Դիտել Պոլոնիում էջի վիքիկոդը

{{Քիմիական տարր
| անվանում =Պոլոնիում / Polonium (Po)
| համար = 84
| սիմվոլ =  Po
| վերևից =[[Տելուր|Te]]
| ներքևից = [[Լիվերմորիում|Lv]]
| խումբ = 
| պարբերություն = 
| բլոկ = 
| արտաքին տեսք =[[Պատկեր:Պոլոնիում.jpg|200px|Մետաղական պոլոնիումը չժանգոտվող պողպատից բարակ թաղանե սկավառակի վրա]]  Սպիտակ-արծաթափայլ փափուկ մետաղ
| պատկեր = 
| ատոմային զանգված =208,9824<ref name="iupac atomic weights">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://iupac.org/publications/pac/85/5/1047/ |автор=Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. Coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’Connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu. |заглавие=Atomic weights of the elements 2011 (IUPAC Technical Report) |год=2013 |язык=en |издание=[[Pure and Applied Chemistry]] |том=85 |номер=5 |страницы=1047-1078 |doi=10.1351/PAC-REP-13-03-02 | issn = 0033-4545 }}</ref>
| կոնֆիգուրացիա =[Xe] 4f<sup>14</sup> 5d<sup>10</sup> 6s<sup>2</sup> 6p<sup>4</sup>
| էլեկտրոնային թաղանթ = 
| ատոմի շառավիղ = 176
| կովալենտային շառավիղ =146
| Վան-դեր-Վալսի շառավիղ = 
| իոնի շառավիղ =  (+6e) 67
| էլեկտրաբացասականություն = 2,3
| էլեկտրոդային պոտենցիալ =  Po ← Po<sup>3+</sup> 0,56 В<br />Po ← Po<sup>2+</sup> 0,65 В
| օքսիդացման աստիճան =  –2, +2, +4, +6
| իոնիզացման էներգիա 1 = 813,1 (8,43)
| իոնիզացման էներգիա 2 =
| իոնիզացման էներգիա 3 = 
| ֆազ = 
| խտություն = 9,196 գ/սմ<sup>3</sup><ref name=WebElements>{{Cite web |title=Polonium: physical properties |url=http://www.webelements.com/polonium/ |accessdate=2013 թ․ օգոստոսի 28 |publisher=WebElements |lang=en}}</ref>
| խտություն2 = 
| խտություն3 = 
| խտություն հջ = 
| հալման ջերմաստիճան =  527 K (254 °C, 489 °F)
| եռման ջերմաստիճան = 1235 K (962 °C, 1764 °F)
| կրիտիկական կետ Կ =  
| հալման ջերմունակություն = 
| հալման ջերմունակություն2 = 
| գոլորշիացման ջերմունակություն = 
| ջերմունակություն = 26,4<ref>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Редкол.:Зефиров Н. с. (гл. ред.) |заглавие=Химическая энциклопедия: в 5 т |год=1999 |том=5 |издательվրկтво=Большая Российская энциклопедия |меվրկто=Москва |վրկтраницы=487}}
</ref>
| ջերմունակություն2 = 
| մոլային ծավալ =  22,7
| հագեցած գոլորշի = 
| ճնշում հգ 1 = 
| ճնշում հգ 10 = 
| ճնշում հգ 100 = 
| ճնշում հգ 1 k = 
| ճնշում հգ 10 k = 
| ճնշում հգ 100 k = 
| բյուրեղացանցի կառուցվածք = խորանարդ
| բյուրեղացանցի տվյալներ =  3,350
| C/a հարաբերություն = 
| Դեբայի ջերմաստիճան = 
| մագնիսական կառուցվածք = 
| տեսակարար դիմադրություն = 
| ջերմահաղորդականություն =
| ջերմաստիճանահաղորդականություն = 
| ջերմային ընդարձակում = 
| ձայնի արագություն = 
| Յունգի մոդուլ = 
| CAS համար = 
| արգելվող գոտի = 
| իզոտոպներ = 
| իզոտոպներ լրացումներ = 
}}
{{Պարբերական համակարգի տարր|align=center|fontsize=100%|number=84}}'''Պոլոնիում''' ({{lang-la|''Polonium''}}), տարրերի [[պարբերական համակարգ]]ի 6-րդ պարբերության 6-րդ խմբի ռադիոակտիվ քիմիական տարր, որի նշանն է ''Po'' և ատոմային թիվը՝ 84: P տարր է, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 5s<sup>2</sup>5p<sup>6</sup>5d<sup>10</sup>6s<sup>2</sup>6p<sup>4</sup>։ К, L, M և N թաղանթները լրացված են։ Պատկանում է [[հալոգեններ]]ի խմբին։ Պոլոնիումը սպիտակ-արծաթափայլ մետաղ է<ref>Полоний - статья из Большой советской энциклопедии</ref>։

Տարրը [[1898]] թվականին հայտնաբերել են [[Մարի Կյուրի]]ն և [[Պիեռ Կյուրի]]ն։ Այն հազվադեպ հանդիպող և շատ ռադիոակտիվ տարր է, որը չունի լրացված շերտերով [[իզոտոպներ]]։ Պոլոնիումը քիմիապես նման է [[բիսմութ]]ին և [[տելուր]]ին ու հանդիպվում է [[Ուրան (տարր)|ուրան]]ի հանքաքարերում<ref>{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://books.google.am/books?id=GMqoKqLsrsgC |автор=E. Rutherford. |заглавие=Radioactive Substances and Their Radiations |место=Лондон |издательство=Forgotten Books |страницы=20 |страниц=699 |isbn=1451001983, 9781451001983}}</ref>։

[[Պարբերական աղյուսակ]]ում իր դիրքի պատճառով պոլոնիումը երբեմն դասվում է որպես մետաղանման տարր, բայց նրա հատկությունները փաստում են, որ այն միանշանակ [[մետաղ]] է։

== Պատմություն և անվան ծագում ==
Պոլոնիումը ռադիոակտիվ հատկությունների շնորհիվ հայտնաբերված առաջին տարրն է։ Պոլոնիումը հայտնաբերել են Պիեռ Կյուրի և Մարի Սկլադովսկայա-Կյուրի ամուսինները ([[1898]])<ref name=c1>{{Cite journal |author1=Curie, P. |author2=Curie, M. |date=1898 |title=Sur une substance nouvelle radio-active, contenue dans la pechblende |trans-title=On a new radioactive substance contained in pitchblende |url=http://www.academie-sciences.fr/activite/archive/dossiers/Curie/Curie_pdf/CR1898_p175_178.pdf |journal=Comptes rendus |language=fr |volume=127 |pages=175–178}} [http://web.lemoyne.edu/~giunta/curiespo.html English translation.]</ref> ուրանի խեժահանքում<ref>{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://books.google.am/books?id=GMqoKqLsrsgC |автор=E. Rutherford. |заглавие=Radioactive Substances and Their Radiations |место=Лондон |издательство=Forgotten Books |страницы=20 |страниц=699 |isbn=1451001983, 9781451001983}}</ref> և անվանել Մարի Սկլադովսկայա-Կյուրիի հայրենիքի՝ [[Լեհաստան]]ի ({{lang-lat|Polonia}})<ref>{{Cite journal |last=Pfützner |first=M. |date=1999 |title=Borders of the Nuclear World – 100 Years After Discovery of Polonium |journal=Acta Physica Polonica B |volume=30 |page=1197 |bibcode=1999AcPPB..30.1197P}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Adloff |first=J. P. |date=2003 |title=The centennial of the 1903 Nobel Prize for physics |journal=Radichimica Acta |volume=91 |issue=12–2003 |pages=681–688 |doi=10.1524/ract.91.12.681.23428}}</ref> պատվին։ Բնական պոլոնիումի՝ <sup>2l0</sup>Po կշռելի քանակներն (0,15 գ) առաջին անգամ անջատվել են <sup>212</sup>PO-ի քայքայման արդյունքներից։

Այդ ժամանակ Լեհաստանը ռուսական, գերմանական և [[Ավստրո-Հունգարիա|ավստրո-հունգարական]] տիրապետության տակ էր և անկախ չէր։

Կյուրին հույս ուներ, որ տարրը, իր հայրենիքի անունով անվանելով, հայտնի կդառնար իրենց երկրում անկախության պակասը։ Այն առաջին տարրն էր, որի անվանումը օգնեց կարևորել քաղաքական հակասությունները։

Այս տարրը Կյուրիների կողմից հայտնաբերված առաջին տարրն էր։ Այն հայտնաբերվեց, երբ նրանք ուսումնասիրում էին Փիչբլենդ ռադիոակտիվության պատճառը։ Փիչբլենդի միջից ռադիոակտիվ տարրերը՝ [[ուրան]]ը ու [[թորիում]]ը, հանելուց հետո, ավելի ռադիոակտիվ է քան ուրանը ու թորիումը միասին։ Այս գաղափարը ստիպեց Կյուրիներին հայթայթել նոր ռադիոակտիվ տարրեր։ [[1898]] թվականի հուլիսին նրանք փիչբլենդը առանձնացրեցին պոլոնիումից, և հինգ ամիս հետո նաև մեկուսացրեցին ռադիումը։

== Բնության մեջ ==
[[Պատկեր:Electron shell 084 Polonium - no label.svg|մինի]]
Պոլոնիումը շատ հազվադեպ է հանդիպվում բնության մեջ, քանի որ իր բոլոր [[իզոտոպներ]]ը ունեն շատ կարճ կես-կյանք։ <sup>210</sup>Po, <sup>214</sup>Po, և <sup>218</sup>Po գոյություն ունեն փտած <sup>238</sup>U-ի մեջ։ Պոլոնուոմի ռադիոնուկլիդները մտնում են հազվագյուտ ռադիոակտիվ շարքեր կազմի մեջ։

*<sup>210</sup>Po ({{math|''Т''}}<sub>1/2</sub> = 138,376 օր), <sup>218</sup>Po ({{math|''Т''}}<sub>1/2</sub> = 3,10 րոպե) и <sup>214</sup>Po ({{math|''Т''}}<sub>1/2</sub> = 1,643{{e|−4}} վայրկյան) - <sup>238</sup>U շարքում,
*<sup>216</sup>Po ({{math|''Т''}}<sub>1/2</sub> = 0,145 վրկ) և <sup>212</sup>Po ({{math|''Т''}}<sub>1/2</sub> = 2,99{{e|−7}} վրկ) - Th շարքում,
*<sup>215</sup>Po ({{math|''Т''}}<sub>1/2</sub> = 1,781{{e|−3}} վրկ) և <sup>211</sup>Po({{math|''Т''}}<sub>1/2</sub> = 0,516 վրկ) - <sup>235</sup>U շարքում։

Պոլոնիումը հազվագյուտ տարր է, պարունակությունը [[երկրակեղև]]ում 2·10<sup>−14</sup> զանգված % է, ուրանի խեժահանքում մինչև 5,8 •10<sup>−5</sup> %, [[հրաբխային ապարներ]]ում՝ մինչև 3•10<sup>−6</sup> %:

Պոլոնիում-2 փոքր քանակությամբ գտնվում է բնության մեջ և կուտակվում է [[Ծխախոտ (բույս)|ծխախոտ]]ում<ref name=polonium-epa>[http://www.epa.gov/radiation/sources/tobacco.html Tobacco Smoke] / EPA Radiation Protection {{ref-en}}: "tobacco leaves used in making cigarettes contain radioactive material, particularly lead-210 and polonium-210."</ref><ref>[http://www.sciencemag.org/content/153/3738/880.abstract Source of Lead-210 and Polonium-210 in Tobacco] / Science 19 August 1966: Vol. 153 no. 3738 pp. 880-882  [[DOI: 10.1126/science.153.3738.880]]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2509609/ Waking a Sleeping Giant: The Tobacco Industry’s Response to the Polonium-210 Issue] / Am J Public Health. 2008 September; 98(9): 1643–1650. [[doi:10.2105/AJPH.2007.130963]]</ref>։

Պլոնիումի հայտնաբերվել է նաև [[սննդային շղթա]]ներում, հատկապես ծովամթերքում<ref>{{Cite journal |author=Ota, Tomoko |author2=Sanada, Tetsuya |author3=Kashiwara, Yoko |author4=Morimoto, Takao |author5=Sato, Kaneaki |display-authors=4 |name-list-style=yes |date=2009 |title=Evaluation for Committed Effective Dose Due to Dietary Foods by the Intake for Japanese Adults |url=http://ci.nii.ac.jp/naid/110007226760 |journal=Japanese Journal of Health Physics |volume=44 |pages=80–88 |doi=10.5453/jhps.44.80}}</ref><ref>{{Cite journal |author=Smith-Briggs, JL |author2=Bradley, EJ |date=1984 |title=Measurement of natural radionuclides in U.K. diet |journal=Science of the Total Environment |volume=35 |issue=3 |pages=431–40 |doi=10.1016/0048-9697(84)90015-9 |pmid=6729447}}</ref>։

== Ֆիզիկական հատկություններ ==
[[Պատկեր:alpha po lattice.jpg|thumb|left|Պոլոիումի բյուրեղացանցի ալֆա ձևը]]
Պոլոնիումը փափուկ, սպիտակ արծաթափայլ ռադիոակտիվ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 254&nbsp;°C, եռմանը՝ 1162&nbsp;°C<ref>{{Cite journal |last1=Wąs |first1=Bogdan |last2=Misiak |first2=Ryszard |last3=Bartyzel |first3=Mirosław |last4=Petelenz |first4=Barbara |date=2006 |title=Thermochromatographic Separation of <sup>206,208</sup>Po from a Bismuth Target Bombardet with Protons |url=http://www.ichtj.waw.pl/ichtj/nukleon/back/full/vol51_2006/v51s2p03f.pdf |journal=Nukleonica |volume=51 |issue=Suppl. 2 |pages=s3–s5}}</ref>, [[խտություն]]ը՝ 9300 կգ/մ<sup>3</sup>, 366°-ից բարձր առաջանում է պոլոնիումի β-ձևափոխությունը (9398 կգ/մ<sup>3</sup>)։

Պոլոնիումը և նրա միացությունները չափազանց թունավոր են, միացություններից շատերը նաև ցնդող, որի հետևաքով քիմիական հատկություններն անբավարար են ուսումնասիրված։

== Քիմիական հատկություններ ==
Քիմիական հատկություններով պոլոնիումը մոտ է [[տելուր]]ին, մասամբ նաև բիսմութին։ Միացություններում ունի 4-4, ավելի հազվադեպ -2, +3 և +6 [[օքսիդացման աստիճան]]ներ։ Լուծվում է [[թթուներ]]ում՝ անջատելով [[ջրածին]]։

Օդում տաքացնելիս (250&nbsp;°C) առաջացնում է PoO<sub>2</sub>։ Ինդիկատորային (չկշռվող) քանակներով ստացվել են РоО<sub>3</sub> և պոլոնիումական թթվի [[աղեր]]ը՝ պոլոնատները (օրինակ, K<sub>2</sub>PoO<sub>4</sub>)։ Հայտնի են նաև PoO օքսիդը, լուծույթում՝ Po<sup>2+</sup>, Po<sup>+4</sup>, PoO<sub>3</sub><sup>−2</sup>, PoO<sub>4</sub><sup>−2</sup> իոնները, հիդրօքսիդը՝ Ро(ОН)<sub>2</sub>, հալոզենիդները՝ РоС1<sub>2</sub>, РоВr<sub>2</sub> և այլն, սուլֆիդը՝ PoS<ref name=figgins>Figgins, P. E. (1961) [http://www.osti.gov/bridge/purl.cover.jsp?purl=/4034029-SolPsF/ The Radiochemistry of Polonium], National Academy of Sciences, US Atomic Energy Commission, pp. 13–14 [https://books.google.am/books?id=N0MrAAAAYAAJ&printsec=frontcover Google Books]</ref><ref>[[#Bagnall|Bagnall]], pp. 212–226</ref>:

{|class="wikitable" style="text-align:center"
|+Պոլոնիումի միացություններ<ref>Wiberg, Egon; Holleman, A. F. and Wiberg, Nils [https://books.google.am/books?id=Mtth5g59dEIC&pg=PA594 Inorganic Chemistry], Academic Press, 2001, p. 594, ISBN 0-12-352651-5.</ref>
|-
!Բանաձև!!Գույն!! [[Հալման ջերմաստիճան]] (°C)|| [[Սուբլիմացիա (ֆիզիկա)|Սուբլիմացիան]] <br>ջերմ. (°C) ||Սիմետրիա||Փիրսոն սիմվոլ ||Բյուրեղագրաֆիկ խումբ ||Ոչ||a (pm) || b(pm) || c(pm) || Z || [[Խտություն|ρ]] (գ/սմ<sup>3</sup>) ||ref
|-
|[[պոլոնիումի (IV) օքսիդ|PoO<sub>2</sub>]]|| բաց դեղին|| 500 ||885 ||[[Խորանարդային համակարգ|խորանարդ]] ||cF12||Fm{{overline|3}}m ||225 ||563.7||563.7||563.7||4|| 8.94 ||<ref name=Bagnall>{{Cite journal |last1=Bagnall |first1=K. W. |last2=d'Eye |first2=R. W. M. |date=1954 |title=The Preparation of Polonium Metal and Polonium Dioxide |journal=[[Journal of the Chemical Society|J. Chem. Soc]] |pages=4295–4299 |doi=10.1039/JR9540004295}}</ref>
 |-
|[[պոլոնիումի քլորիդ|PoCl<sub>2</sub>]]|| մուգ կարմիր|| 355 ||130 ||[[շեղանկյուն]] ||oP3||Pmmm||47 ||367||435||450||1|| 6.47 ||<ref name=PoCl>{{Cite journal |last1=Bagnall |first1=K. W. |last2=d'Eye |first2=R. W. M. |last3=Freeman |first3=J. H. |date=1955 |title=The polonium halides. Part I. Polonium chlorides |journal=Journal of the Chemical Society (Resumed) |page=2320 |doi=10.1039/JR9550002320}}</ref>
|-
|[[պոլոնիումի բրոմիդ|PoBr<sub>2</sub>]]||մանուշակագույն-շագանակագույն|| 270 || || || || || || || || || || ||<ref name=PoBr>{{Cite journal |last1=Bagnall |first1=K. W. |last2=d'Eye |first2=R. W. M. |last3=Freeman |first3=J. H. |date=1955 |title=The polonium halides. Part II. Bromides |journal=Journal of the Chemical Society (Resumed) |page=3959 |doi=10.1039/JR9550003959}}</ref>
|-
|[[պոլոնիումի տետրաքլորիդ|PoCl<sub>4</sub>]]|| դեղին||300 || 200 ||[[մոնոցիկլիկ]] || || || || || || || || ||<ref name=PoCl/>
|-
|[[պոլոնիումի տետրաբրոմիդ|PoBr<sub>4</sub>]]|| կարմիր||330 || ||[[Խորանարդային համակարգ|Խորանարդ]] || cF100 || Fm{{overline|3}}m ||225||560||560||560||4|| ||<ref name=PoBr/>
|-
|[[պոլոնիումի տետրայոդիդ|PoI<sub>4</sub>]]||սև || || || || || || || || || || || ||<ref>{{Cite journal |last1=Bagnall |first1=K. W. |last2=d'Eye |first2=R. W. M. |last3=Freeman |first3=J. H. |date=1956 |title=657. The polonium halides. Part III. Polonium tetraiodide |journal=Journal of the Chemical Society (Resumed) |page=3385 |doi=10.1039/JR9560003385}}</ref>
|}

{{col-begin}}
{{col-break}}
'''Օքսիդներ'''
* [[Պոլոնիումի օքսիդ|PoO]]
* [[Պոլոնիումի (IV) օքսիդ|PoO<sub>2</sub>]]
* [[Պոլոնիումի (III) օքսիդ|PoO<sub>3</sub>]]
{{col-break}}
'''Հիդրիդներ'''
* [[Պոլոնիումի հիդրիդ|PoH<sub>2</sub>]]
{{col-break}}
'''Հալոիդներ'''
* PoX<sub>2</sub>, օրինակ պլոնիումի քլորիդ, PoCl<sub>2</sub>
* PoX<sub>4</sub>, օրինակ [պոլոնիումի տետրաքլորիդ, PoCl<sub>4</sub>
* [[Պոլոնիումի հեքսաֆտորիդ|PoF<sub>6</sub>]] (փորձնական)
{{col-end}}

Կշռելի քանակներով ստացվել են քառահալոգենիդները և [[սուլֆատներ]]ը, որոնք ջրում [[հիդրոլիզ]]վում են։ [[Հալոգեններ]]ի հետ առաջացնում է տետրահալոգենիդներ։ [[Թթուներ]]ի ազդեցությամբ լուծվում է [[լուծույթներ]]ում՝ առաջացնելով Ро<sup>2+</sup>-ի վարդագույն գույնի իոնը։
 
:: <math>\mathsf{Po + 2HCl \rightarrow PoCl_2 + H_2\uparrow}</math>

Սինթեզվել են պոլոնիում-օրգանական միացությունները՝ (C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>)<sub>2</sub>Po, (С<sup>б</sup>Н<sub>5</sub>)<sub>2</sub>РоС1<sub>2,</sub> և այլն։

Մետաղական պոլոնիումը օդում արագ օքսիդանում է։ Հայտնի են պոլոնիումի երկօքսիդը (РоО<sub>2</sub>)<sub>x</sub> և պոլոնիումի մոնօքսիդը РоО:

Պոլոնիումը [[մագնեզիում]]ի առկայությամբ փոխազդում է [[Աղաթթու|աղաթթվ]]ի հետ՝ առաջացնելով պոլոնոջրածին.

:: <math>\mathsf{Po + Mg + 2HCl \rightarrow MgCl_2 + H_2Po}</math>,

որոնք սենյակային ջերմաստիճանում գտնվում են հեղուկ վիճակում (−36,1 մինչև 35,3&nbsp;°C)

Պոլոնիումը միակ քիմիական տարրն է, որը ցածր ջերմաստիճանում ձևավորում է միատոմանի, պարզ խորանարդ բյուրեղացանց<ref>{{Cite web |author=Игорь Иванов. |date=12.07.07 |title=Разгадана загадка полония |url=http://elementy.ru/news/430560 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/618RuMN6a?url=http://elementy.ru/news/430560 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 22 |accessdate=2010 թ․ մայիսի 4 |pages=1 |lang=ru |quote=Вычисления, проведенные чешскими исследователями, дали ответ на вопрос, давно мучивший физиков: почему полоний предпочитает кубическую кристаллическую решетку?}}</ref>։

[[Ալֆա]] վիճակը պարզ խորանարդային կառուցվածքի միակ հայտնի օրինակն է մեկ ատոմի դեպքում, որի գագաթնային չափսերն են 335.2 [[պիկոմետր]] է, իսկ [[բետա]] վիճակը՝ ռոմբոբջջրային<ref>[[#Greenwood|Greenwood]], p. 753</ref><ref>{{Cite book |last1=Miessler |first1=Gary L. |url=https://archive.org/details/inorganicchemist00gary |title=Inorganic Chemistry |last2=Tarr |first2=Donald A. |date=2004 |publisher=Pearson Prentice Hall |isbn=0-13-120198-0 |edition=3rd |location=Upper Saddle River, N.J. |page=[https://archive.org/details/inorganicchemist00gary/page/n292 285]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2000 թ․ նոյեմբերի 20 |title=The beta Po (A_i) Structure |url=http://cst-www.nrl.navy.mil/lattice/struk/a_i.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010204004200/http://cst-www.nrl.navy.mil/lattice/struk/a_i.html |archivedate=2001 թ․ փետրվարի 4 |accessdate=2009 թ․ մայիսի 5 |work=Naval Research Laboratory}}</ref>։ Պոլոնիումի կառուցվածքը բնութագրվել է [[ռենտգենյան ճառագայթներ]]ի և [[էլեկտրոններ]]ի օգնությամբ։

== Իզոտոպներ ==
Պոլոնիումը ունի 33 հայտնի [[իզոտոպներ]], որոնք բոլորը ռադիոակտիվ են։ Հայտնի են 193-218 զանգվածի թվերով [[ռադիոակտիվ իզոտոպներ]]ը, որոնցից ամենակայունը <sup>209</sup>Po(T<sub>1/2</sub> = 103 տարի) արհեստական իզոտոպն է։ Բնության մեջ հանդիպում են 210-212, 214-216 և 218 զանգվածի թվերով իզոտոպները, առաջանում են որպես բնական ռադիոակտիվ շարքերի անդամներ։ Նրանց հարաբերական ատոմային զանգվածները տատանվում են 188-ից 220։ <sup>210</sup>Po-ը (կես կյանք-138.376 օր) և բոլոր իզոտոպներից ամենատարածվածն է։ Իսկ ամենաերկարակյաց իզոտոպը <sup>209</sup>Po-ը (կես կյանք 125.2 ± 3.3 տարի) և <sup>208</sup>Po-ը (կես կյանք 2.9 տարի)։ Պոլոնիումի կայուն իզոտոպներ հայտնի չեն<ref>{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2/3623.html |автор=Глав. ред.: Н.С. Зефиров. |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Н.С. Зефиров |год=1995 |место=Москва |издательство=Большая Российская Энциклопедия |том=4 |страницы=53 |страниц=639 |серия=5 томов |isbn=5852700924 |тираж=20 000}}</ref>։
Ամենակայունը բնական իզոտոպն է՝ <sup>210</sup>Po(T<sub>1/2</sub>= 138 օր, α-ճառագայթիչ, փոխարկվում է <sup>206</sup>Рb-ի) որն աննշան քանակներով կուտակվում է [[ուրան]]ի հանքերում, մշտապես ուղեկցում [[ռադիում]]ին և նրա միացություններին։

<sup>208</sup>Po-ը կարող է ստացվել հատուկ անոթի մեջ [[կապար]]ի կամ [[բիսմութ]]ի [[ալֆա]], [[պրոտոն]] կամ [[դեյտրոն]] ռմբակոծումից։<sup>Պինդ վիճակ</sup>

Պոլոնիումը ռադիոակտիվ տարր է, որը գոյություն ունի երկու մետաղական ալոտրոպներում։
<center>
{| class="wikitable"
!Իզոտոպ||Անվանում||Նշան||Ռադիոակտիվ շարք
|-
|<sup>210</sup>Po||Ռադիում F||RaF ||<sup>238</sup>U
|-
|<sup>211</sup>Po||Ակտինիում C'||AcC' ||<sup>235</sup>U
|-
|<sup>212</sup>Po||Թորյում C'||ThC' ||<sup>232</sup>Th
|-
|<sup>214</sup>Po||Ռադիում C'||RaC' ||<sup>238</sup>U
|-
|<sup>215</sup>Po||Ակտինիում A||AcA ||<sup>235</sup>U
|-
|<sup>216</sup>Po||Թորիում A||ThA ||<sup>232</sup>Th
|-
|<sup>218</sup>Po||Ռադիում A||RaA ||<sup>238</sup>U
|}
</center>

== Ստացում ==
Պոլոնիումը (<sup>210</sup>Ро) միլիգրամային քանակներով ստանում են միջուկային ռեակտորներում՝ բիսմութը նեյտրոններով ճառագայթելով։

::<math>{ Bi^{209} + p \rightarrow {Po}^{209} + n}</math>

[[2006]] թվականին բրիտանացի գիտնական և գրող Ջոն Էմսլի հաստատմամբ, այդ տարվա ընթացքում արտադրվել է մոտ 100 գրամ <sup>210</sup>Ро-ում.<ref>[http://www.rsc.org/chemistryworld/News/2006/November/27110601.asp Q&A: Polonium-210], Royal Society of Chemistry, 27 November 2006</ref>:

== Արժեք ==
Ըստ բրիտանացի փորձագետների՝ պոլոնիումի-210 մանրադիտակային դոզան արժի միլիոնավոր ԱՄՆ դոլլարներ<ref>[http://www.bbc.com/russian/uk/2015/07/150730_litvinenko_met_police_satement «Дело Литвиненко: Россия причастна "так или иначе"»], Би-Би-Си, 31 июля 2015</ref>։ Մյուս կողմից, ռադիոքիմիկոսների հաստատմամբ բիսմութից ստացված պոլոնիումի-210 շատ էժան է<ref name="trv-science">[http://trv-science.ru/2015/02/10/zachem-byl-nuzhen-polonium/ Зачем был нужен полоний?], «Троицкий вариант», 10 февраля 2015 года.</ref>։ Համաձայն 2006 թվականի տվյալների՝ արտադրված պոլոնիումի-210-ի 9,6 գրամի համար վճարվում էր շուրջ 10 միլիոն ռուբլի<ref>[http://www.rg.ru/2006/12/06/ilkaev.html Когда полоний призвали на службу], Российская газета, 31 июля 2015 года</ref>, որը համընկնում է տրիտիումի գնի հետ<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8547273.stm Is fusion power really viable?], Би-Би-Си, 5 марта 2010</ref>։

Սակայն ամերիկյան ''United Nuclear'' ընկերություն, ստանալով իզոտոպը [[Ռուսաստան]]ում, [[2006]] թվականին պոլոնիումի նմուշները վաճառեց $69 գնով, պնդելով, որ մահացու դոզայի համար կպահանջվի ավեի քան $1 միլիոն դոլլար<ref>[http://ria.ru/society/20061211/56733537.html Человек, пораженный полонием-210, не может оставлять после себя следы], РИАНОВОСТИ, 11 декабря 2006 г.</ref>։

== Միացություններ ==
Պոլոնիումը չունի հասարակ միացություններ և իր գրեթե բոլոր միացությունները արհեստականորեն են ստացվում։ Այդ միացություններիցավելի քան 50-ը ճանաչված են։ Պոլոնիումի ամենակայուն միացությունները [[պոլոնիդներն]] են, որոնք պատրաստվում են երկու տարրերի անմիջական փոխազդեցությունից։

Na<sub>2</sub>Po-ը ունի անտիֆլորիտ կառուցվածքը, Ca, Ba, Hg, Pb տարրերի պոլոնիդների և [[լանթանիդներ]]ի փոխազդեցությունից առաջանում է NaCl-ի ցանցեր, իսկ BePo-ը և CdPo-ը ունեն ուրտզիտ, և MgPo-ը՝ [[նիկել]] արսենիդ կառուցվածքը։

== Կիրառություն ==
Պոլոնիումային հիմքով ալֆա մասնիկների աղբյուրները առաջացել էին [[ԽՍՀՄ]]-ում։ Այսպիսի աղբյուրներ օգտագործվում էին արդյունաբերական ծածկույթների հաստությունը որոշելու համար։

Պոլոնիումի կիրառությունները քիչ են։ Այն օգտագործվում է տիեզերագնաց և հակաստատիկ սարքերի պատրաստման մեջ։ Նաև հանդիսանում է [[նեյտրոն]]ների և [[ալֆա մասնիկներ]]ի աղբյուր։

== Թունավորություն ==
<sup>210</sup>Po բնական ռադիոակտիվ նստվածքի սովորական բաղադրիչն է, որը [[Արմատ (բուսաբանություն)|արմատների]] և վերգետնյա օրգանների միջոցով անցնում է բույսին։ Մարդու և [[կենդանիներ]]ի օրգանիզմ է ներմուծվում սննդի հետ․ թեյը պարունակում է 500-600․ ծովային ձուկը՝ 20-100, միսը՝ 2-3, ձավարեղենը՝ 2, հացը՝ 1 պԿյուրի/կգ։

Մարդու և կենդանիների [[հյուսվածքներ]]ում պոլոնիումի պարունակությունը մոտ 4•10<sup>−2</sup> պԿյուրի/կգ է։ Նրա այդպիսի փոքր քանակների կենսաբանական ներգործությունը վատ է ուսումնասիրված, մեծ քանակները α-ճառագայթման պատճառով ազդում են բազմաթիվ օրգանների վրա։

== Պոլոնիում-210-ից թունավորման դեպքեր ==
*[[Ալեքսանդր Լիտվինենկո|Ալեքսանդր Վալտերովիչ Լիտվինենկո]]ն [[2006]] թվականին մահացել է պոլոնիում-210-ի թունավորումից։
*Պոլոնիումը հայտնաբերվել է [[Յասեր Արաֆաթ]]ի անձնական իրերում, ով մահացել է [[2004]] թվականին։ Որոշվել է նշանակել արտաշիրիմում<ref>{{Cite web |date=2012 թ․ նոյեմբերի 27 |title=Останки Ясира Арафата извлекли из мавзолея |url=http://lenta.ru/news/2012/11/27/arafat/ |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/6IqSPUwc1?url=http://lenta.ru/news/2012/11/27/arafat/ |archivedate=2013 թ․ օգոստոսի 13 |accessdate=2013 թ․ օգոստոսի 9 |publisher=Лента.Ру}}</ref>։ Սկզբում շվեյցարական միջազգային հանձնաժողովը հաստատեց, այն փաստը, որ թունավորվել է պոլոնիումով<ref>{{Cite web |date=6.11.2013 |title=Экспертиза подтвердила, что Арафата отравили полонием |url=http://ria.ru/world/20131106/975128407.html#13839289686343&message=resize&relto=register&action=addClass&value=registration |accessdate=2013 թ․ նոյեմբերի 8 |publisher=РИА Новости}}</ref>։ Ավելի ուշ ռուսական և ֆրանսիական կողմերի արդյունքների եզրակացության համաձայն թունավորման ոչ մի ապացույց չկար<ref>{{Cite web |date=2013 թ․ դեկտեմբերի 26 |title=Российские медики: Арафат умер свой смертью |url=http://ria.ru/world/20131226/986591916.html}}</ref>։

== Տես նաև ==
* [[Պարբերական աղյուսակ]]
*[[Ռադիոակտիվ շարքեր]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ|2}}

== Գրականություն ==
* {{Cite book |last1=Bagnall |first1=K. W. |url=https://books.google.am/books?id=8qePsa3V8GQC&pg=PA212 |title=Advances in Inorganic Chemistry and Radiochemistry |date=1962 |publisher=[[Academic Press]] |isbn=0-12-023604-4 |volume=4 |location=New York |pages=197–226 |chapter=The Chemistry of Polonium |doi=10.1016/S0065-2792(08)60268-X |accessdate=2012 թ․ հունիսի 14}}
* {{Cite book |author=Greenwood, Norman N. |title=Chemistry of the Elements |author2=Earnshaw, Alan |date=1997 |publisher=Butterworth–Heinemann |isbn=0080379419 |edition=2nd}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.rsc.org/chemistryworld/podcast/element.asp Chemistry in its element podcast] (MP3) from the Royal Society of Chemistry's Chemistry World: [http://www.rsc.org/images/CIIE_polonium_48kbps_tcm18-120639.mp3 Polonium]
* [http://www.periodicvideos.com/videos/084.htm Polonium] at ''The Periodic Table of Videos'' (University of Nottingham)
* [http://www.lenntech.com/deutsch/Data-PSE/Po.htm Gesundheits- und Umweltaspekte] von Polonium
* [http://www.chemie-im-alltag.de/articles/0089/index.html Polonium-210 – In tödlicher Mission]
* [http://www.fz-juelich.de/gs/DE/UeberUns/Organisation/S-B/S-BA/_node.html Verfahren zur Bestimmung von Polonium-210 in Urin] in einem radiochemischen Labor des Forschungszentrums Jülich
{{Արտաքին հղումներ}}
{{Փոքր պարբերական աղյուսակ}}
{{ՀՍՀ}}
{{Օրվա հոդված նախագծի մասնակից}}

[[Կատեգորիա:Խալկոգեններ]]
[[Կատեգորիա:Ծայրահեղ վնասակար նյութեր]]
[[Կատեգորիա:Կիսամետաղներ]]
[[Կատեգորիա:Պոլոնիում]]
[[Կատեգորիա:Ռադիոակտիվ տարրեր]]