Դիտել Նատրիումի հիպոքլորիտ էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Նյութ
 | քիմիական անվանում = նատրիումի հիպոքլորիտ
 | ավանդական անվանում = նատրիումի հիպոքլորիտ,<br />լաբարակյան ջուր, ժավելաջուր<ref group="К" name="name" />
 | ռացիոնալ բանաձև = NaOCl
 | խտություն = պենտահիդրատ․ 1,574<ref name="const" /> գ/սմ<sup>3</sup>;<br />1,1<ref name="micc">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Myers R. L. |заглавие=The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide |год=2007 |место=Westport |издательство=Greenwood Press |pages=260 |isbn=978-0-313-33758-1}}</ref>
 | հալման ջերմ. = NaOCl · 5H<sub>2</sub>O<ref group="К">Անջուր նատրիումի հիպոքլորիտի [[Ֆազային անցում|ֆազային անցման]] համար չի հայտնաբերվել միացության քայքայում։</ref>․ 24,4 °C;<br />NaOCl · 2,5H<sub>2</sub>O: 57,5 °C<ref name="chemen" />
 | եռման ջերմ. = 5%-անոց լուծույթ<ref name="micc" />․ 40 °C
 | ձևավորման էնթալպիա = պենտահիդրատ<ref group="К">Ջրային լուծույթի անսահման նոսրացումը։</ref>։ −&nbsp;350,4 կՋ/մոլ<ref name="chemen" />
 | լուծելիություն = NaOCl · 5H<sub>2</sub>O (20 °C): 53,4<ref name="const2">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Лидин Р. А., Андреева Л. Л., Молочко В. А. |заглавие=Константы неорганических веществ: справочник |ответственный=Под редакцией проф. Р. А. Лидина |год=2006 |часть=Часть VI. Растворимость веществ в воде |издание=2-е изд., перераб. и доп |место=М. |издательство=Дрофа |страницы=618 |isbn=5-7107-8085-5}}</ref>
 | լուծելիություն1 = NaOCl · 2,5H<sub>2</sub>O (50 °C): 129,9<ref name="const2" />
 | նյութ1 = ջր
}}
'''Նատրիումի հիպոքլորիդ''', NaOCl<ref group="К">Չնայած նրան, որ ներկայիս հոդվածում նատրիումի հիպոքլորիտի համար օգտագործվում է '''NaOCl''' (նատրիումը քլորի հետ կապված է ոչ անմիջապես), գիտական գրականության մեջ ցուցադրվում է ինչպես '''NaOCl''' այնպես էլ, '''NaClO''',սակայն հաջորդ տարբերակը հանդիպում է ավելի հաճախ։ Ներկայիս հոդվածում օգտագործվում է '''NaOCl''' տարբերակը, որը կապված է վերջին տարիների գրականության մեջ հենց այդպես նշելու հետ։
* {{Ռուսերեն գիրք |заглавие=White’s Handbook of Chlorination and Alternative Disinfectants |ответственный=Black & Veatch Corporation |год=2010 |издание=5-th edition |место=Hoboken |издательство=John Wiley & Sons |pages=454 |isbn=978-0-470-18098-3}}
* {{Ռուսերեն գիրք |автор=Housecroft C.&nbsp;E., Sharpe A.&nbsp;G. |заглавие=Inorganic Chemistry |год=2007 |издание=Third edition |место=Edinburgh |издательство=Pearson Education Limited |pages=553 |isbn=978-0-13-175553-6}}
* {{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Неорганическая химия |ответственный=Под редакцией Ю. Д. Третьякова |год=2004 |издательство=Академия |том=2: Химия непереходных элементов |страницы=307—308 |isbn=5-7695-1436-1}}</ref>, անօրգանական միացություն, [[հիպոքլորաթթու|հիպոքլորաթթվի]] [[նատրիում]]ական աղը։ Ջրային լուծույթի առօրյա անվանումը՝ «լաբարակյան ջուր» կամ «ժավելաջուր»<ref group="К" name="name">Խստորեն ասված է, որ և՛ «լաբարակյան ջուրև», և՛ «ժավելաջուրը» ստացվում են այդ աղերի խառնուրդի ջրային լուծույթից (քլորիդ և հիպոքլորիտ), համապատասխանաբար նատրիումի ու կալիումի, որը բավատրվում տեխնոլոգիական արտադրության մեջ (քլորիդ և հիպոքլորիտ)․ դրանք ստացվում են, երբ գազային քլորը անց ենք կացնում հիդրօքսիդի ջրային լուծույթով կամ ալկալիական մետաղի կարբոնատի վրայով։ Սկզբնաղբյուրենրում հիմնականում «ժավելաջուր» անվանումը վեևրաբերվում է կալիումի հիպոքլորիտին, իսկ գործնականում (այդ թվում գրականության մեջ) այս անվանումով հանդիպում է հիմնականում նատրիումի հիպոքլորիտը։</ref>։

Միացությունը սովորական բաղադրությամբ շատ անկայուն է, հեշտությամբ օգտագործվում է պենտահիդրատի՝ NaOCl · 5H<sub>2</sub>O կամ ջրային լուծույթի տեսքով, որը ունի [[քլոր]]ին բնորոշ սուր հոտ և բավականին բարձր կոռոզման հատկություն։

Միացություն՝ ուժեղ օքսիդիչ է, պարունակում է 95,2 % ակտիվ քլոր<ref group="К" name="achl">Под «активным хлором» понимается количество хлора, выделяющегося при взаимодействии с [[соляная кислота|HCl]]. В чистом хлоре содержится 100 % «активного хлора». Содержание «активного хлора» в процентах рассчитывается как отношение массы одного моля хлора (70,9 г) к массе искомого вещества, способного при реакции с HCl выделить один моль хлора (74,5 г для NaOCl).</ref>։ Այն ունի հականեխիչ և վարակազերծիչ հատկություն։ Օգտագործվում է վիրակապերի բաղադրության, սպիտակեղենի սպիտակեցման, վարակների, մաքրման միջոցների, ջրի ախտահանման մեջ և մի շարք քիմիական երևույթների մեջ ունի [[օքսիդներ|օքսիդիչ]] հատկություն։ Նրա [[բակտերիա]]սպան և ստերիլիզացնող հատկությունը կիրառվում է [[բժշկություն|բժշկության]], սննդի արդյունաբերության և գյուղատնտեսության մեջ։

Ըստ ''The 100 Most Important Chemical Compounds'' (Greenwood Press, 2007) թերթի<ref name="micc">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Myers R. L. |заглавие=The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide |год=2007 |место=Westport |издательство=Greenwood Press |pages=260 |isbn=978-0-313-33758-1=}}</ref>, նատրիումի հիպոքլորիտը մտնում է հարյուր ամենակարևոր քիմիական միացությունների մեջ։

== Բացահայտման պատմություն ==
[[1774]] թվականին շվեդ քիմիկոս [[Կարլ Վիլհելմ Շեելե]]ն բացահայտում է քլորը<ref>{{Cite web |title=Хлор, Chlorum, Cl (17) |url=http://www.chem.msu.su/rus/history/element/Cl.html |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/615E8FsWx?url=http://www.chem.msu.su/rus/history/element/Cl.html |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ հունվարի 27 |work=Открытие элементов и происхождение их названий |publisher=Химическая информационная сеть ChemNet}}</ref>։ 11 տարի անց՝ [[1785]] թվականին (մեկ այլ տվյալով [[1787]] թվականին<ref name="micc" />), մեկ այլ քիմիկոս՝ [[Կլոդ Լուի Բերթոլե]]ն, բացահայտում է, որ այդ [[գազեր|գազի]] ջրային լուծույթը ունի սպիտակեցնող հատկություն<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed004p454 |автор=Baldwin R. T. |заглавие=Uses of chlorine |год=1927 |язык=en |издание=Journal of Chemical Education |том=4 |номер=4 |страницы=454}}</ref><ref group="К">До открытия отбеливающих свойств хлора и его производных отбелка ткани представляла собой весьма трудоёмкий и длительный процесс, часто длившийся до восьми недель. Полотно вымачивали в кислом молоке или [[пахта|пахте]], а также долго выдерживали под солнцем. Только в [[1756 год]]у была совершена первая попытка применить химическое отбеливание для отбеливания ткани: шведский химик Френсис Хоум предложил использовать слабый раствор [[серная кислота|серной кислоты]], сократив время процедуры до 12 часов.</ref> (տես '''(1)''' հավասարումը)։

: <math>\mathsf{Cl_2+H_2O=HCl+HOCl}\ \ \ \ (1)</math>

Փարիզյան ոչ մեծ ''Societé Javel'' ընկերությունը [[1778]] թվականին Սեն գետի ափերին և [[Լեոնարդ Ալբան]]ի գլխավորությամբ ({{lang-en|Leonard Alban}}) հաստատում է Բերթոլեի բացահայտումը, և այդ օրվանից սկսվում է գազային քլորը ջրի մեջ լուծելու արդյունաբերական գործընթացը։ Մեկ այլ ստացված նյութ շատ անկայուն էր և այդ պատճառով 1787 թվականին երևույթը ձևափոխվում է։ Քլորը ստանում էին [[կալիումի կարբոնատ|պոտաշի (կալիումի կարբոնատ)]] ջրային լուծույթի միջոցով (տես '''(2)''' հավասարումը), որի արդյունքում առաջանում է բավականին կայուն քիմիական միացություն, որը ուներ սպտակեցնող հատկություն։ Ալաբանը դրան անվանեց ''«Eau de Javel»'' («ժավելաջուր»)։ Նոր նյութը միանգամից հայտնի դարձավ [[Անգլիա]]յում և [[Ֆրանսիա]]յում՝ շնորհիվ իր հեշտ փոխադրման և պահպանման<ref name="dsh1">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Ronco C., Mishkin G. J. |заглавие=Disinfection by Sodium Hypochlorite: Dialysis Applications |год=2007 |часть=The Hystory of Hypochlorite |издание=Contributions to nephrology, vol. 154 |издательство=Karger Publishers |pages=7—8 |isbn=978-3-8055-8193-6}}</ref>։

: <math>\mathsf{Cl_2+2K_2CO_3+H_2O=2KHCO_3+KOCl+KCl}\ \ \ \ (2)</math>

[[1820]] թվականին ֆրզնսիացի դեղագործ Անտուան Լաբարակը ({{lang-fr|Antoine Germain Labarraque}}) պոտաշը փոխարինում է էժանագին կաուստիկ սոդայով ([[նատրիումի հիդրօքսիդ]]) (տես '''(3)''' հավասարումը)։ Նատրիումի հիպոքլորիտի ստացված լուծույթը անվանեցին ''«Eau de Labarraque»'' («լաբարակյան ջուր»)։ Այն դարձավ [[սպիտակեցում|սպիտակեցման]] և [[վարակազերծում|վարակազերծման]] երկար կիրառման միջոցը<ref name="dsh1" />։

: <math>\mathsf{Cl_2+2NaOH=NaCl+NaOCl+H_2O}\ \ \ \ (3)</math>

Չնայած նրան, որ հիպոքլորիտի վարակազերծման հատկությունը հայտնաբերվել է [[19-րդ դար]]ի առաջին կեսին, խմելու ջրի ախտահանման և ջրի թափոնների մաքրման աշխատանքները սկսվեցին միայն դարի վերջին։ Ջրի մաքրման առաջին մեխանիզմը բացահայտվեց [[Համբուրգ]]ում՝ [[1893]] թվականին<ref name="micc" />․ [[ԱՄՆ]]-ում թորած ջուր պատրաստելու համար առաջին գործարանը բացվեց [[1908]] թվականին՝ [[Ջերսի Սիթի]]ում<ref>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Drinking Water and Health |ответственный=Assembly of Life Sciences, Safe Drinking Water Committee |год=1980 |место=Washington |издательство=National Press Academy |том=2 |pages=18 |isbn=978-030902931-5}}</ref>։

== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Անջուր նատրումի հիպոքլորիտը հանդես է գալիս անկայուն [[բյուրեղ]]ային նյութերի ձևով։ Քիմիական կազմը․ [[նատրիում|Na]] (30,9 %), [[քլոր|Cl]] (47,6 %), [[թթվածին|O]] (21,5 %)։

Լավ է լուծվում ջրում․ 100 գրամ ջրում 53,4 գ (50&nbsp;°C-ում՝ 100 գրամում 130 գրամ))<ref>{{Cite web |title=Таблица неорганических и координационных соединений |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/01_osnovnye_svoystva_neorganicheskikh_organicheskikh_i_elementoorganicheskikh_soedineniy/5219 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/615E8ybYp?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/01_osnovnye_svoystva_neorganicheskikh_organicheskikh_i_elementoorganicheskikh_soedineniy/5219 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ հունվարի 25 |work=Новый справочник химика и технолога. Основные свойства неорганических, органических и элементоорганических соединений |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>։

Միացությունից հայտնի է երեք բյուրեղահիդրատ․
* '''մոնոհիդրատ՝ NaOCl · H<sub>2</sub>O''' - չափազանց անկայուն է, քայքայվում է 60&nbsp;°C-ից բարձր [[ջերմաստիճան]]ներում, որը ուղեկցվում է պայթյունով<ref name="chemen" />։
* '''NaOCl · 2,5H<sub>2</sub>O''' - բավականին կայուն է, լուծվում է 57,5&nbsp;°C ջերմաստիճանային պայմաններում<ref name="chemen" />։
* '''պենտահիդրատ NaOCl · 5H<sub>2</sub>O''' - համեմատաբար կայուն է, իրենից ներկայացնում է սպիտակ (մեկ այլ տվյալներով թույլ կանաչ<ref name="hic">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Patnaik P. |заглавие=Handbook of Inorganic Chemicals |год=2003 |издательство=McGraw-Hill |pages=870—871 |isbn=0-07-049439-8}}</ref>) շեղանկյունաձև բյուրեղ (a = 0,808 նմ, b = 1,606 նմ, c = 0,533 նմ, Z = 4)։ Հիդրոսկոպիկ չէ, լավ է լուծվում ջրում(100 գրամ ջրի հաշվարկով)․ 26 (−10&nbsp;°C), 29,5 (0&nbsp;°C), 38 (10&nbsp;°C), 82 (25&nbsp;°C), 100 (30&nbsp;°C)։ Օդում տարածվում է՝ անցնում է հեղուկ վիճակի, արագ ընդլայնվում է<ref name="chemen">
{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Главный редактор И.&nbsp;Л. Кнунянц |год=1992 |часть=Натрия гипохлорит |место=М. |издательство=Советская энциклопедия |том=3 |страницы=355 |isbn=5-85270-039-8}}</ref>։ Հալման ջերմաստիճանը․ 24,4&nbsp;°C (մեկ այլ տվյալով․ 18&nbsp;°C<ref name="hic" />), տաքացման պայմաններում (30-50&nbsp;°C) քայքայվում է<ref name="const">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Лидин Р.&nbsp;А., Андреева Л.&nbsp;Л., Молочко В.&nbsp;А. |заглавие=Константы неорганических веществ: справочник |ответственный=Под редакцией проф. Р.&nbsp;А. Лидина |год=2006 |часть=Глава 3. Физические свойства |издание=2-е изд., перераб. и доп |место=М. |издательство=Дрофа |страницы=137 |isbn=5-7107-8085-5}}</ref>։

Նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթի [[խտություն]]ը 18&nbsp;°C-ում<ref>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Лидин Р.&nbsp;А., Андреева Л.&nbsp;Л., Молочко В.&nbsp;А. |заглавие=Константы неорганических веществ: справочник |ответственный=Под редакцией проф. Р.&nbsp;А. Лидина |год=2006 |часть=Часть VII. Плотность воды и водных растворов. Глава 3. Соли |издание=2-е изд., перераб. и доп |место=М. |издательство=Дрофа |страницы=657 |isbn=5-7107-8085-5}}</ref>։
{|class="wikitable" style="text-align:center" width="75%"
 !
 !style="background:#81DAF5" | 1 %
 !style="background:#81DAF5" | 2 %
 !style="background:#81DAF5" | 4 %
 !style="background:#81DAF5" | 6 %
 !style="background:#81DAF5" | 8 %
 !style="background:#81DAF5" | 10 %
 !style="background:#81DAF5" | 14 %
 |-
 |align="left" rowspan="3"|&nbsp;&nbsp;[[Խտություն]], գ/լ
 | 1005,3
 | 1012,1
 | 1025,8
 | 1039,7
 | 1053,8
 | 1068,1
 | 1097,7
 |-
 !style="background:#81DAF5" | 18 %
 !style="background:#81DAF5" | 22 %
 !style="background:#81DAF5" | 26 %
 !style="background:#81DAF5" | 30 %
 !style="background:#81DAF5" | 34 %
 !style="background:#81DAF5" | 38 %
 !style="background:#81DAF5" | 40 %
 |-
 | 1128,8
 | 1161,4
 | 1195,3
 | 1230,7
 | 1268,0
 | 1308,5
 | 1328,5
 |}

Նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթի [[կոնցենտրացիա]]ն սառեցման դեպքում<ref name="whcad">{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=White’s Handbook of Chlorination and Alternative Disinfectants |ответственный=Black & Veatch Corporation |год=2010 |издание=5-th edition |место=Hoboken |издательство=John Wiley & Sons |pages=452—571 |isbn=978-0-470-18098-3}}</ref><sup>․[էջ 458]</sup>․
{|class="wikitable" style="text-align:center" width="75%"
 !
 !style="background:#81DAF5" | 0,8 %
 !style="background:#81DAF5" | 2 %
 !style="background:#81DAF5" | 4 %
 !style="background:#81DAF5" | 6 %
 !style="background:#81DAF5" | 8 %
 !style="background:#81DAF5" | 10 %
 !style="background:#81DAF5" | 12 %
 !style="background:#81DAF5" | 15,6 %
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[ջերմաստիճան|Սառեցման ջերմաստիճան]], °C
 | −1,0
 | −2,2
 | −4,4
 | −7,5
 | −10,0
 | −13,9
 | −19,4
 | −29,7
 |}

Նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթի [[թերմոդինամիկա]]կան հատկությունները լուծույթը նոսրեցնելու դեպքում<ref name="chemen2" />․
* ձևավորման ստանդարտ [[էնթալպիա]], ΔH<sup>o</sup><sub>298</sub>․ −350,4 կՋ/մոլ,
* Գիբսի ստնդարտ էներգիա, ΔG<sup>o</sup><sub>298</sub>․ −298,7 կՋ/մոլ։

== Քիմիական հատկություններ ==
=== Քայքայում և օքսիդավերականգնում ===
Նատրիումի հիպոքլորիտը անկայուն միացություն է, հեշտությամբ քայքայվում է՝ ազատ [[թթվածին]] անջատելով․

: <math>\mathsf{2NaOCl=2NaCl+O_2}</math>

Այն կարող է հետզհետև քայքայվել նաև սենյակային ջերմաստիճաններում․ 40 օրվա ընթացքում պենտահիդրատը (NaOCl · 5H<sub>2</sub>O) անջատում է մոտ 30 % ակտիվ քլոր<ref group="К" name="achl" /><ref name="chemen2" />։ 70&nbsp;°C չոր հիպոքլորիտի տաքացումը հանգեցնում է պայթյունի<ref>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Турова Н.&nbsp;Я. |заглавие=Неорганическая химия в таблицах |год=1997 |место=М. |издательство=Высший химический колледж РАН |страницы=6}}</ref>։

Տաքացմանը զուգահեռ, տեղի է ունենում [[վերօքս ռեակցիա|օքսիդավերականգնման ռեակցիա]]<ref name="chemen2" />․

: <math>\mathsf{3NaOCl=NaClO_3+2NaCl}</math>

=== Հիդրոլիզ և քայքայում ջրային լուծույթում ===
Ջրում լուծվելով նատրիումի հիպոքլորիտը [[դիսոցում|դիսոցվում]] է իոնների․

: <math>\mathsf{NaOCl\ \xrightarrow{H_2O}\ Na^++OCl^-}</math>

Ինչպես և հիպոքլորաթթուն (HOCl) այն շատ աղքատ է (pK<sub>a</sub> = 7,537<ref name="chemen2" />), հիպոքլորիտ [[իոն]]ը ջրային միջավայրում [[հիդրոլիզ]]վում է․

: <math>\mathsf{OCl^-\!+H_2O\leftrightarrows HOCl+OH^-}</math>

Հիպոքլորաթթվի առկայությունը նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթում բացատրվում է նրա ուժեղ վարակազերծիչ և սպիտակեցնող հատկությամբ<ref name="chemen2" />։

Նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթը անկայուն է և ժամանակի ընթացքում նույնիսկ սովորական ջերմաստիճաններում քայքայվում է (օրում 0,085 %)։ Քայքայումը արագանում է լույսի ազդեցությամբ, [[ծանր մետաղներ]]ի իոններով և [[ալկալիական մետաղներ]]ի քլորիդներով․ հակառակը՝ [[մագնեզիումի սուլֆատ]]ը, [[սիլիկատներ]]ը, նատրիումի հիդրօքսիդը և [[բորաթթու]]ն դանդաղեցնում են երևույթը․ առավել կայուն են թույլ ալկալիական մետաղների նկատմամբ (pH > 11)<ref name="chemen" />։

Ուժեղ հիմնային միջավայրում (pH > 10), որտեղ հիպոքլորիտ իոնի դիսոցումը ճնշվում է, տեղի է ունենում իոնի քայքայում<ref name="naocl">{{Cite web |title=Химизм разложения активного хлора в растворах |url=http://www.kravt.nichost.ru/files/novosti/Conf_Martynov_2.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615E9d5k2?url=http://www.kravt.ru/files/novosti/Conf_Martynov_2.pdf |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ հունվարի 29 |publisher=ООО ФСП «Кравт»}}</ref>․

: <math>\mathsf{2OCl^-\!=2Cl^-\!+O_2}</math>

35&nbsp;°C-ից բարձր ջերմաստիճաններում տեղի է ունենում օքսիդավերականգնման ռեակցիա<ref name="naocl" />․

: <math>\mathsf{3OCl^-\!=2Cl^-\!+ClO_3^-}</math>

[[ջրածնային ցուցիչ|pH]]-ը 5-ից 10 միջակայքու, որտեղ հիպոքլորաթթվի կոնցենտրացիան դառնում է նկատելի, քայքայումը գնում է հաջորդ եղանակով<ref name="naocl" />․

: <math>\mathsf{HOCl+2ClO^-=ClO_3^-+2Cl^-+H^+}</math>

: <math>\mathsf{HOCl+ClO^-\!=O_2+2Cl^-\!+H^+}</math>

Թթվային միջավայրում HOCl-ի քայքայուման արագությունը մեծանում է, իսկ շատ ուժեղ թթվային միջավայրում (pH < 3) քայքայումը գնում է մեկ այլ մեխանիզմով<ref name="chemen2">
{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Главный редактор И.&nbsp;Л. Кнунянц |год=1988 |часть=Гипохлориты |место=М. |издательство=Советская энциклопедия |том=1 |страницы=1121—1122}}</ref>․

: <math>\mathsf{4HOCl=2Cl_2+O_2+2H_2O}</math>

Եթե օքսիդացման համար օգտագործվում է [[աղաթթու]], արդյունքում քլոր է անջատվում․

: <math>\mathsf{NaOCl+2HCl=NaCl+Cl_2\!\uparrow\!+H_2O}</math>

Նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթի վրայով [[ածխաթթու գազ]] անցկացնելով, կարող ենք ստանալ հիպոքլորաթթվի լուծույթ․

: <math>\mathsf{NaOCl+H_2O+CO_2=NaHCO_3\!\downarrow\!+HOCl}</math>

=== Օքսիդացնող հատկություն ===
Նատրիումի հիպոքլորիդի ջրային լուծույթը ջրային լուծույթը ուժեղ օքսիդիչ է, մասնակցում է մի շարք հիմիական [[Քիմիական ռեակցիաներ|ռեակցիաների]] և ցուցաբերում է վերականգնիչ հատկություն՝ անկախ թթու-հիմնային հատկությունից<ref>{{ռուսերեն
 |автор          = Ахметов Н.&nbsp;С.
 |заглавие       = Общая и неорганическая химия. Учебник для вузов
 |ссылка         = 
 |ответственный  = 
 |издание        = 4-е изд., исправленное
 |место          = М.
 |издательство   = Высшая школа
 |год            = 2001
 |страницы       = 326
 |isbn           = 5-06-003363-5
 |тираж          = 
}}</ref>։

Դիտարկենք օքսիդացման-վերականգնման և ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալներ զարգացման հիմնական եղանակները՝ ջրային լուծույթում<ref>{{Cite web |title=Электродные процессы в растворах |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/08_elektrodnye_protsessy_khimicheskaya_kinetika_i_diffuziya_kolloidnaya_khimiya/5000 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/615EAH2e6?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/08_elektrodnye_protsessy_khimicheskaya_kinetika_i_diffuziya_kolloidnaya_khimiya/5000 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ հունվարի 25 |work=Новый справочник химика и технолога. Электродные процессы. Химическая кинетика и диффузия. Коллоидная химия |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref><ref group="К">Приведены значения стандартных электродных потенциалов в водных растворах при температуре 25&nbsp;°C и давлении 1 атм. Величины потенциалов выражены в вольтах по отношению к стандартному потенциалу водородного электрода, принятому при всех температурах за нуль.</ref>։
:* թթվային միջավայրում․

: <math>\mathsf{NaOCl+H^+=Na^++HOCl}</math>

{|border="0" | style="width:100%"
 |width="50%"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<math>\mathsf{2HOCl+2H^+\!+2e^-=Cl_2\!\uparrow\!+2H_2O}</math>||width="50%"| <math>E^o\mathsf{=1,630B}</math>
 |-
 |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<math>\mathsf{HOCl+H^+\!+2e^-=Cl^-\!+H_2O}</math>|| <math>E^o\mathsf{=1,500B}</math>
|}

:* չեզոք և հիմնային միջավայրում․

{|border="0" | style="width:100%"
 |width="50%"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<math>\mathsf{OCl^-\!+H_2O+2e^-=Cl^-\!+2OH^-}</math>||width="50%"| <math>E^o\mathsf{=0,890B}</math>
 |-
 |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<math>\mathsf{2OCl^-\!+2H_2O+2e^-=Cl_2\!\uparrow\!+\ 4OH^-}</math>|| <math>E^o\mathsf{=0,421B}</math>
|}

Մի քանի օքսիդացման-վերականգնման ռեակցիաներ նատրիումի հիպոքլորիտի մասնակցությամբ․

:* Ալկալիական մետաղների [[յոդիդներ]]ը օքսիդացնում է մինչև յոդ (քիչ [[թթուներ|թթու]] միջավայրում), յոդատները (չեզոք միջավայրում) կամ պերյոդիտները (հիմնային միջավայրում)<ref name="chemen2" />․

: <math>\mathsf{NaOCl+2NaI+H_2O=NaCl+I_2+2NaOH}</math>

: <math>\mathsf{3NaOCl+NaI=3NaCl+NaIO_3}</math>

: <math>\mathsf{4NaOCl+NaI=4NaCl+NaIO_4}</math>

:* Սուլֆիտները օքսիդացնում է մինչև [[սուլֆատներ]], [[նիտրիտներ]]ը՝ [[նիտրատներ]], օքսալատները և ֆորմիատները՝ [[կարբոնատներ]], և այդպես շարունակ<ref name="chemen2" />․

: <math>\mathsf{NaOCl+K_2SO_3=NaCl+K_2SO_4}</math>

: <math>\mathsf{2NaOCl+Ca(NO_2)_2=2NaCl+Ca(NO_3)_2}</math>

: <math>\mathsf{NaOCl+NaOH+HCOONa=NaCl+Na_2CO_3+H_2O}</math>

:*[[Ֆոսֆոր]]ը և [[աստատ]]ը լուծվում են նատրիումի հիպոքլորիդի հիմնային լուծույթում, առաջացնում է ֆոսֆորային և աստատային թթվի աղեր<ref name="neorg">{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Неорганическая химия |ответственный=Под редакцией Ю.&nbsp;Д. Третьякова |год=2004 |издательство=Академия |том=2: Химия непереходных элементов |страниц=368 |isbn=5-7695-1436-1}}</ref><sup>․[էջ 169]</sup>․

: <math>\mathsf{2As+6NaOH+5NaOCl=2Na_3AsO_4+5NaCl+3H_2O}</math>

:* Ամոնիակը նատրիումի հիպոքլորիդով ազդելիս առաջացնում է [[միաքլորամին]], իսկ հետո՝ [[հիդրազին]] (նման ձևով ստացվում է նաև միզանյութ)<ref name="neorg" /><sup>․[էջ 181]</sup>․

: <math>\mathsf{NaOCl+NH_3=NaOH+NH_2Cl}</math>

: <math>\mathsf{NH_2Cl+NaOH+NH_3=N_2H_4+NaCl+H_2O}</math>
:
:* Մետաղների միացությունները [[Օքսիդացման աստիճան|օքսիդացման]] ցածր աստիճանից բարձրացմում է ավելի բարձր օքսիդացման աստիճան<ref name="neorg" /><sup>․[էջ 138, 308]</sup><ref name="neorg31">{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Неорганическая химия |ответственный=Под редакцией Ю.&nbsp;Д. Третьякова |год=2004 |издательство=Академия |том=3, Книга 1: Химия переходных элементов |страниц=352 |isbn=5-7695-2532-0}}</ref><sup>․[էջ 200]</sup>․

: <math>\mathsf{NaOCl+PbO=NaCl+PbO_2}</math>

: <math>\mathsf{2NaOCl+MnCl_2+4NaOH=Na_2MnO_4+4NaCl+2H_2O}</math>

: <math>\mathsf{3NaOCl+2Cr(OH)_3+4NaOH=2Na_2CrO_4+3NaCl+5H_2O}</math>

: Ըստ նմանության կարելի է իրականացնել հետրևյալ փոխակերպումը․ Fe(II) → Fe(III) → Fe(VI), Co(II) → Co(III) → Co(IV), Ni(II) → Ni(III), Ru(IV) → Ru(VIII), Ce(III) → Ce(IV) և այլն<ref name="neorg32">{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Неорганическая химия |ответственный=Под редакцией Ю.&nbsp;Д. Третьякова |год=2004 |издательство=Академия |том=3, Книга 2: Химия переходных элементов |страниц=400 |isbn=5-7695-2533-9}}</ref>։

== Նույնականացում ==
Որակական վերլուծության մեջ հիպոքլորիդ իոնը կարող է առաջացնել շագանակագույն նստվածք, որը առաջանում է երբ փորձնական լուծույթին ալկալի և [[թալիում]]ի աղ ենք ավելացնում (հայտնաբերման սահմանը՝ 0,5 մկգ հիպոլքորիտ)․

: <math>\mathsf{2NaOCl+Tl_2SO_4+2NaOH=2TlO(OH)\!\downarrow+2NaCl+Na_2SO_4}</math>

Մեկ այլ տարբերակ՝ [[յոդ]]-[[օսլա]]յային ռեակցիան աղաթթվային միջավայրում և [[4,4’-տետրամեթիլդիամինոդիֆենիլմեթան]]ի գունավոր ռեակցիան կամ ''n, n’''-դիօքսիտրիֆենիլմեթան՝ [[կալիումի բրոմատ]]ի բերկայությամբ<ref>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Фрумина Н.&nbsp;С., Лисенко Н.&nbsp;Ф., Чернова М.&nbsp;А. |заглавие=Хлор |год=1983 |издание=Серия: Аналитическая химия элементов |место=М. |издательство=Наука |страницы=25}}</ref>։

Նատրիումի հիպոքլորիդի որակական վերլուծության հասարակ ձևերից է [[պոտենցիալաչափություն|պոտենցիալաչափության]] եղանակը<ref group="К">'''МДА''' — метод основан на прибавлении точно измеренного объёма пробы к стандартному раствору определяемого иона, специфически определяемого ионоселективным электродом.</ref> կամ վերլուծվող լուծույթի կոնցենտրացիայի կրճատումը<ref group="К">'''МУА''' — метод основан на прибавлении точно измеренной пробы к раствору, содержащему ион, который стехиометрически взаимодействует с определяемым ионом и специфически определяется ионоселективным электродом.</ref>՝ իոնային ընտրողական էլեկտրոդների օգնությամբ<ref>{{Cite web |title=Прямая потенциометрия |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/02_analiticheskaya_khimiya_chast_I/4780 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/615EFP1Vq?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/02_analiticheskaya_khimiya_chast_I/4780 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ հունվարի 25 |work=Новый справочник химика и технолога. Аналитическая химия (часть I) |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>։

Մեկ այլ տարբերակ է [[տիտրում|տիտրման]] մեթոդը՝ [[կալիումի յոդիդ]]ի կիրառմամաբ ([[Յոդաչափություն|յոդաչափության]] եղանակ)<ref>
{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Главный редактор И.&nbsp;Л. Кнунянц |год=1990 |часть=Иодометрия |место=М. |издательство=Советская энциклопедия |том=2 |страницы=496—497 |isbn=5-85270-035-5}}</ref>

== Քայքայիչ ազդեցություն ==
Նատրիումի հիպոքլորտիտը ունի բավականին ուժեղ քայքայիչ ազդեցություն, ինչը վկայում է ներքևում նշված տվյալները<ref>{{Cite web |title=Коррозионная стойкость материалов |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/08_elektrodnye_protsessy_khimicheskaya_kinetika_i_diffuziya_kolloidnaya_khimiya/5011 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/615EIBvKT?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/08_elektrodnye_protsessy_khimicheskaya_kinetika_i_diffuziya_kolloidnaya_khimiya/5011 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ հունվարի 25 |work=Новый справочник химика и технолога. Электродные процессы. Химическая кинетика и диффузия. Коллоидная химия |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>․

{|class="wikitable" style="text-align:center" width="95%"
 !width="35%"| Նյութ
 !width="15%"| Կոնցենտրացիա NaOCl, %
 !width="20%"| Ազդեցության ձև
 !width="10%"| Ջերմաստիճան, °C
 !width="20%"| Քայքայման արագություն և բնույթ
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;[[Ալյումին]]
 | —
 | կոշտ, թաց
 | 25
 | > 10 մմ/տարի
 |-
 | 10; pH>7
 | ջրային լուծույթ
 | 25
 | > 10 մմ/տարի
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;[[պղինձ]]
 | 2
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | < 0,08 մմ/տարի
 |-
 | 20
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | > 10 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;Պղնձե համաձուլվածք․<br />&nbsp;&nbsp;
 | 10
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | > 10 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Նիկել]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | 0,1—3,0 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;Նիկելային համաձուլվածք
 | < 34; ակտիվ քլոր․ 3
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | 0,007 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;Նիկելային համաձուլվածք
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 35—100
 | < 0,004 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Պլատին]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | < 100
 | < 0,1 մմ/տարի
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;[[Կապար]]
 |rowspan="2"| < 34; ակտիվ քլոր․ 1
 |rowspan="2"| ջրային լուծույթ
 | 20
 | 0,54 մմ/տարի
 |-
 | 40
 | 1,4 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Արծաթ]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | < 0,1 մմ/տարի
 |-
 |align="left" rowspan="3"|&nbsp;&nbsp;Պողպատ
 | —
 | կոշտ, անջուր
 | 25—30
 | < 0,05 մմ/տարի
 |-
 | 0,1; pH > 10
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | < 0,1 մմ/տարի
 |-
 | > 0,1
 | ջրային լուծույթ
 | 25
 | > 10,0 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;Պողպատ
 | 5
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | > 10,0 մմ/տարի
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;Պողպատ
 |rowspan="2"| < 34; ակտիվ քլոր․ 2
 |rowspan="2"| ջրային լուծույթ
 | 40
 | < 0,001 մմ/տարի
 |-
 | 
 | 1,0—3,0 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;Պողպատ
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | < 0,1 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Տանտալ (տարր)|Տանտալ]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | < 0,05 մմ/տարի
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;[[Տիտան]]
 | 10—20
 | ջրային լուծույթ
 | 25—105
 | < 0,05 մմ/տարի
 |-
 | 40
 | ջրային լուծույթ
 | 25
 | < 0,05 մմ/տարի
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;[[Ցիրկոնիում]]
 | 10
 | ջրային լուծույթ
 | 30—110
 | < 0,05 մմ/տարի
 |-
 | 20
 | ջրային լուծույթ
 | 30
 | < 0,05 մմ/տարի
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;[[Մոխրագույն թուջ]]
 | < 0,1; pH > 7
 | ջրային լուծույթ
 | 25
 | < 0,05 մմ/տարի
 |-
 | > 0,1
 | ջրային լուծույթ
 | 25
 | > 10,0 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;Թուջ
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 25—105
 | < 1,3 մմ/տարի
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Ասբեստ]]
 | 14
 | ջրային լուծույթ
 | 20—100
 | կայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Գրաֆիտ]]
 | 25
 | ջրային լուծույթ
 | 
 | կայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Պոլիամիդներ]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20—60
 | կայուն
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;[[Պոլիվինիլքլորիդ]]
 |rowspan="2"| < 34
 |rowspan="2"| ջրային լուծույթ
 | 20
 | կայուն
 |-
 | 65
 | համեմատաբար կայուն
 |-
 |align="left" rowspan="3"|&nbsp;&nbsp;[[Պոլիզոբութիլեն]]
 |rowspan="3"| < 34
 |rowspan="3"| ջրային լուծույթ
 | 20
 | կայուն
 |-
 | 60
 | համեմատաբար կայուն
 |-
 | 100
 | անկայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Պոլիմեթիլմետակրիլատ]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20
 | կայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Պոլիէթիլեն]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20—60
 | կայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Պոլիպրոպիլեն]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20—60
 | կայուն
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;[[Ռետին]]
 | 10
 | ջրային լուծույթ
 | 20—65
 | կայուն
 |-
 | հագեցած
 | ջրային լուծույթ
 | 65
 | կայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Ռետին]]
 | 10—30
 | ջրային լուծույթ
 | 65
 | կայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Ռետին]]
 | ցանկացած
 | ջրային լուծույթ
 | 20—100
 | կայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Ռետին]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20—93
 | կայուն
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;[[Ռետին]]
 | 20
 | ջրային լուծույթ
 | 24
 | համեմատաբար կայուն
 |-
 | հագեցած
 | ջրային լուծույթ
 | 65
 | կայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Ռետին]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20—60
 | կայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Ապակի]]
 | < 34
 | ջրային լուծույթ
 | 20—60
 | կայուն
 |-
 |align="left"|&nbsp;&nbsp;[[Ֆոտոպլաստ]]
 | ցանկացած
 | ջրային լուծույթ
 | 20—100
 | կայուն
 |-
 |align="left" rowspan="2"|&nbsp;&nbsp;[[էմալ]]
 |rowspan="2"| ցանկացած
 |rowspan="2"| ջրային լուծույթ
 | < 100
 | կայուն 
 |-
 | 
 | համեմատաբար դիմացկուն
 |}

== Ֆիզիոլոգիական հատկություններ և ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա ==
NaOCl-ը այն հայտնի նյութերից է, որի հիպոքլորիդ իոնը ունի հակաբակտերիալ ակտիվություն։ Այն նույնիսկ շատ փոքր կոնցենտրացիայով շատ արագ սպանում է [[միկրոօրգանիզմներ|միկրոօրգանիզմներին։]]

Ամենաբարձր բակտերիասպան հատկությունը այն ցուցաբերում է չեզոք միջավայրում, երբ HClO-ի կենցենտրացիան և ClO<sup>−</sup> հիպոքլորիտ անիոնի կոնցենտրացիան մոտավորապես հավասարվում են։ Հիպոքլորիդ [[անիոն]]ի քայքայումը ուղեկցվում է մի շարք ակտիվ մասնիկների առաջացմամբ, մասնավորապես, [[թթվածին|մոլեկուլային թթվածին]], որն ունի [[վարակազերծում|վարակազերծիչ]] հատկություն<ref>{{Ռուսերեն հոդված |автор=Швецов А. Б., Козырева А. В., Седунов С. Г., Тараскин К. А. |заглавие=Хлорные дезинфектанты и их применение в современной водоподготовке |год=2009 |издание=Молекулярные технологии |номер=3 |страницы=98—121}}</ref>։ Առաջացած ակտիվ մասնիկները մասնակցում են միկրոօրգանիզմների ոչնչացմանը, իրենց կառուցվածքով փոխազդում են [[պոլիմերներ]]ի հետ, ընդունակ են օքսիդացման։ Հետազոտություններ ցույց են տվել, որ այդ գործընթացները նման են բոլոր բարձրագույն օրգանիզմներում տեղի ունեցող գործընթացներին։ Մարդու մի քանի բջիջներ ([[Նեյտրոֆիլային գրանուլոցիտներ]]ը, [[հեպատոցիտներ]]ը և այլն) սինթեզում են հիպոքլորային թթու, կապված են միկրոօրգանիզմների և օտարածին նյութերի պայքարի հետ<ref>{{Ռուսերեն հոդված |автор=Бахир В.&nbsp;М. |заглавие=Оптимальный путь повышения промышленной и экологической безопасности объектов водоподготовки и водоотведения ЖКХ |год=2007 |издание=Питьевая вода |номер=6 |страницы=4—15}}</ref>։

Խմորասնկերը առաջացնում են կանդիդոզ՝ ''Candida albicans'', NaOCl-ի 5,0-0,5%-անոց 30 վայրկյանի ընթացքում կարող է սպանել բակտերիաներին և միկրոօրգանիզմներին․ եթե կոնցենտրացիան փոքր է 0,05 %-ից նյութը իր ազդեցությունը թողնում է 24 ժամվա ընթացքում։ Նատրիումի հիպոքլորիտը ավելի շատ ազդում է էնթերոկոկերի դիմադրողականության վրա։ Այպես օրինակ, պաթոգեն ''[[Enterococcus faecalis]]''-ը<ref group="К">{{bt-latrus|Enterococcus faecalis}} — патогенная флора мочевых и половых путей.</ref> մահանում է 30 վայրկյանի ընթացքում՝ 5,25%-անոց լուծույթով և 30 րոպեի ընթացքում՝ 0,5%-անոց լուծույթով։ Գրամբացասական անաէրոբ բակտերիաները, ինչպիսիք են՝ ''[[Porphyromonas gingivalis]]'', ''[[Porphyromonas endodontalis]]'' և ''[[Prevotella intermedia]]''-ը<ref group="К">Все перечисленные виды — патогенная флора околозубной ткани.</ref> NaOCl-ի 5,0-0,5%-անոց լուծույթով սատկում են 15 վայրկյանի ընթացքում<ref>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Ingle J.&nbsp;I., Bakland L.&nbsp;K., Baumgartner J.&nbsp;C. |заглавие=Ingle’s Endodontics 6 |год=2008 |издание=6 |издательство=BC Deker |pages=998—999 |isbn=978-1-55099-333-9}}</ref>։

Չնայած նատրիումի հիպոքլորիտի կենսածին հատկությանը պետք է հասկանալ, որ մի քանի պոտենցիալ վտանգավոր [[նախակենդանիներ]], օրինակ, վտանգավոր պաթոգեններ են [[լամբլիոզ]]ը կամ կրիստոսպորոգինազը<ref>{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=http://www.who.int/water_sanitation_health/dwq/en/watreatpath3.pdf |заглавие=Water Treatment and Pathogen Control: Process Efficiency in Achieving Safe Drinking Water |ответственный=World Health Organization |год=2004 |место=London |издательство=IWA Publishing |pages=45 |isbn=1-84339-069-8}}</ref>, որոնք կայուն են այդ գործողությունների նկատմամբ։

== Ստացման լաբորատոր եղանակներ ==
Նատրիումի հիպոքլորիդի լաբորատոր ստացման հիմնական եղանակը համարվում է գազային քլորի՝ [[նատրիումի հիդրօքսիդ]]ի սառը լուծույթի վրայով անց կացնելը<ref name="n2">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Губер Ф., Шмайсер М., Шенк П.&nbsp;В., Фехер Ф., Штойдель Р., Клемент Р. |заглавие=Руководство по неорганическому синтезу: в 6 томах |ответственный=Пер. с немецкого / Под редакцией Г.&nbsp;Брауэра |год=1985 |место=М. |издательство=Мир |том=2 |страницы=355—356}}</ref>․

: <math>\mathsf{Cl_2+2NaOH=NaOCl+NaCl+H_2O}</math>

Նատրիումի քլորիդը (NaCl) լուծույթից առանձնացնելու համար այն սառեցնում են մոտավորապես մինչև 0&nbsp;°C՝ աղը նստում է նստվածքի տեսքով։ Հետո մնացած լուծույթը սառեցնում են (−40&nbsp;°C) և −5&nbsp;°C պայմաններում ստանում են նատրիումի հիպոքլորիդի պենտահիդրատը՝ NaOCl · 5H<sub>2</sub>O։ Անջուր աղը ստանում են [[վակուում|վաակումային]] պայմաններում՝ ծծմբական թթվի առկայությամբ<ref name="n2" />։

Հիդրօքսիդի փոխարեն կարող ենք կիրառել [[նատրիումի կարբոնատ]]<ref>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Вредные вещества в промышленности. Справочник для химиков, инженеров и врачей |ответственный=Под ред. проф. Н.&nbsp;В. Лазарева и проф. И.&nbsp;Д. Гадаскиной |год=1977 |издание=Издание 7-е, пер. и доп |место=Л. |издательство=Химия |том=3 |страницы=44}}</ref>․

: <math>\mathsf{Cl_2+2Na_2CO_3+H_2O=NaOCl+NaCl+2NaHCO_3}</math>

Նատրիումի հիպոքլորիդի ջրային լուծույթ կարելի է ստանալ նատրիումի կարբոնատի և [[կալիցիումի հիպոքլորիտի|կալիցիումի հիպոքլորիդի]] փոխանակային ռեակցիայից<ref>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Крамаренко В.&nbsp;Ф. |заглавие=Токсикологическая химия |год=1989 |место=Киев |издательство=Выща школа |страницы=426 |isbn=5-11-000148-0}}</ref>․

: <math>\mathsf{Ca(OCl)_2+Na_2CO_3=2NaOCl+CaCO_3\!\downarrow}</math>

== Արդյունաբերական արտադրություն ==
=== Համաշխարհային արտադրություն ===
Նատրիումի հիպոքլորիտի արտադրության համաշխարհային ծավալների որոշ դժվարությունները կապված են նրա հետ, որ շատ բան է արտադրվում ''«[[in situ]]»'' սկզբունքով, այսինքն դա վկայում է նրա անմիջական սպառման մասին։ [[2005]] թվականի տվյալներով NaOCl-ի համաշխարհային արտադրությունը կազմում է '''1 մլն տոննա''', որի մի մասը օգտագործվում է վիրակապերի, իսկ մյուս մասը՝ արդյունաբերական ծրագրերի համար<ref name="micc" />։

=== Արդյունաբերական մեթոդով ստացման եղանակներ ===
Նատրիումի հիպոքլորիտի սպիտակեցնող և վարակազերծող հատկությունները հանգեցնում են դրա ինտենսիվ սպառմանը, որն իր հերթին թափ է հաղորդում արդյունաբերական արտադրությանը։

Ներկայումս գոյություն ունի նատրիումի հիպոքլորիտի ստացման երկու հիմնական եղանակ․
* '''քիմիական մեթոդ''' - նատրիումի հիդրօքսիդի լուծույթի [[քլորացում]],
* '''էլեկտրաքիմիական մեթոդ''' - նատրիումի քլորիդի ջրային լուծույթի [[էլեկտրոլիզ]]<ref name="dsh2">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Ronco C., Mishkin G.&nbsp;J. |заглавие=Disinfection by Sodium Hypochlorite: Dialysis Applications |год=2007 |часть=Production of Sodium Hypochlorite |издание=Contributions to nephrology, vol. 154 |издательство=Karger Publishers |pages=9 |isbn=978-3-8055-8193-6}}</ref>։
Իր հերթին քիմիական քլորացումը բաժանվում է երկու ճյուղի․
* '''հիմնական գործընթաց''', որտեղ վերջնական նյութի որակը (մոտավորապես 16 % NaOCl) ստեղծվում է քլորիտի և հիպոքլորիդի խառնուրդով և նատրիումի հիդրօքսիդով․
* '''թույլ աղային կամ կոնցենտրիկ գործընթաց''' - սա թույլ է տալիս ստանալ կոնցենտրիկ լուծույթ (25-40 % NaOCl)՝ պակաս աղտոտման հետ<ref name="hd">{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Handbook of Detergents, Part F: Production |ответственный=Edited by Uri Zoller, co-editor Paul Sosis |год=2009 |издание=Surfactant Science Series |издательство=CRC Press |том=142 |allpages=593 |isbn=978-0-8247-0349-3}}</ref><sup>․[էջ 447-449]</sup>։

=== Քիմիական եղանակ ===
NaOCl-ի քիմիական եղանակի էությունը չի փոփոխվել Լաբարկի բացահայտումիվ հետո․

: <math>\mathsf{Cl_2+2NaOH=NaCl+NaOCl+H_2O}</math>

Ժամանակակից քիմիական հսկան՝ ''[[Dow Chemical Company]]'', առաջին ընկերություններից մեկն էր, որը լայնամասշտաբ հիմքերով սկսեց նատրիումի հիպոքլորիդի արտադրությունը։ [[1898]] թվականին բացահայտվեց NaOCl-ի արդյունաբերական ստացման եղանակը։ Ուրիշ ընկերություններից, որոնց շնորհիվ այս նյութը ձեռք բերեց իր ճանաչումը՝ ''Clorox''-ն էր, [[ԱՄՆ]]-ում վիրակապերի արտադրությամբ զբաղվող մեծագույն ընկերությունը։ [[1913]] թվականին ստեղծման ժամանակ՝ մինչև [[1957]] թվականը, ընկերությունը գնում է ''Procter & Gamble'' կոնցեռնը, իսկ նատրիումի հիպոքլորիդի սպիտակեցման հիման վրա Clorox Bleach-ը այդ տեսականիում դարձավ միակ ընկերությունը<ref name="micc" />։

Նատրիումի հիպոքլորիդի արդյունաբերական ստացման հիմնական եղանակները պատկերված են նկարում<ref name="hd" /><sup>․[էջ 442]</sup>․

[[Պատկեր:Sodium hypochlorite process.png|center|650px|Նատրիումի հիպոքլորիտի ստացման տեխնոլոգիական գծապատկերը]]

Թույլ աղային գործընթացը ի տարբերություն տեխնոլոգիական գծապատկերի, այն ներառում է երկու քլորացման փուլ (տես նկարը), որտեղ տեղի է ունենում վերջնական նյութի կոնցենտրացումը և NaOCl-ի լուծույթի ջրիկացումը՝ առաջին ռեակտորում<ref name="hd" /><sup>․[էջ 450]</sup>․

[[Պատկեր:Low-salt sodium hypochlorite.png|center|650px|Նատրիումի հիպոքլորիտի ստացման տեխնոլոգիական գծապատկերը]]

Ռուսաստանում նատրիումի հիպոքլորիդի արտադրանքը և վաճառքը կատարում են հետևյալ ընկերությունները․
* «Կաուստիկ» ([[Ստեռլիտամակ]])<ref name="chemindustry">{{Cite web |title=Натрия гипохлорит |url=http://chemindustry.ru/rus/chemicals/Sodium_Hypochlorite.php1 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 12 |publisher=Chemindustry.ru}}{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}</ref>,
* «Կաուստիկ» ([[Վոլգոգրադ]])<ref>{{Cite web |title=Гипохлорит натрия |url=http://www.kaustik.ru/rus/index.php?option=com_content&task=view&id=48&Itemid=81 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/615EMcVKF?url=http://www.kaustik.ru/rus/index.php?option=com_content |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 12 |publisher=ОАО «Каустик»}}</ref>,
* «Նորմոսկովյան քլոր» ([[Նորմոսկվա]])<ref>{{Cite web |title=Гипохлорит натрия |url=http://www.hlor-reagenty.ru/gipochlorit_a.php |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615ENgKs5?url=http://www.hlor-reagenty.ru/gipochlorit_a.php |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 12 |publisher=ЗАО «НПО Реагенты»}}</ref>,
* «Սոդա-քլորատ» ([[Բերեզնիկի]])<ref>{{Cite web |title=Гипохлорит натрия |url=http://www.soda.perm.ru/product09.shtml |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615EOLCiJ?url=http://www.soda.perm.ru/product09.shtml |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 12 |publisher=ООО «Сода-хлорат»}}</ref>։

=== Էլեկտրաքիմիական եղանակ ===
Նատրիումի հիպոքլորիդի էլեկտրաքիմիական եղանակը ստացվում է նատրիումի քլորիդի ջրային լուծույթի էլեկտրոլիզի պահին կամ ծովի ջրի մեջ էլեկտրոլիզատրի էլեկտրոդներ մտցնելով (ոչ մեմբրանային եղանակ), այսինքն էլեկրոլիզի հետևանքով առաջանում է նյութերի խառնուրդ<ref name="tws">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Ratnayaka D.&nbsp;D., Brandt M.&nbsp;J., Johnson M. |заглавие=Twort’s Water Supply |год=2009 |издание=6-th edition |место=Oxford |издательство=Butterworth-Heinemann |pages=439—441 |isbn=978-0-7506-6843-9}}</ref>․

Գործընթաց անոդի վրա․

: <math>\mathsf{2Cl^-\!\!-2e^-=Cl_2}</math>

Գործընթաց կաթոդի վրա․

: <math>\mathsf{2H^++2e^-=H_2}</math>

Գործընթացի հետևանքով էլեկտրոլիզային գուռում առաջանում են նոր նյութեր․

: <math>\mathsf{Cl_2+OH^- \ \xrightarrow{e^-} \ Cl^-\!+HOCl}</math>

Գործընթացի ընդհանուր ռեակցիան․

: <math>\mathsf{NaCl+H_2O=NaOCl+H_2}</math>

Էլեկտրաքիմիական մեթոդը հիմնականում օգտագործում են վարակազերծող լուծույթներ պատրաստելու համար՝ ջրի աղտահանման համար։ Այս մեթոդի հեշտությունը կայանում է նրանում, որ հիպոքլորիդի արտադրությունը չի պահանջում քլորի մատակարարում, արտադրվում է տեղում՝ ջրով, խուսափելու համար նավերի ծախսերից․ բացի դրանից, այս եղանակը թույլ է տալիս արտադրել նատրիումի հիպոքլորիդ՝ ծավալի զարգացման բավականին լայն շրջանականերում<ref name="tws" />։

Աշխարհում նատրիումի հիպոքլորիդ ստանալու համար կիրառվում է մի շարք եղանակներ, որոնցից հատկանշական է ''Severn Trent De Nora:'' '''Seaclor''' և '''Sanilec''' ընկերության կազմած համակարգը<ref>{{Cite web |author=Bommaraju T.&nbsp;V., Orosz P.&nbsp;J., Sokol E.&nbsp;A. |title=Electrochemistry Encyclopedia |url=http://electrochem.cwru.edu/encycl/art-b01-brine.htm |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615EPL3Mq?url=http://electrochem.cwru.edu/encycl/art-b01-brine.htm |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 11 |publisher=YCES&nbsp;— Case Western Reserve University |lang=en}}</ref>։

'''Seaclor<sup>®</sup>'''-ի համակարգը աշխարհում համարվում է ամենատարածված եղանակը՝ ծովի ջրից էլեկտրոլիզով նատրիումի հիպոքլորիդ ստանալու համար․ ծովային ջրի ավելի քան 70 %-ը։ '''Seaclor<sup>®</sup>'''-ի ավելի քան 400 կայան աշխատում է աշխարհի շուրջ 60 երկրներում․ տարեկան արտադրվում է ավելի քան 450 հազար տոննա NaOCl, միավոր հզորությունը տատանվում է 227-22 680 կգ/օր սահմաններում<ref>{{Cite web |title=SEACLOR® Systems |url=http://www.severntrentservices.com/en_us/denora/seaclor/index.aspx |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615EPv7gY?url=http://www.severntrentservices.com/ |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 11 |publisher=Severn Trent De Nora |lang=en}}</ref>։ Կայանները թույլ են տալիս լուծույթում ստանալ 0,1-0,25 % ակտիվ քլոր<ref>{{Cite web |title=SEACLOR® System Technology Overview |url=http://severntrentservices.com/en_us/denora/seaclor/technology-overview.aspx |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615EQb1kE?url=http://severntrentservices.com/ |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 11 |publisher=Severn Trent De Nora |lang=en}}</ref>։

'''Sanilec<sup>®</sup>''' կայանները արտադրում են 1,2-ից (շարժական գեներատորներ) 21 600 կգ/օր<ref>{{Cite web |title=SANILEC® Offshore and Marine Biofouling Control |url=http://severntrentservices.com/en_us/denora/sanilec/index.aspx |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615ERCfuf?url=http://severntrentservices.com/ |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 11 |publisher=Severn Trent De Nora |lang=en}}</ref>, իսկ ակտիվ քլորի կոնցենտրացիան կազմում է 0,05-0,25 %<ref>{{Cite web |title=SANILEC® Technology Overview&nbsp;— Electrochlorination |url=http://severntrentservices.com/en_us/denora/sanilec/technology-overview.aspx |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615ERnGpM?url=http://severntrentservices.com/ |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 11 |publisher=Severn Trent De Nora |lang=en}}</ref>։

== Մեկնաբանություններ ==
<div class="references-small"><references group="К" /></div>

== Ծանոթագրություններ ==
<div class="references" style="height: 250px; overflow: auto; padding: 3px" >{{ծանցանկ|2}}</div>

== Գրականություն ==
* Бахир В. М., Леонов Б. И., Паничева С. А., Прилуцкий В. И., Шомовская Н. Ю. Химический состав и функциональные свойства хлорсодержащих дезинфицирующих растворов // Вестник новых медицинских технологий. — 2003. — № 4.
* Беляк А. А., Касаткина А. Н., Гонтовой А. В., Смирнов А. Д., Привен Е. М., Благова О. Е. К вопросу об использовании растворов гипохлорита натрия в водоподготовке // Питьевая вода. — 2007. — № 2. — С. 25—34.
* Моргуль Т. Г., Гальченко Л. И., Бублик Ю. Н., Колесник А. Р. Перспективы использования хлора и гипохлорита натрия в качестве обеззараживающих реагентов для обеззараживания питьевых и сточных вод // Чистота воды и здоровье. — 2003.
* Перова М. Д., Петросян Э. А., Банченко Г. В. Гипохлорит натрия и его использование в стоматологии // Стоматология. — 1989. — № 2. — С. 84—87.
* Фурман Л. А. Глава 3. Гипохлорит натрия // Хлорсодержащие окислительно-отбеливающие и дезинфицирующие вещества. — М.: Химия, 1976. — С. 48—57.
* Эвентов В. Л., Андрианова М. Ю., Кукаева Е. А. Детоксикация и дезинфекция гипохлоритом натрия // Медицинская техника. — 1998. — № 6. — С. 36—39.
* Casson L., Bess J. Conversion to On-Site Sodium Hypochlorite Generation: Water and Wastewater Applications. — CRC Press, 2002. — 224 p. — ISBN 978-158716094-3.
* Chartier R. A. Bleaching Agents. Sodium Hypochlorite // Encyclopedia of Chemical Processing and Design: Volume 4 — Asphalt Emulsion to Blending / Edited by John J. McKetta, William A. Cunningham. — New York: Marcel Dekker, Inc, 1977. — Т. 4. — P. 434—437. — ISBN 0-824-72454-2.
* Ronco C., Mishkin G. J. Disinfection by Sodium Hypochlorite: Dialysis Applications. — Contributions to nephrology, vol. 154. — Karger Publishers, 2007. — 157 p. — ISBN 978-3-8055-8193-6.
* Rutala W. A., Weber D. J. Uses of Inorganic Hypochlorite (Bleach) in Health-Care Facilities (англ.) // Clinical Microbiology Reviews. — 1997. — Vol. 10, no. 4. — P. 597—610.
* Weisblatt J. Sodium Hypochlorite // Chemical Compounds / Project editor Charles B. Montney. — Thomson Gale, 2006. — P. 759—763. — ISBN 1-4144-0150-7.
* White’s Handbook of Chlorination and Alternative Disinfectants / Black & Veatch Corporation. — 5-th edition. — Hoboken: John Wiley & Sons, 2010. — P. 452—571. — ISBN 978-0-470-18098-3.

== Արտաքին հղումներ ==
# {{Cite web |title=Гипохлорит натрия и его применение |url=http://www.markopoolchem.ru/822.html |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615Esj6HU?url=http://www.markopoolchem.ru/822.html |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 16 |publisher=ООО «Макропул Кемиклс»}}
# {{Cite web |date=1997 |title=Sodium Hypochlorite |url=http://www.sdascience.org/docs/Sodium_Hypochlorite.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615Etij3f?url=http://www.aciscience.org/docs/Sodium_Hypochlorite.pdf |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 3 |publisher=[http://www.sdascience.org/ The Soap and Detergent Association] |lang=en |format=PDF}}
# {{Cite web |title=Sodium Hypochlorite REACH consortium |url=http://www.reachcentrum.eu/EN/consortium-management/consortia-under-reach/sodium-hypochlorite-reach-consortium.aspx |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615EuEDZH?url=http://www.reachcentrum.eu/EN/consortium-management/consortia-under-reach/sodium-hypochlorite-reach-consortium.aspx |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 12 |publisher=[http://www.reachcentrum.eu/ ReachCentrum] |lang=en}}
# {{Cite web |date=2008 |title=HPA Compendium of Chemical Hazards Sodium hypochlorite |url=http://www.hpa.org.uk/web/HPAwebFile/HPAweb_C/1194947394890 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/615Eukd0o?url=http://www.hpa.org.uk/web/HPAwebFile/HPAweb_C/1194947394890 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 20 |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 3 |publisher=[http://www.hpa.org.uk/ Health Protection Agency] |lang=en |format=PDF}}

[[Կատեգորիա:Հիպոքլորիտներ]]
[[Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ]]
[[Կատեգորիա:Վարակազերծիչ նյութեր]]