Դիտել Սոցիալական հեռավորություն էջի վիքիկոդը

[[Պատկեր:Covid-19-curves-graphic-social-v3.gif|մինի|Վարակման բարձր պիկի կանխարգելման մեթոդը, որը հայտնի է որպես շտկող կոր անունով,  խոչընդոտում է առողջապահական համակարգի գերբեռնվածությանը, ինչպես նաև ավելի շատ ժամանակ է տրամադրում պատվաստանյութերի և բուժման մեթոդների մշակման համար:Ժամանակի ընթացքում վարակի տարածումը առողջապահական ծառայություններին թույլ է տալիս ավելի արդյունավետ հաղթահարել հիվանդների հոսքը<ref>{{Cite web |author=Wiles |first=Siouxsie |date=2020 թ․ մարտի 9 |title=The three phases of Covid-19 – and how we can make it manageable |url=https://thespinoff.co.nz/society/09-03-2020/the-three-phases-of-covid-19-and-how-we-can-make-it-manageable/ |accessdate=2020 թ․ մարտի 9 |website=The Spinoff}}</ref><ref name="Lancet2020Flatten">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30567-5/abstract |автор=Anderson, Roy M. |заглавие=How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? |год=2020 |язык=en |издание=The Lancet |издательство=Elsevier |тип=journal |месяц=3 |число=9 |том=0 |номер=0 |issn=0140-6736 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30567-5 |pmid=32164834 |nodot=1 |цитата=A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—e.g., minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies.}}</ref>:]]
[[Պատկեր:Covid-19-curves-graphic2-stopthespread-v3.gif|մինի|Կորի շտկող այլընտրանքները<ref>{{Cite web |author=Wiles |first=Siouxsie |date=2020 թ․ մարտի 14 |title=After 'Flatten the Curve', we must now 'Stop the Spread'. Here's what that means |url=https://thespinoff.co.nz/society/14-03-2020/after-flatten-the-curve-we-must-now-stop-the-spread-heres-what-that-means/ |accessdate=2020 թ․ մարտի 13 |website=The Spinoff}}</ref><ref>{{Ռուսերեն հոդված |заглавие=How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? |год=2020 |язык=en |издание=The Lancet |издательство=Elsevier |тип=journal |месяц=3 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30567-5 |pmid=32164834 |nodot=1}}</ref>:]]
'''Սոցիալական հեռավորություն''' (կամ '''ֆիզիկական հեռավորություն'''), ոչ դեղորայքային բնույթի սանիտարահամաճարակաբանական միջոցառումների համալիր, ուղղված վարակիչ հիվանդության տարածման կանգնեցմանը կամ դանդաղեցմանը, մարդկանց միջև ֆիզիկական տարածությունը մեծացնելու և շփումների թվի նվազեցման միջոցով<ref name="WHO_20200320">{{Cite web |author=Margaret Harris et al. |date=2020 թ․ մարտի 20 |title=COVID-19 |url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/transcripts/who-audio-emergencies-coronavirus-press-conference-full-20mar2020.pdf?sfvrsn=1eafbff_0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325084602/https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/transcripts/who-audio-emergencies-coronavirus-press-conference-full-20mar2020.pdf?sfvrsn=1eafbff_0 |archive-date=2020 թ․ մարտի 25 |access-date=2020 թ․ մարտի 29 |publisher=[[World Health Organization]]}}</ref><ref name="Hensley_20200323">{{Cite web |author=Laura Hensley |date=2020 թ․ մարտի 23 |title=Social distancing is out, physical distancing is in—here's how to do it |url=https://globalnews.ca/news/6717166/what-is-physical-distancing/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326180136/https://globalnews.ca/news/6717166/what-is-physical-distancing/ |archive-date=2020 թ․ մարտի 27 |access-date=2020 թ․ մարտի 29 |work=[[Global News]] |publisher=[[Corus Entertainment Inc.]]}}</ref>։ Սոցիալական հեռավորությունը իրենից ենթադրում է մարդկանց միջև առնվազն 1.5-ից 2 մետր հեռավորություն և զանգվածային կուտակումների խուսափում<ref name="Pearce2020">{{Cite web |author=Pearce K. |date=2020 թ․ մարտի 13 |title=What is social distancing and how can it slow the spread of COVID-19? |url=https://hub.jhu.edu/2020/03/13/what-is-social-distancing/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329184144/https://hub.jhu.edu/2020/03/13/what-is-social-distancing/ |archive-date=2020 թ․ մարտի 29 |access-date=2020 թ․ մարտի 29 |website=The Hub |publisher=[[Johns Hopkins University]] |language=en}}</ref><ref name="CDC22March2020">{{Cite web |date=2020 թ․ մարտի 22 |title=Risk Assessment and Management |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/php/risk-assessment.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304230223/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/php/risk-assessment.html |archive-date=2020 թ․ մարտի 4 |access-date=2020 թ․ մարտի 29 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |language=en}}</ref>։
Նվազեցնելով հավանականությունը, որ պայմանականորեն առողջ մարդը ֆիզիկական շփման մեջ կմտնի վարակված անձի հետ, կհաջողվի կանխարգելել վարակի տարածումը և դրանով իսկ նվազեցնել մահացության ցուցանիշը<ref name="WHO_20200320" /><ref name="JohnsonSunFreedman 2020">{{Cite news |author=Johnson Carolyn Y. et al. |date=2020 թ․ մարտի 10 |title=Social distancing could buy U.S. valuable time against coronavirus: It's a make-or-break moment with coronavirus to test one of the most basic—but disruptive—public health tools |url=https://www.washingtonpost.com/health/2020/03/10/social-distancing-coronavirus/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327163232/https://www.washingtonpost.com/health/2020/03/10/social-distancing-coronavirus/ |archive-date=2020 թ․ մարտի 27 |access-date=2020 թ․ մարտի 11 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref>։ Առավել մեծ արդյունքի հասնելու համար սոցիալական հեռավորություն պահելը պետք է լրացվի շնչառական հիգիենայի միջոցառումներով և ձեռքերի լվացմամբ<ref name="WHO2May2009">{{Cite web |date=2009 թ․ մայիսի 2 |title=Pandemic influenza prevention and mitigation in low resource communities |url=https://www.who.int/csr/resources/publications/swineflu/PI_summary_low_resource_02_05_2009.pdf?ua=1 |access-date=2020 թ․ մարտի 29 |publisher=[[World Health Organization]]}}</ref><ref name="gov.ukSD">{{Cite web |title=Guidance on social distancing for everyone in the UK |url=https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-guidance-on-social-distancing-and-for-vulnerable-people/guidance-on-social-distancing-for-everyone-in-the-uk-and-protecting-older-people-and-vulnerable-adults |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214400/https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-guidance-on-social-distancing-and-for-vulnerable-people/guidance-on-social-distancing-for-everyone-in-the-uk-and-protecting-older-people-and-vulnerable-adults |archive-date=2020 թ․ մարտի 24 |access-date=2020 թ․ մարտի 29 |website=GOV.UK |language=en}}</ref>։ [[ԱՀԿ (հապավում) (այլ կիրառումներ)|ԱՀԿ-ն]] ներկայիս [[COVID-19 համավարակ]]ի շրջանում առաջարկել է օգտագործել «սոցիալական հեռավորություն» եզրույթը, որն ավելի նախընտրելի է, քանի որ այս շրջանում առաջնային նպատակը վարակի տարածման կանխարգելումն է, մինչդեռ հասարակությունը իրար հետ կարող է կապված լինել տեխնոլոգիաների միջոցով<ref name="WHO_20200320" /><ref name="Hensley_20200323" /><ref name="Tangermann_20200324">{{Cite web |author=Victor Tangermann |date=2020 թ․ մարտի 24 |title=It's Officially Time to Stop Using The Phrase 'Social Distancing' |url=https://www.sciencealert.com/who-is-no-longer-using-the-phrase-social-distancing |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326180149/https://www.sciencealert.com/who-is-no-longer-using-the-phrase-social-distancing |archive-date=2020 թ․ մարտի 29 |access-date=2020 թ․ մարտի 29 |work=science alert (Futurism / The Byte)}}</ref>։ Որպեսզի [[վարակիչ հիվանդություններ]]ի տարածումն ու դրանից խուսափումը նվազի, ապա սոցիալական հեռավորությունը իր մեջ ներառում է մի քանի պաշտպանական գործողություններ. չեղյալ հայտարարել զանգվածային գործողությունները, փակել [[դպրոց]]ները, աշխատանքը կատարել տնից հեռավար կերպով, սահմանափակել [[հասարակական տրանսպորտ]]ի աշխատանքը, որը վարակի տարածման աղբյուրներից է և սահմանափակել մարդկանց տեղաշարժը<ref name="JohnsonSunFreedman 2020" /><ref name="cdc2007">{{Cite web |date=2007 թ․ փետրվարի 15 |title=Ethical guidelines in Pandemic Influenza—Recommendations of the Ethics Subcommittee of the Advisory Committee to the Director, Centers for Disease Control and Prevention |url=https://www.cdc.gov/od/science/integrity/phethics/docs/panflu_ethic_guidelines.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205095942/https://www.cdc.gov/od/science/integrity/phethics/docs/panflu_ethic_guidelines.pdf |archive-date=2020 թ․ փետրվարի 5 |access-date=2020 թ․ մարտի 23 |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |autho=Kathy Kinlaw et al.}}</ref>։

Կարանտինային միրոցառումների կիրառման առաջին քայլերը եղել են Մ.թ.ա. 5-րդ դարում։ [[Լեվիտ]]ի գրքում ասվում է. «Բոլոր այդ օրերին նա պետք է միշտ մաքուր լինի և ապրի առանձին»<ref>[https://www.biblegateway.com/passage/?search=Leviticus+13&version=AKJV Bible Gateway, Authorized King James Version, Leviticus 13:46]</ref>։ [[Հուստինիանոսյան ժանտախտ]]ի տարիներին [[Հուստինիանոս Ա|Հուստինիանոս առաջինը]] [[Բյուզանդական կայսրություն|Բյուզանդիայի]] ողջ տարածքում կարանտին հայտարարեց, երբ մարդկային դիակերը ծովն էին նետում և վարակի տարածման մեղավորներ էին համարում բոլոր հրեաներին, սամարացիներին, հեթանոսներին, հերետիկոսներին, արիացիներին, մոնթանիստներին ու  համասեռամոլներին<ref name=":1">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://vtuhr.org/articles/10.21061/vtuhr.v2i0.16/ |ref=Drews |автор=Drews, Kelly |заглавие=A Brief History of Quarantine |год=2013 |язык=en |издание=The Virginia Tech Undergraduate Historical Review |тип=journal |месяц=5 |число=1 |том=2 |номер=0 |issn=2165-9915 |doi=10.21061/vtuhr.v2i0.16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200406142138/https://vtuhr.org/articles/10.21061/vtuhr.v2i0.16/ |archivedate=2020-04-06 |accessdate=2020-04-04}}</ref>։ [[1918|1918 թվականին]] [[իսպանական գրիպ]]ի համաճարակի ժամանակ [[Սենթ Լուիս]]ի իշխանությունները փակեցին դպրոցները, արգելեցին հասարակական միջոցառումները և սոցիալական հեռավորությանը նմանօրինակ միջոցներ ձեռնարկեցին քաղաքում հիվանդության առաջին իսկ դեպքերի հայտնաբերումից անմիջապես հետո։ Արդյունքում զոհերի թիվը զգալիորեն ավելի քիչ է եղել, քան [[Ֆիլադելֆիա]]յում, որտեղ կարանտինային միջոցները ձեռնարկվել են երկու շաբաթ ուշ։

Ֆիզիկական հեռավորության միջոցներն առավել արդյունավետ են օդակաթիլային ճանապարհով տարածվող հիվանդությունների (հազի կամ փռշտոցի միջոցով), ուղղակի ֆիզիկական շփման, անուղղակի ֆիզիկական շփման (կոնտամինացված օբյեկտների կամ մակերեսների միջոցով) և աերոգեն (եթե միկրոօրգանիզմները կարող են օդում երկար ժամանակ գոյատևել) ճանապարհներով<ref name="cidrap">{{Cite web |date=2017 |title=Information About Social Distancing |url=http://www.cidrap.umn.edu/sites/default/files/public/php/185/185_factsheet_social_distancing.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327162348/http://www.cidrap.umn.edu/sites/default/files/public/php/185/185_factsheet_social_distancing.pdf |archive-date=2020 թ․ մարտի 27 |access-date=2020 թ․ մարտի 17 |website=www.cidrap.umn.edu |publisher=Public Health Department: [[Santa Clara Valley Health & Hospital System]]}}</ref>։ Վարակը կարող է տարածվել նաև միջատների միջոցով<ref name="CDCFeb2007">{{Cite web |date=2007-02 |title=Interim Pre-Pandemic Planning Guidance: Community Strategy for Pandemic Influenza Mitigation in the United States—Early, Targeted, Layered Use of Nonpharmaceutical Interventions |url=https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/pdf/community_mitigation-sm.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319205055/https://www.cdc.gov/flu/pandemic-resources/pdf/community_mitigation-sm.pdf |archive-date=2020 թ․ մարտի 19 |access-date=2020 թ․ մարտի 29 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention}}</ref>։

Ֆիզիկական հեռավորության մեթոդի հիմնական բացասական հետևանքներից մեկը մարդկանց միայնության զգացումն է, քանի որ մարդկանց համար դա այդքան էլ հարմարավետ չէ<ref name="Brooks26Feb2020">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2820%2930460-8 |автор=Brooks, Samantha K. et al. |заглавие=The psychological impact of quarantine and how to reduce it: rapid review of the evidence |год=2020 |язык=en |издание=The Lancet |издательство=Elsevier |тип=journal |месяц=3 |число=14 |том=395 |номер=10227 |страницы=912—920 |issn=0140-6736 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30460-8 |pmid=32112714 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200313220120/https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2820%2930460-8 |archivedate=2020-03-13 |accessdate=2020-03-20}}</ref>։

== Որոշում ==
[[2009|2009 թվականին]] ԱՀԿ-ն ենթադրում էր, որ սոցիալական հեռավորությունը մարդու ձեռքի ձգված չափի հեռավորությունն է և մարդկանց զանգվածային կուտակումների չեղարկումը<ref name="WHO2May2009" />։ Ամերիկյան [[CDC]] ասոցացիան սահմանեց սոցիալական հեռավորություն հասկացությունը որպես մարդկային շփման հաճախականության նվազեցում, որոնք միտված են համաճարակի կանխարգելմանը<ref name="cdc2007" />։ [[2019]]-[[2020|2020 թվականներին]] ի հայտ եկած [[COVID-19 (կորոնավիրուսային վարակ 2019)|կորոնավիրուսի]] հետ կապված  CDC-ն վերանայեց ձևակերպումը և բնութագրեց որպես հասարակական վայրերից մարդկային զանգվածային կուտակումների չեղարկում և մարդկանց մինչև 2 մետր հեռավորության պահպանում<ref name="Pearce2020" /><ref name="CDC22March2020" />։

== Տեսական հիմունքներ ==
Համաճարակաբանության տեսանկյունից սոցիալական հեռավորության հիմնական նպատակը վերարտադրողականության բազային ցուցանիշի նվազեցումն է, այսինքն՝ երկրորդային վարակված անձանց միջին թիվը, որոնք վարակվել են մեկ առաջնային վարակված անձի պոպուլյացիայում, որտեղ բոլոր մարդիկ հավասարապես ենթակա են հիվանդանալու{{sfn|Шах|2020}}։ Կա հատուկ բանաձև<ref name="Becker">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Becker, Niels |заглавие=Modeling to Inform Infectious Disease Control |год=2015 |язык=en |издательство=CRC Press |страницы=104 |isbn=9781498731072}}</ref>, որտեղ  <math>f</math>-ը — սոցիալական հեռավորության մեջ ներգրավվող բնակչության մասնաբաժինն է,  <math>a</math> -ն այն գործակիցն է, որի հետ նվազում է միջանձնային շփումների քանակը սոցիալական հեռավորության մեջ ներգրավվող անձի համար, և վերարտադրության նոր արդյունավետ ցուցանիշ է, իսկ <math>R</math> -ը որոշվում է բանաձևով.<math display="block"> R = [1-(1-a^2)f]R_0 </math>Օրինակ, եթե բնակչության 25 %-ը սոցիալական շփումները կրճատում է մինչև դրանց նորմալ մակարդակի 50%, ապա վերարտադրության արդյունավետ ցուցանիշը կկազմի 81%։ Նման նվազումը առաջին հայացքից աննշան է, բայց խիստ դանդաղեցնում է վարակի տարածումը<ref>{{Cite web |date=2020 թ․ մարտի 5 |title=Коронавирус диагностируют уже у новорожденных |url=https://newizv.ru/news/world/05-02-2020/koronavirus-diagnostiruyut-uzhe-u-novorozhdennyh |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=Новые Известия |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |author=Jonathan M Read, Jessica RE Bridgen, Derek AT Cummings, Antonia Ho, Chris P Jewell |date=2020 թ․ հունվարի 28 |title=Novel coronavirus 2019-nCoV: early estimation of epidemiological parameters and epidemic predictions |url=https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.01.23.20018549v2 |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 20 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020 թ․ ապրիլի 14 |title=Ending coronavirus lockdowns will be a dangerous process of trial and error |url=https://www.sciencemag.org/news/2020/04/ending-coronavirus-lockdowns-will-be-dangerous-process-trial-and-error# |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 20 |publisher=Science |language=en}}</ref>։

== Միջոցառումներ  ու արդյունավետություն ==
Այն տեղեկատվությունը, որ վարակիչ հիվանդությունները շրջանառվում են հասարակության շրջանում, առաջացնում է մարդկանց վարքագծի փոփոխություն։ Նման փոփոխությունները կարող են օգտակար լինել համաճարակը հաղթահարելու համար, բայց միաժամանակ կարող են վնաս հասցնել տնտեսությանը։ Հետազոտությունները ցույց  են տալիս, որ սոցիալական հեռավորության միջոցառումները պետք է իրականացնել անհապաղ և շատ լրջորեն<ref name="Maharaj2012">{{Ռուսերեն հոդված |автор=Maharaj Savi et al. |заглавие=Controlling epidemic spread by social distancing: Do it well or not at all |год=2012 |язык=en |издание=Нп3 |тип=journal |том=12 |номер=1 |страницы=679 |doi=10.1186/1471-2458-12-679 |pmid=22905965 |BioMed Central |BMC Public Health |en |BioMed Central}}</ref>։ Սոցիալական հեռավորությունը ներառում է  աշխատատեղերի ու դպրոցների փակում, հասարակական տրանսպորտի գործունեության չեղարկում, հասարակական հանգստի վայրերի, հասարակական միջոցառումների չեղարկում, մեկուսացում, կարանտին և սանիտարական պայմանների պահպանում<ref name="Pearce2020" /><ref name="cdc2007" /><ref name="cidrap" />։

=== Ձեռքսեղմման այլընտրանքներ ===
[[Պատկեր:Covid-19-Handshake-Alternatives-v3.gif|մինի|Սոցիալական հեռավորությունը ներառում է ֆիզիկական շփման վերացումը, որը տեղի է ունենում ավանդական ձեռքսեղմումների, գրկախառնությունների միջոցով: Նկարազարդումը առաջարկում է ութ այլընտրանքային տարբերակներ<ref>{{Cite web |author=Wiles |first=Siouxsie |date=2020 թ․ մարտի 16 |title=The world is on fire: My message to New Zealanders on Covid-19 |url=https://thespinoff.co.nz/society/16-03-2020/the-world-is-on-fire-my-message-to-new-zealanders-on-covid-19/ |accessdate=2020 թ․ մարտի 16 |website=The Spinoff}}</ref>]]
[[Մասնակից:Justoka/Ավազարկղ#cite note-25|<span class="mw-reflink-text">[25][25]</span>]]Ֆիզիկական հեռավորությունը իրենից ենթադրում է մարդկանց միջև երկու մետրի հեռավորություն<ref name="Pearce2020" /><ref name="osha">{{Cite web |title=Guidance on Preparing Workplaces for an Influenza Pandemic |url=https://www.osha.gov/Publications/influenza_pandemic.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325141049/https://www.osha.gov/Publications/influenza_pandemic.html |archive-date=2020 թ․ մարտի 25 |access-date=2020 թ․ մարտի 18 |work=Occupational Safety and Health Act of 1970 |publisher=United States Department of Labor}} [https://web.archive.org/web/20200319163737/https://www.osha.gov/Publications/OSHA3327pandemic.pdf]</ref>։ Նման հեռավորությունը խորհուրդ է տրվում բոլոր աշխատատեղերին և հանդիսանում է հիգիենայի ստանդարտ միջոցներից մեկը<ref name="UofCh">{{Cite web |year=2015 |title=Social Distancing |url=https://safety-security.uchicago.edu/emergency_management/all_hazard_safety_procedures/social_distancing/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324150358/https://safety-security.uchicago.edu/emergency_management/all_hazard_safety_procedures/social_distancing/ |archive-date=2020 թ․ մարտի 24 |access-date=2020 թ․ մարտի 29 |website=safety-security.uchicago.edu |publisher=Department of Safety & Security, The University of Chicago}}</ref>։<gallery>
Պատկեր:Social Distancing in a Computer Lab.jpg|Աշխատողները փակվում են  համակարգչային սենյակում, որպեսզի այլ մարդկանց և իրենց միջև հեռավորությունը մեծանա։
Պատկեր:Tsai Ing-wen greeting with the fist-and-palm gesture 20200305.jpg|[[Թայվան]]ի նախագահ [[Ցայ Ին Վեն|Ցայ Ին-Վենը]] ձեռքսեղմման փոխարեն ողջունում է տալիս բռունցքով։
Պատկեր:Social Distancing Sign @ London Drugs (49684963711).jpg|Հատակի գծանշումները կարող են օգնել մարդկանց պահպանել սոցիալական հեռավորությունը։
</gallery>Սոցիալական հեռավորության պահպանման դեպքում Արևմտյան մշակույթում ավանդական ձեռքսեղմումը ուղղակի անընդունելի է։ Դրա համար, որպես այլընտրանք առաջարկվում է [[Նամաստե]] ժեստը, որը իրենից ենթադրում է ձեռքի մատների միացում կրծքավանդակի առաջ։ 2020 թվականի կորոնավիրուսի համաճարակի ժամանակ այդ ժեստը որպես ողջույն  օգտագործել է արքայազն Չարլզը, նույն ժեստը խորհուրդ են տվել [[Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն|Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության]] գլխավոր տնօրեն [[Թեդրոս Ադհան Գեբրայեսուս]]ը և [[Իսրայել]]ի վարչապետ [[Բենյամին Նեթանյահու|Բենիամին Նեթանյահուն]]<ref name="Barajas13March2020">{{Cite web |author=Barajas, Julia |date=2020 թ․ մարտի 13 |title=Joined palms, hands on hearts, Vulcan salutes: Saying hello in a no-handshake era |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2020-03-13/coronavirus-namaste-greetings-handshakes-noncontact |accessdate=2020 թ․ մարտի 18 |website=Los Angeles Times |language=en}}</ref>։ Ձեռք սեղմման այլընտրանքի ձևեր են.

* Ձեռքի ալիքաձև թափահարում
* [[Շակա]] ժեստ
* Ափը սրտին մոտեցնելը [[Իրան]]ում տարածված ողջույնի տեսակ է<ref name="Barajas13March2020" />
* «Հռոմեական հրավառություն»-ը 20-րդ դարում քաղաքական ասոցացիաների պատճառով կորցրել է իր ժողովրդականությունը, իսկ [[2020|2020 թվականին]] [[Իտալիա]]յում ստեղծված իրավիճակում կրկին ժողովրդականություն վայելեց։
* [[2017|2017 թվականին]] [[Ռուսաստան]]ում տարածված էր բռունցքներով ողջույնը։
* Սկանդինավյան կամ վիկինգների ողջույն
* «Ուհանական ողջույն»-ը առաջացել է [[Ուհան]] քաղաքում, [[2020|2020 թվականին]]։

Բացի այդ, կիրառվում են սահմանափակ և կոնտակտային ողջույններ, որոնց դեպքում, չնայած ֆիզիկական շփմանը, վիրուսի փոխանցման հավանականությունը էլի քիչ է։

=== Դպրոցների փակում ===
[[Պատկեր:Swineflu_uk_hpa_model.svg|մինի|Առողջության պաշտպանության գործակալության մոդելավորումն է 2009 թվականին Մեծ Բրիտանիայում խոզի գրիպի տարածման ժամանակ<ref name="HPApress">{{Cite web |date=2009 թ․ դեկտեմբերի 24 |title=2009 Press Releases |url=http://www.hpa.org.uk/HPA/NewsCentre/NationalPressReleases/2009PressReleases/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091224065403/http://www.hpa.org.uk/HPA/NewsCentre/NationalPressReleases/2009PressReleases/ |archivedate=2009 թ․ դեկտեմբերի 24 |accessdate=2009 թ․ դեկտեմբերի 24 |publisher=Health Protection Agency}}</ref>:]]
Մաթեմատիկական հաշվարկները  ցույց  են տալիս, որ վարակի տարածումը կարող է հանգեցնել դպրոցների փակմանը։ Դպրոցների երկրարատև փակումը կարող է սոցիալական և կրթական ցնցումներ առաջացնել<ref>{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://www.worldcat.org/oclc/759159424 |заглавие=Emergency respiratory infections in the 21st century |год=2010 |место=Philadelphia |издательство=Saunders |страниц=1 online resource (xvi, 542-844 pages) |isbn=978-1-4557-0038-7, 1-4557-0038-X}}</ref><ref name="CauchemezFerguson2009">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S1473-3099%2809%2970176-8 |автор=Cauchemez, Simon |заглавие=Closure of schools during an influenza pandemic |год=2009 |язык=en |издание=The Lancet Infectious Diseases |издательство=Elsevier |тип=journal |том=9 |номер=8 |страницы=473—481 |issn=14733099 |doi=10.1016/S1473-3099(09)70176-8 |pmid=19628172}}</ref>։ Հաշվարկների համաձայն՝ [[Միացյալ Թագավորություն|Մեծ Բրիտանիայում]]  գրիպի համաճարակի ժամանակ դպրոցների փակումը շաբաթական 1,2 մլրդ ֆունտ ստեռլինգ Է արժել, իսկ [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|ԱՄՆ-ի]] համար դպրոցների փակման 4 շաբաթներն արժեն ՀՆԱ-ի մինչև 0,3 տոկոսը (մինչև 47 մլրդ դոլար)։

1918 թվականին վիրուսի տարածման ժամանակ ԱՄՆ-ում, երբ փակվեցին դպրոցները մահացության աստիճանը նվազեց 25%-ով{{sfn|Руководство по борьбе с пандемией гриппа, ВОЗ|2019|с=78}}, իսկ 1957-58 թվականների ասիական գրիպի ժամանակ՝  90%-ով<ref>{{Ռուսերեն հոդված |заглавие=Morbidity and mortality characteristics of Asian strain influenza |год=1960 |язык=en |издание=Нп3 |тип=journal |том=75 |номер=2 |страницы=148—158 |doi=10.2307/4590751 |pmid=19316351 |Public Health Reports}}</ref>, 2004-2008 թվականների գրիպի ժամանակ՝ 50%<ref>{{Ռուսերեն հոդված |заглавие=Effect of school closure on the incidence of influenza among school -age children in Arizona |год=2010 |язык=en |издание=Нп3 |тип=journal |том=125 |номер=6 |страницы=851—859 |doi=10.1177/003335491012500612 |pmid=21121230 |Public Health Reports}}</ref>: Բացի այդ, դպրոցների պարտադիր փակումը և սոցիալական հեռահարության այլ միջոցները նպաստել են [[2009]] թվականին [[Մեքսիկա]]յում [[H1N1 գրիպի համաճարակ 2009 թվականին|H1N1 գրիպի համաճարակի]] ժամանակ գրիպի փոխանցման նվազեցմանը 29%  մինչև 37%<ref>[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/flu-pandemic-study-supports-social-distancing Flu Pandemic Study Supports Social Distancing"], ''NIH Research Matters'', 6 June 2011.</ref>։

=== Աշխատատեղերի փակում ===
Աշխատատեղերի փակումը ենթադրում է «ոչ առաջնային կարևորության» ձեռնարկությունների փակում, այսինքն՝ այնպիսի ձեռնարկությունների, որոնք կենսական անհրաժեշտ ծառայություններ և ապրանքներ չեն մատակարարում բնակչությանը<ref>{{Cite web |date=2008-03 |title=Social Distancing Support Guidelines For Pandemic Readiness |url=https://www.colorado.gov/pacific/sites/default/files/OEPR_Guidelines-for-Social-Distancing-Pandemic-Readiness.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170213001535/https://www.colorado.gov/pacific/sites/default/files/OEPR_Guidelines-for-Social-Distancing-Pandemic-Readiness.pdf |archive-date=2017 թ․ փետրվարի 13 |access-date=2017 թ․ փետրվարի 13 |publisher=Colorado Department of Public Health and Environment}}</ref>։ ԱՄՆ-ի տվյալների հիման վրա հաշվարկներն ու մոդելավորումները ցույց են տալիս, որ աշխատատեղերի 10%-ի փակումը, որտեղ աշխատակիցների շրջանում հիվանդության դեպքեր են տեղի ունեցել, վարակի ընդհանուր տարածումը կազմում է 11,9%, իսկ համաճարակի գագաթնակետը փոքր-ինչ ուշ է տեղի ունեցել։ Աշխատանքի 33 %-ի փակման դեպքում վարակի տարածումը նվազել է մինչև 4,9 %, իսկ համաճարակի գագաթնակետը հետաձգվել է մեկ շաբաթով<ref>{{Ռուսերեն հոդված |автор=Matthew D. Rousculp, Stephen S. Johnston, Liza A. Palmer |заглавие=Attending Work While Sick: Implication of Flexible Sick Leave Policies |год=2010 |язык=en |издание=Нп3 |тип=journal |месяц=10 |том=52 |номер=10 |страницы=1009—1013 |doi=10.1097/jom.0b013e3181f43844 |pmid=20881626 |Journal of Occupational and Environmental Medicine}}</ref><ref>{{Ռուսերեն հոդված |автор=Kumar Supriya et al. |заглавие=The Impact of Workplace Policies and Other Social Factors on Self-Reported Influenza-Like Illness Incidence During the 2009 H1N1 Pandemic |год=2012 |язык=en |издание=Нп3 |тип=journal |месяц=1 |том=102 |номер=1 |страницы=134—140 |doi=10.2105/AJPH.2011.300307 |pmid=22095353 |pmc=3490553 |American Journal of Public Health}}</ref>։

Աշխատատեղերի փակումը լուրջ տնտեսական և սոցիալական հետևանքներ ունի։ ԱՀԿ-ն խորհուրդ է տալիս գործատուներին աշխատակիցներին հատկացնել հեռավար աշխատանքի՝ վարձատրության պահպանմամբ։ Հիմնական բացասական տնտեսական ազդեցությունը այն է, երբ ձեռնարկությունների փակումը բաժին է ընկնում անհատ ձեռնարկատերերի, ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքների։ ԱՄՆ-ում հավաքված վիճակագրության համաձայն՝ մարդկանց 28%-ը համաճարակի ընթացքում 7-10 օրվա ընթացքում կարող է կորցնել աշխատավանքը{{sfn|Руководство по борьбе с пандемией гриппа, ВОЗ|2019|с=86}}։

=== Կարանտին ===
{{main|Կարանտին}}[[2003|2003 թվականին]] [[Սինգապուր]]ում [[SARS համաճարակ]]ի ժամանակ 8000-ից ավելի մարդ է անցել պարտադիր տնային կարանտինի, իսկ 4300 մարդ պարտավոր էր հետևել իր ախտանշաններին և հեռախոսով ամեն օր տեղեկացնել բժիշկներին։ Թեև արդյունքում միայն 58-ի մոտ է ախտանիշ հայտնաբերվել, իշխանությունների հրամանով արձակած կարանտինը համարել են վարակի դեմ պայքարի հաղթահարման լավագույն միջոցներից մեկը<ref name="Tan">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://webstor.srmist.edu.in/web_assets/srm_mainsite/files/downloads/sars_outbreak_lessons.pdf |автор=Chorh-Chuan, Tan |заглавие=SARS in Singapore—Key Lessons from an Epidemic |год=2006 |издание=Annals Academy of Medicine |месяц=5 |том=35 |страницы=345—349 |pmid=16830002 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170424174153/http://www.srmuniv.ac.in/sites/default/files/downloads/sars_outbreak_lessons.pdf |archivedate=2017-04-24 |accessdate=2017-04-23}}</ref>։ [[Պեկին]]ում [[H1N1 գրիպի համաճարակ 2009 թվականին|H1N1]] համաճարակի օրինակով պարզվել է, որ պարտադիր կարանտինը վիրուսի բռնկման գագաթնակետի դեպքում վարակվածների թիվը հինգ անգամ նվազեցրել է{{sfn|Руководство по борьбе с пандемией гриппа, ВОЗ|2019|с=71}}։

=== Սանիտարական գոտի ===
{{main|Սանիտարական գոտի}}
[[Պատկեր:Social_distancing_COVID.png|մինի|Պաստառը ([[արաբերեն]], [[անգլերեն]], [[ուրդու]] լեզուներով), որը կոչ է անում COVID-19 համաճարակի ընթացքում սոցիալական հեռավորություն պահպանել:]]
[[1995|1995 թվականին]] սանիտարական պատնեշը  կիրառվել է [[Կիկվիտ]]ում [[Էբոլա տենդ]]ի բռնկման ժամանակ<ref>{{Cite news |author=Laurie Garrett |date=2014 թ․ օգոստոսի 14 |title=Heartless but Effective: I've Seen 'Cordon Sanitaire' Work Against Ebola |url=https://newrepublic.com/article/119085/ebola-cordon-sanitaire-when-it-worked-congo-1995 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910125151/https://newrepublic.com/article/119085/ebola-cordon-sanitaire-when-it-worked-congo-1995 |archive-date=2017 թ․ սեպտեմբերի 10 |access-date=2017 թ․ հունիսի 5 |work=The New Republic}}</ref><ref name="Kaplan">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://www.clinicalcorrelations.org/2015/02/19/ethical-considerations-in-the-use-of-cordons-sanitaires/ |автор=Rachel Kaplan Hoffmann |заглавие=Ethical Considerations in the Use of Cordons Sanitaires |год=2015 |язык=en |место=Нп3 |издание=Clinical Correlations |издательство=Нью-Йоркский университет |тип=journal |месяц=2 |число=19 |archiveurl=https://archive.today/20200329101936/https://www.clinicalcorrelations.org/2015/02/19/ethical-considerations-in-the-use-of-cordons-sanitaires/%23 |archivedate=2020-03-29 |New York University |NYU Langone, New York |accessdate=2020-03-29 |eissn=1944-0030}}</ref>։ Հետևելով նախագահի հրամանագրին՝  զորքերը շրջապատել են ողջ քաղաքը, արգելել ավիահաղորդակցությունը, քաղաքի ներսում [[ԱՀԿ (հապավում) (այլ կիրառումներ)|ԱՀԿ-ի]] օգնությամբ ստեղծել են լրացուցիչ սանիտարական գոտիներ, բուժման և զոհվածների թաղման գոտիները մեկուսացրել են ազգաբնակչությունից։ Բոլոր այդ միջոցներն օգնել են հաղթահարել բռնկումը եւ թույլ չտալ վարակի հետագա տարածումը<ref>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Betrayal of Trust: The Collapse of Global Public Health |год=2011 |язык=en |издательство=Нп3 |isbn=1-40130386-2 |Hachette Books |author-first=Laurie |author-last=Garrett}}</ref>։
[[Պատկեր:Social_distancing_queueing_for_the_supermarket_J._Sainsbury's_north_London_Coronavirus_Covid_19_pandemic_-_30_March_2020.jpg|մինի|Մարդիկ, որոնք կողմ են սոցիալական հեռավորության պահպանմանը՝ 2020 թվականի COVID-19 համաճարակի ընթացքում:(Մարդկանց  միայն սահմանափակ թվով են թողնում սուպերմարկետ՝ գնումների):]]
[[Պատկեր:Covid-19-Transmission-graphic-01.gif|մինի|Սոցիալական հեռավորությունը նվազեցնում է հիվանդության փոխանցման արագությունը և կարող է դադարեցնել հիվանդության բռնկումը:]]

=== Պաշտպանիչ մեկուսացում ===
Ամերիկյան [[Կոլորադո|Կոլորադո նահանգի]] [[Գանիսոն շրջան (Կոլորադո)|Գանիսոն]] քաղաքը [[1918 թվական]]ին [[իսպանական գրիպ]]ի համաճարակի ժամանակ մեկուսացվել է երկու ամսով, որպեսզի թույլ չտա վարակի ներթափանցումն իր սահմաններ։ Միջքաղաքային մայրուղիներում բարիկադներ են կառուցել, իսկ գնացքներով ժամանող բոլոր ուղևորներին ուղարկել են հնգօրյա կարանտինի։ Ոստիկանության մամուլի ծառայությունից հայտնել են, որ մարմնական վնասվածքներով շատ ուղևորներ տեղափոխվել են հիվանդանոց<ref>{{Cite web |title=Gunnison: Case Study |url=http://chm.med.umich.edu/research/1918-influenza-escape-communities/gunnison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615215642/https://chm.med.umich.edu/research/1918-influenza-escape-communities/gunnison/ |archive-date=2018 թ․ հունիսի 15 |access-date=2017 թ․ հունիսի 6 |work=Center for the History of Medicine |publisher=University of Michigan Medical School}}</ref><ref name="Markel">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/12/12/pdfs/06-0506.pdf |автор=Markel, Howard et al. |заглавие=Nonpharmaceutical Influenza Mitigation Strategies, US Communities, 1918–1920 Pandemic |год=2006 |язык=en |издание=Нп3 |издательство=Центры по контролю и профилактике заболеваний США |тип=journal |месяц=12 |том=12 |номер=12 |страницы=1961—1964 |doi=10.3201/eid1212.060506 |pmid=17326953 |pmc=3291356 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170216162104/https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/12/12/pdfs/06-0506.pdf |archivedate=2017-02-26 |Emerging Infectious Diseases (журнал) |Emerging Infectious Diseases |4=Emerging Infectious Diseases (journal) |5=Centers for Disease Control and Prevention |accessdate=2017-06-06}}</ref>։

=== Զանգվածային միջոցառումների չեղարկում ===
Զանգվածային միջոցառումների չեղարկումը ենթադրում է մարզական իրադարձությունների, կինոսեանսների, երաժշտական և ժամանցային շոուների չեղարկում<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/519F9392797E2DDCCA257D47001B9948/$File/Social.pdf |автор=Robert Booy et al. |заглавие=Evidence compendium and advice on social distancing and other related measures for response to an influenza pandemic |год=2015 |язык=en |издание=[[:de:Paediatric Respiratory Reviews|Paediatric Respiratory Reviews]] |издательство=National Centre for Immunisation Research and Surveillance |тип=journal |том=16 |номер=2 |страницы=119—126 |doi=10.1016/j.prrv.2014.01.003 |pmid=24630149 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150515032806/https://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/519F9392797E2DDCCA257D47001B9948/$File/Social.pdf |archivedate=2015-05-15 |accessdate=2015-05-15}}</ref>։ Որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ մարդկանց զանգվածային կուտակումները կարող են և  վարակի տարածմանը չնպաստել<ref>{{Ռուսերեն հոդված |автор=Thomas V Inglesby et al. |заглавие=Disease Mitigation Measures in the Control of Pandemic Influenza |год=2006 |язык=en |издание=Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science |тип=journal |том=4 |номер=4 |страницы=366—375 |doi=10.1089/bsp.2006.4.366 |pmid=17238820 |citeseerx=10.1.1.556.2672}}</ref>։ Սակայն, նախադեպերը վկայում են այն մասին, որ զանգվածային կուտակումները կարող են ոչ միայն հանգեցնել վարակի ավելացման տարածմանը, այլև վարակը տարածել այլ շրջաններ<ref name="Davis_20180921">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://www.smithsonianmag.com/history/philadelphia-threw-wwi-parade-gave-thousands-onlookers-flu-180970372/ |автор=Kenneth C. Davis |заглавие=Philadelphia Threw a WWI Parade That Gave Thousands of Onlookers the Flu |год=2018 |язык=en |издание=Smithsonian |тип=magazine |месяц=9 |число=21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327222425/https://www.smithsonianmag.com/history/philadelphia-threw-wwi-parade-gave-thousands-onlookers-flu-180970372/ |archivedate=2020-03-27 |Smithsonian Magazine |accessdate=2020-03-27}}</ref>։ Այսպես, [[1918|1918 թվականին]] Ֆիլադելֆիայում և Բոստոնում զինվորական շքերթները գրիպի տարածման պատճառ են դարձել, քանի որ քաղաքացիական հանդիսատեսի բազմության մեջ եղել են նավաստիներ, որոնց թվում եղել են վարակվածներ<ref>{{Cite news |title=The Flu in Boston |url=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/influenza-boston/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320142051/https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/influenza-boston/ |archive-date=2020 թ․ մարտի 20 |access-date=2020 թ․ մարտի 28 |work=American Experience |publisher=WGBH Educational Foundation}}</ref>։ Զանգվածային հավաքների սահմանափակումը սոցիալական հեռավորության այլ միջոցներից է, որը օգնում է կանխել վարակների տարածումը<ref>{{Ռուսերեն հոդված |заглавие=Could Influenza Transmission Be Reduced by Restricting Mass Gatherings? Towards an Evidence-Based Policy Framework |год=2011 |язык=en |издание=Journal of Epidemiology and Global Health |тип=journal |месяц=12 |том=1 |номер=1 |страницы=33—60 |doi=10.1016/j.jegh.2011.06.004 |pmid=23856374 |author-last1=Ishola David A., Nick Phin}}</ref>։ Ֆիզիկական հեռավորության բոլոր միջոցները միտված են  մարդկանց զանգվածային կուտակումների վերացմանը։ Չնայած ապացուցողական հետազոտությունների որակը ցածր չէ, սակայն ընդհանուր միտումը մեկն է. մեծ թվով մարդկանց միաժամանակյա կուտակման բացառումը թույլ է տալիս հարթել հիվանդացության աճի կորը  հետաձգել համաճարակի գագաթնակետին հասնելուն{{sfn|Руководство по борьбе с пандемией гриппа, ВОЗ|2019|с=17, 90-93}}։

=== Ճանապարհորդական սահմանափակումներ ===
Փակ սահմաններն ու միջազգային ավիաթռիչքների արգելքը կարող են հետաձգել ինֆեկցիաների տարածումը ավելի քան 2-3 շաբաթով, իսկ մեծ ժամկետների համար պահանջվում է սահմանների վերահսկման խստություն առնվազն 99%-ով<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://www.nature.com/articles/nature04795 |автор=Neil Morris Ferguson |заглавие=Strategies for mitigating an influenza pandemic |год=2006 |язык=en |издание=[[Nature]] |том=442 |номер=7101 |страницы=448—452 |doi=10.1038/nature04795 |bibcode=2006Natur.442..448F |pmid=16642006 |pmc=7095311}}</ref>։ [[1770]]-[[1871]] թվականներին սահմանների խստագույն վերահսկողության շնորհիվ [[Ավստրիա]]յում հաջողվել է թույլ չտալ ժանտախտի բռնկում, մինչդեռ հարևան [[Օսմանյան կայսրություն]]ը տառապել է այդ հիվանդության հաճախակի համաճարակներից մինչև XIX դարի կեսերը<ref name="Kohn">{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://books.google.com/books?id=tzRwRmb09rgC&pg=PA30 |заглавие=Encyclopedia of Plague and Pestilence: From Ancient Times to the Present |ответственный=Kohn, George Childs |год=2008 |язык=en |издание=3 |место=New York |издательство=Нп3 |страницы=30 |серия=Facts On File—Library Of World History |isbn=978-1-43812923-5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329120426/https://books.google.com/books?id=tzRwRmb09rgC&pg=PA30 |archive-date=2020-03-29 |12=Infobase Publishing |дата ссылки=2020-03-29}}</ref><ref>{{Cite news |author=Emily Arntsen |date=2020 թ․ մարտի 6 |title=Closing borders can delay, but can't stop the spread of COVID-19, new report says |url=https://news.northeastern.edu/2020/03/06/to-slow-the-spread-of-covid-19-close-doors-not-borders-new-report-says/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323063603/https://news.northeastern.edu/2020/03/06/to-slow-the-spread-of-covid-19-close-doors-not-borders-new-report-says/ |archive-date=2020 թ․ մարտի 23 |access-date=2020 թ․ մարտի 28 |work=News@Northeastern |publisher=Northeastern University}}</ref>։ 2020 թվականին հրապարակվել է հետազոտություն, որի համաձայն՝ դեպի [[Չինաստան]] ուղևորությունների սահմանափակումը և դրա ուղղությամբ  հասարակական և անձնական մակարդակներում ձեռնարկվող ջանքերի համադրությամբ կարողացել են միայն դանդաղեցնել COVID-19-ի տարածումը<ref>{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://www.academia.dk/MedHist/Sygdomme/PDF/Encyclopedia_of_Pestilence_Pandemics_and_Plagues.pdf |заглавие=Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plague |ответственный=Byrne, Joseph P. |год=2008 |язык=en |место=Westport, Connecticut / London |издательство=Greenwood Publishing Group / Greenwood Publishing Group |том=Volume 1, A–M |isbn=978–0–313–34101–4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215143932/https://www.academia.dk/MedHist/Sygdomme/PDF/Encyclopedia_of_Pestilence_Pandemics_and_Plagues.pdf |archive-date=2020-02-15 |id=978–0–313–34102–1 (vol 1), 978–0–313–34103–8 (vol 2) |lccn=2008019487 |дата ссылки=2020-02-15}}</ref>։ Պարզվել է, որ դեպի [[Ուհան]] ուղևորության արգելքը կարողացել է դանդաղեցնել Չինաստանի մնացած տարածքի վարակման հավանականությունը 3-5 օրով, սակայն 80 տոկոսով նվազեցրել է երկրում հիվանդացածների թիվը։ Տեղաշարժերի վերահսկման ցածր արդյունավետությունը բացատրվում է նրանով, որ հիվանդության վաղ փուլերում վարակվածների մոտ ախտանշաններ չեն արտահայտվել<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=https://science.sciencemag.org/content/early/2020/03/05/science.aba9757 |автор=Chinazzi Matteo et al. |заглавие=The effect of travel restrictions on the spread of the 2019 novel coronavirus (COVID-19) outbreak |год=2020 |язык=en |издание=Science |тип=journal |месяц=3 |число=6 |doi=10.1126/science.aba9757 |pmid=32144116 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200328084850/https://science.sciencemag.org/content/early/2020/03/05/science.aba9757 |archivedate=2020-03-28 |Science |accessdate=2020-03-29}}</ref>։

Ըստ հաշվարկների ՝ միջազգային ճանապարհորդների մարմնի ջերմաստիճանի ստուգումն օգնում է համաճարակը հետաձգել 2 շաբաթով, սակայն նախասիմպտոմատիկ շրջանում վարակվածներին հնարավոր չէ հայտնաբերել{{sfn|Руководство по борьбе с пандемией гриппа, ВОЗ|2019|с=99}}։

== Պատմության մեջ ==
<gallery widths="200" heights="200">
Պատկեր:Mole2.JPG|The lazzaretto է Ancona-ն կառուցվել է [[Իտալիա]]յի [[Ակոնա]] քաղաքում, 18-րդ դարում: Քաղաքը ծառայել է որպես կարանտինային կայան:
Պատկեր:Leprosorium.jpg|Երկու բորոտներին արգելել են մուտք գործել քաղաք։ Փորագրությունը՝ [[Վինսենտ դե Բովեի]], 14-րդ դար
Պատկեր:Popular science monthly (1872) (14596283227).jpg|[[Նյու Յորք]]ի այգիներն ու խաղահրապարակները փակվել են [[1916]] թվականին պոլիոմիելիտի համաճարակի ժամանակ<ref name="PopSci">{{Cite book |url=https://archive.org/details/popularsciencemo89newyuoft/page/400/mode/2up/search/flexner |title=Popular science monthly |date=1916 |location=New York |publisher=[[D. Appleton]] |page=400}}</ref>:
Պատկեր:165-WW-269B-11-trolley-l.jpg|Առանց դիմակի ուղևորին մերժել են [[1918]] թվականի գրիպի համաճարակի ֆոնին տրամվայ ընդունել։ ([[Սիեթլ]], [[Վաշինգտոն ԿՇ|Վաշինգտոն]], [[1918|1918 թվական]])
</gallery>

=== Վաղ շրջանի օրինակներ ===
Լեպրոզիաները 7 լազարետները հիշատակվում են որպես սոցիալական հեռավորության օրինակ այն ժամանակներում, երբ վարակների տարածման մեխանիզմները դեռևս չէին ուսումնասիրվել, և արդյունավետ բուժման մեթոդները չէին հորինվել<ref>{{Ռուսերեն գիրք |ссылка=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Leprosy |автор=Souvay, Charles Léon |заглавие=Catholic Encyclopedia |год=1913 |часть=Leprosy |ссылка часть=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_%281913%29/Leprosy |том=9 |archive-url=https://archive.today/20200328203733/https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Leprosy |archive-date=2020-03-28 |дата ссылки=2020-03-28}}</ref>։ Միջնադարի ամենահայտնի գրական ստեղծագործություններից մեկի՝ [[Ջովաննի Բոկաչչո|Ջովաննի Բոկաչոյի]] [[Դեկամերոն|«Դեկամերոն»-ի]] հերոսներն իրենց պատմություններն են վարում՝ թաքնվելով [[1348|1348 թվականի]] ժանտախտի մոլեգնող համաճարակի ընթացքում<ref>{{Cite web |date=2020 թ․ ապրիլի 4 |title=‘Social distancing’ in the coronavirus era is latest in long history of medical quarantines |url=https://www.ctinsider.com/news/coronavirus/greenwichtime/article/Coronavirus-social-distancing-latest-in-15179182.php#photo-19260459 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407200407/https://www.ctinsider.com/news/coronavirus/greenwichtime/article/Coronavirus-social-distancing-latest-in-15179182.php#photo-19260459 |archive-date=2020 թ․ ապրիլի 7 |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=Greenwich Time |language=en}}</ref>։

=== 1918 թվականի գրիպի համաճարակ ===
«Իսպանուհի» [[համավարակ]]ի ժամանակ գրեթե կես միլիարդ մարդ է վարակվել, իսկ 100 միլիոն մարդ մահացել է։ Մարդիկ այդ վիրուսից մեծ դասեր քաղեցին և դեռևս այդ ժամանակվանից իրականացվեցին կարանտինային միջոցառումներ<ref>{{Cite web |author=Стивен Даулинг |date=2020 թ․ մարտի 7 |title=Коронавирус: уроки "испанки" для тех, кто сегодня борется с распространением Covid-19 |url=https://www.bbc.com/russian/vert-fut-51723306 |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=BBC россия |language=ru}}</ref>։ Հետագա վերլուծությունը ցույց է տվել, որ բարձր մահաբերության մակարդակը կարող է նվազել, սակայն վատ սանիտարական պայմանները, մարդկանց անվերահսկելի տեղաշարժը շարունակել են իրենց վատ ազդեցությունը թողնել վիրուսի հաղթահարման վրա<ref>{{Cite web |date=2020 թ․ մարտի 19 |title=«Испанка» была страшнее коронавируса: чему она нас может научить |url=https://newizv.ru/news/society/19-03-2020/ispanka-byla-strashnee-koronavirusa-chemu-ona-nas-mozhet-nauchit |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=Новые Известия |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020 թ․ մարտի 17 |title=10 misconceptions about the 1918 flu, the ‘greatest pandemic in history’ |url=https://theconversation.com/10-misconceptions-about-the-1918-flu-the-greatest-pandemic-in-history-133994 |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=The Conversation |language=en}}</ref>։

1918 թվականին համավարակի ժամանակ ԱՄՆ-ում սոցիալական հեռավարության պլաններ են մշակվել, [[Ֆիլադելֆիա]] և [[Սենտ Լուիս շրջան (Միսսուրի)|Սենտ Լուիս]] քաղաքներում փակվել են դպրոցները, արգելվել են հանրային ժողովների անցկացումը։ Ընդ որում, Ֆիլադելֆիայում միջոցառումների նախաձեռման հինգ օրվա ձգձգումը նպաստել է վարակի առավել արագ տարածմանը, մինչդեռ Սենտ Լուիսում ճիշտ ժամանակին արված կանխարգելման միջոցառումները դրական են ազդել վիրուսի տարածման արագության վրա<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.pnas.org/cgi/content/full/104/18/7582 |заглавие=Public health interventions and epidemic intensity during the 1918 influenza pandemic |год=2007 |язык=en |издание=Proceedings of the National Academy of Sciences |тип=journal |том=104 |номер=18 |страницы=7582—7587 |doi=10.1073/pnas.0610941104 |pmid=17416679 |Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America}}</ref>։ 1918 թվականի համաճարակի վերաբերյալ ամերիկյան 16 քաղաքներում իրենց հետազոտություններն են կատարել [[Բուտսմ]]ի և [[Ֆերգյուսոն]]ի հետաղոտողները և պարզել, որ սոցիալական հեռավորության առկայությունը նպաստել է մահացության ցուցանիշի աննշան նվազմանը։ Այդ միջոցառումները շատ հաճախ իրենց բացասական հետևանքներն են ունենում սոցիալական հեռավարության ուշ ներդրման կամ վաղ դադարեցման պատճառով<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.pnas.org/cgi/content/full/104/18/7588 |заглавие=The effect of public health measures on the 1918 influenza pandemic in U.S. cities |год=2007 |язык=en |издание=Proceedings of the National Academy of Sciences |тип=journal |том=104 |номер=18 |страницы=7588—7593 |doi=10.1073/pnas.0611071104 |pmid=17416677 |Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America}}</ref>։

«Իսպանուհի» համավարակը Ռուսական կայսրությունում շարունակվեց տիֆ հիվանդությամբ։ Ամենահամեստ հաշվարկներով մահացածների թիվը կազմել է 3 միլիոն։ Դա կապված է այն բանի հետ, որ վարակվածների առաջին մեծ խումբը եղել են զինվորականները։ Հիվանդության տարածման հիմնական աղբյուր է ծառայել նաև գնացքի վագոնները<ref>{{Cite web |date=2020 թ․ ապրիլի 1 |title=Корона российской инфекции |url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/04/01/84635-korona-rossiyskoy-infektsii |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=Новая Газета |language=ru}}</ref>։

=== SARS 2003 թվականի համաճարակ ===
[[SARS-CoV-2 (կորոնավիրուս)|SARS]]-ի [[2002]]—[[2004]] թվականների բռնկամ ժամանակ կիրառվել են սոցիալական հեռավորության այնպիսի միջոցառումներ, ինչպիսիք են զանգվածային միջոցառումների արգելումը, դպրոցների, թատրոնների և այլ հասարակական վայրերի փակումը, վարակվածների հայտնաբերումն ու մեկուսացումը, նրանց հետ շփվածների կարանտինի ապահովումը։ Այդ ընթացքում [[Կանադա]]յում իրագործվել են հանրային կարանտինի միջոցառումներ, իսկ դրանց արդյունավետությունը որոշ ժամանակ անց որակվել է միջին աստիճանի։ Մարդկանց որոշակի խումբ ստիպված բժշկական դիմակ է կրել<ref name="Bell2004">{{Ռուսերեն հոդված |автор=Bell David M. |заглавие=Public Health Interventions and SARS Spread, 2003 |год=2004 |язык=en |месяц=11 |том=10 |номер=11 |страницы=1900—1906 |issn=1080-6040 |doi=10.3201/eid1011.040729 |pmid=15550198 |pmc=3329045}}</ref>։  Լինելով ոչ ասիական երկիր՝ Կանադան ամենից շատ տուժած երկիրն էր<ref name="Bondy">{{Ռուսերեն հոդված |автор=Susan J. Bondy et al. |заглавие=Quantifying the impact of community quarantine on SARS transmission in Ontario: estimation of secondary case count difference and number needed to quarantine |год=2009 |язык=en |тип=journal |месяц=12 |число=24 |том=9 |номер=1 |страницы=488 |doi=10.1186/1471-2458-9-488 |pmid=20034405 |pmc=2808319}}</ref>։

[[Հոնկոնգ]]ի իշխանությունները պատրաստ չեն եղել վիրուսի տարածման պայթյունավտանգ աճին, իսկ բժշկական համակարգի անկատարությունը նպաստեց վիրուսի տարածմանը<ref>{{Cite web |date=2003 թ․ ապրիլի 1 |title=As SARS rages, Hong Kong orders a quarantine |url=https://www.nytimes.com/2003/04/01/news/as-sars-rages-hong-kong-orders-a-quarantine.html |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 11 |publisher=The New York Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The SARS epidemic in Hong Kong: what lessons have we learned? |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC539564/ |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 11 |publisher=JRSM |language=en}}</ref>։ Սինգապուրում իշխանությունների աշխատանքը համաճարակի հետ ներառում էր բնակչության ակտիվ տեղեկացումն ու ներգրավումը, այդ պատճառով սոցիալական հեռահարության միջոցառումները հենվում էին նաև մարդկանց անձնական, կամավոր նախաձեռնության վրա։ Հետագայում անցկացված հարցադրումների արդյունքում պարզ է դարձել, որ մարդկանց 93 %-ը գոհ է եղել կառավարության կողմից մշակված միջոցառումներից<ref name="Tan" />։

== Թերություններն ու կողմնակի բարդացումներ ==
Սոցիալական հեռավորությունը հանգեցնում է մարդկանց հոգեբանական վիճակի վատթարացման, մարդկանց մոտ առաջացնում է մենակության զգացում, անհանգստություն։ Փակ միջավայրում մեկուսացումը հանգեցնում է ֆրուստրացիայի ու ագրեսիայի աճի։ Երկարատև մենակ մնալը կարող է առաջացնել նախկինում թաքնված հոգեբանական  խանգարումների ի հայտ գալուն, ինչպիսին է դեպրեսիան<ref>{{Cite web |author=Bhimull, Visham |date=2020 թ․ մարտի 25 |title=Social Distancing is a key practice that can prevent the spread of the Novel Coronavirus in T&T |url=http://www.guardian.co.tt/article/social-distancing-is-a-key-practice-that-can-prevent-the-spread-of-the-novel-coronavirus-in-tt-6.2.1084820.4e7040071a |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=Guardian Media |language=en}}</ref>։ Մարդիկ ընդհանրապես մարդկային շփման կարիք ունեն և հեռահաղորդակցության միջոցները կարող են մեղմել բացասական դրա հետևանքները<ref>{{Cite web |date=2020 թ․ մարտի 22 |title=Commentary: The social side effects of social distancing |url=https://www.pressherald.com/2020/03/22/commentary-the-social-side-effects-of-social-distancing/ |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=Portland Press Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Travers, Mark |date=2020 թ․ ապրիլի 17 |title=Social Distancing Is Harming Mental Health More Than Physical Health, According To New Survey Data |url=https://www.forbes.com/sites/traversmark/2020/04/17/social-distancing-is-harming-mental-health-more-than-physical-health-according-to-new-survey-data/#71284939b7dd |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=Forbes |language=en}}</ref>։ Մեկուսացման բացասական հետևանքները կարող են լինել նաև երկարատև։ Դրսևորվում են սինդրոմների, անքնության, թմրանյութերի և ալկոհոլի չարաշահման, զգացմունքայնությանև այլնի միջոցով<ref>{{Cite web |date=2020 թ․ մարտի 29 |title=Social distancing comes with psychological fallout |url=https://www.sciencenews.org/article/coronavirus-covid-19-social-distancing-psychological-fallout |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=ScienceNews |language=en}}</ref>։

Սոցիալական հեռավորությունը նաև լուրջ ազդեցություն է թողնում տնտեսության վրա. մեկուսացումը նվազեցնում է ապրանքների և ծառայությունների պահանջարկին, ինչը հանգեցնում է ընկերությունների սնանկացմանը և ընդհանուր ռեցեսիային<ref>{{Cite web |date=2020 թ․ մարտի 30 |title=Коронавирус разоряет мир. Сколько придется заплатить за реанимацию мировой экономики? |url=https://www.bbc.com/russian/features-52088147 |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=BBC Russia |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020 թ․ մարտի 23 |title=Don’t Halt Social Distancing. Instead, Do It Right. |url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/03/all-side-effects-few-benefits/608599/ |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=The Atlantic |language=en}}</ref>։ Սակայն, կարանտինի խիստ պայմանները կարող են հանգեցնել համաճարակի ժամկետի կրճատման և դրանով իսկ տնտեսական հետևանքները դառնում են ոչ պակաս կարևոր։ 1918 թվականի «իսպանուհու» օրինակով պարզվում է, որ քաղաքի համաճարակի ավարտից հետո, որտեղ շատ խիստ հետևում էին կարանտինին ու սանիտարական նորմերին, հաջորդ տարում հասել էին 5% զբաղվածության<ref>{{Cite web |date=2020 թ․ ապրիլի 2 |title=Карантин убьет бизнес и экономику: так ли это? Ответ известен уже 100 лет, со времен "испанки" |url=https://www.bbc.com/russian/features-52126987 |accessdate=2020 թ․ ապրիլի 19 |publisher=BBC Russia |language=ru}}</ref>։

== Տես նաև ==
* [[Ձեռքերի լվացում]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանտուփ}}

== Գրականություն ==
* {{Ռուսերեն գիրք |ref=Руководство по борьбе с пандемией гриппа, ВОЗ |ссылка=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0019/424342/NPI_guide.pdf?ua=1 |автор=Всемирная Организация Здравоохранения |заглавие=Нефармацевтические меры общественного здравоохранения по сягчению риска и последствий эпидемического и пандемического гриппа |год=2019 |место=Копенгаген |страниц=129 |автор издания=Европейское региональное бюро ВОЗ}}{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}
* {{Ռուսերեն գիրք |ref=Шах |ссылка=https://books.google.am/books?id=KE00DwAAQBAJ&pg=PT23&dq=%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9+%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C+%D1%80%D0%B5%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwib6ZCi3PboAhWL16YKHR8BA8YQ6AEIJzAA#v=onepage&q=%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%20%D1%80%D0%B5%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B8&f |автор=Шах С. |заглавие=Пандемия: Всемирная история смертельных вирусов |год=2020 |оригинал=Pandemic: Tracking contagions, from cholera to ebola and beyond |язык=ru |издание=2 |место=Москва |издательство=Альпина Паблишер |isbn=978-5-91671-856-0}}

== Արտաքին հղումներ ==
{{commons category|Social distancing}}

* Harry Stevens, [https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/world/corona-simulator «Why outbreaks like coronavirus spread exponentially, and how to 'flatten the curve'»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200319232201/https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/world/corona-simulator/ |date=2020-03-19 }}, ''The Washington Post'', 14 March 2020, «These simulations show how to flatten the coronavirus growth curve»

[[Կատեգորիա:Համաճարակաբանություն]]
[[Կատեգորիա:Հանրային առողջություն]]
[[Կատեգորիա:Հիգիենա]]
[[Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ]]