Դիտել Ուրան-238 էջի վիքիկոդը

{{Այլ կիրառումներ |Ուրան}}

[[Պատկեր:Fr Decay chain Uranium 238.svg|vignette|մինի|''Ուրան-238''-ի տրոհման շղթա]]'''Ուրան-238''' կամ '''<sup>238</sup>U''', կամ '''U-238''' ({{lang-en|uranium-238}}), պատմական անունը '''Ուրան առաջին''' ({{lang-lat|Uranium I}}, պայմանական նշանակումը '''U<sub>I</sub>'''), [[պարբերական աղյուսակ|Մենդելեևի պարբերական աղյուսակի]] [[ուրան (տարր)|ուրան]] [[ռադիոակտիվ տարրեր|ռադիոակտիվ]] [[Քիմիական տարրեր|քիմիական տարրի]] բնության մեջ ամենատարածված [[ռադիոակտիվ իզոտոպներ|ռադիոակտիվ իզոտոպ]], [[ատոմական համար]]ը 92, [[ատոմային զանգված]]ը 238։ Չի [[Միջուկի ճեղքում|ճեղքվում]], սակայն [[միջուկային վառելիք]] է ծառայում բարդ ռեակտորների համար։ Այն կարող է կլանել դանդաղ [[նեյտրոններ]]ը և երկու [[բետա-տրոհում]]ից հետո փոխարկվել ճեղքվող [[Պլուտոնիում-239]]-ի։ <sup>238</sup>U-ը [[արագ նեյտրոններ]]ի ազդեցությամբ ճեղքվող է, բայց չի կարող նպաստել [[շղթայական ռեակցիաներ|շղթայական ռեակցիային]], քանի որ [[մասնիկների ցրում|ոչառաձգական ցրումը]] փոքրացնում է նեյտրոնների էներգիան նվազագույն սահմանից ներքև, որտեղ հնարավոր է մեկ կամ մի քանի ակտիվ կենտրոնների ճեղքումը։ Բնության մեջ Ուրան-238-ի [[իզոտոպային տարածվածություն]]ը 99,2745(106) % է<ref name="ա">G. Audi, O. Bersillon, J. Blachot and A. H. Wapstra (2003). [http://amdc.in2p3.fr/nubase/Nubase2003.pdf «The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720233206/http://amdc.in2p3.fr/nubase/Nubase2003.pdf |date=2011-07-20 }}. Nuclear Physics A 729: 3–128. DOI:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001. Bibcode: 2003NuPhA.729....3A.</ref>։ [[Ռադիում]]ի շարք կոչվող 4n+2 [[Զանգվածային թիվ|զանգվածային թվերով]] [[իզոտոպ]]ներից բաղկացած [[Ռադիոակտիվ շարքեր|ռադիոակտիվ շարքի]] առաջին տարրն է (նախամայրը)։ Այդ [[նուկլիդ]]ի մեկ գրամի ակտիվությունը կազմում է մոտ 12,5 [[Բեքերել (չափման միավոր)|կԲք]]։

== Տրոհում ==
[[Պատկեր:Uranium238.jpg|thumb|Ուրան-238 -ի նմուշ]]Ուրան-238 -ը առաջանում է հետևյալ [[ռադիոակտիվ տրոհում]]ների արդյունքում.
* <sup>238</sup>Pa նուկլիդի [[Բետա-տրոհում|β<sup>−</sup> տրոհում]] (կիսատրոհման պարբերությունը՝ 2,27(9) րոպե<ref name="ա" />).
: <math>\mathrm{^{238}_{91}Pa} \rightarrow \mathrm{^{238}_{92}U} + e^- + \bar{\nu}_e;</math>
* [[Պլուտոնիում|<sup>242</sup>Pu]] նուկլիդի [[Ալֆա-տրոհում|α-տրոհում]] ([[կիսատրոհման պարբերություն]]ը՝ 3,75(2)·105<ref name="ա" /> տարի).
: <math>\mathrm{^{242}_{94}Pu} \rightarrow \mathrm{^{238}_{92}U} + \mathrm{^{4}_{2}He}.</math>
Ուրան-238 -ի տրոհումը իրականանում է հետևյալ ուղղություններով.
* [[Ալֆա-տրոհում]] [[թորիում]]ի <sup>234</sup>Th իզոտոպի (հավանականությունը՝ 100 %, տրոհման էներգիան՝ 4 269,7(29) [[Էլեկտրոն-վոլտ|կԷՎ]])։
: <math>\mathrm{^{238}_{92}U} \rightarrow \mathrm{^{234}_{90}Th} + \mathrm{^{4}_{2}He};</math>
անջատվող α-տարրերի էներգիան՝ 4 151 կԷՎ (21 % դեպքերում) և 4 198 կԷՎ (79 % դեպքերում)<ref>[http://www-nds.iaea.org/relnsd/tablenucsENSDF.jsp?query=3454 Свойства <sup>238</sup>U на сайте IAEA (International Atomic Energy Agency)]{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}</ref>.
* [[ինքնակամ տրոհում]] (հավանականությունը՝ 5,45(7)·10{{e|−5}} %)
* [[բետա-տրոհում|կրկնակի β<sup>−</sup>-տրոհում]] <sup>238</sup>Pu -ի (հավանականությունը՝ 2,2(7)·10{{e|−10}} %, տրոհման էներգիան՝ 1&nbsp;144,2(12) կԷՎ)
: <math>\mathrm{^{238}_{92}U} \rightarrow \mathrm{^{238}_{94}Pu} + 2e^- + 2 \bar{\nu}_e.</math>

{| class="wikitable"
!''[[Նուկլիդներ]] (%-ով)''
![[Իզոտոպներ]]
|-
|''100,044 %''
|'''<sup>[[Կապարի իզոտոպներ|206]]</sup>[[Կապար|Pb]]<ref name="IUPAC">[http://www.iupac.org/publications/pac/2003/7506/7506x0683.html Atomic weights of the elements. Review 2000 (IUPAC Technical Report)]. ''Pure Appl. Chem.'' Vol. 75, No. 6, pp. 683-800, (2003).</ref>'''
|-
|''1,89 x 10<sup>-6</sup> %'' 
|'''[[Թելուրի իզոտոպներ|<sup>205</sup>]][[Տելուր|Tl]]'''
|-
|''2,6 x 10<sup>-9</sup> %''
|'''[[կապարի իզոտոպներ|<sup>208</sup>]][[կապար|Pb]]'''
|-
|''1,7 x 10<sup>-28</sup> %''
|'''[[Դիսպրոզիումի իզոտոպներ|<sup>160</sup>]][[Դիսպրոզիում|Dy]]'''
|-
|''1,1 x 10<sup>-32</sup> %''
|'''[[Ցերիումի իզոտոպներ|<sup>140</sup>]][[Ցերիում|Ce]]'''
|-
|''Անհայտ %''
|'''<sup>172</sup>[[իտերբիում|Yb]], <sup>176</sup>[[Հաֆնիում|Hf]], <sup>152</sup>[[Սամարիում|Sm]], <sup>180</sup>[[Հաֆնիում|Hf]], <sup>156</sup>[[Գադոլինիում|Gd]], <sup>168</sup>[[Էրբիում|Er]], <sup>164</sup>[[Դիսպրոզիում|Dy]]'''
|}

== Իզոմերներ ==
Հայտնի է միայն <sup>238</sup>Um [[Միջուկային իզոմերիա|իզոմերը]] հետևյալ բնութագիրներով.
* ավելցուկային զանգվածը 49 866,8(20) կԷՎ
* [[Գրգռում (ֆիզիկա)#Գրգռման էներգիա|գրգռման էներգիա]]՝ 2 557,9(5) կԷՎ
* կիսա-տրոհման պարբերությունը՝ 280(6) [[նանո|ն]][[Վայրկյան|վրկ]]
* [[սպին]] և [[միջուկ]]ի [[Զույգություն (ֆիզիկա)|զույգությունը]]՝ 0+
[[իզոմերիա|Իզոմերային տրոհումը]] կատարվում է հետևյալ ճանապարհով.
* [[Ռադիոակտիվություն|իզոմերային անցում]] հիմնական վիճակի
* [[ինքնակամ տրոհում]] (հավանականությունը՝ 2,6(4) %)
* [[α-տրոհում]] (հավանականությունը 0,5 %-ից ցածր)։

== Կիրառություն ==
Ուրան-238 -ը կիրառվում է որպես [[ռեակտոր-բազմապատկիչ]]ների վառելիք, օրինակ, արագ նեյտրոնների БН-600 ռեակտորներում։

== Տես նաև ==
* [[Իգոր Կուրչատով]]

== Գրականություն ==
* [http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/Pub1478R_web.pdf Введение в использование методологии ИНПРО для оценки ядерно-энергетических систем.] Технические доклады. Серия изданий МАГАТЭ по ядерной энергии.
* [http://old.nnc.kz/fileadmin/nnc/downloads/bulletin/2011/NNC_RK_Bulletin_1_45_2011.pdf Опыт и перспективы использования высокоточной скважинной термометрии. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813044001/http://old.nnc.kz/fileadmin/nnc/downloads/bulletin/2011/NNC_RK_Bulletin_1_45_2011.pdf |date=2016-08-13 }} ПЕРИОДИЧЕСКИЙ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКИЙ ЖУРНАЛ НАЦИОНАЛЬНОГО ЯДЕРНОГО ЦЕНТРА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН ВЫПУСК 1(45), МАРТ 2011

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին հղումներ ==
[http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search2/r?dbs+hsdb:@term+@na+@rel+uranium,+radioactive Uranium, Radioactive] NLM Hazardous Substances Databank.
{{Արտաքին հղումներ}}

[[Կատեգորիա:Ակտինոիդներ]]
[[Կատեգորիա:Միջուկային զենք]]
[[Կատեգորիա:Միջուկային էներգետիկա]]
[[Կատեգորիա:Միջուկային տեխնոլոգիա]]
[[Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա]]
[[Կատեգորիա:Ուրան (տարր)]]
[[Կատեգորիա:Ուրանի իզոտոպներ]]
[[Կատեգորիա:Ռադիոակտիվ միներալներ]]
[[Կատեգորիա:Ռադիոքիմիա]]
[[Կատեգորիա:Վառելանյութեր]]