիկոս Ալբերտ Մագնուսը, [[13-րդ դար]]ում։ Ծծմբական թթվի ստացման սխեման [[երկաթ]]ի սուլֆատից ստացվում է համապատասխան ռեակցիայի հավասարումով.
# <math>2Fe SO_4+7H_2O \rightarrow Fe_2O_3 +SO_2 +H_2O+O_2</math>
# <math>SO_2+H_2O +1/2 O_2 \leftrightarrows H_2 SO_4</math>
Ալքիմիկոս Վալենտինի ջանքերով ([[13-րդ դար]]) նկարագրվեց ծծմբական թթվի ստացման եղանակները ջրային գազի կլանման ճանապարհով (ծծմբի երկօքսիդի)։ Ալքիմիկոսների կողմից 15-րդ դարում հայտնի է դարձավ նաև ծծմբական թթվի ստացման եղանակները [[պիրիտ]]ից, որը ավելի էժան հումք էր, քան [[ծծումբ]]ը։ Այս եղանակով ծծմբական թթուն ստացան շուրջ 300 տարի։

== Լրացուցիչ տեղեկություններ ==
Ծծմբային թթվի փոքր կաթիլները կարող են հավաքվել [[մթնոլորտ]]ի միջին և վերին շերտերում, ինչի արդյունքում տեղի են ունենում տարբեր տեսակի ռեակցիաներ, որոնք հանգեցնում է մեծ քանակությամբ մոխրի կուտակվելուն։ Մթնոլորտում առաջանում են ծծմբական թթվի [[ամպ]]եր, որոնք դժվարացնում են արեգակնային ճառագայթների ներթփանցմանը երիր [[մոլորակ]]։ Այդ պատճառով ուժեղ հրաբխային ժայթկումները կարող են մեծ ազդեցություն ունենալ [[կլիմա]]յի փոփոխության վրա։ Օրինակ՝ Կսուդաչի ([[Կամչատկա թերակղզի]], [[1907]]) հրաբխի ժայթքման ժամանակ շատացավ փոշու քանակը, որը մթնոլորտում կախված մնաց շուրջ 2 տարի, իսկ ծծմբական թթվի արծաթափայլ ամպերև երևում էին նույնիսկ [[Ֆրանսիա]]յում<ref>[http://www.space.com.ua/gateway/news.nsf/NewsAnalitR/B2C4B63702CCBF7BC2257245003996D8!open «Вулканы и климат»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928031822/http://www.space.com.ua/gateway/news.nsf/NewsAnalitR/B2C4B63702CCBF7BC2257245003996D8!open |date=2007-09-28 }}{{ref-ru}}</ref>։
Պունատուբոյի հրաբխային ժայթկման ժամանակ [[1991]] թվականին, [[մթնոլորտ]]ում առաջացավ 3{{e|7}} տոննա ծծումբ, որը բերեց նրան, որ [[1992]] և [[1993]] թվականներին եղանակը զգալիորեն ցուրտ էր, քան [[1991]] և [[1994]] թվականներին<ref>[http://www.archipelag.ru/agenda/geoklimat/influence/guilty/ Русский архипелаг - Виновато ли человечество в глобальном изменении климата?] {{ref-ru}}</ref>։

== Չափանիշները ==
* Ծծմբական թթու տեխնիկական ԳՕՍՏ 2184-77
* Ծծմբական թթու մարտկոցի։ Տեխնիկական պայմանները ԳՕՍՏ 667-73
* Ծծմբական թթու բարձր մաքրության։ Տեխնիկական պայմանները ԳՕՍՏ 14262-78
* Ռեակտվիներ։ Ծծմբական թթու։ Տեխնիկական պայմանները ԳՕՍՏ 4204-77

== Գրականություն ==
* Справочник сернокислотчика, под ред. К. М. Малина, 2 изд., М., 1971
* 10-րդ դասարանի Քիմիայի դասագիրք

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.chemport.ru/chemical_encyclopedia_article_3393.html Հոդված «Ծծմբական թթու» (Քիմիական հանրագիտարան)]
* [http://twt.mpei.ac.ru/MCS/Worksheets/Chem/Sulfuric-acid-density-pH.xmcd Խտության արժեքը և ծծմբական թթվի pH t=20 °C]
{{Արտաքին հղումներ}}
{{Սուլֆատներ}}
{{ՀՍՀ|հատոր=5|էջ=129}}
{{Օրվա հոդված նախագծի մասնակից}}

[[Կատեգորիա:Անօրգանական թթուներ]]
[[Կատեգորիա:Ծծումբի միացություններ]]
[[Կատեգորիա:Բարձրաստիճան վտանգավոր նյութեր]]
[[Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ]]
[[Կատեգորիա:Ջրածնային միացություններ]]