Դիտել Ճոճանակ էջի վիքիկոդը

[[Պատկեր:Oscillating pendulum.gif|250px|մինի]]
'''Ճոճանակ''' [[պինդ մարմին]], որը կիրառված ուժերի ազդեցությամբ տատանվում է անշարժ կետի կամ առանցքի նկատմամբ։

Պարզագույն ճոճանակը բաղկացած է ''С'' ծանր ոչ մեծ բեռից, որը կախված է 1 երկարության թելից կամ թեթև ձողից։ Եթե թելը համարենք չձգվող և արհամարհենք բեռի չափսերը թելի երկարության, իսկ թելի [[զանգված]]ը՝ բեռի զանգվածի համեմատությամբ, ապա թելից կախված բեռը կարելի է դիտել որպես ''Օ'' կետից 1 անփոփոխ հեռավորության վրա գտնվող [[նյութական կետ]]։ Այդպիսի ճոճանակը կոչվում է [[մաթեմատիկական ճոճանակ]]։

Եթե ''СՕ'' հավասարակշռության դիրքից շեղված ճոճանակը բաց թողնենք առանց սկզբնական արագության կամ ''С'' կետին հաղորդենք ''OC''-ին ուղղահայաց և սկզբնական շեղման հարթության մեջ գտնվող արագություն, ապա ճոճանակ կտատանվի ուղղաձիգ հարթության մեջ՝ շրջանագծի աղեղով (հարթ կամ շրջանային մաթեմատիկական ճոճանակ)։

Ընդհանուր դեպքում ճոճանակի տատանումները ներդաշնակ չեն․ ''Т'' պարբերությունը կախված է [[ամպլիտուդ]]ից։ Ճոճանակի փոքր ''φ'' շեղման անկյունների դեպքում տատանումները կարելի է համարել ներդաշնակ՝
:<math>T \approx 2\pi \sqrt\frac{I}{g} \,</math>

պարբերությամբ, որտեղ g-ն [[ազատ անկման արագացում]]ն է։ Հաղորդվող արագության ուղղությունից կախված ճոճանակները կարող են լինել.
* գնդային,
* կոնային,
* ցիկլոիդային։
Եթե տատանվող մարմինը չի կարելի դիտել որպես [[նյութական կետ]], ճոճանակը կոչվում է ֆիզիկական։ Ֆիզիկական ճոճանակը սովորաբար անվանում են [[ծանրության ուժ]]ի ազդեցությամբ կախման հորիզոնական առանցքի շուրջը տատանվող պինդ մարմինը։ Շեղման փոքր ''φ'' անկյունների դեպքում ճոճանակի տատանումները նույնպես կարելի է համարել ներդաշնակ՝
:<math>T \approx 2\pi \sqrt\frac{L}{g} \qquad \qquad \qquad \theta_0 \ll 1  \qquad \,</math>
պարբերությամբ, որտեղ I-ն ճոճանակի իներցիայի մոմենտն է կախման առանցքի նկատմամբ, 1-ը՝ С ծանրության կենտրոնի հեռավորությունը Օ կախման առանցքից, M-ը՝ ճոճանակի [[զանգված]]ը։ Հետևաբար, ֆիզիկական ճոճանակի տատանումների պարբերությունը համընկնում է այնպիսի մաթեմատիկական ճոճանակի տատանումների պարբերության հետ, որի երկարությունը I<sub>0</sub>= I/MI։ Այդ երկարությունը կոչվում է ֆիզիկական ճոճանակի բերված [[երկարություն]]։

== Կիրառություն ==
Ճոճանակի հատկությունները լայնորեն կիրառվում են [[ժամացույց]]ներում, գիրոսկոէցային սարքերում, շարժվող մարմինների [[արագացում]]ների, երկրակեղևի տատանումների որոշման սարքերում և այլուր։

== Տես նաև ==
* [[Ֆուկոյի ճոճանակ]]
* [[Մաթեմատիկական ճոճանակ]]
* [[Ֆիզիկական ճոճանակ]]

{{ՀՍՀ|հատոր=7|էջ=103}}

[[Կատեգորիա:Ճոճանակներ]]