Դիտել Ներկում էջի վիքիկոդը

'''Ներկում''', [[մանվածք]]ին, գործվածքին, կաշվին, մորթուն, թղթին, [[պլաստմասսա]]ներին և այլ նյութերին [[լույս]]ի, շփման, ջրի, քրտինքի, [[օճառ]]ի, լվացող այլ միջոցների նկատմամբ կայուն գույն տալու գործողություն։ Նյութի [[մակերևույթ]]ի ծածկումը գունավոր և պինդ թաղանթ առաջացնող [[հեղուկ]]ներով կոչվում է ներկապատում։

== Ներկման պատմությունը ==
Ներկումը հայտնի էր դեռ հին [[դար]]երում։ Ներկման եղանակի ընտրությունը պայմանավորված է ներկվող նյութի և օգտագործվող ներկանյութի առանձնահատկություններով։ Թղթի զանգվածը ներկելու համար օգտագործում են [[պիգմենտ]]ներ, [[օքրա]], ուլտրամարին և հիմնային, թթվային, ուղղակի, ծծմբային, կուբային ներկանյութեր։ Պատրաստի [[թուղթ]]ը ներկում են ներկանյութի լուծույթում ընկղմելով կամ ներկող, սոսնձող և [[միներալ]] ([[բլանֆիքս]]) նյութերի խառնուրդի շերտով պատելով։ [[Կաշի]]ն ներկում են ժանտանյութային, թթվային, հիմնային, ուղղակի և կաշվի հատուկ ներկանյութերով կամ ներկապատում են սոսնձող և թաղանթ առաջացնող նյութերի հետ խառնված [[պիգմենտ]]ներով, մորթին օքսիդացնող, կուբային, թթվային, ժանտանյութային կամ մորթու հատուկ ներկանյութերով։ Պլաստմասսաները ներկելու համար ներկանյութն ավելացնում են մոնոմերին կամ պոլիմերացված զանգվածին՝ մամլումից առաջ։ Թափանցիկ և գունավոր պոլիմերներ ստանալու համար օգտագործում են ջերմակայունն լուծելի հիմնային ներկանյութեր։ Կիրառման ծավալով և նշանակությամբ առանձնապես կարևոր է մանրաթելերի, մանվածքի և գործվածքի ներկերը։

== Ներկման ձևերը ==
Օգտագործում են անընդհատ կամ պարբերաբար աշխատող ներկման ավազաններ, որոնք լցվում են ներկանյութի և օժանդակ նյութերի ջրային լուծույթով։ Ներկումը արագացնելու համար ավելացնում են հիդրոֆիլ օրգանական լուծիչներ կամ լուծույթը տաքացնում են։ Ներկումը կոչվում է ''հարթ'', եթե գործվածքը ներկում են մեկ [[գույն]]ով, և նախշավոր՝ մի քանի [[գույն]]ով։ Մանրաթելերի և գործվածքի ներկման համար օգտագործում են ուղղակի, ակտիվ, կուբային, ծծմբային, թթվային, ժանտանյութային, դիսպերսվող, անլուծելի միացություններ առաջացնող և այլ ներկանյութեր։ Ուղղակի ներկանյութերը (ազոներկանյութեր ևն) լուծելի են ջրում, օգտագործվում են [[թաղանթանյութ]]ային, պոլիմերային մանրաթելերը, [[մետաքս]]ը և [[բուրդ]]ը ներկելու համար և կպչում են մանրաթելին ջրածնական կապերով ու [[Վան-Դեր-Վալսյան ուժեր|Վան դեր Վալսյան ուժերով]]։ Լուծույթից մանրաթելին ներկանյութի անցումը արագացնելու և գույնի պայծառությունը մեծացնելու համար ավելացնում են (մինչև 20%) [[նատրիումի քլորիդ]] կամ [[Նատրիումի սուլֆատ|սուլֆատ]]։ Համասեռ գունավորում ստանալու համար ավելացնում են օրգանական լուծիչներ (էթանոլամիններ)։ Պարբերական ներկում իրականացնում են 70—90&nbsp;°C-ում։ Անընդհատ ներկման դեպքում գործվածքը թրջում են ներկանյութի լուծույթով 90—95&nbsp;°C-nւմ, ապա շոգեխաշում (1—1,5 գ) 102&nbsp;°C-ում։ Թաղանթանյութային, [[սպիտակուց]]ային և պոլիամիդային մանրաթելերը ներկում են ակտիվ ներկանյութերով։ Մանրաթելը կամ գործվածքը ծծեցնում են ներկող լուծույթով, ապա մշակում ալկալու (սովորաբար <math>NaHCO_3</math>) լուծույթով։ Ներկանյութը մանրաթելին է միանում քիմիական կապերով։ Կաբային (բազմացիկլային, ինդիգոակերպ) ներկանյութերը ջրում չեն լուծվում, այդ պատճառով վերականգնում են [[Նատրիումի սուլֆիտ|նատրիումի թթու սուլֆիտով]]։ Ստացված անգույն լեյկոմիացությունը լուծույթից ներծծեցնում են թաղանթանյութային մանրաթելերի մեջ, ապա օքսիդացնում օդի թթվածնով կամ այլ օքսիդիչով։ Մանրաթելի վրա ստացվում է գունավոր ներկանյութը։ Սառը ներկման դեպքում ներկանյութը սինթեզվում է հենց մանրաթելի վրա։ Մանրաթելը ծծեցնում են ազոտոլի հիմնային լուծույթով, ապա մշակում դիազոնիումի աղի լուծույթով։ Մանրաթելի վրա ընթացող քիմիական ռեակցիայի հետևանքով առաջանում է ներկանյութը։ Մանրաթելի վրա սինթեզում են նաև այլ գունակիր նյութեր (սև անիլին և այլն)։ Կատիոնային ներկանյութերը (ազոներկանյութեր, պոլիմեթինային ներկանյութեր) կայուն են և ներկում են պոլիակրիլանիտրիլային մանրաթելերը վառ գույներով։ Ամրանում են մանրաթելի վրա [[միջմոլեկուլային ուժեր]]ով և իոնական կապեր առաջացնելով։ Ներկումն իրականացնում են քացախաթթվային միջավայրում՝ [[նատրիումի սուլֆատ]]ի, ներկումն արագացնող և համասեռացնող նյութերի առկայությամբ։ Թթվային և ժանտանյութային (անտրաքինոնային և ազոներկանյութեր) ներկանյութերն օգտագործվում են [[սպիտակուց]]ային և պոլիամիդային մանրաթելերը ներկելու համար։ Ներկանյութը կպչում է մանրաթելին քիմիական կապերով և միջմոլեկուլային ուժերով։ Կարևոր ժանտանյութային ներկանյութեր են քրոմային ներկանյութերը, որոնք մանրաթելի մեջ ներծծեցնելուց հետո մշակում են [[Բիքրոմատներ|բիքրոմատի]] լուծույթով։ [[Քրոմ]]ը վերականգնվում է մինչև Cr (III) և ներկանյութի հետ առաջացնում գունավոր կոմպլեքսային միացություն։ Դիսպերսային ներկանյութերն օգտագործում են պոլիամիդային, պոլիէթերային, պոլիակրիլանիտրիլային և ացետատային մանրաթելերը ներկելու համար։ Դրանք ջրում քիչ են լուծվում, օգտագործվում են նրանց ջրային կախույթները։

{{ՀՍՀ|հատոր=8|էջ=249}}

[[Կատեգորիա:Ներկում]]