Դիտել Ուիլյամ Սթենլի Ջևոնս էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Գիտնական}}

'''Ուիլյամ Սթենլի Ջևոնս''' ({{lang-en|William Stanley Jevons}}, {{IPAc-en|ˈ|dʒ|ɛ|v|ən|z}}<ref>{{Cite web |last=Wells |first=J. C. |date=1977-12 |title=Daniel Jones, Everyman's English pronouncing dictionary. Fourteenth edition, extensively revised and edited by A. C. Gimson. (Pp. xxxii + 560. Dent, London; Dutton, New York; 1977.) |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-international-phonetic-association/article/abs/daniel-jones-everymans-english-pronouncing-dictionary-fourteenth-edition-extensively-revised-and-edited-by-a-c-gimson-pp-xxxii-560-dent-london-dutton-new-york-1977/781307B6D172A1F702EACF00A5DBB58F |accessdate=2022 թ․ ապրիլի 29 |pages=84–86 |language=en |doi=10.1017/S0025100300005697}}</ref>, {{ԱԾ}}), [[Անգլիացիներ|անգլիացի]] [[տնտեսագիտություն|տնտեսագետ]], [[տրամաբանություն|տրամաբանության]], [[փիլիսոփայություն|փիլիսոփայության]] և [[քաղաքատնտեսություն|քաղաքատնտեսության]] պրոֆեսոր, քաղաքատնտեսության մեջ մաթեմատիկական դպրոցի հիմնադիր<ref name=":0">{{Cite web |last=Fisher |first=Irving |authorlink=Իրվինգ Ֆիշեր |date=1892 |title=Mathematical Investigations in the Theory of Value and Prices, and Appreciation and Interest ''Appendix III. Mathematical Investigations in the Theory of Value and Prices'' |trans-title=Մաթեմատիկական հետազոտություններ արժեքի և գների տեսության և գնահատման և հետաքրքրության տեսության մեջ։ ''Հավելված III։ Մաթեմատիկական հետազոտությունները արժեքի և գների տեսության մեջ'' |url=https://books.google.am/books?id=PdsZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=editions:ISBN160206959X&hl=hy#v=onepage&q=The%2520Utility%2520and%2520History%2520of%2520Mathematical%2520Method%2520in%2520Economics%2520109&f=false |accessdate=2022 թ․ ապրիլի 29 |language=en}} / [https://books.google.com/books?id=zMNGyKoJxv8C&pg=PA109 109]</ref> և [[Սահմանային օգտակարության տեսություն|Նվազող սահմանային օգտակարության տեսության]] հիմնադիրներից մեկը։

[[Իրվինգ Ֆիշեր]]ը Ջևոնսի ''«Քաղաքատնտեսության ընդհանուր մաթեմատիկական տեսություն»'' գիրքն (1862) անվանել է տնտեսագիտության մեջ մաթեմատիկական մեթոդի սկիզբ<ref name=":0" />։ Այնտեղ հիմնավոր կերպով ներկայացված է, որ տնտեսագիտությունը որպես գիտություն, որը վերաբերում է քանակություններին, անպայմանորեն մաթեմատիկական է<ref>W. Stanley Jevons, 1871.''The Principles of Political Economy'', էջ 4.</ref>։ Դրանով նա բացատրել է արժեքի «վերջնական» (մարգինալ) օգտակարության տեսությունը։ Ջևոնսի աշխատանքը, ինչպես նաև [[Կառլ Մենգեր|Կ․ Մենգերի]] ([[Վիեննա]]յում, 1871թ.) և [[Լեոն Վալրաս|Լ․ Վալրասի]]  ([[Շվեյցարիա]]յում, 1874թ.) կատարած նմանատիպ հայտնագործությունները նշանավորել են տնտեսական մտքի պատմության նոր շրջանի բացումը։ Ջևոնսի ներդրումը [[Սահմանային օգտակարության տեսություն|տնտեսագիտության մարգինալ հեղափոխության]] մեջ 19-րդ դարի վերջին հաստատել է նրա համբավը որպես ժամանակի առաջատար քաղաքական տնտեսագետ և տրամաբան։

1863 թվականին ''«Ոսկու արժեքի խիստ անկումը»'' (''A Serious Fall in the Value of Gold․'') գրքում նույնպես, Ջևոնսը հիմնավորել է, որ ապրանքի լրացուցիչ միավորի օգտակարությունը կամ արժեքը սպառողի համար հակադարձ համեմատական է այդ արտադրանքի իր ունեցած միավորների քանակին, գոնե մինչև որոշ կրիտիկական քանակը։

Ջևոնսը հանրությանը հայտնի է ''«Ածխի հարցը»'' (1865) աշխատությամբ, որտեղ նա կենտրոնացել է Բրիտանիայի [[Ածուխ|ածխի]] պաշարների աստիճանական պակասելու վրա և նաև առաջ է քաշել այն տեսակետը, որ էներգարտադրության արդյունավետության բարձրացումը հանգեցնում է էներգիայի սպառման ավելի աճին, ոչ թե նվազմանը<ref name="jm">{{Cite book |last=Martínez-Alier |first=Juan |url=https://archive.org/details/ecologicaleconom0000mart |title=Ecological Economics: Energy, Environment and Society. |date=1987 |publisher=Basil Blackwell |isbn=978-0631171461 |location=Oxford |url-access=registration}}</ref><sup>-7f, 161f</sup> ։ Այս տեսակետն այսօր հայտնի է նրա անունով՝ [[Ջևոնսի պարադոքս]]։ Այս կոնկրետ աշխատանքի շնորհիվ Ջևոնսն այսօր համարվում է առաջին տնտեսագետը, ով մշակել է  տ[[Կանաչ տնտեսագիտություն|նտեսության «էկոլոգիական» հեռանկարը]]<ref name="jm" /><ref>{{Cite book |last=Georgescu-Roegen |first=Nicholas |url=https://archive.org/details/entropylawe00nich |title=The Entropy Law and the Economic Process. |date=1971 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674257801 |location=Cambridge, Massachusetts |pages=295f |format=Full book accessible at Scribd |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book |last=Boulding |first=Kenneth E. |url=https://archive.org/details/evolutionaryecon0000boul |title=Evolutionary Economics. |date=1981 |publisher=Sage Publications |isbn=978-0803916487 |location=Beverly Hills |pages=147 |url-access=registration}}</ref><sup>−2</sup>։

Տրամաբանության և գիտական մեթոդների վերաբերյալ նրա աշխատություններից ամենակարևորն է ''«Գիտության սկզբունքները»'' (1874)<ref>Jevons, William Stanley, ''The Principles of Science: A Treatise on Logic and Scientific Method'', Macmillan & Co., London, 1874, 2nd ed. 1877, 3rd ed. 1879. Reprinted with a foreword by ''Ernst Nagel'', Dover Publications, New York, 1958.</ref>, ինչպես նաև ''«Քաղաքատնտեսության տեսությունը»'' (1871) և ''«Պետությունն աշխատանքի նկատմամբ»'' (1882)։ Նրա գյուտերից էր մեխանիկական համակարգիչը՝ տրամաբանական դաշնամուրը (logic piano):

== Կենսագրություն ==
Ջևոնսը ծնվել է [[Լիվերպուլ]]ում (Լանկաշիր, Անգլիա)։ Նրա հայրը՝ Թոմաս Ջևոնսը, երկաթի վաճառական էր, ով գրում էր նաև իրավական և տնտեսական թեմաների մասին գրքեր։ Նրա մայրը՝ գրող Մերի Էն Ջևոնսը, դուստրն էր բանկիր, [[Միացյալ Թագավորության խորհրդարան|խորհրդարանի անդամ]] Ուիլյամ Ռոսկոյի։

=== Կրթություն ===
Ջևոնսին տասնհինգ տարեկանում ուղարկել են Լոնդոն՝ Համալսարանական քոլեջի դպրոց հաճախելու։ Մոտավորապես այս ժամանակահատվածում էլ նրա մոտ ձևավորել է այն համոզմունքը, որ որպես մտածող կարող է կարևոր ձեռքբերումներ ունենալ։ 1853 թվականի վերջերին, երկու տարի համալսարանական քոլեջում սովորելուց հետո, որտեղ իր սիրելի առարկաներն էին [[քիմիա]]ն և [[բուսաբանություն]]ը, նրան առաջարկել են աշխատանք [[Ավստրալիա]]յի [[Ավստրալիայի Թագավորական դրամահատարան|Թագավորական դրամահատարանում]]՝ որպես մետաղագործության փորձագետ։ Մեծ Բրիտանիան լքելու գաղափարը տհաճ էր, բայց 1847 թվականին նրա հոր ֆիրմայի ձախողման և դրամական դժվարություններ հետևանքով, նա ընդունել է այդ պաշտոնի առաջարկը։

Ջևոնսը Մեծ Բրիտանիայից մեկնել է Սիդնեյ 1854 թվականի հունիսին՝ [[Ավստրալիայի Թագավորական դրամահատարան|դրամահատարանում]] որպես փորձագետ աշխատելու։ Ջևոնսն ապրել է իր գործընկերոջ և նրա կնոջ հետ Սիդնեյի ([[Նոր Հարավային Ուելս (նահանգ)|Նոր Հարավային Ուելս նահանգ)]] տարբեր արվարձաններում, նախքան Անգլիա վերադառնալը։ Իր ընտանիքին ուղղված նամակներում նա նկարագրել է իր կյանքը, [[Լուսանկարչություն|լուսանկարել]] և կազմել Սիդնեյի սոցիալական քարտեզը։ Ջևոնսը հինգ տարի անց Անգլիա է վերադարձել Ամերիկայով<ref>William Stanley Jevons, Letters and Journal [1886] (viewed 3 September 2016), [https://oll.libertyfund.org/titles/jevons-letters-and-journal#lf1357_head_007 Letters and Journal] ; Scan Journal, [http://scan.net.au/scan/journal/display.php?journal_id=62 The Utilitarian Photographer] ; WM Jevons Album, Rylands Collection, University of Manchester.</ref>։

Նա հրաժարվել է իր նշանակումից և 1859 թվականի աշնանը կրկին ընդունվել [[Լոնդոնի համալսարանական քոլեջ]] որպես ուսանող։ Նրան շնորհվել է [[Լոնդոնի համալսարան]]ի մագիստրոսի կոչում։

=== Գործունեություն ===
Լոնդոնի համալսարանի մագիստոսի կոչումը ստանալուց հետո Ջևոնսն իր հիմնական ուշադրությունը հատկացրել է [[Քաղաքատնտեսություն|քաղաքատնտեսությանը]], սակայն բնագիտական առարկաների նկատմամբ նրա հետաքրքրությունը չի մարել․ իր կյանքի ընթացքում նա շարունակել է երբեմն-երբեմն գրել է [[Բնագիտություն|բնագիտական]] թեմաներով հոդվածներ, և ֆիզիկական գիտությունների մասին նրա գիտելիքները մեծապես նպաստել են նրա գլխավոր՝ «Գիտության սկզբունքները» (''The Principles of Science'') տրամաբանական աշխատության հաջողությանը։ Իր մագիստրոսի կոչումը ստանալուց շատ չանցած Ջևոնսը դասավանդող պաշտոն է ստացել [[Մանչեստր|Մանչեսթերի]] Օուենս քոլեջում։ 1866 թվականին նա ընտրվել է Օուենս քոլեջի [[Փիլիսոփայական տրամաբանություն|տրամաբանության]], [[Մտքի փիլիսոփայություն|հոգեբանական]] և [[Էթիկա|բարոյական]] փիլիսոփայության պրոֆեսոր և Բրիտանական տնտեսական վերլուծական Քոբդեն կենտրոնի (Cobden Center) քաղաքական տնտեսության պրոֆեսոր<ref>Keynes, John Neville (1911). "Jevons, William Stanley". In Chisholm, Hugh (ed.). ''Encyclopædia Britannica''. Vol. 15 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 361–362.</ref>։

1862 թվականին Ջևոնսը Բրիտանական ասոցիացիային է ներկայացրել իր երկու հակիրճ թեզիսները․ առաջինը՝ «Քաղաքատնտեսության ընդհանուր մաթեմատիկական տեսության մասին» թեզիսը, որում ներկայացրել է իր ապագա՝ «Քաղաքատնտեսության տեսություն» գրքի հիմնական բովանդակությունը սեղմ և նույնիսկ առանց բանաձևերի և գրաֆիկների։ Մյուսը՝ սեզոնային տատանումների ուսումնասիրման վիճակագրական մեթոդների մասին հոդված էր։ Այս երկու թեզիսները մեծ հաջողություն չեն ունեցել։ Նրան շատ ավելի ճանաչում են բերել նրա գործնական հարցերի վերաբերյալ աշխատանքները, որոնք նվիրված են ոսկու գնին (1863) և «ածխի հարցին» (1865)։ Վերջինը նվիրված էր ապագայում [[Անգլիա]]յի ածխի պաշարների նվազման հետ կապված խնդիրներին։

1863 - 1876 թվականներին Ջևոնսը դասավանդել է Մանչեսթերում, իսկ 1876 - 1880 թվականներին՝ Լոնդոնի համալսարանական քոլեջում։ Համապատասխանաբար 1871 և 1874 թվականներին լույս են տեսել նրա ամենահայտնի գրքերը՝ «Քաղաքական տնտեսության տեսությունը» և «Գիտության սկզբունքները՝ տրակտատ տրամաբանության և գիտական մեթոդի մասին»։

Ջևոնսն իր ժամանակի ամենաբազմակողմանի տնտեսագետներից մեկն էր. նրան հավասարապես հետաքրքրել են տնտեսագիտության տեսական խնդիրները, կիրառական վերլուծությունները (օրինակ՝ [[Ածուխ|ածխի]] և [[Ոսկու շուկաներ|ոսկու]] շուկաները), վիճակագրական հետազոտությունները։ Ջևոնսը մեծ ներդրում է ունեցել ինդեքսների տեսության մշակման մեջ, ինչպես նաև փորձել է ստեղծել տնտեսական ցիկլի տեսություն՝ հիմնված արեգակնային ակտիվության պարբերականության վրա, և գիտության տրամաբանության և մեթոդաբանության հարցերի վրա։ Այստեղ Ջևոնսը ցույց է տվել անսովոր լայն մտահորիզոն, որը դուրս էր գալիս տնտեսագիտության շրջանակներից։ Այդպիսով դրել է ժամանակակից տրամաբանության հիմքերը։ Հետաքրքրական է, որ նրա տրակտատում, նույնիսկ, տեղ չեն գտել տնտեսագիտական տեսության մեթոդաբանական խնդիրները։

Թեև Ջևոնսը հատուկ աշխատություններ չի թողել տնտեսական մտքի պատմության վերաբերյալ, նա գրել է  անցյալի և ներկայի տարբեր հեղինակների կողմից [[Սահմանային օգտակարության տեսություն|Մարգինալ օգտակարության մաթեմատիկական տեսության]] պատմական զարգացման նկարագրությունը՝ իր ժամանակի առավել մանրամասն նկարագրությունը (իր նախորդների և ժամանակակիցների համեմատ առավել նշանակալի նկարագրությունը)։

Ջևոնսը տնտեսական մտքի պատմության մեջ մտել է հիմնականում որպես «Քաղաքատնտեսության տեսություն» գրքի հեղինակ, որը, [[Կառլ Մենգեր|Մենգերի]] և [[Լեոն Վալրաս|Վալրասի]] հիմնական աշխատությունների հետ միաժամանակ հրապարակումով, նշանավորել է [[Մարժինալիզմ|մարժինալիստական հեղափոխության]] սկիզբը։

Նախաբանում Ջևոնսը ձևակերպել է իր հայտնի թեզը, որ «մեր գիտությունը պետք է մաթեմատիկական լինի, թեկուզ միայն այն պատճառով, որ այն գործ ունի մեծությունների հետ»։ Թեև տնտեսական կախվածությունները կարելի է նկարագրել բառերով, մաթեմատիկական լեզուն ավելի ճշգրիտ է և ավելի հեշտ ընկալելի։ Որպեսզի տնտեսագիտությունը իսկապես ճշգրիտ դառնա, այն վիճակագրական տվյալների ընդլայնման և բարելավման կարիք է զգում․ այն տվյալների, որոնք հնարավորություն կտան բանաձևերին տալ քանակական որոշակիություն։ Ջևոնսն իր սեփական տեսությունը բնութագրում է որպես «օգտակարության և սեփական շահի մեխանիզմ»։

== Օգտակարության տեսություն ==
{{Հիմնական|Սահմանային օգտակարության տեսություն}}

[[Պատկեր:William_Stanley_Jevons.jpg|ձախից|մինի|Ուիլյամ Սթենլի Ջևոնսի դիմանկարը 42 տարեկանում]]

[[Սահմանային օգտակարության տեսություն|Օգտակարության տեսությունը]], որը դարձել է նրա քաղաքատնտեսության ընդհանուր տեսության առանցքը, գործնականում ձևակերպվել է 1860 թվականին գրված նամակում։ Եվ նմաններին փոխարինելու նրա տրամաբանական սկզբունքների ծիլերը կարելի է գտնել այն տեսակետում, որը նա առաջադրել է 1861 թվականին գրված մեկ այլ նամակում, որ «փիլիսոփայությունը պետք է բաղկացած լինի բացառապես իրերի նմանության մատնանշումից»։ Վերը նշված օգտակարության տեսությունն ''(որ տնտեսագիտությունն ըստ էության մաթեմատիկական գիտություն է, և որ ապրանքի օգտակարության աստիճանը անընդհատ մաթեմատիկական ֆունկցիա է՝ կախված առկա ապրանքի որոշակի քանակից և ենթադրյալ գործոններից)'' ավելի հստակորեն ձևակերպվել է «Քաղաքատնտեսության ընդհանուր մաթեմատիկական տեսություն» թեմայով աշխատությունում, որը գրվել է 1862 թվականին, Բրիտանական ասոցիացիայի համար։ Այս աշխատությունը, ըստ երևույթին, մեծ ուշադրություն չի գրավել ոչ 1862 թվականին, ոչ էլ չորս տարի անց, երբ այն հրապարակվել է ամսագրում (''Journal of Statistical Society'')։ Եվ միայն 1871 թվականին է այն նկատվել, երբ հայտնվել է «Քաղաքատնտեսության տեսություն» գիրքը, որտեղ Ջևոնսն իր ուսմունքները լիովին հստակորեն շարադրել է{{sfn|Keynes|1911|p=361}}։

Միայն այս աշխատության հրապարակումից հետո Ջևոնսը ծանոթացավ ավելի վաղ գրողների, մասնավորապես՝ Անտուան Օգյուստին Կուրնոյի և [[Հերման Հայնրիխ Գոսսեն|Հ.Հ. Գոսսենի]] կողմից քաղաքատնտեսության մեջ մաթեմատիկայի կիրառություններին։ 1870 թվականին Ջևոնսից անկախ նշակել են ''Օգտակարության տեսությունը'' [[Կառլ Մենգեր|Կարլ Մենգերը]] ([[Ավստրիական դպրոց|Ավստրիայում]]) և [[Լեոն Վալրաս]]ը (Շվեյցարիայում)։ Ինչ վերաբերում է փոխանակման արժեքի և վերջնական (կամ սահմանային) օգտակարության միջև կապի հայտնաբերմանը, ապա առաջնահերթությունը պատկանում է [[Հերման Հայնրիխ Գոսսեն|Գոսսենին]], բայց դա ոչ մի կերպ չի նվազեցնում բրիտանական տնտեսագիտության մեջ Ջևոնսի ներդրումն իր նոր բացահայտմամբ, և այն ձևով, որով նա, ի վերջո, ստիպեց դա նկատել։ Նա երբեմն արտահայվել է ոչ մասնագիտորեն, օրինակ, արված «Քաղաքատնտեսության տեսություն» գրքի սկզբում, արված հայտարարությունը, թե արժեքը լիովին կախված է օգտակարությունից, սխալ մեկնաբանության է ենթարկվել։ Սակայն շեշտադրումների որոշակի չափազանցությունը ներվելի է, երբ գրողը ձգտում է գրավել անտարբեր հասարակության ուշադրությունը{{sfn|Keynes|1911|p=361}}։ Դա [[Մարժինալիզմ|Նեոդասական հեղափոխության]] սկիզբն էր, որը վերաձևելու էր տնտեսագիտությունը։

Ջևոնսը հստակ չի տարանջատել [[Օրդինալ օգտակարություն|օրդինալ]] (ordinal) և [[Կարդինալ օգտակարություն|կարդինալ]] (Cardinal) օգտակարության հասկացությունները։ Կարդինալ օգտակարությունը թույլ է տալիս վիճարկել օգտակարության  հարաբերական մեծությունը, մինչդեռ սովորական օգտակարությունը միայն ենթադրում է, որ ապրանքները կարող են համեմատվել և դասակարգվել ըստ այն ապրանքների, որոնք առավելագույն օգտակարություն են ապահովում։ Թեև  օրդինալ կամ կորդինալ օգտակարությունների միջև բանավեճից առաջ, Ջևոնսի մաթեմատիկան պահանջում էր կարդինալ օգտակար ֆունկցիաներ կիրառել։ Օրինակ, «Քաղաքատնտեսության տեսություն», Գլուխ II-ի «Տնտեսական մեծությունների չափումների տեսություն» ենթաբաժնում, Ջևոնսը պնդում է, որ «Նախ, հաճույքն ու ցավը պետք է չափվեն նույն սանդղակով. և, հետևաբար, ունենալով նույն չափերը, լինելով նույն տեսակի մեծություններ, կարելի է դրանք գումարել և հանել…»: Ինչ վերաբերում է չափմանը, ապա գումարումն ու հանումը պահանջում են կարդինալություն, ինչպես և Ջևոնսի կողմից ինտեգրալ հաշվարկի խիստ օգտագործումը։ Ընդ որում, կարդինալությունը չի ենթադրում պարզ չափելիություն, որին Ջևոնսը չէր հավատում։

== Գործնական տնտեսագիտություն ==
[[Պատկեր:Jevons_-_Principles_of_economics,_1905_-_5157364.tif|մինի|''Տնտեսագիտության սկզբունքներ,'' 1905]]
Այնուամենայնիվ, Ջևոնսն առաջին անգամ ընդհանուր ճանաչում ստացել է ոչ թե որպես տնտեսագիտության հիմնարար տվյալների հետ առնչվող տեսաբան, այլ որպես գործնական տնտեսագիտության խնդիրների մասին գրող։ ''«Ոսկու արժեքի խիստ անկումը»'' (1863) և ''«Ածխի հարցը»'' (1865 թ.) գրքերով նա գրավել է առաջին հորիզոնականը՝ որպես կիրառական տնտեսագիտության և վիճակագրության գրող։ Այդպիսով, նա կհիշվեր որպես 19-րդ դարի առաջատար տնտեսագետներից մեկը, եթե նույնիսկ նրա ''«Քաղաքտնտեսության տեսություն»'' գիրքը երբեք չգրվեր։

Ջևոնսի տնտեսագիտական աշխատություններից ''«Փողը և փոխանակման մեխանիզմը»'' (1875), գրված է ավելի շատ հանրամատչելի և պատմողական, քան տեսական ոճով։ ''«Քաղաքատնտեսության այբբենարան»'' (1878), ''«Պետությունը աշխատանքի առնչությամբ»'' (1882) և նրա մահից հետո հրատարակված երկու աշխատությունները՝ ''«Սոցիալական բարեփոխումների մեթոդներ»'' և ''«Հետազոտություններ արժույթի և ֆինանսների ոլորտում»'', պարունակում են փաստաթղթեր, որոնք առանձին էին հրապարակվել նրա կենդանության օրոք։ Վերջին անունով հատորը պարունակում է Ջևոնսի ենթադրությունները առևտրային ճգնաժամերի և [[Արևաբծեր|արևային բծերի]] միջև կապի վերաբերյալ։ Նա իր մահից առաջ զբաղվել էր տնտեսագիտության վերաբերյալ մեծ տրակտատի պատրաստմամբ և կազմել էր բովանդակության աղյուսակ և լրացրել որոշ գլուխներ և գլուխների մասեր։ Այս հատվածը հրատարակվել է 1905 թվականին ''«Տնտեսագիտության սկզբունքները. հասարակության արդյունաբերական մեխանիզմի մասին տրակտատի հատված»'' վերնագրով և այլ հոդվածներ{{sfn|Keynes|1911|p=361}}։

=== «Ածխի հարցը» ===
«Ածխի հարցը» գրքում Ջևոնսն անդրադարձել է էներգիայի պաշարների սպառման վերաբերյալ մի շարք հասկացությունների, անդրադարձել [[Նավթարդյունաբերություն|նավթի արդյունահանման]] գագաթնակետին հասած թեմային։ Օրինակ, Ջևոնսը բացատրել է, որ էներգաարդյունավետության բարելավումը սովորաբար նվազեցնում է էներգիայի ծախսերը և դրանով իսկ ավելացնում է էներգիայի օգտագործումը, այլ ոչ թե նվազեցնում։  Այս էֆեկտն այժմ հայտնի է որպես ''Ջևոնսի պարադոքս''։ Ածխի հարցը շարունակում է լինել ռեսուրսների սպառման տեսության պարադիգմատիկ ուսումնասիրություն։ Ջևոնսի որդին՝ Հ. Սթենլի Ջևոնսը, 1915 թվականին հրապարակել է 800 էջանոց հետագա ուսումնասիրությունը, որտեղ մանրամասնորեն քննարկվում են տեսականորեն սահմանափակ ռեսուրսի վերականգնվող պաշարների գնահատման դժվարությունները<ref>Jevons, H. Stanley Jevons, (1915) ''The British Coal Trade''. London: Kegan Paul, Trench and Trübner; (complete text available at Google Books) see especially pp. 718 ff.</ref>։

=== Բիզնես ցիկլեր և արևային բծեր ===
1875 թվականին, «Գիտության զարգացման բրիտանական ասոցիացիայի» հանդիպման ժամանակ Ջևոնսը հանդես է եկել «''Եգիպտացորենի գնի վրա արևային բծերի շրջանի ազդեցությունը»'' հոդվածով։ Սա գրավել է ԶԼՄ-ների ուշադրությունը և հանգեցրել է ''արևային բիծ'' հասկացության ստեղծմանը՝ որպես տարբեր ցիկլային իրադարձությունների և արևային բծերի միջև կապի մասին պնդումները հիմնավորող հասկացություն։ Ավելի ուշ՝ «''Առևտրային ճգնաժամեր և արևային բծեր»''<ref>Jevons, William Stanley (14 November 1878). "Commercial crises and sun-spots", [[Nature (journal)|Nature]] xix, pp. 33–37.</ref> աշխատության մեջ, Ջևոնսը վերլուծել է բիզնես ցիկլերը՝ առաջարկելով, որ տնտեսության ճգնաժամերը կարող են պատահական իրադարձություններ չլինել, այլ կարող են հիմնված լինել նկատելի նախնական պատճառների վրա։ Հայեցակարգը պարզաբանելու համար նա ներկայացրել է վիճակագրական հետազոտություն, որով ցույց է տվել [[բիզնես ցիկլ]]երի և արևային բծերի միջև կապը։ Նրա հիմնավորումն այն էր, որ արևային բծերը ազդում են եղանակի վրա, ինչը, իր հերթին, ազդում է բերքի վրա։ Այնուհետև կարելի է ակնկալել, որ բերքի փոփոխությունները կհանգեցնեն տնտեսական փոփոխությունների։ Հետագա ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ արևոտ եղանակը փոքր, բայց զգալի դրական ազդեցություն է ունենում արժեթղթերի եկամտաբերության վրա՝ հավանաբար առևտրականների տրամադրության վրա դրա ազդեցության պատճառով<ref>Hirshleifer, David and Tyler Shumway (2003). "Good day sunshine: stock returns and the weather", ''Journal of Finance'' 58 (3), pp. 1009–32.</ref>։

== Տրամաբանական աշխատություններ և սարքեր ==
=== Տրամաբանական դաշնամուր ===
[[Պատկեր:William_Stanley_Jevons_Logic_Piano.jpg|աջից|մինի|341x341փքս|Ջևոնսի տրամաբանական դաշնամուրը Սիդնեյի Ուժային կայանների (Powerhouse) թանգարանում, 2006]]1864 թվականին Ջևոնսը հրատարակել է ''«Մաքուր տրամաբանություն կամ քանակից զատ որակի տրամաբանությունը»,'' որում հակադրվել է Բուլի տրամաբանությանը․ այն հիմնված էր [[Ջորջ Բուլ|Բուլի]] [[Աքսիոմատիկ մեթոդ|տրամաբանության համակարգի]] վրա, բայց առանց այդ համակարգի [[Բուլյան հանրահաշիվ|մաթեմատիկական]] ձևի, որը նա համարում էր կեղծ։ Որից անմիջապես հետո՝ հաջորդող տարիներին նա զգալի ուշադրություն է հատկացրել տրամաբանական մեքենայի կառուցմանը, որը ներկայացրել է [[Լոնդոնի թագավորական ընկերություն|Լոնդոնի թագավորական ընկերությանը]], 1870 թվականին, որով ցույց է տվել, որ տրված ցանկացած բազմությունից կարելի է [[Մտահանգում|տրամաբանական եզրահանգումներ]] ստանալ մեխանիկորեն։

1866 թվականին է նրա գլխում հայտնվել այն, ինչը նա անվանել է ողջ դատողության մեծ և համընդհանուր սկզբունք. և 1869 թվականին նա հրատարակել է այս հիմնարար դոկտրինի էսքիզը ''«Նմաների փոխարինումը»'' վերնագրով գրքում<ref name=":02">{{Cite book |last=Jevons |first=William Stanley |url=https://archive.org/details/substitutionsim02jevogoog |title=The Substitution of Similars: The True Principle of Reasoning, Derived from a Modification of Aristotle's Dictum |date=1869 |publisher=Macmillan |page=[https://archive.org/details/substitutionsim02jevogoog/page/n67 55] |language=en |quote=logical abacus. |archive-url=https://archive.org/details/substitutionofsi00jevorich |archive-date=2008 թ․ հուլիսի 15 |url-status=live}}</ref>։ Նա այս սկզբունքը ձևակերպել է ամենապարզ ձևով՝ ասելով. «Ինչը ճշմարիտ է առարկայի համար, ճշմարիտ է իր նմանի համար» (Whatever is true of a thing is true of its like), և նա մանրամասնորեն մշակել է դրա տարբեր կիրառությունները, ներառելով ''տրամաբանական աբակուսը'' (հակադրվելով [[Աբակ (տախտակ)|աբակուսի տրամաբանությանը]])<ref name=":1">{{Cite web |title=Mathematical Treasure: Jevon's Pure Logic & Logic Piano {{!}} Mathematical Association of America |url=https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/mathematical-treasure-jevons-pure-logic-logic-piano |accessdate=2022 թ․ մայիսի 1 |website=www.maa.org |archive-date=2022-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220501225900/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/mathematical-treasure-jevons-pure-logic-logic-piano |url-status=dead }}</ref> և դաշնամուրը՝ նախագծել է ''տրամաբանական դաշնամուր'' («Logic Piano»)<ref>{{Cite book |last=Maxfield |first=Clive |url=https://books.google.com/books?id=eQP-0_ZQxdsC&q=%22logic+piano%22&pg=PA359 |title=Designus Maximus Unleashed! |date=1998 |publisher=Newnes |isbn=9780750690898 |pages=359 |language=en}}</ref>։ Դա մեխանիկական [[համակարգիչ]] էր՝ տրամաբանական [[մտահանգում]]ներ անելու համար, որը նա նախագծել և կառուցել է 1866 թվականին։ Այդպես է անվանել դաշնամուրի ստեղնաշարի նմանությունից ելնելով<ref>In ''The substitution of similars'', he gives a description of his "[[logical abacus]]" on pp. 55ff, which "is extracted from the Proceedings of the Society for 3d April, 1866, p. 161."</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=kxI6AQAAMAAJ&q=logical+abacus&pg=PA161 |title=Proceedings of the Manchester Literary and Philosophical Society |date=1866 |pages=161 |language=en}}</ref>։ Այս սարքի միջոցով կոնցեպտուալ տրամաբանական նախադասություններ կարող էին մուտքագրվել ստեղների միջոցով։

=== «Գիտության սկզբունքներ» գիրք ===
Հաջորդ տարում լույս է տեսել «Տրամաբանության տարրական դասերը» գիրքը, որը շուտով դարձել է տրամաբանության ամենաընթերցվող տարրական դասագիրքն անգլերենով։ Միևնույն ժամանակ նա զբաղվել է մի շատ ավելի կարևոր տրամաբանական աշխատությամբ, որը լույս է տեսել 1874 թվականին «Գիտության սկզբունքներ» վերնագրով։ Այս աշխատության մեջ Ջևոնսը ներկայացրել է․

* մաքուր տրամաբանության և նմանատիպերի փոխարինման վերաբերյալ իր նախկին աշխատությունների էությունը
* արտահայտել և զարգացրել է այն տեսակետը, որ [[Մակածություն|ինդուկցիան]] պարզապես [[դեդուկցիա]]յի հակադարձ կիրառությունն է
* խիստ պարզորոշ ներկայացրել է [[Հավանականություն|հավանականության]] ընդհանուր տեսությունը և հավանականության և ինդուկցիայի միջև կապը. 
* տարբեր բնական գիտությունների մասին նրա գիտելիքները նրան հնարավորություն են տվել բոլոր դեպքերում մեղմել տրամաբանական ուսմունքի վերացական բնույթը կոնկրետ գիտական պատկերավոր միջոցներով, որոնք հաճախ մշակված էին ամենայն մանրակրկիտությամբ{{sfn|Keynes|1911|pp=361–362}}։

Օրինակ կարող է ծառայել [[Գաղտնագրություն|կրիպտոգրաֆիայում]] միակողմանի ֆունկցիաների (One-way function) օգտագործման մասին նրա դատողությունը, ներառյալ  ամբողջ թվերի ֆակտորիզացիայի (integer factorization) խնդրի վերաբերյալ դիտողությունները, որը նախանշում էր դրա օգտագործումը [[Հանրային բանալիով գաղտնագրություն|հանրային բանալիների գաղտնագրության]] մեջ։ Ջևոնսի ինդուկցիայի ընդհանուր տեսությունը Վիլիամ Վյուվելի կողմից նկարագրված և [[Ջոն Ստյուարտ Միլ]]ի կողմից քննադատված տեսության վերածնունդն էր. բայց այն ներկայացվել է նոր ձևով և զերծ էր որոշ ոչ էական լրացումներից, որոնցով Վյուվելի տեսությունը խոցելի էր դարձնում քննադատության համար։

''Գիտության սկզբունքներ'' աշխատությունն ընդհանուր առմամբ ամենանշանավոր ներդրումներից մեկն է տրամաբանական տեսության մեջ, որը հայտնվել է Մեծ Բրիտանիայում 19-րդ դարում։ «Չնայած ''Գիտության սկզբունքները'' գիրքն ավելի պակաս գրավիչ է, քան [[Ջոն Ստյուարտ Միլ|Միլի]] ''Տրամաբանության համակարգը'', բայց այն գիրք է, որը շատ ավելի մոտ է գիտական պրակտիկայի փաստերին»<ref name="Jevons 19602">"Jevons, William Stanley", in ''The Concise Encyclopedia of Western Philosophy and Philosophers'' (1960), New York: Hawthorn.</ref>։ Նրա ''Studies in Deductive Logic-ը'', որը հիմնականում բաղկացած է ուսանողների օգտագործման համար նախատեսված վարժություններից և խնդիրներից, լույս է տեսել 1880 թվականին։ 1877 թվականին և հաջորդ տարիներին Ջևոնսը Միլի մասին մի քանի հոդվածներ է գրել Contemporary Review-ում, որոնք նա մտադիր էր լրացնել հետագա հոդվածներով, և ի վերջո հրատարակել հատորով որպես Միլի փիլիսոփայության քննադատություն։ Այս հոդվածները և մեկ այլ հոդված վերահրատարակվել են Ջևոնսի մահից հետո, նրա ավելի վաղ տրամաբանական տրակտատների հետ մեկտեղ՝ «''Մաքուր տրամաբանություն և այլ երկրորդական աշխատություններ»'' վերնագրով<ref>{{Cite book |author=William Stanley Jevons |url=https://archive.org/details/purelogicandothe00jevouoft |title=Pure logic and other minor works |publisher=MacMillan |year=1890 |editor1=Robert Adamson |location=London |editor2=Harriet A. Jevons}}</ref>։ Միլի հասցեին հնչող քննադատությունները պարունակում են շատ խելացի է և համոզիչ մտքեր, բայց ընդհանուր առմամբ դրանք չեն կարող Ջևոնսի մյուս ստեղծագործությունների հետ հավասար դասվել։ Նրա ուժը ոչ թե որպես քննադատի, այլ յուրահատուկ մտածողի ուժի մեջ էր. և նրան կհիշեն որպես տրամաբան, տնտեսագետ և վիճակագիր իր կառուցողական աշխատանքով{{sfn|Keynes|1911|p=362}}։

==== Ջևոնսի թիվ ====
Ջևոնսն իր 1874 թվականին գրած «Գիտության սկզբունքներ» գրքում գրել է․ «Կարո՞ղ է ընթերցողն ասել, թե ո՞ր երկու թվերի բազմապատկումից կստացվի <math>8,616,460,799</math> թիվը։ Ես քիչ հավանական եմ համարում, որ ինձնից բացի որևէ մեկը երբևէ իմանա»<ref>[https://archive.org/stream/principlesofscie00jevorich#page/n165/mode/2up ''Principles of Science''], Macmillan & Co., 1874, p. 141.</ref>։ Այդ թիվը հայտնի է որպես Ջևոնսի թիվ և այն ֆակտորիզացրել է Չարլզ Ջ. Բասկը 1889 թվականին<ref>{{Cite journal |last1=Busk |first1=Charles J. |year=1889 |title=To Find the Factors of any Proposed Number |url=https://archive.org/stream/naturejournal39londuoft#page/412/mode/2up |journal=Nature |volume=39 |issue=1009 |pages=413–415 |bibcode=1889Natur..39..413B |doi=10.1038/039413c0 |s2cid=4084336}}</ref>, Դերիկ Նորման Լեմերը 1903 թվականին<ref>Lehmer, D.N., [https://projecteuclid.org/euclid.bams/1183419373 "A Theorem in the Theory of Numbers"], read before the San Francisco Section of the American Mathematical Society, 19 December 1903.</ref>, իսկ ավելի ուշ՝ Սոլոմոն Վ․ Գոլոմբը գրպանի հաշվիչի վրա<ref>Golomb, Solomon. "On Factoring Jevons' Number", ''Cryptologia'', vol. XX, no. 3, July 1996, pp. 243–44.</ref><ref>{{MathWorld|JevonsNumber|Jevons' Number}}</ref>։ Դա երկու [[Պարզ թիվ|պարզ թվերի]] արտադրյալն է։

<blockquote><math>89681</math> <math>*</math> <math>96079</math> <math>=</math> <math>8,616,460,799</math></blockquote>

== Երկրաչափություն ==
Ջևոնսի ժամանակակիցներից մեկը՝ [[Հերման Հելմհոլց|Հերման ֆոն Հելմհոլցը]], ով հետաքրքրված էր [[Ոչ էվկլիդեսյան երկրաչափություն|ոչ Էվկլիդեսյան երկրաչափությամբ]]<ref>{{Cite book |last=Richards |first=Joan |author-link=Joan L. Richards |url=https://archive.org/details/mathematicalvisi0000rich |title=Mathematical Visions: The Pursuit of Geometry in Victorian England |publisher=Academic Press |year=1988 |page=[https://archive.org/details/mathematicalvisi0000rich/page/77 77]}}</ref>, խոսել է երկչափ արարածների երկու խմբի մասին, որոնցից մի խումբն ապրում է [[Հարթություն|հարթության]], իսկ մյուսը՝ [[Գունդ|գնդի]] մակերևույթի վրա։ Նա պնդում էր, որ քանի որ այս արարածներն ընկած են [[Երկչափ տարածություն|երկչափ տարածության]] վրա, նրանք կզարգացնեն [[Էվկլիդեսյան երկրաչափություն|էվկլիդեսյան երկրաչափության]] հարթ տարբերակը, բայց քանի որ այս մակերեսների բնույթը տարբեր է, նրանք կհանգեցնեն այս երկրաչափության իրարից շատ տարբեր տարբերակների։ Այնուհետև, նա այս փաստարկը տարածել է [[Եռաչափ տարածություն|եռաչափ տարածության]] վրա՝ նշելով, որ դա առաջացնում է տարածական ընկալման և մաթեմատիկական ճշմարտության փոխհարաբերության հիմնարար հարցեր<ref>Helmholtz ''Axioms of Geometry''</ref><ref>{{Cite book |last=Richards |first=Joan |url=https://archive.org/details/mathematicalvisi0000rich |title=Mathematical Visions: The Pursuit of Geometry in Victorian England |publisher=Academic Press |year=1988 |page=[https://archive.org/details/mathematicalvisi0000rich/page/78 78]}}</ref><ref>{{Cite book |last=Richards |first=Joan |url=https://archive.org/details/mathematicalvisi0000rich |title=Mathematical Visions: The Pursuit of Geometry in Victorian England |publisher=Academic Press |year=1988 |page=[https://archive.org/details/mathematicalvisi0000rich/page/84 84]}}</ref>։

== Գիտության մեջ ներդրում ==
Ջևոնսը [[Տնտեսագիտություն|տնտեսագիտության]] հիմնական խնդիրը տեսնում էր [[Սպառում|բնակչության սպառման]] ուսումնասիրության մեջ, որի հիմնական օրենքը նա համարում էր [[Սահմանային օգտակարության տեսություն|մարգինալ օգտակարության նվազման օրենքը]]։ Առաջիններից մեկն էր, որ փորձել է կիրառել մաթեմատիկական գործիքներ տնտեսական վերլուծության մեջ։ Նա շարունակել է զարգացնել [[Ջորջ Բուլ|Ջ. Բուլի]] սկսած [[մաթեմատիկական տրամաբանություն]]ը։ Տրամաբանական տեսության հիմքում, որի առանցքը դասերի հաշիվն էր, Ջևոնսը դրել է «նմանների փոխարինման սկզբունքը»։ Ստեղծել է առաջին տրամաբանական մեքենաներից մեկը (1869)։ Նա տրամաբանական ինդուկցիայի տեսությունը կապել է [[Հավանականությունների տեսություն|հավանականության տեսության]] հետ։

Ջևոնսը վիճարկել է ոչ միայն Ջորջ Բուլի տրամաբանության մոտեցումը, այլ նաև հետաքրքրություն է ցուցաբերել իր ժամանակի [[ոչ էվկլիդեսյան երկրաչափություն]]ների նկատմամբ՝ կրկին կասկածի տակ դնելով դրանց ձևավորման տրամաբանությունը<ref name=":1" />։

== Անձնական կյանք ==
1867 թվականին Ջևոնսն ամուսնացել է Հարիետ Էն Թեյլորի հետ, որի հայրը՝ Ջոն Էդվարդ Թեյլորը, [[The Guardian|Manchester Guardian]] թերթի հիմնադիրն ու սեփականատերն էր։ Ջևոնսը վատառողջ էր և տառապում էր անքնությունից։ Նրա համար աստիճանաբար ծանրանում էր դասախոսություններ կարդալը։ 1876 թվականին նա ուրախ էր Օուենս քոլեջի (ներկայիս՝ [[Մանչեստրի համալսարան]]) պրոֆեսորի աշխատանքը փոխել [[Լոնդոնի համալսարանական քոլեջ]]ի [[Քաղաքատնտեսություն|քաղաքատնտեսության]] պրոֆեսորի աշխատանքի հետ։ Ճամփորդություններն ու երաժշտությունը նրա կյանքի հիմնական հանգստի միջոցներն էին. բայց նրա առողջական վիճակը շարունակում էր վատանալ, և նա տառապում էր դեպրեսիայից։ Դասախոսական պարտականությունները գնալով ավելի հոգնեցուցիչ էին դարձել, և զգալով, որ գրական աշխատանքը ոչ մի էներգիա չի թողնում, 1880 թվականին նա թողել է այդ պաշտոնը։ 1882 թվականի օգոստոսի 13-ին նա ջրախեղդ է եղել [[Հասթինգս]]ի մոտ լողանալու ժամանակ{{sfn|Keynes|1911|p=361}}։

Ջևոնսը դաստիարակվել է որպես [[Ունիթորություն|քրիստոնյա ունիտար]]<ref>Mosselmans, Bert, [https://plato.stanford.edu/entries/william-jevons/ "William Stanley Jevons"], ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''</ref>։ Նրա օրագրերից հատվածները ցույց են տալիս, որ նա մինչև մահ հավատարիմ է եղել իր քրիստոնեական համոզմունքներին։ Նա թաղված է Հեմփստեդ գերեզմանատանը<ref>{{Cite web |title=UVic.ca – University of Victoria |url=http://web.uvic.ca/~rutherfo/mr_grvs1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513211720/http://web.uvic.ca/~rutherfo/mr_grvs1.html |archive-date=2021 թ․ մայիսի 13 |accessdate=2022 թ․ ապրիլի 30}}</ref>։

== Ժառանգություն ==
Ջևոնսը բեղմնավոր գրող էր և իր մահվան պահին առաջատար էր Մեծ Բրիտանիայում և որպես տրամաբան և որպես տնտեսագետ։ [[Ալֆրեդ Մարշալ]]ը տնտեսագիտության ոլորտում նրա աշխատանքի մասին ասել է, որ այն «հավանաբար, ավելի շատ կառուցողական ուժ կունենա, քան որևէ ուրիշը, բացառությամբ [[Դավիթ Ռիկարդո|Ռիկարդոյի]], որն եղել է վերջին հարյուր տարվա ընթացքում»{{sfn|Keynes|1911|p=361}}։

Ջևոնսի ինդուկցիայի տեսությունը շարունակում է ազդեցիկ մնալ. «Ինդուկցիայի մասին Ջևոնսի ընդհանուր տեսակետը հզոր և ինքնատիպ ձևակերպում է ստացել ժամանակակից փիլիսոփա պրոֆեսոր [[Կարլ Փոփեր|Կ. Ռ. Պոպերի]] աշխատանքում»<ref name="Jevons 19602"/>։

== Մատենագրություն ==
{{hidden begin
|title = Ուիլյամ Սթենլի Ջևոսի հեղինակած գրքեր, հոդվածներ
|titlestyle = background:lightblue; text-align:center;
}}
=== Գրքեր ===
* 1862. Քաղաքատնտեսության ընդհանուր մաթեմատիկական տեսություն<ref>''A General Mathematical Theory of Political Economy''</ref>
* 1863. Ոսկու արժեքի խիստ անկում<ref>[https://archive.org/stream/aseriousfallinv00jevogoog ''A Serious Fall in the Value of Gold''], Edward Stanford.</ref>
* 1864.Մաքուր տրամաբանություն; կամ՝ Քանակից բացի որակի տրամաբանությունը<ref name="ReferenceA">[[iarchive:purelogicorlogi00jevogoog|''Pure Logic; or, the Logic of Quality apart from Quantity'']], Edward Stanford, London</ref><ref name="ReferenceA"/>
* 1865. Ածխի հարցը<ref>Missemer, Antoine. "William Stanley Jevons' The Coal Question (1865), Beyond the Rebound Effect", ''Ecological Economics'', Volume 82, October 2012.</ref>
* 1869. Նմանների փոխարինումը, պատճառաբանության իրական սկզբունքը<ref>[[iarchive:substitutionofsi00jevorich|''The Substitution of Similars, The True Principle of Reasoning'']], Macmillan & Co.</ref>
* 1870. Տարրական դասեր տրամաբանության վերաբերյալ<ref>[[iarchive:elementarylesso00goog|''Elementary Lessons on Logic'']], Macmillan & Co., London</ref>, Տարրական տրամաբանության դասեր. դեդուկտիվ և ինդուկտիվ. բազմաթիվ հարցերով և օրինակներով և տրամաբանական տերմինների բառապաշարով (1870)<ref>Jevons W. S. [https://books.google.com/books?id=niUCAAAAQAAJ Elementary Lessons in Logic: Deductive and Inductive: with Copious Questions and Examples, and a Vocabulary of Logical Terms] — London: MacMillan and Co, 1870.</ref>
* 1871. Լուցկու հարկը. ֆինանսների խնդիր<ref>''The Match Tax: A Problem in Finance'', Edward Stanford.</ref>
* 1871. Քաղաքական տնտեսության տեսությունը<ref>''[[iarchive:theoryofpolitica00jevouoft|The Theory of Political Economy]]'', Macmillan & Co.</ref><ref>{{Cite journal |date=1871 թ․ նոյեմբերի 4 |title=Review of ''A Survey of Political Economy'' by John Macdonell and ''The Theory of Political Economy'' by Prof. Stanley Jevons |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=iau.31858029267923;view=1up;seq=603 |journal=The Athenaeum |issue=2297 |pages=589–590}}</ref><ref>Jevons W. S. [https://www.econlib.org/library/YPDBooks/Jevons/jvnPE.html «The Theory of Political Economy»] — London: Macmillan & Co, 1871.</ref>
** Քաղաքական տնտեսության տեսություն<ref>"Theory of Political Economy". In James R. Newman, ed., ''The World of Mathematics'', Vol. 2, Part IV, 1956.</ref>
* 1874. Գիտության սկզբունքներ։ Տրակտատ տրամաբանության և գիտական մեթոդի մասին<ref>The Principles of Science: A Treatise on Logic and Scientific Method.անգլերենից ռուսերեն թարգմանություն՝ [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003593935?page=7 Основы науки. Трактат о логике и научном методе] = / Пер. со 2-го англ. изд. М. Антоновича. — СПб., 1881. — էջեր 713</ref><ref>The Principles of Science: A Treatise on Logic and Scientific Method 1874. — М.: [[Либроком]], 2016—744 с. — ISBN 978-5-397-05254-2.</ref>
* 1875. Փողը և փոխանակման մեխանիզմը (1875)<ref>''Money and the Mechanism of Exchange'', D. Appleton and Co., {{Ռուսերեն գիրք |ref=Джевонс |ссылка=http://vl.ucoz.org/_ld/0/72_146r_Jevons_Mon.pdf |автор=Джевонс У. С. |заглавие=Деньги и механизм обмена |год=2005 |оригинал=Money and the mechanism of exchange (1875) |место=Челябинск |издательство=Социум |страниц=192 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121083330/https://vl.ucoz.org/_ld/0/72_146r_Jevons_Mon.pdf |archive-date=2022-01-21}}</ref>
* 1878. Քաղաքատնտեսության դասագիրք<ref>[https://gutenberg.org/ebooks/33219 Political economy by William Stanley Jevons]</ref>
* 1881. Դեդուկտիվ և ինդուկտիվ տրամաբանության տարրական դասագիրք հարցերով և օրինակներով<ref>''Studies in Deductive Logic'' – [[iarchive:studiesindeduct00jevouoft|1884 edition]] (Macmillan & Co., London)</ref> (1881, 7-րդ հրատ․)<ref>[https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003593936?page=7 Элементарный учебник логики дедуктивной и индуктивной с вопросами и примерами] / թարգմանությություն անգլերեն 7-րդ հրատ․-ից, изд. М. А. Антоновича. — СПб., 1881. — էջեր 366</ref>
* 1882. Պետության վերաբերմունքն աշխատանքին<ref>''The State in Relation to Labour''</ref>
* 1883. Սոցիալական բարեփոխումների մեթոդներ և այլ փաստաթղթեր<ref>''Methods of Social Reform and Other Papers'', Macmillan and Co.</ref>
** Սոցիալական բարեփոխումների մեթոդներ և այլ փաստաթղթեր<ref>''Methods of Social Reform, and Other Papers'', Kelley, 1965.</ref>
* 1884. Հետաքննություններ արժույթի և ֆինանսների ոլորտում<ref>[https://catalog.hathitrust.org/Record/001126115 ''Investigations in Currency and Finance''], Macmillan and Co. 1884</ref><ref>{{Cite journal |date=1884 թ․ հունիսի 28 |title=Review of ''Investigations in Currency and Finance'' by W. Stanley Jevons |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.c3470751;view=1up;seq=831 |journal=The Athenaeum |issue=2957 |page=817}}</ref>
* 1886. Սթենլի Ջևոնսի նամակներ և ամսագիր<ref>[https://archive.org/stream/lettersjournalof00jevoiala#page/n7/mode/2up ''Letters and Journal of W. Stanley Jevons''], Ed. by Harriet A. Jevons, Macmillan & Co.</ref>
* 1972-1981. Փաստաթղթեր և նամակագրություն<ref>''Papers and Correspondence'', edited by R. D. Collison Black, Macmillan & the Royal Economic Society (7 vol.)</ref>։

=== Հոդվածներ ===
* 1862․ «Տեղեկություն քաղաքատնտեսության ընդհանուր մաթեմատիկական տեսության մասին»<ref>''Ջևոնս Ու․ Ս․'' «Notice of a general mathematical theory of political economy» (1862), անգլերենից ռուսերեն թարգմանություն՝ [http://economicus.ru/cgi-ise/gallery/frame_rightn.pl?type=in&links=./in/jevons/works/jevons_w1.txt&img=works.jpg&name=jevons Об общей математической теории политической экономии] // Вехи экономической мысли. Т. 1. Теория потребительского поведения и спроса / խմբագիր՝ Վադիմ Գալպերին — СПб.: Экономическая школа, 2000—380 с. — С.67—69 — ISBN 5-900428-48-6</ref>
* Քաղաքատնտեսության ընդհանուր մաթեմատիկական տեսության համառոտ նկարագրություն (1866)<ref>''Ջևոնս Ու․ Ս․'' «Brief account of a general mathematical theory of political economy․» (1866), անգլերենից ռուսերեն թարգմանություն՝ [http://economicus.ru/cgi-ise/gallery/frame_rightn.pl?type=in&links=./in/jevons/works/jevons_w2.txt&img=works.jpg&name=jevons Краткое сообщение об общей математической теории политической экономии] // Вехи экономической мысли. Т. 1. Теория потребительского поведения и спроса / Под ред. В. М. Гальперина. — СПб.: Экономическая школа, 2000—380 с. — С.70—77 — ISBN 5-900428-48-6 .</ref>
* 1865․ «1782 թվականից ի վեր գների և արժույթի արժեքի փոփոխության մասին»<ref>[https://www.jstor.org/stable/2338419 "On the Variation of Prices and the Value of the Currency since 1782"], ''Journal of the Statistical Society of London'', Vol. 28, No. 2, June 1865.</ref>
* 1866․ «Փողի շուկայում հաճախակի աշնանային ճնշման և Անգլիայի բանկի գործողությունների մասին»<ref>[https://www.jstor.org/stable/2338585 "On the Frequent Autumnal Pressure in the Money Market, and the Action of the Bank of England"], ''Journal of the Statistical Society of London'', Vol. 29, No. 2, June 1866.</ref>
* 1868․ «Միացյալ Թագավորության մետաղական արժույթի պայմանի մասին, հղում կատարելով միջազգային մետաղադրամների խնդրին»<ref>[https://www.jstor.org/stable/2338797 "On the Condition of the Metallic Currency of the United Kingdom, with Reference to the Question of International Coinage"], ''Journal of the Statistical Society of London'', Vol. 31, No. 4, December 1868</ref>
* 1872/1873․ «Ո՞վ է հայտնաբերել պրեդիկատի քանակականացումը»<ref>[https://archive.org/stream/contemporaryrev45unkngoog#page/n830/mode/2up "Who Discovered the Quantification of the Predicate?"], ''The Contemporary Review'', Vol. XXI, December 1872/May 1873.</ref>
* 1873․ «Ինդուկցիոն եզրակացության փիլիսոփայությունը»<ref>[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951002150405y;view=1up;seq=467 "The Philosophy of Inductive Inference"], ''Fortnightly Review'', Vol. XIV, New Series, 1873.</ref>
* 1873․ «Վարկածների օգտագործումը»<ref>[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=umn.31951002150405y&view=1up&seq=788 "The Use of Hypothesis"], ''Fortnightly Review'', Vol. XIV, New Series, 1873.</ref>
* 1874․ «Երկաթուղիները և պետությունը»<ref>[https://archive.org/stream/essaysaddresses00oweniala#page/464/mode/2up "The Railways and the State"]. In: ''Essays and Addresses'', Macmillan & Co., 1874.</ref>
* 1876 «Քաղաքական տնտեսության ապագան»<ref>[https://archive.org/stream/fortnightly03unkngoog#page/n628/mode/2up "The Future of Political Economy"], ''Fortnightly Review'', Vol. XX, New Series, 1876.</ref>
* 1876․ «Դաժանություն կենդանիների նկատմամբ. ուսումնասիրություն սոցիոլոգիայում»<ref>[https://archive.org/stream/fortnightly00unkngoog#page/n678/mode/2up "Cruelty to Animals: A Study in Sociology"], ''Fortnightly Review'', Vol. XIX, New Series, 1876.</ref>
* 1878 «Արծաթի հարցը»<ref>[https://archive.org/stream/journalsocialsc03russgoog#page/n38/mode/2up "The Silver Question"], ''Journal of Social Science'', No. IX, January 1878.</ref>
* 1878․ «Ջոն Ստյուարտ Միլի փիլիսոփայության ստուգում», մաս II<ref>[https://archive.org/stream/contemporaryrev00unkngoog#page/n186/mode/2up "John Stuart Mill's Philosophy Tested"], [https://archive.org/stream/contemporaryrev00unkngoog#page/n276/mode/2up Part II], ''The Contemporary Review'', Vol. XXXI, December 1877/January 1878; [https://archive.org/stream/contemporaryrev33unkngoog#page/n98/mode/2up Part III], Vol. XXXII, April 1878.</ref>
* 1878․ «Սոցիալական բարեփոխումների մեթոդներ, I. Ժողովրդի զվարճությունները»<ref>[https://archive.org/stream/contemporaryrev36unkngoog#page/n510/mode/2up "Methods of Social Reform, I: Amusements of the People"], ''The Contemporary Review'', Vol. XXXIII, October 1878.</ref>
* 1879․ «Սոցիալական բարեփոխումների մեթոդներ, II. պետական զամբյուղ»<ref>[https://archive.org/stream/contemporaryrev56unkngoog#page/n218/mode/2up "Methods of Social Reform, II: A State Parcel Post"], ''The Contemporary Review'', Vol. XXXIV, January 1879.</ref>
* 1878/1879․ «Առևտրային ճգնաժամերի պարբերականությունը և դրա ֆիզիկական բացատրությունը»<ref>[http://www.tara.tcd.ie/bitstream/handle/2262/8261/jssisiVolVIIPartLIV_334342.pdf "The Periodicity of Commercial Crises, and its Physical Explanation,"] ''Journal of The Statistical and Social Inquiry Society of Ireland (Իռլանդիայի վիճակագրական և սոցիալական հետազոտական ընկերության ամսագիր)'', Vol. VII, Part 54, 1878/1879.</ref>
* 1880․ «Փորձարարական օրենսդրություն և խմիչքների թրաֆիկ»<ref>[https://archive.org/stream/contemporaryrev24unkngoog#page/n188/mode/2up "Experimental Legislation and the Drink Traffic"], ''The Contemporary Review'', Vol. XXXVII, January/June 1880.</ref>
* 1881․ «Վերջին մաթեմատիկական-տրամաբանական հուշեր»<ref>[https://archive.org/stream/nature01grougoog#page/n640/mode/2up "Recent Mathematico-Logical Memoirs"], ''Nature'', Vol. XXIII, 24 March 1881.</ref>
* 1881․ «[[Ռիչարդ Կանտիլիոն|Ռիչարդ Քանտիլյոնը]] և քաղաքական տնտեսության ազգությունը»<ref>[https://archive.org/stream/contemporaryrev58unkngoog#page/n62/mode/2up "Richard Cantillon and the Nationality of Political Economy"], ''The Contemporary Review'', Vol. XXXIX, January/June 1881.</ref>
* 1881․ «Ազատ հանրային գրադարանների հիմնավորումը»<ref>[https://archive.org/stream/contemporaryrev58unkngoog#page/n384/mode/2up "The Rationale of Free Public Libraries"], ''The Contemporary Review'', Vol. XXXIX, January/June 1881.</ref>
* 1881․ «[[Բիմետալիզմ]]»<ref>[https://archive.org/stream/contemporaryrev58unkngoog#page/n750/mode/2up "Bimetallism"], ''The Contemporary Review'', Vol. XXXIX, January/June 1881.</ref>
* 1882․ «Ամուսնացած կանայք գործարաններում»<ref>[https://archive.org/stream/contemporaryrev15unkngoog#page/n46/mode/2up "Married Women in Factories"], ''The Contemporary Review'', Vol. XLI, January/June 1882.</ref>
{{hidden end}}

=== Այլ հրապարակումներում ===
* 1880․ տնտեսագետ Լուջի Գոսսայի «Քաղաքական տնտեսության ուսումնասիրության ուղեցույց» ժողովածուի անգլերեն թարգմանության նախաբանի հեղինակն է Ուիլյամ Ջևոնս Սթենլին<ref>Luigi Cossa, [https://archive.org/stream/guidetostudyofpo00cossuoft#page/n5/mode/2up ''Guide to the Study of Political Economy''], with a Preface by W. Stanley Jevons, Macmillan & Co., 1880.</ref><ref>{{Cite journal |last=Rabbeno |first=Ugo |date=1893 |title=Review of Introduzione allo Studio dell' Economia Politica. |url=https://www.jstor.org/stable/2139653 |journal=Political Science Quarterly |volume=8 |issue=2 |pages=355–358 |doi=10.2307/2139653 |issn=0032-3195}}</ref>
* 1935․ Ջևոնսի և արևային բծերի և տնտեսական ակտիվության ցիկլերի միջև հնարավոր ընդհատման մասին՝ նրա տեսությունը, հիշատակել է ամերիկացի սարսափ ժանրի գրող [[Հովարդ Ֆիլիպս Լավքրաֆտ|Լավքրաֆտն]] իր «Ժամանակից դուրս ստվերը» (''The Shadow Out of Time'') ֆանտաստիկ գրքում, որտեղ գրքի հերոսը՝ Նաթանիել Ուինգեյթ Փիզլիը խոսում է այդ մասին՝ Մեծ ցեղի կողմից նրա առևանգումից անմիջապես առաջ<ref>{{Cite web |title=Title: The Shadow Out of Time |url=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?47935 |accessdate=2022 թ․ ապրիլի 29 |website=www.isfdb.org}}</ref>։

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանտուփ}}

== Գրականություն ==
* {{Ռուսերեն գիրք |автор=Автономов, Владимир Сергеевич, Ананьин О., Макашева Н. |заглавие=История экономических учений |год=2001 |место=М. |издательство=ИНФА-М |страницы=784 |isbn=5-16-000173-5}}
* {{Ռուսերեն գիրք |ref=Блауг |автор=[[Մարկ Բլաուգ|Блауг М.]] |заглавие=[[Մինչքեյնսյան ժամանակաշրջանի 100 ամենահայտնի տնտեսագետները|100 великих экономистов до Кейнса]] |год=2008 |часть=Джевонс, Уильям Стэнли |ссылка часть=http://www.seinst.ru/page617/ |оригинал=Great Economists before Keynes: An introduction to the lives & works of one hundred great economists of the past |место={{СПб.}} |издательство=Экономикус |страницы=94—97 |страниц=352 |серия=Библиотека «Экономической школы», вып. 42 |isbn=978-5-903816-01-9 |тираж=1500}}
* {{Ռուսերեն գիրք |ref=Блюмин |автор=Блюмин, Израиль Григорьевич |заглавие=Критика буржуазной политической экономии: В 3 томах |год=1962 |часть=Теория Джевонса |место={{М.}} |издательство=[[Նաուկա (հրատարակչություն)|Изд-во АН СССР]] |том=I. Субъективная школа в буржуазной политической экономии |страницы=623—696 |страниц=VIII, 872 |тираж=3200}}
* {{БСЭ3|статья= Джевонс Уильям Стэнли|alt= |автор= Бирюков Б. В., Лащинский И. Т.|том= 8|страницы= |ref= Бирюков, Лащинский}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Джевонс, Вильям-Стенли|Миклашевский, Александр Николаевич|том=Xa|страницы=529—530}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://gallery.economicus.ru/cgi-bin/g_framen_newlife.pl?type=in&search=jevons Уильям Стенли Джевонс] // Economicus.ru
* [https://web.archive.org/web/20050826044625/http://cepa.newschool.edu/het/profiles/jevons.htm Биография и библиография У. С. Джевонса]{{ref-en}}
{{Արտաքին հղումներ}}

{{DEFAULTSORT:Սթենլի Ջևոնս, Ուիլյամ}}
[[Կատեգորիա:19-րդ դարի մաթեմատիկոսներ]]
[[Կատեգորիա:19-րդ դարի տնտեսագետներ]]
[[Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ]]
[[Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ]]
[[Կատեգորիա:Անգլիացի լուսանկարիչներ]]
[[Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ]]
[[Կատեգորիա:Անգլիացի տնտեսագետներ]]
[[Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ]]
[[Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ]]
[[Կատեգորիա:Բրիտանացի տնտեսագետներ]]
[[Կատեգորիա:Լիվերպուլ քաղաքում ծնվածներ]]
[[Կատեգորիա:Լոնդոնի համալսարանի շրջանավարտներ]]
[[Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջանի անձինք]]
[[Կատեգորիա:Տնտեսագիտական մտքի պատմություն]]