Դիտել Հակամակարդիչներ էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Դեղերի խմբեր
| պատկեր = [[Պատկեր:Մակարդման կասկադ և հակամակարդիչների հիմնական խմբեր.png|thumb|Մակարդման կասկադ և հակամակարդիչների հիմնական խմբեր]]
| նկարագրություն = 
| տեսակ = 
| արտասանություն = 
| հոմանիշներ = Արյան նոսրացուցիչներ
| կիրառում = Թրոմբոտիկ խանգարումների բուժում, լաբորատոր պայմաններում մակարդման կանխում, կրծողների դեմ պայքար
| գործածության եղանակ = ն/ե, օրալ(ներքին ընդունմամբ, բերանացի)
| ազդեցության մեխանիզմ = վիտամին K-ի ազդեցության արգելակում, թրոմբինի արգելակում, Xa գործոնի արգելակում
| կենսաբանական թիրախ = 
| քիմիական դասակարգում = Կումարիններ, հեպարին և ածանցյալներ ածանցյալներ
| Drugs.com = 
}}

'''Հակամակարդիչներ,''' հայտնի են նաև որպես '''արյան նոսրացուցիչներ,''' [[քիմիական միացություններ]] են, որոնք կանխում կամ ընկճում են [[Արյուն|արյան]] մակարդումը՝ երկարացնելով մակարդման ժամանակը<ref>{{Cite web |url=https://www.nhs.uk/conditions/anticoagulants/ |title=Anticoagulant medicines |date=2018 թ․ փետրվարի 6 |website=nhs.uk |language=en |access-date=2020 թ․ հունվարի 23}}</ref>։ Որոշ բնական հակամակարդիչներ հանդիպվում են արյունածուծ կենդանիների մոտ, օրինակ՝ [[տզրուկներ]]ի և [[մոծակներ]]ի, ինչը նրանց հնարավորություն է տալիս կծած հատվածում որոշ ժամանակով ճնշել արյան մակարդումը և անարգել արյուն քաշել<ref>{{Cite journal |vauthors=Azzopardi EA, Whitaker IS, Rozen WM, Naderi N, Kon M |title=Chemical and mechanical alternatives to leech therapy: a systematic review and critical appraisal |journal=Journal of Reconstructive Microsurgery |volume=27 |issue=8 |pages=481–6 |date=October 2011 |pmid=21780018 |doi=10.1055/s-0031-1284233}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Ha YR, Oh SR, Seo ES, Kim BH, Lee DK, Lee SJ |title=Detection of heparin in the salivary gland and midgut of Aedes togoi |journal=The Korean Journal of Parasitology |volume=52 |issue=2 |pages=183–8 |date=April 2014 |pmid=24850962 |pmc=4028456 |doi=10.3347/kjp.2014.52.2.183}}</ref>։ Որպես [[Դեղերի տեսակներ|դեղերի]] առանձին խումբ, հակամակարդիչները կիրառվում են [[Թրոմբոզ|թրոմբոտիկ խանգարումների]] բուժման նպատակով<ref>{{Cite journal |vauthors=Yoo HH, Queluz TH, El Dib R |title=Anticoagulant treatment for subsegmental pulmonary embolism |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=1 |pages=CD010222 |date=January 2016 |pmid=26756331 |doi=10.1002/14651858.CD010222.pub3 |editor-last=Cochrane Vascular Group}}</ref>։ Լայնորեն կիրառվում են [[դեղահատեր]]ի կամ հաբերի տեսքով օրալ (բերանացի) հակամակարդիչներ, իսկ հիվանդանոցային պայմաններում կիրառվում են նաև տարատեսակ ներերակային հակամակարդիչների դեղաձևեր<ref>{{Cite journal |vauthors=Cohen AT, Hamilton M, Mitchell SA, Phatak H, Liu X, Bird A, Tushabe D, Batson S |display-authors=6 |title=Comparison of the Novel Oral Anticoagulants Apixaban, Dabigatran, Edoxaban, and Rivaroxaban in the Initial and Long-Term Treatment and Prevention of Venous Thromboembolism: Systematic Review and Network Meta-Analysis |journal=PLOS ONE |volume=10 |issue=12 |pages=e0144856 |date=2015 թ․ դեկտեմբերի 30 |pmid=26716830 |pmc=4696796 |doi=10.1371/journal.pone.0144856 |editor-first=Hugo |editor-last=ten Cate |bibcode=2015PLoSO..1044856C}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Almutairi AR, Zhou L, Gellad WF, Lee JK, Slack MK, Martin JR, Lo-Ciganic WH |title=Effectiveness and Safety of Non-vitamin K Antagonist Oral Anticoagulants for Atrial Fibrillation and Venous Thromboembolism: A Systematic Review and Meta-analyses |journal=Clinical Therapeutics |volume=39 |issue=7 |pages=1456–1478.e36 |date=July 2017 |pmid=28668628 |doi=10.1016/j.clinthera.2017.05.358}}</ref>։ Որոշ հակամակարդիչներ կիրառվում են բժշկական սարքերում և տարաներում, ինչպիսիք են նմուշառման տարաները, [[Արյան փոխներարկում|արյան փոխներարկման]] պարկերը, [[Արյան արհեստական շրջանառություն|արյան արհեստական շրջանառության սարքը]] և [[դիալիզ]]ի ապարատը<ref>{{Cite journal |vauthors=Banfi G, Salvagno GL, Lippi G |title=The role of ethylenediamine tetraacetic acid (EDTA) as in vitro anticoagulant for diagnostic purposes |journal=Clinical Chemistry and Laboratory Medicine |volume=45 |issue=5 |pages=565–76 |date=2007 թ․ հունվարի 1 |pmid=17484616 |doi=10.1515/CCLM.2007.110}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Dobrovolskaia MA, McNeil SE |title=Safe anticoagulation when heart and lungs are "on vacation" |journal=Annals of Translational Medicine |volume=3 |issue=Suppl 1 |pages=S11 |date=May 2015 |pmid=26046056 |pmc=4437941 |doi=10.21037/6124 |url=http://atm.amegroups.com/article/view/6124 |doi-broken-date=2020 թ․ հունվարի 23}}</ref>։ Առաջին հակամակարդիչներից մեկը՝ [[վարֆարին]]ը, սկզբում օգտագործվում էր կրծողների դեմ պայքարի համար (ռոդենտիցիդ, [[Ռատիցիդներ|ռատիցիդ]])<ref>{{Cite journal |vauthors=Pirmohamed M |title=Warfarin: almost 60 years old and still causing problems |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-clinical-pharmacology_2006-11_62_5/page/509 |journal=British Journal of Clinical Pharmacology |volume=62 |issue=5 |pages=509–11 |date=November 2006 |pmid=17061959 |pmc=1885167 |doi=10.1111/j.1365-2125.2006.02806.x}}</ref>։

Հակամակարդիչները սերտ առնչություն ունեն հակաագրեգանտների (հակաթրոմբոցիտային) և ֆիբրինոլիտիկ (թրոմբալուծարիչ) դեղերի հետ, քանի որ դրանք նույնպես ազդում են արյան մակարդման գործընթացի վրա<ref>{{Cite journal |title=Warfarin |pmid=29261922 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470313/ |access-date=2020 թ․ հունվարի 23 |publisher=StatPearls Publishing |journal=StatPearls |year=2020 |last1=Patel |first1=S. |last2=Singh |first2=R. |last3=Preuss |first3=C. V. |last4=Patel |first4=N.}}</ref>։ Թրոմբոցիտների նախնական ագրեգացիայից հետո սկսում է մակարդման փուլը, որի արդյունքում ձևավորվում է ֆիբրին ու կայուն ագրեգացված թրոմբոցիտար զանգված։ Մասնավորապես, հակաագրեգանտները ճնշում են թրոմբոցիտների ագրեգացիան (իրար կպչել, հավաքվելը), այնինչ հակամակարդիչները ընկճում են մակարդման կասկադի առանձին ուղիներ<ref>{{Cite book |vauthors=Iqbal AM, Lopez RA, Hai O |chapter=Antiplatelet Medications |pmid=30725747 |chapter-url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537062/ |access-date=2020 թ․ հունվարի 23 |publisher=StatPearls Publishing |title=StatPearls |year=2020}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Harter K, Levine M, Henderson SO |title=Anticoagulation drug therapy: a review |journal=The Western Journal of Emergency Medicine |volume=16 |issue=1 |pages=11–7 |date=January 2015 |pmid=25671002 |pmc=4307693 |doi=10.5811/westjem.2014.12.22933}}</ref>։

Տարածված հակամակարդիչներից են [[վարֆարին]]ը և [[հեպարին]]ը<ref name="WSJOct2007">{{Cite news |first1=Ron |last1=Winslow |first2=Avery |last2=Johnson |title=Race Is on for the Next Blood Thinner |url=https://www.wsj.com/articles/SB119725064671318856 |work=[[Wall Street Journal]] |page=A12 |date=2007 թ․ դեկտեմբերի 10 |access-date=2008 թ․ հունվարի 6 |quote=...in a market now dominated by one of the oldest mainstay pills in medicine: the blood thinner warfarin. At least five next-generation blood thinners are in advanced testing to treat or prevent potentially debilitating or life-threatening blood clots in surgery and heart patients. First candidates could reach the market in 2009. |name-list-style=vanc}}</ref>։
==Բժշկական կիրառում==
Հակամակադիչների կիրառումը հիմնված է մակարդման ընկճման ռիսկի և ցուցումների/առավելությունների վրա<ref>{{Cite journal |vauthors=Djulbegovic M, Lee AI |title=An Update on the "Novel" and Direct Oral Anticoagulants, and Long-Term Anticoagulant Therapy |journal=Clinics in Chest Medicine |volume=39 |issue=3 |pages=583–593 |date=September 2018 |pmid=30122182 |doi=10.1016/j.ccm.2018.04.010}}</ref>։ Հակամակարդիչ թերապիայի գլխավոր ռիսկը արյունահոսությունն է<ref name="Parks 514–524">{{Cite journal |vauthors=Parks AL, Fang MC |title=Scoring Systems for Estimating the Risk of Anticoagulant-Associated Bleeding |journal=Seminars in Thrombosis and Hemostasis |volume=43 |issue=5 |pages=514–524 |date=July 2017 |pmid=28359135 |doi=10.1055/s-0037-1598061}}</ref>։ Առողջ մարդկանց շրջանում արյունահոսության ռիսկը տվյալ պարագայում մինիմալ է, սակայն այն մարդկանց համար, ովքեր վերջին շրջանում վիրահատություն են տարել կամ, օրինակ, ունեն [[Անոթալայնանք|գլխուղեղի անոթի անևրիզմա]] և այլն, գտնվում են արյունահոսության տեսանկյունից բարձր ռիսկի խմբում<ref>{{Cite journal |vauthors=Zhu X |title=The hemorrhage risk of prophylactic external ventricular drain insertion in aneurysmal subarachnoid hemorrhage patients requiring endovascular aneurysm treatment: a systematic review and meta-analysis |journal=Journal of Neurosurgical Sciences |volume=61 |issue=1 |pages=53–63 |date=February 2017 |pmid=25963956 |doi=10.23736/S0390-5616.16.03244-6 |url=http://www.minervamedica.it/index2.php?show=R38Y2017N01A0053}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Banerjee K, Poddar K, Mick S, White J, Krishnaswamy A, Johnston D, Rodriguez L, Tuzcu EM, Kapadia S |display-authors=6 |title=Meta-Analysis of Usefulness of Anticoagulation After Transcatheter Aortic Valve Implantation |journal=The American Journal of Cardiology |volume=120 |issue=9 |pages=1612–1617 |date=November 2017 |pmid=28844512 |doi=10.1016/j.amjcard.2017.07.059}}</ref>։ Ընդհանուր առմամբ, հակամակարդիչ թերապիան ցուցված է թրոմբոէմբոլիկ խանգարումները բուժելու համար՝ ընկճելով կամ կանխարգելելով թրոմբոզի զարգացումը<ref>{{Cite web |url=https://medlineplus.gov/bloodthinners.html |title=Blood Thinners |website=medlineplus.gov |access-date=2020 թ․ հունվարի 23}}</ref>։ Հակամակարդիչների կիրառման ցուցումներն են․

*[[Նախասրտերի ֆիբրիլյացիա|Նախասրտերի ֆիբրիլյացիա (շողացում)]] — նախասրտերում ձևավորվում է թրոմբ, որը կարող է անցնել արյան շրջանառություն<ref>{{Cite journal |vauthors=Sharma M, Cornelius VR, Patel JP, Davies JG, Molokhia M |title=Efficacy and Harms of Direct Oral Anticoagulants in the Elderly for Stroke Prevention in Atrial Fibrillation and Secondary Prevention of Venous Thromboembolism: Systematic Review and Meta-Analysis |journal=Circulation |volume=132 |issue=3 |pages=194–204 |date=July 2015 |pmid=25995317 |pmc=4765082 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.114.013267}}</ref>
*[[Պսակային զարկերակային հիվանդություն|Պսակային (կորոնար) զարկերակային հիվանդություն]]<ref>{{Cite journal |vauthors=Moustafa A, Ruzieh M, Eltahawy E, Karim S |title=Antithrombotic therapy in patients with atrial fibrillation and coronary artery disease |journal=Avicenna Journal of Medicine |volume=9 |issue=4 |pages=123–128 |date=2019 |pmid=31903386 |pmc=6796304 |doi=10.4103/ajm.AJM_73_19}}</ref>
*[[Խորանիստ երակների թրոմբոզ]] — կարող է բարդանալ թոքային էմբոլիայով<ref>{{Cite journal |vauthors=Kearon C, Akl EA, Ornelas J, Blaivas A, Jimenez D, Bounameaux H, Huisman M, King CS, Morris TA, Sood N, Stevens SM, Vintch JR, Wells P, Woller SC, Moores L |display-authors=6 |title=Antithrombotic Therapy for VTE Disease: CHEST Guideline and Expert Panel Report |journal=Chest |volume=149 |issue=2 |pages=315–352 |date=February 2016 |pmid=26867832 |doi=10.1016/j.chest.2015.11.026}}</ref>
*[[Իշեմիկ կաթված]]<ref>{{Cite journal |vauthors=Kapil N, Datta YH, Alakbarova N, Bershad E, Selim M, Liebeskind DS, Bachour O, Rao GH, Divani AA |display-authors=6 |title=Antiplatelet and Anticoagulant Therapies for Prevention of Ischemic Stroke |journal=Clinical and Applied Thrombosis/Hemostasis |volume=23 |issue=4 |pages=301–318 |date=May 2017 |pmid=27461564 |doi=10.1177/1076029616660762}}</ref>
* Մակարդունակության բարձրացած վիճակ (օր՝ V գործոնի լեյդենյան մուտացիա) — կարող է բարդանալ խորանիստ երակների թրոմբոզով<ref>{{Cite journal |vauthors=Skelley JW, White CW, Thomason AR |title=The use of direct oral anticoagulants in inherited thrombophilia |journal=Journal of Thrombosis and Thrombolysis |volume=43 |issue=1 |pages=24–30 |date=January 2017 |pmid=27734187 |doi=10.1007/s11239-016-1428-2}}</ref>
* Սրտի արհեստական փականներ<ref>{{Cite journal |vauthors=Poli D, Antonucci E, Pengo V, Migliaccio L, Testa S, Lodigiani C, Coffetti N, Facchinetti R, Serricchio G, Falco P, Mangione C, Masottini S, Ruocco L, De Caterina R, Palareti G |display-authors=6 |title=Mechanical prosthetic heart valves: Quality of anticoagulation and thromboembolic risk. The observational multicenter PLECTRUM study |journal=International Journal of Cardiology |volume=267 |pages=68–73 |date=September 2018 |pmid=29957264 |doi=10.1016/j.ijcard.2018.04.042}}</ref>
*[[Սրտամկանի ինֆարկտ]]<ref>{{Cite journal |vauthors=Almony GT, Lefkovits J, Topol EJ |title=Antiplatelet and anticoagulant use after myocardial infarction |journal=Clinical Cardiology |volume=19 |issue=5 |pages=357–65 |date=May 1996 |pmid=8723593 |doi=10.1002/clc.4960190506}}</ref>
*[[Թոքային էմբոլիա]]<ref>{{Cite journal |vauthors=Konstantinides SV, Barco S, Lankeit M, Meyer G |title=Management of Pulmonary Embolism: An Update |journal=Journal of the American College of Cardiology |volume=67 |issue=8 |pages=976–90 |date=March 2016 |pmid=26916489 |doi=10.1016/j.jacc.2015.11.061}}</ref>
* Ստենտի ռեստենոզ<ref>{{Cite journal |vauthors=Dong Z, Zheng J |title=Anticoagulation after coronary stenting: a systemic review |journal=British Medical Bulletin |volume=123 |issue=1 |pages=79–89 |date=September 2017 |pmid=28910988 |doi=10.1093/bmb/ldx018}}</ref>
*Սիրտ-թոքային շունտավորում (կամ այլ վիրահատական միջամտություններ, որոնք պահանջում են աորտայի ժամանակավոր օկլյուզիա (լուսանցքի փակում) )<ref>{{Cite journal |vauthors=Lander H, Zammert M, FitzGerald D |title=Anticoagulation management during cross-clamping and bypass |journal=Best Practice & Research. Clinical Anaesthesiology |volume=30 |issue=3 |pages=359–70 |date=September 2016 |pmid=27650345 |doi=10.1016/j.bpa.2016.07.002}}</ref>
*[[Սրտային անբավարարություն]]<ref>{{Citation|last=Thomas|first=Isac|title=Anticoagulation Therapy and NOACs in Heart Failure|date=2016|work=Heart Failure|volume=243|pages=515–535|editor-last=Bauersachs|editor-first=Johann|publisher=Springer International Publishing|doi=10.1007/164_2016_126|pmid=28233177|isbn=978-3-319-59658-7|last2=EncisoSilva|first2=Jorge|last3=Schlueter|first3=Michelle|last4=Greenberg|first4=Barry|editor2-last=Butler|editor2-first=Javed|editor3-last=Sandner|editor3-first=Peter}}</ref>

Թվարկված դեպքերում հակամակարդիչները կարող են կանխել վտանգավոր թրոմբների առաջացումը կամ արդեն առկա թրոմբների աճը<ref>{{Cite journal |vauthors=Raschi E, Bianchin M, De Ponti R, De Ponti F, Ageno W |title=Emerging therapeutic uses of direct-acting oral anticoagulants: An evidence-based perspective |journal=Pharmacological Research |volume=120 |pages=206–218 |date=June 2017 |pmid=28366835 |doi=10.1016/j.phrs.2017.03.026}}</ref>։

Հակամակարդիչ թերապիա սկսելու որոշումը կայացնելուց առաջ հաճախ օգտագործվում են հատուկ գործիքներ՝ ոչ ինվազիվ, նախաթեստային ստրատիֆիկացիաների տեսքով, որոնց միջոցով հնարավոր է նախապես հաշվարկել հակամակարդիչների կիրառման դեպքում արյունահոսության պոտենցիալ ռիսկը<ref name="Parks 514–524"/>։ Դրանցից են HAS-BLED-ը<ref name="urlHAS-BLED Score">{{Cite web |url=http://www.mdcalc.com/has-bled-score-for-major-bleeding-risk/ |title=HAS-BLED Score for Major Bleeding risk |publisher=MDCalc |access-date=2014 թ․ օգոստոսի 15 |archive-date=2014 թ․ օգոստոսի 25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140825143326/http://www.mdcalc.com/has-bled-score-for-major-bleeding-risk/ |url-status=dead}}</ref>, ATRIA-ն<ref name="urlATRIA Bleeding Risk">{{Cite web |url=http://www.mdcalc.com/atria-bleeding-risk-score/ |title=ATRIA Bleeding Risk |publisher=MDCalc |access-date=2014 թ․ օգոստոսի 15 |archive-date=2014 թ․ հոկտեմբերի 21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021155716/http://www.mdcalc.com/atria-bleeding-risk-score/ |url-status=dead}}</ref>, HEMORR2HAGES-ը<ref>{{Cite web |url=https://www.mdcalc.com/hemorr2hages-score-major-bleeding-risk |title=HEMORR₂HAGES Score for Major Bleeding Risk |website=MDCalc |language=en |access-date=2020 թ․ հունվարի 23}}</ref> և CHA2DS2-VASc համակարգերը<ref name="urlCHA2DS2-VASc">{{Cite web |url=http://www.mdcalc.com/cha2ds2-vasc-score-for-atrial-fibrillation-stroke-risk/ |title=CHA2DS2-VASc |publisher=MDCalc |access-date=2014 թ․ օգոստոսի 15 |archive-date=2014 թ․ օգոստոսի 5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140805191617/http://www.mdcalc.com/cha2ds2-vasc-score-for-atrial-fibrillation-stroke-risk/ |url-status=dead}}</ref>։ Վերոնշյալ ձևով հաշվարկված արյունահոսության ռիսկը հետագայում պետք է համեմատվի հաշվարկված թրոմբոտիկ ռիսկի հետ, որպեսզի գնահատվի հակամակարդիչ թերապիա սկսելու ընդհանուր ցուցումը և առավելությունը<ref>{{Cite journal |vauthors=Zhu W, He W, Guo L, Wang X, Hong K |title=The HAS-BLED Score for Predicting Major Bleeding Risk in Anticoagulated Patients With Atrial Fibrillation: A Systematic Review and Meta-analysis |journal=Clinical Cardiology |volume=38 |issue=9 |pages=555–61 |date=September 2015 |pmid=26418409 |pmc=6490831 |doi=10.1002/clc.22435}}</ref>։

==Կողմնակի ազդեցություններ==
[[Պատկեր:Թերապևտիկ պատուհան.png|մինի|380x380փքս|Վիտամին K1-ի և վարֆարինի փոխազդեցության էֆեկտը։ Վարֆարինի դոզայի բարձրանալուն պես, բարձրանում է նաև հնարավոր արյունահոսության ռիսկը։ Եվ հակառակը, եթե վարֆարինի քանակը քիչ է, աճում է թրոմբագոյացման ռիսկը։ Այս պարագայում առկա է նեղ միջակայք՝ թերապևտիկ պատուհան։ Դա այն միջակայքն է, որտեղ վարֆարինի օգտագործման առավելությունը գերազանցում է ռիսկը: Որոշ դեղամիջոցներ, բույսեր կարող են փոխազդել վարֆարինի հետ՝ ուժեղացնելով կամ ընճելով նրա ազդեցությունը։]]
Հակամակարդիչների կիրառման ամենահաճախ և լուրջ կողմնակի էֆեկտը ինչպես մանր, այնպես էլ խոշոր արյունահոսությունների առաջացման բարձր ռիսկն է<ref>{{Cite journal |vauthors=Yee J, Kaide CG |title=Emergency Reversal of Anticoagulation |journal=The Western Journal of Emergency Medicine |volume=20 |issue=5 |pages=770–783 |date=August 2019 |pmid=31539334 |pmc=6754204 |doi=10.5811/westjem.2018.5.38235}}</ref>։ Արյունահոսության ռիսկի աստիճանը կախված է օգտագործվող հակամակարդիչի դասից, պացիենտի տարիքից և առողջական վիճակից։ Վարֆարինի կիրառման հետ կապված տարեկան արձանագրվում է 15-20% արյունահոսության դեպք և 1-3% կյանքին վտանգ սպառնացող վիճակներ<ref>{{Cite journal |vauthors=Zareh M, Davis A, Henderson S |title=Reversal of warfarin-induced hemorrhage in the emergency department |journal=The Western Journal of Emergency Medicine |volume=12 |issue=4 |pages=386–92 |date=November 2011 |pmid=22224125 |pmc=3236169 |doi=10.5811/westjem.2011.3.2051}}</ref>։ Նոր սերնդի ոչ վիտամին K անտագոնիստների շարքի օրալ հակամակարդիչները, ի տարբերություն վարֆարինի, ավելի քիչ դեպքերում են հանգեցնում կյանքին վտանգ սպառնացող արյունահոսությունների<ref name="Breadth of complications of long-te">{{Cite journal |vauthors=Ageno W, Donadini M |title=Breadth of complications of long-term oral anticoagulant care |journal=Hematology. American Society of Hematology. Education Program |volume=2018 |issue=1 |pages=432–438 |date=November 2018 |pmid=30504343 |pmc=6245998 |doi=10.1182/asheducation-2018.1.432}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Ageno W, Mantovani LG, Haas S, Kreutz R, Monje D, Schneider J, van Eickels M, Gebel M, Zell E, Turpie AG |display-authors=6 |title=Safety and effectiveness of oral rivaroxaban versus standard anticoagulation for the treatment of symptomatic deep-vein thrombosis (XALIA): an international, prospective, non-interventional study |journal=The Lancet. Haematology |volume=3 |issue=1 |pages=e12-21 |date=January 2016 |pmid=26765643 |doi=10.1016/S2352-3026(15)00257-4}}</ref>։ 80-ից բարձր տարիքի պացիենտները ավելի շատ են հակված արյունահոսական բարդությունների, կազմելով տարեկան 13 դեպք՝ 100 դեպքի հաշվարկով<ref name="pmid17515465">{{Cite journal |vauthors=Hylek EM, Evans-Molina C, Shea C, Henault LE, Regan S |title=Major hemorrhage and tolerability of warfarin in the first year of therapy among elderly patients with atrial fibrillation |journal=Circulation |volume=115 |issue=21 |pages=2689–96 |date=May 2007 |pmid=17515465 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.106.653048}}</ref>։ Արյունահոսոսւթյունների ռիսկը շատ կարևոր է հաշվի առնել այն պացիենտների շրջանում, ովքեր ունեն երիկամային անբավարարություն և ստանում են նոր սերնդի ուղղակի ազդեցության օրալ հակամակարդիչներ (ՆՈՒՕՀ), քանի որ գրեթե բոլոր ՆՈՒՕՀ շարքի պրեպարատաները, եզակի բացառություններով, դուրս են բերվում երիկամներով<ref>{{Cite journal |vauthors=Turpie AG, Purdham D, Ciaccia A |title=Nonvitamin K antagonist oral anticoagulant use in patients with renal impairment |journal=Therapeutic Advances in Cardiovascular Disease |volume=11 |issue=9 |pages=243–256 |date=September 2017 |pmid=28651452 |pmc=5562140 |doi=10.1177/1753944717714921}}</ref>։ Այսպիսով, երիկամների ախտահարում ունեցող պացիենտները գտնվում են արյունահոսության բարձր ռիսկի խմբում<ref>{{Cite journal |vauthors=Weir MR, Kreutz R |title=Influence of Renal Function on the Pharmacokinetics, Pharmacodynamics, Efficacy, and Safety of Non-Vitamin K Antagonist Oral Anticoagulants |journal=Mayo Clinic Proceedings |volume=93 |issue=10 |pages=1503–1519 |date=October 2018 |pmid=30286834 |doi=10.1016/j.mayocp.2018.06.018}}</ref>։

Հետազությունները ցույց են տվել, որ քաղցկեղով պացիենտների շրջանում վարֆարինը չունի որևէ ազդեցություն մահացության աստիճանի և թրոմբների գոյացման ռիսկի վրա<ref name=":2">{{Cite journal |last=Kahale |first=Lara A |last2=Hakoum |first2=Maram B |last3=Tsolakian |first3=Ibrahim G |last4=Matar |first4=Charbel F |last5=Barba |first5=Maddalena |last6=Yosuico |first6=Victor ED |last7=Terrenato |first7=Irene |last8=Sperati |first8=Francesca |last9=Schünemann |first9=Holger |last10=Akl |first10=Elie A |date=2017 թ․ դեկտեմբերի 29 |title=Oral anticoagulation in people with cancer who have no therapeutic or prophylactic indication for anticoagulation |url=https://doi.org/10.1002/14651858.CD006466.pub6 |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |doi=10.1002/14651858.cd006466.pub6 |issn=1465-1858 |pmc=6389337 |pmid=29285754}}</ref>։ Այնուամենայնիվ, դրա օգտագործման հետ կապված խոշոր արյունահեսությունների ռիսկը կազմել է 107 դեպք 1000 մարդու հաշվարկով, իսկ մանր արյունահոսությունների դեպքում՝ 167 դեպք 1000 մարդու հաշվարկով<ref name=":2" />։ Ապիքսաբանը որևէ կերպ չի ազդում մահացության աստիճանի, ինչպես նաև թրոմբների կրկնակի գոյացման կամ խոշոր ու մանր արյունահոսությունների առաջացման վրա։ Հարկ է նշել, որ այս տվյալները ստացվել են ընդամենը մեկ հետազոտության հիման վրա<ref name=":2" />։

Ոչ արյունահոսական կողմնակի ազդեցությունները ավելի հազվադեպ են հանդիպվում, սակայն նույնպես ունեն ուշադրության կարիք<ref name="Breadth of complications of long-te"/>։ Վարֆարինի ոչ արյունահոսական կողմնակի էֆեկտները կազմում են մաշկի նեկրոզը (մեռուկացում), վերջույթների գանգրենան և մանուշակագույն բթամատի համախտանիշը ''(purple toe syndrome)''<ref name="Oral anticoagulant therapy: Antithr">{{Cite journal |vauthors=Ageno W, Gallus AS, Wittkowsky A, Crowther M, Hylek EM, Palareti G |title=Oral anticoagulant therapy: Antithrombotic Therapy and Prevention of Thrombosis, 9th ed: American College of Chest Physicians Evidence-Based Clinical Practice Guidelines |journal=Chest |volume=141 |issue=2 Suppl |pages=e44S–e88S |date=February 2012 |pmid=22315269 |pmc=3278051 |doi=10.1378/chest.11-2292}}</ref>: Մաշկի նեկրոզը և վերջույթների գանգրենան հաճախ առաջանում են թերապիայի 3-ից 8-րդ օրերի ընթացքում<ref>{{Cite journal |vauthors=Verhagen H |title=Local haemorrhage and necrosis of the skin and underlying tissues, during anti-coagulant therapy with dicumarol or dicumacyl |journal=Acta Medica Scandinavica |volume=148 |issue=6 |pages=453–67 |date=2009 թ․ ապրիլի 24 |pmid=13171021 |doi=10.1111/j.0954-6820.1954.tb01741.x}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Weinberg AC, Lieskovsky G, McGehee WG, Skinner DG |title=Warfarin necrosis of the skin and subcutaneous tissue of the male external genitalia |journal=The Journal of Urology |volume=130 |issue=2 |pages=352–4 |date=August 1983 |pmid=6876290 |doi=10.1016/S0022-5347(17)51147-7}}</ref>։ Մաշկի նեկրոզի և վերջույթների գանգրենայի հստակ ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմը դեռևս վերջնականորեն ուսումնասիրված չէ, սակայն կա կարծիք, որ այն պայմանավորված է հակամակարդիչ C և S սպիտակուցների սինթեզի ընկճմամբ<ref>{{Cite journal |vauthors=Broekmans AW, Bertina RM, Loeliger EA, Hofmann V, Klingemann HG |title=Protein C and the development of skin necrosis during anticoagulant therapy |journal=Thrombosis and Haemostasis |volume=49 |issue=3 |pages=251 |date=June 1983 |pmid=6688309 |doi=10.1055/s-0038-1657378}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Grimaudo V, Gueissaz F, Hauert J, Sarraj A, Kruithof EK, Bachmann F |title=Necrosis of skin induced by coumarin in a patient deficient in protein S |journal=BMJ |volume=298 |issue=6668 |pages=233–4 |date=January 1989 |pmid=2522326 |pmc=1835547 |doi=10.1136/bmj.298.6668.233}}</ref>։ Մանուշակագույն բթամատի համախտանիշը հիմնականում զարգանում է վարֆարինային թերապիայի սկզբից 3-ից 8 շաբաթ անց<ref>{{Cite journal |vauthors=Raj K, Collins B, Rangarajan S |title=Purple toe syndrome following anticoagulant therapy |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-haematology_2001-09_114_4/page/740 |journal=British Journal of Haematology |volume=114 |issue=4 |pages=740 |date=September 2001 |pmid=11564060 |doi=10.1046/j.1365-2141.2001.03107.x}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Talmadge DB, Spyropoulos AC |title=Purple toes syndrome associated with warfarin therapy in a patient with antiphospholipid syndrome |url=https://archive.org/details/sim_pharmacotherapy_2003-05_23_5/page/674 |journal=Pharmacotherapy |volume=23 |issue=5 |pages=674–7 |date=May 2003 |pmid=12741443 |doi=10.1592/phco.23.5.674.32200}}</ref>։ Վարֆարինի այլ կողմնակի ազդեցություններ կապված են վիտամին K-ի սպառման հետ, ինչը կարող է հանգեցնել G1a սպիտակուցների և աճը ընկճող-սպեցիֆիկ գեն 6-ի ընկճման, ինչը իր հերթին բարձրացնում է զարկերակների և սրտի փականների կալցիֆիկացման ռիսկը, հատկապես եթե զուգակցվում է վիտամին D-ի ավելցուկի հետ<ref>{{Cite journal |vauthors=Danziger J |title=Vitamin K-dependent proteins, warfarin, and vascular calcification |journal=Clinical Journal of the American Society of Nephrology |volume=3 |issue=5 |pages=1504–10 |date=September 2008 |pmid=18495950 |pmc=4571144 |doi=10.2215/CJN.00770208}}</ref><ref name="Adams2005">{{Cite journal |vauthors=Adams J, Pepping J |title=Vitamin K in the treatment and prevention of osteoporosis and arterial calcification |journal=American Journal of Health-System Pharmacy |volume=62 |issue=15 |pages=1574–81 |date=August 2005 |pmid=16030366 |doi=10.2146/ajhp040357 |url=http://www.scicompdf.se/osteolis/adams_2005.pdf}}</ref>։ Վարֆարինի ազդեցությունը G1a սպիտակուցների վրա կապված է նաև սաղմի ոսկրերի զարգացման խանգարումների հետ։ Այս խանգարումը արձանագրվել է այն երեխաների մոտ, որոնց մայրերը հղիության ընթացքում ստացել են վարֆարինով բուժում<ref>{{Cite journal |vauthors=Pettifor JM, Benson R |title=Congenital malformations associated with the administration of oral anticoagulants during pregnancy |journal=The Journal of Pediatrics |volume=86 |issue=3 |pages=459–62 |date=March 1975 |pmid=1113236 |doi=10.1016/S0022-3476(75)80986-3}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Hall JG, Pauli RM, Wilson KM |title=Maternal and fetal sequelae of anticoagulation during pregnancy |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-medicine_1980-01_68_1/page/122 |journal=The American Journal of Medicine |volume=68 |issue=1 |pages=122–40 |date=January 1980 |pmid=6985765 |doi=10.1016/0002-9343(80)90181-3}}</ref>։ Վարֆարինի և հեպարինի երկարատև օգտագործումը կապված է նաև օստեոպորոզի առաջացման հետ<ref name="Oral anticoagulant therapy: Antithr"/><ref>{{Cite journal |vauthors=Gage BF, Birman-Deych E, Radford MJ, Nilasena DS, Binder EF |title=Risk of osteoporotic fracture in elderly patients taking warfarin: results from the National Registry of Atrial Fibrillation 2 |journal=Archives of Internal Medicine |volume=166 |issue=2 |pages=241–6 |date=January 2006 |pmid=16432096 |doi=10.1001/archinte.166.2.241}}</ref>։

Հեպարինի լուրջ կողմնակի ազդեցություններից է այսպես կոչված հեպարին-խթանված թրոմբոցիտոպենիան (ՀԽԹ)<ref name="Heparin-induced thrombocytopenia">{{Cite journal |vauthors=Baroletti SA, Goldhaber SZ |title=Heparin-induced thrombocytopenia |journal=Circulation |volume=114 |issue=8 |pages=e355-6 |date=August 2006 |pmid=16923760 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.106.632653}}</ref>։ Տարբերում են երկու տեսակի ՀԽԹ՝ 1) իմունային և 2) ոչ իմունային<ref name="Heparin-induced thrombocytopenia"/>։ Իմուն միջնորդված ՀԽԹ-ն հիմնականում զարգանում է հեպարինի ներմուծումից 5-10 օր անց<ref>{{Cite journal |vauthors=Warkentin TE, Greinacher A, Koster A, Lincoff AM |title=Treatment and prevention of heparin-induced thrombocytopenia: American College of Chest Physicians Evidence-Based Clinical Practice Guidelines (8th Edition) |journal=Chest |volume=133 |issue=6 Suppl |pages=340S–380S |date=June 2008 |pmid=18574270 |doi=10.1378/chest.08-0677}}</ref>։ Իմուն միջնորդված ՀԽԹ-ի ախտածագումը հավանաբար կապված է հեպարին-կախյալ իմունոգլոբուլինային հակամարմինների գոյացման հետ, որոնք կապվում են թրոմբոցիտների մակերեսին առկա հեպարին-թրոմբոցիտային IV գործոն կոմպլեքսի հետ, որը հանգեցնում է թրոմբոցիտների լայնատարած ակտիվացման<ref>{{Cite journal |vauthors=Linkins LA, Hu G, Warkentin TE |title=Systematic review of fondaparinux for heparin-induced thrombocytopenia: When there are no randomized controlled trials |journal=Research and Practice in Thrombosis and Haemostasis |volume=2 |issue=4 |pages=678–683 |date=October 2018 |pmid=30349886 |pmc=6178656 |doi=10.1002/rth2.12145}}</ref>։

== Փոխազդեցություն ==
Վտանգավոր է հակամակարդիչների օգտագործումը այնպիսի սննդամթերքի և սննդային հավելումների հետ, որոնք ունեն հավելյալ հակամակարդիչ կամ «արյունը նոսրացնող» ազդեցություն՝ նատտոկինազ, լումբրոկինազ, [[գարեջուր]], [[Հապալասի կապույտ|հապալաս]], [[նեխուր]], [[լոռամրգի]], [[ձկան յուղ]], [[սխտոր]], [[կոճապղպեղ]], գինկգո, ժենշեն, [[կանաչ թեյ]], [[ձիակասկ]], [[քաղցրարմատ]], [[նիացին]], [[Գլուխ սոխ|սոխ]], [[պապայա]], [[Նռնենի|նուռ]], [[երեքնուկ]], [[սոյա]], [[Արևքուրիկ սովորական|արևքուրիկ]], ածիկ և [[Ուռենի|ուռենու]] կեղև<ref name="pmid11711691">{{Cite journal |vauthors=Wittkowsky AK |title=Drug interactions update: drugs, herbs, and oral anticoagulation |journal=Journal of Thrombosis and Thrombolysis |volume=12 |issue=1 |pages=67–71 |date=September 2001 |pmid=11711691 |doi=10.1023/A:1012742628628}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rui |first=Tian-Qi |last2=Zhang |first2=Liang |last3=Qiao |first3=Hong-Zhi |last4=Huang |first4=Ping |last5=Qian |first5=Shuai |last6=Li |first6=Jun-Song |last7=Chen |first7=Zhi-Peng |last8=Fu |first8=Ting-Ming |last9=Di |first9=Liu-Qing |last10=Cai |first10=Baochang |date=January 2016 |title=Preparation and Physicochemical and Pharmacokinetic Characterization of Ginkgo Lactone Nanosuspensions for Antiplatelet Aggregation |journal=Journal of Pharmaceutical Sciences |language=en |volume=105 |issue=1 |pages=242–249 |doi=10.1016/j.xphs.2015.10.002 |pmid=26852855}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Yun |first=Yeo-Pyo |last2=Do |first2=Jae-Ho |last3=Ko |first3=Sung-Ryong |last4=Ryu |first4=Shi-Yong |last5=Kim |first5=Jung-Hyo |last6=Song |first6=Ho-Cheol |last7=Park |first7=Young-Doo |last8=Ahn |first8=Kyoo-Seok |last9=Kim |first9=Sung-Hoon |date=October 2001 |title=Effects of Korean red ginseng and its mixed prescription on the high molecular weight dextran-induced blood stasis in rats and human platelet aggregation |journal=Journal of Ethnopharmacology |language=en |volume=77 |issue=2–3 |pages=259–264 |doi=10.1016/S0378-8741(01)00303-8 |pmid=11535373}}</ref>։ Մի շարք բուսական հավելումներ ունեն արյուն նոսրացնող հատկություն, ինչպես օրինակ դանշենը և [[լվածաղիկ]]ը<ref>{{Cite journal |last=Choi |first=Songie |last2=Oh |first2=Dal-Seok |last3=Jerng |first3=Ui Min |date=2017 թ․ օգոստոսի 10 |editor-last=Borrelli |editor-first=Francesca |title=A systematic review of the pharmacokinetic and pharmacodynamic interactions of herbal medicine with warfarin |journal=PLOS ONE |language=en |volume=12 |issue=8 |pages=e0182794 |doi=10.1371/journal.pone.0182794 |issn=1932-6203 |pmc=5552262 |pmid=28797065 |bibcode=2017PLoSO..1282794C}}</ref>։ Այն վիտամինները, որոնք չունեն որևէ ազդեցություն մակարդման կասկադի վրա, կարող են կիրառվել հակամակարդիչ թերապիային զուգահեռ<ref>{{Cite journal |last=Kurnik |first=Daniel |last2=Lubetsky |first2=Aharon |last3=Loebstein |first3=Ronen |last4=Almog |first4=Shlomo |last5=Halkin |first5=Hillel |date=November 2003 |title=Multivitamin Supplements May Affect Warfarin Anticoagulation in Susceptible Patients |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-pharmacotherapy_2003-11_37_11/page/1603 |journal=Annals of Pharmacotherapy |language=en |volume=37 |issue=11 |pages=1603–1606 |doi=10.1345/aph.1D102 |pmid=14565795 |issn=1060-0280}}</ref>։

Կան նաև սննդամթերք ու հավելումներ, որոնք, հակառակը՝ նպաստում են մակարդմանը<ref>{{Cite journal |last=Harder |first=Sebastian |last2=Thürmann |first2=Petra |date=June 1996 |title=Clinically Important Drug Interactions with Anticoagulants: An Update |journal=Clinical Pharmacokinetics |language=en |volume=30 |issue=6 |pages=416–444 |doi=10.2165/00003088-199630060-00002 |pmid=8792056 |issn=0312-5963}}</ref>։ Դրանց թվում են՝ [[առվույտ]], [[ավոկադո]], [[ակացիա]], կոէնզիմ Q10 և մուգ տերևներով կանաչեղեն, օրինակ՝ [[սպանախ]]ը<ref>{{Cite journal |last=Lippi |first=Giuseppe |last2=Mattiuzzi |first2=Camilla |last3=Franchini |first3=Massimo |date=April 2016 |title=Vegetables intake and venous thromboembolism: a systematic review |journal=Blood Coagulation & Fibrinolysis |language=en |volume=27 |issue=3 |pages=242–245 |doi=10.1097/MBC.0000000000000427 |pmid=27023878 |issn=0957-5235}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rxlist.com/avocado/supplements.htm |title=Avocado: Health Benefits, Uses, Side Effects, Dosage & Interactions |website=RxList |language=en |access-date=2020 թ․ հունվարի 23}}</ref>։ Հակամակարդիչներ կիրառելու ընթացքում թվարկված սննդատեսակների ընդունումը անհրաժեշտ է հնարավորինս բացառել։ Իսկ եթե իրականացվում է արյան մակարդելիության մոնիթորինգ, դրանց ընդունումը պետք է լինի հնարավոր հաստատուն չափաբաժիններով, որպեսզի հնարավոր լինի հաշվարկել հակամակարդիչների դոզավորումը և չեզոքացնել դրանց մակարդիչ ազդեցությունը<ref>{{Cite journal |last=Dentali |first=Francesco |last2=Crowther |first2=Mark |last3=Galli |first3=Matteo |last4=Pomero |first4=Fulvio |last5=Garcia |first5=David |last6=Clark |first6=Nathan |last7=Spadafora |first7=Laura |last8=Witt |first8=Daniel |last9=Ageno |first9=Walter |last10=for the WARPED Investigators |date=2016 թ․ մայիսի 27 |title=Effect of Vitamin K Intake on the Stability of Treatment with Vitamin K Antagonists: A Systematic Review of the Literature |journal=Seminars in Thrombosis and Hemostasis |language=en |volume=42 |issue=6 |pages=671–681 |doi=10.1055/s-0036-1581105 |pmid=27232386 |issn=0094-6176}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.drugs.com/warfarin.html |title=Warfarin Uses, Dosage, Side Effects |website=Drugs.com |language=en |access-date=2020 թ․ հունվարի 23}}</ref>։

[[Թուրինջ|Թուրինջը (գրեյպֆրուտ)]] խանգարում է որոշ հակամակարդիչ դեղերի ազդեցությանը, երկարացնելով դրանց մետաբոլիզմի և դուրս բերման ժամանակը, ուստի անհրաժեշտ է այն զգուշությամբ ընդունել հակամակարդիչներով թերապիայի ընթացքում<ref>{{Cite journal |last=Sullivan |first=Dawn M. |last2=Ford |first2=Marjorie A. |last3=Boyden |first3=Thomas W. |date=1998 թ․ օգոստոսի 1 |title=Grapefruit juice and the response to warfarin |journal=American Journal of Health-System Pharmacy |language=en |volume=55 |issue=15 |pages=1581–1583 |doi=10.1093/ajhp/55.15.1581 |pmid=9706183 |issn=1079-2082}}</ref>։

Հակամակարդիչները լայնորեն կիրառվում են [[խորանիստ երակների թրոմբոզ]]ը բուժելու նպատակով<ref>{{Cite journal |last=Di Nisio |first=Marcello |last2=van Es |first2=Nick |last3=Büller |first3=Harry R |date=December 2016 |title=Deep vein thrombosis and pulmonary embolism |journal=The Lancet |language=en |volume=388 |issue=10063 |pages=3060–3073 |doi=10.1016/S0140-6736(16)30514-1 |pmid=27375038}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Koehl |first=Jennifer L |last2=Hayes |first2=Bryan D. |last3=Al‐Samkari |first3=Hanny |last4=Rosovsky |first4=Rachel |date=2020 թ․ հունվարի 23 |title=A comprehensive evaluation of apixaban in the treatment of venous thromboembolism |journal=Expert Review of Hematology |volume=13 |issue=2 |language=en |pages=155–173 |doi=10.1080/17474086.2020.1711731 |pmid=31958251 |issn=1747-4086}}</ref>։ Պացիենտները, ովքեր այդ հիվանդության բուժման համար օգտագործում են հակամակարդիչներ, պետք է խուսափեն անկողնային ռեժիմից, քանի որ այս պարագայում քայլքը և ֆիզիկական ակտիվությունը հակամակարդիչների կիրառման հետ զուգահեռ ցուցաբերում են լրացուցիչ բուժական էֆեկտ<ref name="APTAfive">{{Citation |author1 = American Physical Therapy Association |author1-link = American Physical Therapy Association |date = 15 September 2014 |title = Five Things Physicians and Patients Should Question |publisher = American Physical Therapy Association |work = [[Choosing Wisely]]: an initiative of the [[ABIM Foundation]] |page = |url = http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-physical-therapy-association/ |access-date = 15 September 2014}}, which cites

*{{Cite journal |vauthors=Aissaoui N, Martins E, Mouly S, Weber S, Meune C |title=A meta-analysis of bed rest versus early ambulation in the management of pulmonary embolism, deep vein thrombosis, or both |journal=International Journal of Cardiology |volume=137 |issue=1 |pages=37–41 |date=September 2009 |pmid=18691773 |doi=10.1016/j.ijcard.2008.06.020}}
*{{Cite journal |vauthors=Anderson CM, Overend TJ, Godwin J, Sealy C, Sunderji A |title=Ambulation after deep vein thrombosis: a systematic review |url=https://archive.org/details/sim_physiotherapy-canada-physiotherapie-canada_summer-2009_61_3/page/133 |journal=Physiotherapy Canada. Physiotherapie Canada |volume=61 |issue=3 |pages=133–40 |year=2009 |pmid=20514175 |pmc=2787576 |doi=10.3138/physio.61.3.133}}</ref>։ Ավելին, եթե անկողնային ռեժիմը խիստ ցուցված չէ, այն կարող է նույնիսկ վնասել պացիենտներին հակամակարդիչների կիրառման պարագայում<ref name="APTAfive"/>։

==Տեսակներ==
[[Պատկեր:Մակարդման կասկադ և հակամակարդիչների հիմնական խմբեր.png|մինի|709x709px|Սխեմայում ցուցադրված են մակարդման կասկադը և հիմնական հակամակարդիչների ազդեցության թիրախները։]]
Հակամակարդիչները բազմաքանակ դեղամիջոցների առանձին դաս են կազմում։ «Ավանդական» հակամակարդիչները (վարֆարին կամ այլ կումարիններ, և հեպարիններ) ունեն բավականին լայն կիրառում<ref>{{Cite journal |last=Di Minno |first=Alessandro |last2=Frigerio |first2=Beatrice |last3=Spadarella |first3=Gaia |last4=Ravani |first4=Alessio |last5=Sansaro |first5=Daniela |last6=Amato |first6=Mauro |last7=Kitzmiller |first7=Joseph P. |last8=Pepi |first8=Mauro |last9=Tremoli |first9=Elena |last10=Baldassarre |first10=Damiano |date=July 2017 |title=Old and new oral anticoagulants: Food, herbal medicines and drug interactions |journal=Blood Reviews |language=en |volume=31 |issue=4 |pages=193–203 |doi=10.1016/j.blre.2017.02.001 |pmid=28196633}}</ref>։ 2000-երի սկզբից բժշկական կիրառման են առաջարկվել մի շարք նոր դեղամիջոցներ, որոնք ստացան '''ուղղակի ազդեցության օրալ հակամակարդիչներ (ՈՒՕՀ)''', '''նոր սերնդի օրալ հակամակարդիչներ (ՆՕՀ)''' և '''ոչ վիտամին K-ի անտագոնիստների շարքի օրալ հակամակարդիչներ''' ընդհանուր բնորոշումները<ref>{{Cite journal |last=Verdecchia |first=Paolo |last2=Angeli |first2=Fabio |last3=Aita |first3=Adolfo |last4=Bartolini |first4=Claudia |last5=Reboldi |first5=Gianpaolo |date=April 2016 |title=Why switch from warfarin to NOACs? |journal=Internal and Emergency Medicine |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=289–293 |doi=10.1007/s11739-016-1411-0 |pmid=26972708 |issn=1828-0447}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Diener |first=Hans-Christoph |last2=Ntaios |first2=George |last3=O’Donnell |first3=Martin |last4=Easton |first4=J. Donald |date=2018 թ․ սեպտեմբերի 22 |title=Non-vitamin-K oral anticoagulants (NOACs) for the prevention of secondary stroke |journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy |language=en |volume=19 |issue=14 |pages=1597–1602 |doi=10.1080/14656566.2018.1515913 |pmid=30152249 |issn=1465-6566}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pol |first=Derk |last2=Curtis |first2=Claire |last3=Ramkumar |first3=Satish |last4=Bittinger |first4=Logan |date=April 2019 |title=NOACs Now Mainstream for the Use of Anticoagulation in Non-Valvular Atrial Fibrillation in Australia |journal=Heart, Lung and Circulation |language=en |volume=28 |issue=4 |pages=e40–e42 |doi=10.1016/j.hlc.2018.03.010 |pmid=29861320}}</ref>։ Այս դասին են պատկանում նաև թրոմբինի ուղղակի արգելակիչները (դաբիգատրան) և Xa գործոնի արգելակիչները ([[ռիվարոքսաբան]], ապիքսաբան, բետրիքսաբան և էդոքսաբան), որոնք, ի տարբերություն կումարինների, չեն առաջացնում լուրջ կողմնակի բարդություններ և մի շարք դեպքերում ավելի նախընտրելի են<ref>{{Cite journal |vauthors=Werdan K, Braun-Dullaeus R, Presek P |title=Anticoagulation in atrial fibrillation: NOAC's the word |journal=Deutsches Arzteblatt International |volume=110 |issue=31–32 |pages=523–4 |date=August 2013 |pmid=24069072 |pmc=3782018 |doi=10.3238/arztebl.2013.0523 |quote=Things have changed dramatically with the introduction of the new oral anticoagulants (NOACs) — dabigatran, a factor IIa (thrombin) inhibitor, and the factor Xa inhibitors rivaroxaban and apixaban. Clinical trials have shown them therapeutically superior, or at least non-inferior, to VKAs, with less serious side effects.}}</ref>։ Նոր սերնդի հակամակարդիչները (ՈՒՕՀ/ՆՕՀ) ավելի թանկարժեք են, քան ավանդական հակամակարդիչները և պետք է զգուշությամբ կիրառվեն երիկամային խնդիրներով պացիենտների շրջանում<ref>{{Cite journal |last=Heine |first=Gunnar H. |last2=Brandenburg |first2=Vincent |last3=Schirmer |first3=Stephan H. |date=2018 թ․ ապրիլի 27 |title=Orale Antikoagulation bei chronischer Nierenerkrankung und Vorhofflimmern |journal=Deutsches Aerzteblatt Online |volume=115 |issue=17 |pages=287–294 |doi=10.3238/arztebl.2018.0287 |issn=1866-0452 |pmc=5974258 |pmid=29789105}}</ref>։

===Կումարիններ (վիտամին K-ի անտագոնիստներ)===
Այս օրալ հակամակարդիչները [[կումարին]]ի ածանցյալներ են, այն հանդիպվում է մի շարք բույսերում (օր․՝ դիկումարոլը երեքնուկում)։ Այս շարքի ամենատարածված ներկայացուցիչը [[վարֆարին]]ն (կումադին) է, որը բազմապրոֆիլ պրակտիկայում կիրառվող առաջնահերթ հակամակարդիչներից է<ref>{{Cite journal |vauthors=Efird LE, Chasler J, Alexander GC, McGuire M |date=2016 թ․ հունիսի 21 |title=Prescribing Patterns of Novel Anticoagulants Within a Statewide Multispecialty Practice |journal=American Journal of Pharmacy Benefits |issue=3 |volume=8 |pages=97–102}}</ref>։ Հակամակարդիչ ազդեցությունը զարգանում է 48-ից 72 ժամերի ընթացքում։ Ավելի արագ, անհապաղ էֆեկտ ստանալու համար վարֆարինի հետ միաժամանակ կարող է տրվել [[հեպարին]]։ Այս հակամակարդիչները ցուցված են [[խորանիստ երակների թրոմբոզ]]ի, [[թոքային էմբոլիա]]յի, [[Նախասրտերի ֆիբրիլյացիա|նախասրտերի շողացման]] ժամանակ թրոմբներով հնարավոր էմբոլիայի կանխարգելման և սրտի արհեստական փականների դեպքում։ Շարքի այլ դեղերից են ացենոկումարոլը, ֆենպրոկումոնը, ատրոմենտինը և ֆենինդիոնը։

Կումարիններից բրոդիֆակումը և դիֆենակումը օգտագործվում են որպես դեռատիզացիոն (կրծողների դեմ պայքարի միջոց) պրեպարատներ և չունեն բժշկական կիրառում։

===Հեպարին և հեպարինի ածանցյալներ===
[[Պատկեր:Heparin Sodium sample.jpg|մինի|207x207փքս|Հեպարինի սրվակ ներարկման համար]]
[[Հեպարին]]ը հանդիսանում է հիվանդանոցային պայմաններում ներերակային ներմուծվող աշխարհի ամենակիրառելի հակամակարդիչը<ref>{{Cite journal |vauthors=Linhardt RJ |title=2003 Claude S. Hudson Award address in carbohydrate chemistry. Heparin: structure and activity |journal=Journal of Medicinal Chemistry |volume=46 |issue=13 |pages=2551–64 |date=June 2003 |pmid=12801218 |doi=10.1021/jm030176m}}</ref>։ Այն բնական գլիկոզամինոգլիկան է։ Տարբերում են երեք հիմնական խմբի հեպարիններ՝ ոչ ֆրակցիոն հեպարին (ՈՖՀ), ցածրամոլեկուլային հեպարին (ՑՄՀ) և ուլտրա-ցածրամոլեկուլային հեպարին (ՈՒՑՄՀ)<ref name="Heparin and anticoagulation">{{Cite journal |vauthors=Onishi A, St Ange K, Dordick JS, Linhardt RJ |title=Heparin and anticoagulation |journal=Frontiers in Bioscience |volume=21 |issue=7 |pages=1372–92 |date=June 2016 |pmid=27100512 |doi=10.2741/4462}}</ref>։ Ոչ ֆրակցիոն հեպարինը սովորաբար ստացվում է [[խոզեր]]ի աղիներից կամ ցլերի թոքերից<ref>{{Cite journal |vauthors=Casu B, Naggi A, Torri G |title=Re-visiting the structure of heparin |journal=Carbohydrate Research |volume=403 |pages=60–8 |date=February 2015 |pmid=25088334 |doi=10.1016/j.carres.2014.06.023}}</ref>։ ՈՖՀ-ն կապվում է ֆիզիոլոգիական հակամակարդիչ [[Անտիթրոմբին III|անտիթրոմբին III-ի]] ''(AT-III)'' հետ, առաջացնում կոնֆորմացիոն փոփոխություններ և հանգեցնում դրա ակտիվացման<ref>{{Cite journal |vauthors=Seo Y, Andaya A, Leary JA |title=Preparation, separation, and conformational analysis of differentially sulfated heparin octasaccharide isomers using ion mobility mass spectrometry |journal=Analytical Chemistry |volume=84 |issue=5 |pages=2416–23 |date=March 2012 |pmid=22283665 |pmc=3296823 |doi=10.1021/ac203190k}}</ref>։ Ակտիվացած ''AT-ն'' ապաակտիվացնում է [[Xa գործոն]]ը, [[թրոմբին]]ը և այլ մակարդման գործոններ (XIIa, XIa, IXa, IIa, նաև կալիկրեին)<ref>{{Cite journal |vauthors=Allingstrup M, Wetterslev J, Ravn FB, Møller AM, Afshari A |title=Antithrombin III for critically ill patients: a systematic review with meta-analysis and trial sequential analysis |journal=Intensive Care Medicine |volume=42 |issue=4 |pages=505–520 |date=April 2016 |pmid=26862016 |pmc=2137061 |doi=10.1007/s00134-016-4225-7}}</ref>։ Հեպարինը կարող է կիրառվել ինչպես ''in vivo'' (ներարկման միջոցով), այնպես էլ ''in vitro՝'' բժշկական սարքերում և տարաներում արյան կամ պլազմայի մակարդումը կանխելու նպատակով։ Վենոպունկցիայի դեպքում ''Vacutainer'' ապրանքանիշի արյան հավաքման այն տարաները/խողովակները, որոնք պարունակում են հեպարին, սովորաբար առանձնացվում են կանաչ գույնի կափարիչով։

====Ցածրամոլեկուլային հեպարին (ՑՄՀ)====
Ցածրամոլեկուլային հեպարինը (ՑՄՀ, օր՝ էնօքսապարին, դալտեպարին և այլն) սինթեզվում է ոչ ֆրակցիոն հեպարինի դեպոլիմերիզացիայի արդյունքում<ref name="Heparin and anticoagulation"/>։ ՑՄՀ-ն ցուցաբերում է ավելի բարձր հակա-Xa/հակա-IIa ակտիվություն և ավելի կիրառելի է, քանի որ չի պահանջում ''APTT'' մակարդման ցուցանիշի անընդհատ մոնիթորինգ և ունի ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններ<ref name="Heparin and anticoagulation"/>։ Ի տարբերություն ոչ ֆրակցիոն հեպարինի, ցածրամոլեկուլյար հեպարինները գործնականորեն չեն ազդում թրոմբինի վրա, քանի որ ունեն փոքր մոլեկուլ։

=== Xa գործոնի պենտասախարիդային սինթետիկ արգելակիչներ ===

*[[Ֆոնդապարինուքս]]ը սինթետիկ շաքար է, որը կրկնում է հեպարինի պենտասախարիդային հաջորդականությունը, որով վերջինս կապվում է անտիթրոմբինի հետ։ Այն ավելի փոքր է, քան ցածրամոլեկուլային հեպարինը։
* Իդրապարինուքս
* Իդրաբիոտապարինուքս

=== Ուղղակի ազդեցության օրալ հակամակարդիչներ ===
Ուղղակի ազդեցության օրալ հակամակարդիչները (ՈՒՕՀ) ներկայացվել են բժշկական կիրառման 2008թ-ից<ref>{{Cite journal |date=2019 թ․ հուլիսի 16 |title=Human medicines European public assessment report (EPAR): Pradaxa, dabigatran etexilate, Arthroplasty, Replacement,Venous Thromboembolism, Date of authorisation: 17/03/2008, Revision: 29, Status: Authorised |journal=Case Medical Research |doi=10.31525/cmr-1321569 |issn=2643-4652}}</ref>։ Ներկայումս շուկայում առկա է հինգ ՈՒՕՀ շարքի պրեպարատ՝ [[դաբիգատրան]], [[ռիվարոքսաբան]], [[ապիքսաբան]], էդոքսաբան և բետրիքսաբան<ref name="DOAC2018">{{Cite journal |vauthors=Douxfils J, Ageno W, Samama CM, Lessire S, Ten Cate H, Verhamme P, Dogné JM, Mullier F |display-authors=6 |title=Laboratory testing in patients treated with direct oral anticoagulants: a practical guide for clinicians |journal=Journal of Thrombosis and Haemostasis |volume=16 |issue=2 |pages=209–219 |date=February 2018 |pmid=29193737 |doi=10.1111/jth.13912 |url=https://lirias.kuleuven.be/handle/123456789/611680}}{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}</ref>։ Նախկինում այս շարքը բնորոշվում էր նաև որպես «նոր/նոր սերնդի» և «ոչ վիտամին K-ի անտագոնիստներ» օրալ հակամակարդիչներ (ՆՕՀ)<ref>{{Cite journal |vauthors=Udayachalerm S, Rattanasiri S, Angkananard T, Attia J, Sansanayudh N, Thakkinstian A |title=The Reversal of Bleeding Caused by New Oral Anticoagulants (NOACs): A Systematic Review and Meta-Analysis |journal=Clinical and Applied Thrombosis/Hemostasis |volume=24 |issue=9_suppl |pages=117S–126S |date=September 2018 |pmid=30176738 |pmc=6714855 |doi=10.1177/1076029618796339}}</ref>։

Ի համեմատ վարֆարինի, ՈՒՕՀ պրեպարատները ունեն ազդեցության արագ սկիզբ և կարճ կիսատրոհման պարբերություն, ուստի, ընդհանուր առմամբ, դրանք գործում են ավելի կարճ ժամանակահատվածում և ավելի էֆեկտիվ, ինչը թույլ է տալիս արագ ազատվել հակամակարդիչ ազդեցությունից<ref name=":1">{{Cite web |url=http://www.sdcep.org.uk/wp-content/uploads/2015/09/SDCEP-Anticoagulants-Guidance.pdf |title=Management of Dental Patients Taking Anticoagulants or Antiplatelet Drugs |date=August 2015 |publisher=Scottish Dental Clinical Effectiveness Programme |archive-date=2017 թ․ մարտի 28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328223906/http://www.sdcep.org.uk/wp-content/uploads/2015/09/SDCEP-Anticoagulants-Guidance.pdf |url-status=dead}}</ref>։ ՈՒՕՀ-ի կիրառման ժամանակ, ի տարբերություն վարֆարինի, ընթացիկ մակարդման մոնիթորինգի և դոզայի վերահսկման անհրաժեշտությունը գրեթե բացակայում է, քանի որ այդ պրեպարատների հակամակարդիչ ակտիվության աստիճանը բավականին կանխատեսելի է։

ՈւՕՀ-ը և վարֆարինը ունեն գրեթե նույն էֆեկտիվությունը, սակայն ՈՒՕՀ-ի դեպքում այլ դեղերի հետ փոխազդեցության ռիսկը ավելի փոքր է, չկա հատուկ սննդային դիետայի կարիք, դրանք ունեն լայն թերապևտիկ ինդեքս և չունեն մշտական մոնիտորինգի ու դոզավորման խիստ անհրաժեշտություն<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.bhf.org.uk/heart-matters-magazine/medical/drug-cabinet/novel-anticoagulants |title=Novel anticoagulants |work=Heart Matters Magazine |publisher=British Heart Foundation |archive-date=2017 թ․ հոկտեմբերի 26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026222846/https://www.bhf.org.uk/heart-matters-magazine/medical/drug-cabinet/novel-anticoagulants |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Clark NP |title=Role of the anticoagulant monitoring service in 2018: beyond warfarin |journal=Hematology. American Society of Hematology. Education Program |volume=2018 |issue=1 |pages=348–352 |date=November 2018 |pmid=30504331 |pmc=6246023 |doi=10.1182/asheducation-2018.1.348}}</ref>։ ՈՒՕՀ-ի մեծամասնության դեմ ներկայումս չկան հակազդիչ միջոցներ, ինչպես, օրինակ վարֆարինի համար, սակայն դրանց վտանգը մինիմալ է, քանի որ ունենալով կիսատրոհման կարճ պարբերություն՝ ՈՒՕՀ-ի ազդեցությունը արագ է վերանում ու չի հանգեցնում թունավորման։ FDA-ի (ԱՄՆ-ի սննդի և դեղերի ադմինիստրացիա) կողմից թույլատրված է օգտագործել իդարուցիզումաբը, որպես դաբիգատրանի անտագոնիստ պրեպարատ։

ՈՒՕՀ պրեպարատները շատ ավելի թանկարժեք են, քան վարֆարինը, հաշվի առնելով նաև վեջինիս կիրառման հետ կապված անհրաժեշտ հաճախակի արյան անալիզների արժեքը։

====Xa գործոնի ուղղակի արգելակիչներ====
[[Ռիվարոքսաբան]]ը, ապիքսաբանը և էդոքսաբանը ուղղակիորեն են արգելակում Xa գործոնը (ի տարբերություն [[հեպարին]]ների ու [[ֆոնդապարինուքս]]ի, որոնց մեխանիզմը միջնորդված է անտիթրոմբինի ակտիվացմամբ)։ Այս շարքին են պատկանում նաև ''Portola Pharmaceuticals'' դեղագործական կազմակերպության արտադրության բետրիքսաբանը, ''Astellas-ի'' դարեքսաբանը (YM150) և համեմատաբար նոր պրեպարատներ ''Takeda-ի'' լետաքսաբանը (TAK-442) ու ''Pfizer-ի'' էրիբաքսաբանը (PD0348292)։ Կարևոր նշանակություն ունի բետրիքսաբանը, քանի որ այն Xa գործոնի միակ օրալ արգելակիչն է և FDA-ի կողմից թույլատրված է կիրառման սուր հիվանդացությամբ պացիենտների շրջանում (հիմնականում երակային թրոմբոզի կանխարգելման նպատակով)<ref>{{Cite journal |vauthors=Lekura J, Kalus JS |title=Overview of betrixaban and its role in clinical practice |journal=American Journal of Health-System Pharmacy |volume=75 |issue=15 |pages=1095–1102 |date=August 2018 |pmid=29941506 |doi=10.2146/ajhp170785}}</ref>։ Դարեքսաբանի կիրառման փորձերը դադարեցվել են 2011 թ․ սեպտեմբերից․ սրտամկանի ինֆարկտի ռեցիդիվների կանխարգելման նպատակով իրականացված փորձարկման ժամանակ այն զուգակցվել է կրկնակի հակաթրոմբոցիտար թերապիայի հետ։ Այդ շրջանակներում դեղը չցուցաբերեց բավարար արդյունավետություն, ավելին՝ արյունահոսության ռիսկը կազմեց մոտ 300%<ref name="Steg">{{Cite journal |vauthors=Steg PG, Mehta SR, Jukema JW, Lip GY, Gibson CM, Kovar F, Kala P, Garcia-Hernandez A, Renfurm RW, Granger CB |display-authors=6 |title=RUBY-1: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial of the safety and tolerability of the novel oral factor Xa inhibitor darexaban (YM150) following acute coronary syndrome |journal=European Heart Journal |volume=32 |issue=20 |pages=2541–54 |date=October 2011 |pmid=21878434 |pmc=3295208 |doi=10.1093/eurheartj/ehr334}}</ref>։ Լետաքսաբանի փորձարկումները դադարեցվել են 2011-ի մայիսին, քանի որ սուր պսակային համախտանիշի բուժման նպատակով իրականացված փորձարկման 2-րդ փուլում այդ դեղի կիրառման ժամանակ արձանագրվել են բացասական արդյունքներ<ref>{{Cite web |first1=Joseph |last1=Dwyer |first2=Conor |last2=Walsh |title=First Time European Approval for Xarelto in ACS |publisher=Decision Resources |date=May 2013 |url=http://decisionresources.com/The-Decision-Resources-Blog/May-2013/European-Approval-for-Xarelto-in-ACS-052913 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719173801/http://decisionresources.com/The-Decision-Resources-Blog/May-2013/European-Approval-for-Xarelto-in-ACS-052913 |archive-date=2014 թ․ հուլիսի 19 |name-list-style=vanc}}</ref>։

====Թրոմբինի ուղղակի արգելակիչներ====
Մեկ այլ շարք են կազմում թրոմբինի ուղղակի արգելակիչները<ref name="pmid16148288">{{Cite journal |vauthors=Di Nisio M, Middeldorp S, Büller HR |title=Direct thrombin inhibitors |journal=The New England Journal of Medicine |volume=353 |issue=10 |pages=1028–40 |date=September 2005 |pmid=16148288 |doi=10.1056/NEJMra044440 |url=https://pure.uva.nl/ws/files/4020551/45334_205943y.pdf}}</ref>։ Այդ շարքին են պատկանում բիվալենտ դեղեր [[հիրուդին]]ը, լեպիրուդինը և բիվալիրուդինը, ինչպես նաև միավալենտ պրեպարատներ [[արգատրոբան]]ն ու [[դաբիգատրան]]ը։ 2004 թ․-ին FDA-ի կողմից թույլատրվեց օրալ թրոմբինի արգելակիչ քսիմելգատրանի (Exanta) կիրառումը<ref>{{Cite web |title=Exanta |work=Ask Dr. Stephan Moll |publisher=The Thrombophilia Awareness Project |url=http://www.fvleiden.org/ask/73.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525194419/http://www.fvleiden.org/ask/73.html |archive-date=2011 թ․ մայիսի 25}}</ref>, սակայն 2006 թ․ փետրվարից այն հանվել է շուկայից, քանի որ դրա կիրառումից արձանագրվել են լյարդի սուր վնասման և ինֆարկտի դեպքեր<ref>{{Cite web |title=Exanta™ (ximelagatran) Study report summaries |url=http://www.astrazenecaclinicaltrials.com/article/512052.aspx |work=AstraZeneca Clinical Trials |accessdate=2020 թ․ մարտի 19 |archive-date=2007 թ․ ապրիլի 26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070426113412/http://www.astrazenecaclinicaltrials.com/article/512052.aspx}}</ref>։ 2010 թ․ նոյեմբերին դաբիգատրանի էտեքսիլատը FDA-ի կողմից թույլատրվեց կիրառել [[նախասրտերի ֆիբրիլյացիա]]յի բուժման համար։

==== Ստոմատոլոգիական միջամտություններ ====
Բոլոր տեսակի ինվազիվ միջամտությունների ժամանակ հակամակարդիչ թերապիա ստացող պացիենտները գտնվում են արյունահոսության բարձր ռիսկի խմբում, ուստի նրանց շրջանում շատ կարևոր է տեղային հեմոստատիկների զգուշությամբ կիրառումը, որպեսզի նվազագույնի հասցվի ներ- և հետվիրահատական արյունահոսության ռիսկը<ref>{{Cite journal |vauthors=Manfredi M, Dave B, Percudani D, Christoforou J, Karasneh J, Diz Dios P, Glick M, Kumar N, Lockhart PB, Patton LL |display-authors=6 |title=World workshop on oral medicine VII: Direct anticoagulant agents management for invasive oral procedures: A systematic review and meta-analysis |journal=Oral Diseases |volume=25 Suppl 1 |issue=S1 |pages=157–173 |date=June 2019 |pmid=31140701 |doi=10.1111/odi.13086}}</ref>։ Այնուամենայնիվ ՈՒՕՀ կիրառման և ինվազիվ ստոմատոլոգիական միջամտության պարագայում, դեռևս չկան բավարար տվյալներ ու ապացույցներ, որոնք կփաստեին այդ համակցության վտանգավորության, կողմնակի երևույթների և անցանկալի փոխազդեցության մասին<ref>{{Cite journal |vauthors=Bensi C, Belli S, Paradiso D, Lomurno G |title=Postoperative bleeding risk of direct oral anticoagulants after oral surgery procedures: a systematic review and meta-analysis |journal=International Journal of Oral and Maxillofacial Surgery |volume=47 |issue=7 |pages=923–932 |date=July 2018 |pmid=29627150 |doi=10.1016/j.ijom.2018.03.016}}</ref>։ ՈՒՕՀ-ի և ատամնաբուժական միջամտությունների զուգակցման պարագայում արյունահոսության ու հեմոստազի ռիսկի ճշգրիտ գնահատման համար անհրաժեշտ են հետագա ուսումնասիրություններ<ref>{{Cite journal |vauthors=Costantinides F, Rizzo R, Pascazio L, Maglione M |title=Managing patients taking novel oral anticoagulants (NOAs) in dentistry: a discussion paper on clinical implications |journal=BMC Oral Health |volume=16 |pages=5 |date=January 2016 |pmid=26822674 |pmc=4731944 |doi=10.1186/s12903-016-0170-7}}</ref>։

Ստոմատոլոգիական միջամտություններից առաջ ՈՒՕՀ-ի կիրառման ու դոզավորման վերաբերյալ ցուցումները հիմնված են ամեն միջամտության ծավալի աստիճանի, ինչպես նաև անհատի արյունահոսելու ռիսկի ու երիկամների ֆուկցիոնալ վիճակի վրա<ref>{{Cite journal |vauthors=Kosyfaki P, Att W, Strub JR |title=The dental patient on oral anticoagulant medication: a literature review |journal=Journal of Oral Rehabilitation |volume=38 |issue=8 |pages=615–33 |date=August 2011 |pmid=21073495 |doi=10.1111/j.1365-2842.2010.02184.x}}</ref>։ Արյունահոսության ցածր ռիսկով պացիենտներին միջամտությունից առաջ ցուցված է շարունակել ՈՒՕՀ կիրառումը առանց որևէ սահմանափակման՝ հնարավոր թրոմբոէմբոլիկ բարդություններից խուսափելու նպատակով<ref>{{Cite journal |vauthors=van Diermen DE, van der Waal I, Hoogstraten J |title=Management recommendations for invasive dental treatment in patients using oral antithrombotic medication, including novel oral anticoagulants |url=https://archive.org/details/sim_oral-surgery-oral-medicine-oral-pathology-oral-radiology_2013-12_116_6/page/709 |journal=Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology and Oral Radiology |volume=116 |issue=6 |pages=709–16 |date=December 2013 |pmid=24120910 |doi=10.1016/j.oooo.2013.07.026}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Shi Q, Xu J, Zhang T, Zhang B, Liu H |title=Post-operative Bleeding Risk in Dental Surgery for Patients on Oral Anticoagulant Therapy: A Meta-analysis of Observational Studies |journal=Frontiers in Pharmacology |volume=8 |pages=58 |date=2017 թ․ փետրվարի 8 |pmid=28228727 |pmc=5296357 |doi=10.3389/fphar.2017.00058}}</ref>։ Այն ստոմատոլոգիական միջամտութուններից առաջ, որոնք ենթադրում են արյունահոսության բարձր ռիսկ (օր՝ ատամի համալիր (կոմպլեքս) հեռացում, հարակից ատամների հեռացում, որը ուղեկցվում է մեծ վերքի առաջացմամբ կամ միաժամանակ 3-ից ավելի հեռացումներ) խորհուրդ է տրվում բաց թողնել ՈՒՕՀ-ի հերթական ընդունումը կամ իջեցնել վերջինիս դեղաչափը, որպեսզի նվազագույնի հասցվի արյունահոսության հավանականությունը<ref>{{Cite web |url=https://www.sdcep.org.uk/wp-content/uploads/2015/09/SDCEP-Anticoagulants-Guidance.pdf |title=Management of Dental Patients Taking Anticoagulants or Antiplatelet Drugs: Dental Clinical Guidance |website=Scottish Dental Clinical Effectiveness Programme |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328223906/http://www.sdcep.org.uk/wp-content/uploads/2015/09/SDCEP-Anticoagulants-Guidance.pdf |archive-date=2017 թ․ մարտի 28 }}</ref>։

=== Հակաթրոմբինային սպիտակուցային թերապիա ===
Հակաթրոմբին (անտիթրոմբին) սպիտակուցը կարող է կիրառվել որպես կենսաբանական հակամակարդիչ պրեպարատ, որը կարելի է անջատել մարդու պլազմայից<ref name="ThrombateLabel">{{Cite web |url=http://www.talecris-pi.info/inserts/thrombate.pdf |title=Thrombate III label |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115050430/http://www.talecris-pi.info/inserts/thrombate.pdf |archive-date=2012 թ․ նոյեմբերի 15}}</ref> կամ սինթեզել ռեկոմբինանտ եղանակով (օր՝ ատրին (Atryn) պրեպարատը, որը արտադրվում է գենետիկորեն մոդիֆիկացված այծերի կաթում)<ref name="ATrynLabel">{{Cite web |url=https://www.fda.gov/downloads/BiologicsBloodVaccines/BloodBloodProducts/ApprovedProducts/LicensedProductsBLAs/FractionatedPlasmaProducts/UCM134045.pdf |title=Antithrombin (Recombinant) US Package Insert ATryn for Injection February 3, 2009}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/BloodBloodProducts/ApprovedProducts/LicensedProductsBLAs/FractionatedPlasmaProducts/ucm134042.htm |title=Fractionated Plasma Products - ATryn |author=Center for Biologics Evaluation and Research |website=www.fda.gov}}</ref>։

Անտիթրոմբինը FDA-ի կողմից թույլատրված է կիրառել մինչ-, ներ- և հետվիրահատական թրոմբոզները կանխարգելելու, ինչպես նաև ժառանգական անտիթրոմբինային անբավարարությամբ պացիենտների շրջանում<ref name=ThrombateLabel/><ref name=ATrynLabel/>։

===Հակամակարդիչների այլ տեսակներ===
Կան մի շարք այլ հակամակարդիչներ, որոնք կիրառվում են տարատեսակ հետազոտությունների, փորձարկումների և ախտորոշման համար, ինչպես նաև հանդիսանում են պոտենցիալ կիրառելի դեղամիջոցներ․

* Բատրոքսոբին, [[Թունավոր կենդանիներ|օձի թույնից]] անջատված տոքսին է, քայքայում է ֆիբրինոգենը, հանգեցնելով վերջնիս սպառման,
* Հեմենտին, հակամակարդիչ պրոտեազ է, անջատվում է ամազոնյան տզրուկների (''Haementeria ghilianii)'' թքագեղձերից,
*[[Վիտամին E]]։

<big>'''Հակազդիչ միջոցներ'''</big>

Քանի որ օրալ հակամակարդիչ թերապիա ստացող պացիենտների թիվը գնալով աճում է, ապա անհրաժեշտություն է առաջանում նաև աշխատել ադեկվատ հակազդիչ միջոցների հայտնաբերման ուղղությամբ, որպեսզի հնարավորինս շտապ կասեցվի հնարավոր արյունահոսությունը և արագ իրականացվի հակամակարդման կասեցումը<ref name="Tornkvist 22–31">{{Cite journal |last=Tornkvist |first=Max |last2=Smith |first2=J. Gustav |last3=Labaf |first3=Ashkan |date=February 2018 |title=Current evidence of oral anticoagulant reversal: A systematic review |journal=Thrombosis Research |language=en |volume=162 |pages=22–31 |doi=10.1016/j.thromres.2017.12.003 |pmid=29258056}}</ref>։ Ամենաշատը ուսումնասիրված և ուղեցույցներում ցուցված են օգտագործման [[վարֆարին]]ի հակազդիչ միջոցները։ Դա հնարավոր եղավ դեղամիջոցի համեմատաբար երկար օգտագործման փորձի և հակամակարդիչ ազդեցության աստիճանի ճշգրիտ չափման շնորհիվ՝ INR-ի (''International Normalized Ratio'', միջազգային նորմալացված հարաբերակցություն) միջոցով<ref>{{Cite journal |last=Hanley |first=J P |date=2004 թ․ նոյեմբերի 1 |title=Warfarin reversal |journal=Journal of Clinical Pathology |language=en |volume=57 |issue=11 |pages=1132–1139 |doi=10.1136/jcp.2003.008904 |issn=0021-9746 |pmc=1770479 |pmid=15509671}}</ref>։ Ոչ շտապ դեպքերում որպես վարֆարինի հակազդիչ միջոց լայնորեն կիրառվում է [[Վիտամին K|վիտամին K-ն]]<ref>{{Cite journal |last=Makris |first=M. |last2=Greaves |first2=M. |last3=Phillips |first3=W. S. |last4=Kitchen |first4=S. |last5=Rosendaal |first5=F. R. |last6=Preston |first6=E. F. |date=March 1997 |title=Emergency oral anticoagulant reversal: the relative efficacy of infusions of fresh frozen plasma and clotting factor concentrate on correction of the coagulopathy |journal=Thrombosis and Haemostasis |volume=77 |issue=3 |pages=477–480 |issn=0340-6245 |pmid=9065997 |doi=10.1055/s-0038-1655992}}</ref>։ Սակայն շտապ ու հրատապ ցուցումներում, կամ INR-ի չափազանց բարձր արժեքների պարագայում (INR>20) կիրառվում են հակազդիչ հեմոստատիկ պրեպարատներ ՝ [[Թարմ սառեցված պլազմա|թարմ սառեցված պլազմա (ԹՍՊ),]] ռեկոմբինանտ VIIa գործոն և կոմպլեքս պրոթրոմբինային կոնցետրանտ, որոնք մինչ այժմ ցուցաբերել են բավարար արդյունավետություն<ref>{{Cite journal |last=Chai-Adisaksopha |first=Chatree |last2=Hillis |first2=Christopher |last3=Siegal |first3=Deborah M. |last4=Movilla |first4=Ron |last5=Heddle |first5=Nancy |last6=Iorio |first6=Alfonso |last7=Crowther |first7=Mark |date=September 2016 |title=Prothrombin complex concentrates versus fresh frozen plasma for warfarin reversal A systematic review and meta-analysis |journal=Thrombosis and Haemostasis |language=en |volume=116 |issue=11 |pages=879–890 |doi=10.1160/TH16-04-0266 |pmid=27488143 |issn=0340-6245}}</ref>։ Մասնավորապես վարֆարինի համար, քառագործոն-կոմպլեքս պրոթրոմբինային կոնցետրատը (II,IX, X և VII մակարդման գործոններ պարունակող դեղամիջոց) ցուցաբերել է ավելի բարձր աստիճանի անվտանգություն և ավելի արդյունավետ է իջեցրել INR-ը, ի համեմատ ԹՍՊ-ի<ref name="Tornkvist 22–31"/>։

ՈւՕՀ-ի համար դեռևս չկան սպեցիֆիկ հակազդիչ պրեպարատներ և անտիդոտներ, որոնց արդյունավետությունը ապացուցվել է լայնամասշտաբ հետազոտություններում, այնուամենայնիվ իդարուցիզումաբը (դաբիգատրանի համար) և անդեքսանետ ալֆան (''Andexanet alfa'', Xa գործոնի արգելակիչների համար) տարբեր արդյունավետությամբ կիրառվել են կլինիկական պայմաններում<ref>{{Cite journal |last=Udayachalerm |first=Sariya |last2=Rattanasiri |first2=Sasivimol |last3=Angkananard |first3=Teeranan |last4=Attia |first4=John |last5=Sansanayudh |first5=Nakarin |last6=Thakkinstian |first6=Ammarin |date=December 2018 |title=The Reversal of Bleeding Caused by New Oral Anticoagulants (DOACs): A Systematic Review and Meta-Analysis |journal=Clinical and Applied Thrombosis/Hemostasis |language=en |volume=24 |issue=9_suppl |pages=117S–126S |doi=10.1177/1076029618796339 |issn=1076-0296 |pmc=6714855 |pmid=30176738}}</ref>։ Իդարուցիզումաբը մոնոկլոնալ հակամարմին է, որը թույլատրվել է 2015թ․ ԱՄՆ-ի FDA-ի կողմից։ Այն դաբիգատրանի ազդեցությունը արգելակում է կապվելով ինչպես ազատ, այնպես էլ թրոմբինի հետ կապված դաբիգատրանի հետ<ref>{{Cite journal |last=Pakraftar |first=Sam |date=2014 |title=Dabigatran etixilate and traumatic brain injury: Evolving anticoagulants require evolving care plans |journal=World Journal of Clinical Cases |language=en |volume=2 |issue=8 |pages=362–6 |doi=10.12998/wjcc.v2.i8.362 |issn=2307-8960 |pmc=4133427 |pmid=25133148}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ryn |first=Joanne van |last2=Stangier |first2=Joachim |last3=Haertter |first3=Sebastian |last4=Liesenfeld |first4=Karl-Heinz |last5=Wienen |first5=Wolfgang |last6=Feuring |first6=Martin |last7=Clemens |first7=Andreas |date=2010 |title=Dabigatran etexilate – a novel, reversible, oral direct thrombin inhibitor: Interpretation of coagulation assays and reversal of anticoagulant activity |journal=Thrombosis and Haemostasis |language=en |volume=103 |issue=6 |pages=1116–1127 |doi=10.1160/TH09-11-0758 |pmid=20352166 |issn=0340-6245}}</ref>։ Անդեքսանետ ալֆան մարդու Xa գործոնի ռեկոմբինանտ, մոդիֆիկացված կենսաբանական պրեպարատ է, որը արգելակում է Xa գործոնի արգելակիչների աշխատանքը՝ կապվելով ակտիվ կենտրոնների հետ, որի հետևանքով վերանում է դրանց կատալիտիկ ակտիվությունը<ref>{{Cite journal |last=Siegal |first=Deborah M. |last2=Curnutte |first2=John T. |last3=Connolly |first3=Stuart J. |last4=Lu |first4=Genmin |last5=Conley |first5=Pamela B. |last6=Wiens |first6=Brian L. |last7=Mathur |first7=Vandana S. |last8=Castillo |first8=Janice |last9=Bronson |first9=Michele D. |last10=Leeds |first10=Janet M. |last11=Mar |first11=Florie A. |date=2015 թ․ դեկտեմբերի 17 |title=Andexanet Alfa for the Reversal of Factor Xa Inhibitor Activity |journal=New England Journal of Medicine |language=en |volume=373 |issue=25 |pages=2413–2424 |doi=10.1056/NEJMoa1510991 |pmid=26559317 |issn=0028-4793}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Connolly |first=Stuart J. |last2=Milling |first2=Truman J. |last3=Eikelboom |first3=John W. |last4=Gibson |first4=C. Michael |last5=Curnutte |first5=John T. |last6=Gold |first6=Alex |last7=Bronson |first7=Michele D. |last8=Lu |first8=Genmin |last9=Conley |first9=Pamela B. |last10=Verhamme |first10=Peter |last11=Schmidt |first11=Jeannot |date=2016 թ․ սեպտեմբերի 22 |title=Andexanet Alfa for Acute Major Bleeding Associated with Factor Xa Inhibitors |journal=New England Journal of Medicine |language=en |volume=375 |issue=12 |pages=1131–1141 |doi=10.1056/NEJMoa1607887 |issn=0028-4793 |pmc=5568772 |pmid=27573206}}</ref>։ Այն թույլատրվել է օգտագործման ԱՄՆ-ի FDA-ի կողմից 2018 թ-ին<ref>{{Citation|last=Reed|first=Mirembe|title=Andexanet Alfa|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519499/|work=StatPearls|publisher=StatPearls Publishing|pmid=30137783|access-date=2020-01-23|last2=Tadi|first2=Prasanna|last3=Nicolas|first3=Diala|year=2020}}</ref>։ Մեկ այլ դեղամիջոց ցիրապարանտագը, որը Xa գործոնի ուղղակի արգելակիչների հակազդիչ է, պետենցիալ կիրռաելի է, սակայն գտնվում է դեռևս հետազոտության փոլում<ref>{{Cite journal |last=Ansell |first=Jack E. |last2=Bakhru |first2=Sasha H. |last3=Laulicht |first3=Bryan E. |last4=Steiner |first4=Solomon S. |last5=Grosso |first5=Michael A. |last6=Brown |first6=Karen |last7=Dishy |first7=Victor |last8=Lanz |first8=Hans J. |last9=Mercuri |first9=Michele F. |last10=Noveck |first10=Robert J. |last11=Costin |first11=James C. |date=February 2017 |title=Single-dose ciraparantag safely and completely reverses anticoagulant effects of edoxaban |journal=Thrombosis and Haemostasis |language=en |volume=117 |issue=2 |pages=238–245 |doi=10.1160/TH16-03-0224 |issn=0340-6245 |pmc=6260118 |pmid=27853809}}</ref>։ ՈՒՕՀ ազդեցության հետ շրջման նպատակով տարբեր էֆեկտիվությամբ կիրառվում են նաև հեմոստատիկ հակազդիչ միջոցներ<ref>{{Cite journal |last=Eerenberg |first=Elise S. |last2=Kamphuisen |first2=Pieter W. |last3=Sijpkens |first3=Meertien K. |last4=Meijers |first4=Joost C. |last5=Buller |first5=Harry R. |last6=Levi |first6=Marcel |date=2011 թ․ հոկտեմբերի 4 |title=Reversal of Rivaroxaban and Dabigatran by Prothrombin Complex Concentrate: A Randomized, Placebo-Controlled, Crossover Study in Healthy Subjects |journal=Circulation |language=en |volume=124 |issue=14 |pages=1573–1579 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.111.029017 |pmid=21900088 |issn=0009-7322}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Marlu |first=Raphael |last2=Hodaj |first2=Enkelejda |last3=Paris |first3=Adeline |last4=Albaladejo |first4=Pierre |last5=Crackowski |first5=Jean |last6=Pernod |first6=Gilles |date=2012 |title=Effect of non-specific reversal agents on anticoagulant activity of dabigatran and rivaroxaban: A randomised crossover ex vivo study in healthy volunteers |journal=Thrombosis and Haemostasis |language=en |volume=108 |issue=8 |pages=217–224 |doi=10.1160/TH12-03-0179 |pmid=22627883 |issn=0340-6245}}</ref>։

==Մակարդման արգելակման աստիճանի չափում==
'''Բեթեսդայի միավորը''' ''(Bethesda unit (BU))'' օգտագործվում է արյան մակարդման արգելակման աստիճանը չափելու համար<ref>{{Cite web |url=https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/bethesda-unit |title=Bethesda Unit - an overview {{!}} ScienceDirect Topics |website=www.sciencedirect.com |access-date=2020 թ․ հունվարի 23}}</ref>։ Այն հավասար է արգելակիչի այն քանակին, որը ինկուբացիոն շրջանում ապաակտիվացնում է համապատասխան մակարդիչ ագենտի քանակության կեսը<ref>{{Cite web |url=http://www.biology-online.org/dictionary/Bethesda_unit |title=Bethesda unit |work=Biology Online |access-date=2009 թ․ փետրվարի 14}}</ref>։ Այն Միացյալ Նահանգներում կիրառվող ստանդարտ միավոր է։ Իր անունը ստացել է այն վայրի անունով, որտեղ այն ընդունվել է որպես ստանդարտ միավոր՝ Բեթեսդա, [[Մերիլենդ]]<ref>{{Cite book |title=Handbook of Hematologic Pathology |url=https://archive.org/details/handbookhematolo00schu |last=Schumacher |first=Harold Robert |year=2000 |publisher=[[Informa Health Care]] |isbn=978-0-8247-0170-3 |page=[https://archive.org/details/handbookhematolo00schu/page/583 583] |name-list-style=vanc}}</ref>։

==Լաբորատոր կիրառում==
[[Լաբորատորիա|Լաբորատոր]] գործիքները, արյան փոխներարկման պարկերը, այլ բժշկակական և վիրաբուժական գործիքակազմը կլինեն անպիտան ու ոչ կիրառելի, եթե չկանխվի առկա արյան մակարդումը։ Ավելին, արյան հետազոտության համար նմուշ վերցնելու նպատակով կիրառվող տարաներում, սրվակներում պարտադիր ավելացվում են հատուկ քիմիական միացություններ մակարդումը կանխելու համար։ Բացառությամբ [[հեպարին]]ի, մնացած միացությունների մեծ մասը կապում են [[կալցիում]]ի իոնները և ընկճում մակարդման սպիտակուցների կողմից դրա օգտագործումը․
[[Պատկեր:EDTA-Na2.png|մինի|ԷԴՏԱ]]

*[[Էթիլենդիամինտետրաքացախաթթու]] (ԷԴՏԱ ''(Ethylenediaminetetraacetic acid (EDTA)) -'' այն անդարձելիորեն և ուժեղ կապվում է կալցիումի իոնների հետ (կազմում է խելատներ) և կանխում արյան մակարդումը։
* Ցիտրատը հեղուկ ձևով առկա է տարաներում, օգտագործվում է մակարդման թեստերում, ինչպես նաև կիրառվում է փոխներարկաման պարկերում։ Այն նույնպես կապում է կալցիումի իոնները, բայց ոչ ԷԴՏԱ-ի չափ ուժեղ։ Այս հակամակարդիչի ճշգրիտ չափաբաժինը շատ կարևոր է, քանի որ այն լուծվում է և նոսրանում, իսկ ազդեցությունը կարող է չեզոքանալ կալցիումի քանակների ավելանալու դեպքում։ Այն կարող է լինել կամ [[Նատրիումի նիտրատ|նատրիումի ցիտրատի]] կամ էլ թթու-ցիտրատ-դեքստրոզի տեսքով։ 
*[[Օքսալատներ|Օքսալատի]] ազդեցության մեխանիզմը նման է ցիտրատին։ Այս հակամակարդիչը կիրառվում է գլյուկոզի և լակտատի մակարդակները որոշելու համար նախատեսված ֆտորիդ օքսալատային տարաներում։

== Ստոմատոլոգիական միջամտությունները երկարատև հակամակարդիչ թերապիա ստացող պացիենտների շրջանում ==
Ատամնաբույժները հաճախ հանդիսանում են կարևոր օղակ հակամակարդիչներ ստացող պացիենտների մոտ գերդոզավորման հայտնաբերման հարցում։ Այդ պացիետները լինելով նախապես ասիմպտոմատիկ՝ միջամտությունների հետևանքով հաճախ ունենում են կասկածելի արյունահոսության էպիզոդներ։ Հակամակարդիչ կամ հակաագրեգանտ թերապիա ստացող պացիենտների շրջանում կատարվող ինվազիվ ստոմատոլոգիական միջամտությունները բավականին ռիսկային են հնարավոր արյունահոսությունների տեսանկյունից և պահանջում են լրացուցիչ ուշադրություն։ Ուստի այս դեղամիջոցներ ստացող պացիենտների համար մշակվել են հատուկ ուղեցույցներ այդպիսի միջամտությունների կապակցությամբ։

<big>'''Հակամակարդիչներով գերդոզավորման հայտնաբերում'''</big>

Հակամակարդիչներով գերդոզավորումը հաճախ հանդիպվում է սրտային խնդիրներով պացիենտների շրջանում, ովքեր կարիք ունեն այդ դեղամիջոցների երկարատև կիրառման՝ արյան բարձր ճնշման պատճառով հնարավոր կաթվածը կանխարգելելու նպատակով։

Գերդոզավորումը հայտնաբերելու նպատակով ցուցված է կատարել միջազգային նորմալացված հարբերակցության (INR) թեստը, որի միջոցով դեղի դոզան կարելի է ադապտացնել թույլատրելի ստանդարտին։ INR թեստը չափում է այն ժամանակը, որի ընթացքում արյան նմուշում ձևավորվում է մակարդուկ, և այդ ժամանակը հարաբերվում է ստանդարտին։

:<math>
\text{INR}= \left(\frac{\text{PT}_\text{test}}{\text{PT}_\text{normal}}\right)^\text{ISI}
</math>

Եթե INR արժեքը հավասար է 1-ի, նշանակում է այն համարժեք է վարֆարին չստացող առողջ պացիենտի ցուցանիշին, իսկ 1-ից մեծ արժեքը ենթադրում է ավելի երկար մակարդման ժամանակ, հետևաբար՝ նաև ավելի երկարատև արյունահոսություն։

<big>'''Արյունահոսական ռիսկի գնահատում'''</big>

Արյունահոսության ռիսկը հիմնականում կախված է երկու հանգամանքից․

* Անհրաժեշտ տոմատոլոգիական միջամտությամբ պայմանավորված հնարավոր արյունահոսության ռիսկի գնահատում,
* Պացիենտի արյունահոսության անհատական հակվածության ռիսկի գնահատում։

<big>'''Ստոմատոլոգիական միջամտությունների ժամանակ արյունահոսության ռիսկի կառավարում'''</big>

Կան ստոմատոլոգիական միջամտություններ, որոնց արյունահոսություն առաջացնելու ռիսկը մեծ չէ՝ տեղային ցավազրկում, ատամնավահանիկի հեռացում, [[լնդեր]]ի հետազոտական աղյուսակի մշակում, լնդից բարձր տեղակայված քարերի ու բծերի հեռացում, լնդերից վեր (առանց վնասման) ուղղակի և անուղղակի լցավորում, արմատախողովակի բուժում, ատամնային պրոտեզների կամ արհեստական պսակների համար դրոշմի ստացում, օրթոդոնտիկ սարքերի փորձարկում և հարմարեցում։ Թվարկված միջամտությունների համար ատամնաբույժներին խորհորդ է տրվում պացիենտներին բուժել համաձայն ընդհանուր ցուցումների և առավելագույնս խուսափել արյունահոսություններից։
[[Պատկեր:DentalSurgicalExtraction.jpg|մինի|224x224փքս|Ատամի վիրաբուժական հեռացում]]
Սակայն հակամակարդիչ դեղեր ընդունող այն պացիենտներին, ում անհրաժեշտ է կատարել ավելի ռիսկային միջամտություններ՝ չբարդացած ատամնահեռացում (1-3 ատամի հեռացում ուղեկցվող փոքր վերքով), ներբերանային այտուցի [[դրենավորում]], պարօդոնտալ զննման աղյուսակների մշակում, ուղղակի և անուղղակի լցավորում, որը տարածվում է ստորլնդային շրջան, բարդացած լցավորում, արմատի մակերեսի հարթեցում, վիրաբուժական լաթերի կիրառում, լնդային կոնտուրների փոփոխություն և [[բիոպսիա]], այս ամենի դեպքում ստոմատոլոգը բացի ստանդարտ մեթոդներից պետք է լրացուցիչ քայլեր ձեռարկի հնարավոր բարդություններից խուսափելու համար։ Ցուցումները<ref>{{Cite web |url=https://www.scottishdental.org/management-of-dental-patients-taking-anticoagulants-or-antiplatelet-drugs-new-guidance-from-sdcep/ |title=Management of Dental Patients Taking Anticoagulants or Antiplatelet Drugs – New guidance from SDCEP {{!}} Scottish Dental |language=en-GB |access-date=2020 թ․ փետրվարի 20}}</ref> հետևյալն են․

* եթե պացիենտը ունի ուղեկցող այլ հիվանդություններ կամ ստանում է այլ դեղորայք, որոնք կարող են մեծացնել արյունահոսական ռիսկը, ապա կա համապատասխան բուժող բժշկի հետ խորհրդակցության անհրաժեշտություն,
* եթե պացիենտը ստանում է կարճատև ազդեցության հակամակարդիչներ կամ հակաագրեգանտներ, ապա անհրաժեշտ է հետաձգել ոչ շտապ, ինվազիվ միջամտությունը, մինչև դեղամիջոցի ազդեցության ավարտը,
* պացիենտների բուժումը նախընտրելի է պլանավորել օրվա առաջին կեսին և շաբաթվա սկզբում, որպեսզի ժամանակ ընձեռնվի հնարավոր ուշացած կամ վերսկսված արյունահոսության բուժման համար,
* ըստ հնարավորության պետք է իրականացնել ատրավմատիկ միջամտություններ, պատշաճ իրականացնել տեղային [[հեմոստազ]]ը և պացիենտին դուրս գրել միայն արյունահոսության բացակայությունը հաստատելուց,
* եթե անհետաձգելի օգնության մոտակա կենտրոնը հեռու է գտնվում, ապա անպայման անհրաժեշտ է հաշվի առնել այդ հանգամանքը և ռիսկային միջամտություններից առավելագույնս խոսւափել,
* որպես ցավազրկող այս պացիենտներին հակացուցումների բացակայության դեպքում խորհուրդ է տրվում օգտագործել [[պարացետամոլ]], և խուսափել ՈՍՀԴ կիրառելուց՝ [[ասպիրին]], [[իբուպրոֆեն]], [[դիկլոֆենակ]] կամ [[նապրոքսեն]],
* պացիենտին տրամադրել գրավոր հետբուժական խորհրդատվական թերթիկ և շտապ օգնության կոնտակտային տվյալներ,
* հետևել հակամակարդիչներ և հակաագրեգանտներ ստացող պացիենտների համար մշակված հատուկ ուղեցույցներին։

Կա համընդհանուր համաձայնություն, որ ավանդական հակամակարդիչներ (օր՝ վարֆարին) և հակաագրեգանտ թերապիա (օր՝ [[կլոպիդոգրել]], տիկլոպիդին, պրասուգրել, [[տիկագրելոր]] և/կամ ասպիրին) ստացող պացիենտների շրջանում ստոմատոլոգիական միջամտություններից առաջ չպետք է փոփոխել բուժման սխեման։ Այդ պրեպարատների ընդունման դադարեցման կամ դոզայի իջեցման հետևանքով առաջացող հնարավոր բարդությունների ռիսկը (օր՝ թրոմբոէմբոլիա, [[կաթված]], [[սրտամկանի ինֆարկտ]]) ավելի բարձր է, քան դրանց ընդունմամբ պայմանավորված հնարավոր արյունահոսության ռիսկը, որը իր հերթին հնարավոր է կառավարել։ Եթե պացիենտը ունի ուղեկցող այլ հիվանդություններ կամ ստանում է այլ դեղորայք, որոնք կարող են մեծացնել արյունահոսական ռիսկը, ապա ստոմատոլոգը պետք է պարտադիր խորհրդակցի համապատասխան բուժող բժշկի հետ և գնահատի միջամտության անվտանգության աստիճանը։ Ստոմատոլոգիական միջամտությամբ պայմանավորված ցանկացած փոփոխություն բուժման սխեմայի մեջ պետք է իրականացվի պացիենտի բուժող բժշկի ցուցումով։

Ընդհանուր առմամբ նոր սերնդի օրալ ուղղակի հակամակարդիչներ (օր՝ դաբիգատրան, ռիվարոքսաբան, ապիքսաբան կամ էդոքսաբան) ստացող պացիենտները, ովքեր ունեն ստոմատոլոգիական միջամտության կարիք (սակայն պահպանվում է տեղային արյունահոսության կառավարումը), չունեն բուժման սխեմայի փոփոխման անհրաժեշտություն։ Ուղեկցող հիվանդությունների կամ լրացուցիչ դեղորայքի դեպքում նույնպես պետք է խորհրդակցել բուժող բժշկի հետ, և հնարավորինս այնպես կազմակերպել, որ միջամտությունը իրականացվի հակամակարդիչի վերջին ընդունումից հետո հնարավորինս ուշ կամ, հնարավորության դեպքում, 24-48 ժամով ընդհատել դեղի ընդունումը։

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանտուփ}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.ahrq.gov/patients-consumers/diagnosis-treatment/treatments/btpills/stayactive.html Staying Active and Healthy with Blood Thinners] by the Agency for Healthcare Research and Quality
*[http://www.pharmaceutical-journal.com/news-and-analysis/infographics/new-oral-anticoagulants-for-stroke-prevention-in-atrial-fibrillation/20201755.article New oral anticoagulants for stroke prevention in atrial fibrillation]
*[https://www.sirt.online/forpatients Նորագույն անտիկոագուլյանտ (ՆՈԱԿ) ընդունող պացիենտի թերթիկ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628165645/https://www.sirt.online/forpatients |date=2020-06-28 }} (հայերեն)

{{Արտաքին հղումներ}}

[[Կատեգորիա:Արյունաբանություն]]
[[Կատեգորիա:Մակարդման խանգարումներ]]
[[Կատեգորիա:Արյունահոսություն]]
[[Կատեգորիա:Դեղեր ըստ ազդեցության մեխանիզմի]]
[[Կատեգորիա:Անոթային վիրաբուժություն]]