Դիտել Մագելանի Ամպեր էջի վիքիկոդը

{{վիքիֆիկացում}}

{{Տեղեկաքարտ Գալակտիկա
| անուն = 
| այլ անուն =
| լատիներեն անուն = 
| պատկեր = 
| նկարագրություն = 
| էպոխա = 
| տեսակ = 
| մաս = 
| համաստեղություն = 
| ուղղակի ծագում = 
| շեղում = 
| կարմիր շեղում = 
| շառավղային արագություն = 
| կենտրոնի արագություն = 
| հեռավորություն = 
| խումբ = 
| տիպ = 
| զանգված = 
| զանգված/լույս = 
| աստղերի թիվ = 
| չափ = 
| տեսանելի մեծություն = 
| բացարձակ մեծություն = 
| մարմիններ = 
| շարավիղ = 
| նշումներ = 
| անվամված է = 
| հայտնաբերող = 
| հայտնաբերման թվական = 
| նշանակումներ = 
}}
'''Մագելանի Ամպեր''' — [[Ծիր Կաթին]]ի երկու արբանյակ-գալակտիկաներ․ [[Մագելանի Մեծ Ամպ]] և [[Մագելանի Փոքր Ամպ]]։ Մեծը գտնվում է Ծիր Կաթինից 163 հազար [[Լուսային տարի]] հեռավորության վրա, Փոքրը՝ 206 հազար լուսատարի հեռավորության վրա։ Սկզբում Ամպերը համարվում էին անկանոն գալակտիկաներ, սակայն հետագայում դրանց մոտ հայտնաբերվել է  [[Պարուրաձև գալակտիկա|պարուրաձև կառուցվածքի]] և [[ձողիկով պարուրաձև գալակտիկա]]յի նմանություն, և այժմ դրանք դասակարգվում են որպես [[Մագելանի Պարուրաձև գալակտիկա]]ներ։ Դրանք համեմատաբար մոտ են իրար  և կազմում են կրկնակի համակարգ։ Դրանք գտնվում են  [[Երկնային հարավային բևեռ]]ին մոտ, այդ պատճառով մեծամասամբ տեսանելի են [[Հարավային կիսագունդ|Հարավային կիսագնդում]]։ Երկու Ամպն էլ գտնվում են ընդհանուր [[Ջրածին|ջրածնային]] թաղանթում<ref>{{Cite web |author=Ефремов Ю. Н. |title=Магеллановы Облака |url=http://www.astronet.ru/db/msg/1188419 |website=Астронет}}</ref>։

Մագելանի Ամպերը գտնվում են [[Գալակտիկական կոորդինատային համակարգ|գալակտիկական հասարակածից]] հեռու, այդ պատճառով դրանց լույսը քիչ է կլանվում Ծիր Կաթինի կողմից։ Մագելանի Ամպերը պարունակում են բավականին օբյեկտներ, իսկ Մագելանի Մեծ Ամպը նաև տեղակայված է պատկերային հարթությունում, ուստի կարելի է համարել, որ դրանցում պարունակվող օբյեկտները դիտորդից մոտավոր նույն հեռավորության վրա են գտնվում։ Դա կարևոր է աստղերի և [[աստղակույտեր]]ի ուսումնասիրությունների համար․ օրինակ՝ [[ցեֆեիդ]]ների մոտ [[լուսատվություն-պարբերություն կախվածություն]]ը առաջին անգամ հայտնագործվել է Մագելանի Ամպերում դրանց դիտումների արդյունքում<ref>{{Cite web |author=Засов А. В. |title=Магеллановы Облака |url=http://www.astronet.ru/db/msg/1177996 |website=Астронет}}</ref><ref name="fk">{{публикация|книга|часть=Магеллановы Облака|часть ответственный=Ю. Н. Ефремов|заглавие=Физика космоса: Маленькая энциклопедия|год=1986|ответственный=Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. ред.) и др|издание=2-е изд|место=М.|издательство=[[Սովետսկայա էնցիկլոպեդիա (հրատարակչություն)|Советская энциклопедия]]|тираж=70000|страницы=357—360}}</ref><ref>{{Cite journal |author1=Leavitt, Henrietta S. |date=1908 |title=1777 variables in the Magellanic Clouds |journal=Annals of Harvard College Observatory |volume=60 |pages=87 |bibcode=1908AnHar..60...87L}}</ref>։

Մագելանի Ամպերը մի շարք առանձնահատկություններ ունեն, որոնցով տարբերվում են Ծիր Կաթինից։ Օրինակ՝ այնտեղ հայտնաբերվել են <math>10^7-10^8</math> տարեկան աստղակույտեր, այն դեպքում, որ Ծիր Կաթինի աստղակույտերը սովորաբար <math>10^9</math> տարուց մեծ են։ Նաև, ըստ երևույթին, Մագելանի Ամպերը ավելի քիչ ծանր մետաղներ են պարունակում․ դա, մասնավորապես, արտահայտվում է Ամպերի և Ծիր Կաթինի միջև [[Միջաստղային կլանում|միջաստղային կլանման]] տարբերությամբ<ref name="fk"/><ref name="mw_lmc_smc_comp">{{Ռուսերեն հոդված |ref=Gordon |автор=Karl D. Gordon |заглавие=A Quantitative Comparison of the Small Magellanic Cloud, Large Magellanic Cloud, and Milky Way Ultraviolet to Near-Infrared Extinction Curves |год=2003 |язык=en |издание=[[The Astrophysical Journal]] |издательство=[[IOP Publishing]] |тип=journal |том=594 |номер=1 |страницы=279—293 |doi=10.1086/376774 |bibcode=2003ApJ...594..279G |arxiv=astro-ph/0305257 |Gordon, Karl D. |10=Arlo U. Landolt |11=en |12=Arlo U. Landolt; Michael J. Wolff |13=Michael J. Wolff |14=en |15=Michael J. Wolff |en |Karl D. Gordon; Geoffrey C. Clayton |Geoffrey C. Clayton |en |Geoffrey C. Clayton; Karl A. Misselt |Karl A. Misselt |en |Karl A. Misselt; Arlo U. Landolt}}</ref>։

== Պատմություն ==
Մագելանի Ամպերը հին ժամանակներից ծանոթ էին [[Աֆրիկա]]յի և [[Հարավային Ամերիկա]]յի բնակիչներին ([[Չիլի]]ի տարածքում հայտնաբերվել են Ամպերի առաջին քարանձավային պատկերը), իսկ [[Հարավարևմտյան Ասիա]]յում դրանք հայտնաբերել են մեր թվարկության առաջին հազարամյակում։ [[Իբն Կուտայբա]]ն նկարագրում էր դրանք  IX դարում<ref>{{Cite web |title=Al-Anwaa, Ibn Qutaybah |url=http://shamela.ws/browse.php/book-9093#page-204 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724134136/http://shamela.ws/browse.php/book-9093#page-204 |archive-date=2017 թ․ հուլիսի 24 |accessdate=2017 թ․ սեպտեմբերի 4}}</ref>, իսկ [[Աբդուրահման Աս Սուֆի]]ն՝ X դարում<ref>{{Cite web |title=Observatoire de Paris (Abd-al-Rahman Al Sufi) |url=http://messier.obspm.fr/xtra/Bios/alsufi.html |accessdate=2011 թ․ հուլիսի 22}}</ref>։

[[Եվրոպա]]յում, նրա աշխարհագրական դիրքից ելնելով, Մագելանի Ամպերը հայտնագործվել են ավելի ուշ։ Դրանք ծանոթ էին հարավային կիսագնդի ծովագնացներին, և [[XV դար|XV]] դարում դրանք կոչում էին «Կապսկյան Ամպեր»։ [[Ֆեռնան Մագելան]]ը օգտագործել է դրանք [[1519]]-[[1521]] թվականներին կատարած շուրջերկրյա ճանապարհորդության ժամանակ նավարկության համար՝ որպես [[Բևեռային աստղ]]ի այլընտրանք։ Երբ Մագելանի մահից հետո նրա նավը վերադարձավ Եվրոպա, [[Անտոնիո Պիգաֆետա]]ն   (Մագելանի ուղեկիցը և ճանապարհորդության պաշտոնական տարեգիրը), նրա անունը անմահեցնելու նպատակով, առաջարկեց Կապսկյան Ամպերը անվանել Մագելանի Ամպեր<ref>{{Ռուսերեն գիրք |автор=П. Ходж |заглавие=Галактики |ответственный=Под ред. Ю. Н. Ефремова |год=1992 |место=М |издательство=Наука |страниц=192}}</ref>։

== Էվոլյուցիա ==
Մագելանի Մեծ Ամպում գտնվող որոշ աստղեր սկզբում գտնվել են Փոքր Ամպում, սակայն գրավիտացիոն ուժերի կողմից գրավվել են։ Մոդելներից մեկին համաձայն, 4 մլրդ տարի հետո Ծիր Կաթինը «կկլանի» Մագելանի Ամպերը, իսկ 5 մլրդ տարի հետո նրան կկլանի [[Անդրոմեդայի գալակտիկա|Անդրոմեդայի միգամածությունը]]<ref>[http://lenta.ru/news/2014/09/19/galaxies/ Lenta.ru: Наука и техника: Космос: Астрофизики вновь предрекли смерть Млечному Пути]</ref>։

Համաձայն վերջին հետազոտությունների՝ Ծիր Կաթինի զանգվածը համեմատելի է Անդրոմեդայի միգամածոիթյան զանգվածի հետ (1,5×10<sup>12</sup> M<sub>☉</sub> -ը 0,8±0,1×10<sup>12</sup> M<sub>☉</sub> դիմաց)<ref>{{Cite web |url=https://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=20190310194618 |title=Масса нашей Галактики составляет 1,5 триллиона масс Солнца, выяснили ученые |access-date=2020-07-01 |archive-date=2020-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630030410/https://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=20190310194618 |url-status=dead }}</ref>, հետևաբար, ավելի հավանական է բախումը, ոչ թե կլանումը։

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.eso.org/public/unitedkingdom/news/eso1714/?lang ESO: VISTA Peeks Through the Small Magellanic Cloud’s Dusty Veil]{{ref-en}}

{{Արտաքին հղումներ}}

[[Կատեգորիա:Արտագալակտիկական աստղագիտություն]]
[[Կատեգորիա:Ծիր Կաթին]]