Դիտել Վակուում էջի վիքիկոդը

[[Պատկեր:Kolbenluftpumpe hg.jpg|մինի|Վակուումը ցուցադրող պոմպ]]

'''Վակուում''' ({{lang-lat|vacuum}}), ոչ մի նյութ չպարունակող [[տարածություն]]։ [[Տեխնիկա]]յում և [[ֆիզիկա]]յում '''վակուում''' ասելով՝ հասկանում են մի միջավայր, որը պարունակում է մթնոլորտայինից ցածր ճնշման տակ գտնվող [[գազ]]։ Վակուումը բնութագրվում է գազի [[մոլեկուլ]]ների [[Ազատ վազքի երկարություն|ազատ վազքի երկարության]]`<big>λ</big>, և միջավայրի չափի` <big>d</big> (օրինակ [[վակուումային պոմպ]]ի պատերի հեռավորությունը), հարաբերությամբ։ Կախված <big>λ/d</big> հարաբերության չափից՝ տարբերում են փոքր(<big>λ/d<<1</big>), միջին(<big>λ/d≈1</big>) և մեծ(<big>λ/d>>1</big>) վակուումներ։ 
x+y=z ելեկտրական վակում

== Տեխնիկական վակուում ==
[[Պատկեր:Cut through turbomolecular pump.jpg|thumb|[[Տուրբոմոլեկուլյար պոմպ]] (հատույթ)]]

Վակուումային վիճակ ստանալու և պահպանելու համար օգտագործվող սարքերը կոչվում են '''վակուումային պոմպեր'''։ 
Գազերի կլանման և անհրաժեշտ  աստիճանի  վակուումի ստեղծման համար օգտագործվում է Գետտեր (գազի կլանիչներ)։ Կան նաև վակուումալին պոմպերի ավելի լայն տեսականիններ, որոնք ներառում է նաև վակուումի չափման և վերահսկման գործիքներ, վակուումային ապարատի տեխնոլոգիական գործառնությունների իրականացում և այլն։ Բարձր վակուումային պոմպերները համարվում են բարդ տեխնիկական սարքավորումներ։

== Ֆիզիկական վակուում ==
Ֆիզիկական վակուումի մասին մանրամասն խոսվում է քվանտային ֆիզիկայի դասընթացներում<ref name=weig>{{Cite book |author=Werner S. Weiglhofer |url=https://books.google.am/?id=QtIP_Lr3gngC&pg=PA34 |title=Introduction to complex mediums for optics and electromagnetics |publisher=SPIE Press |year=2003 |isbn=978-0-8194-4947-4 |editor=Werner S. Weiglhofer and Akhlesh Lakhtakia, eds |pages=28, 34 |chapter=§ 4.1 The classical vacuum as reference medium}}</ref><ref>
{{Cite book |author=Tom G. MacKay |url=https://books.google.am/books?id=lCm9Q18P8cMC&pg=PA143 |title=Progress in Optics, Volume 51 |publisher=Elsevier |year=2008 |isbn=978-0-444-52038-8 |editor=Emil Wolf |page=143 |chapter=Electromagnetic Fields in Linear Bianisotropic Mediums}}</ref>։

=== Կեղծ վակուում ===
[[Պատկեր:Falsevacuum.svg|thumb|240px|[[Սկալյար դաշտ]] ''φ'' կեղծ վակուումային վիճակ]]<br />
{{main|Կեղծ վակուում}}
'''Կեղծ վակուումը''' քվանտային դաշտի վիճակ է, որը գլոբալ նվազագույն էներգիա ունեցող վիճակ չէ, սակայն համապատասխանում է իր լոկալ նվազագույնին։
Այս վիճակը կայուն է որոշակի ժամանակով (metastable), բայց դա կարող է «թունել» լինել իրական վակուումայինի վիճակի հասնելու համար։
=== Էյնշտեյնյան վակուում ===
{{main|Էյնշտեյնյան վակուում}}
'''Էյնշտեյնյան վակուում'''
Բանաձևը գրվում է հետևյալ ձևով՝
: <math>G_{\mu\nu} + \Lambda g_{\mu\nu} = {8 \pi G \over c^4} T_{\mu\nu},</math>
[[Պատկեր:Structure of the magnetosphere-ru-1.svg|thumb|upright=1.5|Տիեզերքը համարվում է վակուումային վիճակ]]

[[Պատկեր:Baro 0.png|thumb|100px|Վակուումային բարոմետր]]
[[Պատկեր:Magedurger Halbkugeln Luftpumpe Deutsches Museum.jpg|thumb|left|120px|Վակուումային պոմպ [[Մյունխեն]]ի թանգարանում]]

== Չափումներ ==
Վակուումը բաժանված է միջակայքների, համաձայն այն տեխնոլոգիայի, որին անհրաժեշտ է հասնել կամ չափել։ Այդ միջակայքերը չունեն ընդհանուր ընդունված սահմանումներ, սակայն բնորոշ բաշխումը հետևյալն է<ref>{{Cite web |author=American Vacuum Society |title=Glossary |url=http://www.aip.org/avsguide/refguide/glossary.html#v |archiveurl=https://www.webcitation.org/6HOaqWvxO?url=http://www.aip.org/avsguide/refguide/glossary.html#v |archivedate=2013 թ․ հունիսի 15 |accessdate=2006 թ․ մարտի 15 |work=AVS Reference Guide}}</ref><ref>{{Cite web |author=National Physical Laboratory, UK |authorlink=National Physical Laboratory, UK |title=What do 'high vacuum' and 'low vacuum' mean? (FAQ – Pressure) |url=http://www.npl.co.uk/reference/faqs/what-do-high-vacuum-and-low-vacuum-mean-(faq-pressure) |archiveurl=https://www.webcitation.org/6HOarJMBe?url=http://www.npl.co.uk/reference/faqs/what-do-high-vacuum-and-low-vacuum-mean-(faq-pressure) |archivedate=2013 թ․ հունիսի 15 |accessdate=2012 թ․ ապրիլի 22}}</ref>.
{| class="wikitable" style="text-align:left"
! !! Ճնշում (մմ սնդիկի սյուն) !! Ճնշում ([[Պասկալ (չափման միավոր)|Պս]])
|-
|[[Մթնոլորտային ճնշում]] || 760 ||  1,013×10<sup>+5</sup>
|-
|Ցածր վակուում ||  760 - 25 || от 1×10<sup>+5</sup> до 3,3×10<sup>+3</sup>
|-
|Միջին վակուում||  25 - 1×10<sup>−3</sup> || от 3,3×10<sup>+3</sup> до 1,3×10<sup>−1</sup>
|-
|Բարձր վակուում||  1×10<sup>−3</sup> - 1×10<sup>−9</sup> ||  1,3×10<sup>−1</sup> - 1,3×10<sup>−7</sup>
|-
|Ուլտրա-բարձր վակուում||  1×10<sup>−9</sup> - 1×10<sup>−12</sup> ||  1,3×10<sup>−7</sup> - 1,3×10<sup>−10</sup>
|-
|Էքստրեմալ վակուում|| <1×10<sup>−12</sup> || <1,3×10<sup>−10</sup>
|-
|[[Տիեզերական տարածություն]]|| 1×10<sup>−6</sup> - <3×10<sup>−17</sup> ||  1,3×10<sup>−4</sup> - <1,3×10<sup>−15</sup>
|-
|Բացարձակ վակուում|| 0 || 0
|}

== Կիրառումներ ==
[[Պատկեր:Gluehlampe 01 KMJ.jpg|մինի|Լամպի մեջ օգտագործվում է ցածր վակուում]]
Վակուումը օգտակար է բազմաթիվ գործընթացների համար և օգտագործվում է տարբեր սարքերում։ Առաջին անգամ այն օգտագործվել է շիկացման լամպերի արտադրության համար, որպեսզի թելանման շիրացվող լարը պաշտպանվի քիմիական տարրերից։
[[Պատկեր:L-Pumpe2.png|ձախից|մինի|Այս մակերեսային պոմպը նվազեցնում է մթնոլորտի ճնշումը իր սեփական խցիկի ներսում]]

Վակուումի էլեկտրական հատկությունները հնարավորություն են տալիս ստեղծել էլեկտրոնային մանրադիտակներ և վակուումային խողովակներ, ներառյալ կատոդի ճառագայթային խողովակներ։ Վակուումային անցքահատը արդյունաբերական նշանակություն ունի պողպատի և բարձրորակ  որոշ նյութերի արտադրության համար։ Օդային շփման վերացումը օգտակար է ցնցուղի և ծայրակցող սարքի աշխատանքի համար։ Վակուումային  զոդման ժամանակ օգտագործվում է վակուումային էլեկտրամագնիսական ներդիր։
Նվազագույն ճնշումները, որոնք ներկայում կարելի է ստանալ լաբորատոր պայմաններում, կազմում են մոտ 10-13 Torr (13 pՊա)։ Այնուամենայնիվ, 5 × 10-17 Torr- ից (6.7 ֆՊա) ցածր ճնշումները անուղղակիորեն չափվում են կրիոգենային վակուումային համակարգով։ Սա համապատասխանում է ≈ 100 մաս / սմ3։ Բարձր վակուումային համակարգերը պետք է մաքուր լինեն, դրանք չպետք է պարունակեն օրգանական նյութեր`գազի արտահոսքը նվազեցնելու համար։

== Տես նաև ==
[[Մթնոլորտ (չափման միավոր)]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին հղումներ ==
* {{Ռուսերեն գիրք |ref=Борисов |автор=Борисов В.П. |заглавие=Вакуум: от натурфилософии до диффузионного насоса |год=2001 |ссылка часть=http://www.vacuum.ru/file/misc/borisov/vacuum |место=М. |издательство=НПК «Интелвак»}}
* {{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Научные основы вакуумной техники |год=1964 |место=М.}}
* {{Ռուսերեն գիրք |автор=Грошковский Я. |заглавие=Техника высокого вакуума |год=1975 |место=М.}}
* {{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Основы вакуумной техники. 2-е изд |год=1981 |место=М.}}
* {{Ռուսերեն գիրք |автор=Розанов Л. И. |заглавие=Вакуумная техника. 2-е изд |год=1990 |место=М.}}
* {{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S0217732312300418 |автор=[[Окунь, Лев Борисович|L. B. Okun]] |заглавие=On the concepts of vacuum and mass and the search for higgs |год=2012 |язык=en |издание=[[Modern Physics Letters A]] |pages=1230041 |volume=27 |doi=10.1142/S0217732312300418 |arxiv=1212.1031}}
* ''Крамер Д. и др.'' Точные решения уравнений Эйнштейна. М.: Мир, 1982. — 416 с.
* {{Книга:Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М.: Теория поля|1988}}
* ''Паули В.'' Теория относительности. М.: Наука, 1991
* ''Гриб А. А.'' Проблема неинвариантности вакуума в квантовой теории поля. М.: Атомиздат, 1978

[[Կատեգորիա:Դատարկություն]]
[[Կատեգորիա:Ոչինչ]]
[[Կատեգորիա:Վակուում]]
[[Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ]]