Դիտել Տիտին էջի վիքիկոդը

{{GNF_Protein_box
 | Name = Տիտին
 | image = 1BPV.png
 | image_source = I տիպի տիտին մոդուլի եռաչափ կառուցվածք։
 | PDB = {{PDB2|1BPV}}, {{PDB2|1G1C}}, {{PDB2|1NCT}}, {{PDB2|1NCU}}, {{PDB2|1TIT}}, {{PDB2|1TIU}}, {{PDB2|1TKI}}, {{PDB2|1TNM}}, {{PDB2|1TNN}}, {{PDB2|1WAA}}, {{PDB2|1YA5}}, {{PDB2|2A38}}, {{PDB2|2BK8}}, {{PDB2|2F8V}}, {{PDB2|2ILL}}, {{PDB2|2J8H}}, {{PDB2|2J8O}}, {{PDB2|2NZI}}, {{PDB2|2RQ8}}, {{PDB2|2WP3}}, {{PDB2|2WWK}}, {{PDB2|2WWM}}, {{PDB2|2Y9R}}, {{PDB2|3B43}}, {{PDB2|3KNB}}, {{PDB2|3LCY}}, {{PDB2|3LPW}}, {{PDB2|3PUC}}, {{PDB2|3Q5O}}, {{PDB2|3QP3}}, {{PDB2|4JNW}}
 | HGNCid = 12403
 | MGIid = 98864
 | Symbol = TTN
 | AltSymbols =; CMD1G; CMH9; CMPD4; EOMFC; HMERF; LGMD2J; MYLK5; TMD
 | IUPHAR = 
 | ChEMBL = 
 | OMIM = 188840
 | ECnumber = 2.7.11.1
 | Homologene = 130650
 | GeneAtlas_image1 = PBB_GE_TTN_208195_at_tn.png
 | GeneAtlas_image2 = 
 | GeneAtlas_image3 = 
 | Protein_domain_image = 
 | Function = {{GNF_GO|id=GO:0002020 |text = protease binding}} {{GNF_GO|id=GO:0004674 |text = protein serine/threonine kinase activity}} {{GNF_GO|id=GO:0004713 |text = protein tyrosine kinase activity}} {{GNF_GO|id=GO:0005509 |text = calcium ion binding}} {{GNF_GO|id=GO:0005515 |text = protein binding}} {{GNF_GO|id=GO:0005516 |text = calmodulin binding}} {{GNF_GO|id=GO:0005524 |text = ATP binding}} {{GNF_GO|id=GO:0008307 |text = structural constituent of muscle}} {{GNF_GO|id=GO:0019899 |text = enzyme binding}} {{GNF_GO|id=GO:0019901 |text = protein kinase binding}} {{GNF_GO|id=GO:0031433 |text = telethonin binding}} {{GNF_GO|id=GO:0042802 |text = identical protein binding}} {{GNF_GO|id=GO:0042805 |text = actinin binding}} {{GNF_GO|id=GO:0043621 |text = protein self-association}} {{GNF_GO|id=GO:0051015 |text = actin filament binding}} {{GNF_GO|id=GO:0051371 |text = muscle alpha-actinin binding}} {{GNF_GO|id=GO:0097493 |text = structural molecule activity conferring elasticity}}
 | Component = {{GNF_GO|id=GO:0000794 |text = condensed nuclear chromosome}} {{GNF_GO|id=GO:0005576 |text = extracellular region}} {{GNF_GO|id=GO:0005634 |text = nucleus}} {{GNF_GO|id=GO:0005730 |text = nucleolus}} {{GNF_GO|id=GO:0005737 |text = cytoplasm}} {{GNF_GO|id=GO:0005794 |text = Golgi apparatus}} {{GNF_GO|id=GO:0005829 |text = cytosol}} {{GNF_GO|id=GO:0005865 |text = striated muscle thin filament}} {{GNF_GO|id=GO:0030018 |text = Z disc}} {{GNF_GO|id=GO:0031430 |text = M band}} {{GNF_GO|id=GO:0031674 |text = I band}} {{GNF_GO|id=GO:0070062 |text = extracellular vesicular exosome}}
 | Process = {{GNF_GO|id=GO:0001701 |text = in utero embryonic development}} {{GNF_GO|id=GO:0002576 |text = platelet degranulation}} {{GNF_GO|id=GO:0003300 |text = cardiac muscle hypertrophy}} {{GNF_GO|id=GO:0006936 |text = muscle contraction}} {{GNF_GO|id=GO:0006941 |text = striated muscle contraction}} {{GNF_GO|id=GO:0007076 |text = mitotic chromosome condensation}} {{GNF_GO|id=GO:0007512 |text = adult heart development}} {{GNF_GO|id=GO:0007596 |text = blood coagulation}} {{GNF_GO|id=GO:0018108 |text = peptidyl-tyrosine phosphorylation}} {{GNF_GO|id=GO:0030049 |text = muscle filament sliding}} {{GNF_GO|id=GO:0030168 |text = platelet activation}} {{GNF_GO|id=GO:0030240 |text = skeletal muscle thin filament assembly}} {{GNF_GO|id=GO:0030241 |text = skeletal muscle myosin thick filament assembly}} {{GNF_GO|id=GO:0035995 |text = detection of muscle stretch}} {{GNF_GO|id=GO:0043056 |text = forward locomotion}} {{GNF_GO|id=GO:0045214 |text = sarcomere organization}} {{GNF_GO|id=GO:0045859 |text = regulation of protein kinase activity}} {{GNF_GO|id=GO:0048739 |text = cardiac muscle fiber development}} {{GNF_GO|id=GO:0048769 |text = sarcomerogenesis}} {{GNF_GO|id=GO:0050790 |text = regulation of catalytic activity}} {{GNF_GO|id=GO:0051592 |text = response to calcium ion}} {{GNF_GO|id=GO:0055003 |text = cardiac myofibril assembly}} {{GNF_GO|id=GO:0055008 |text = cardiac muscle tissue morphogenesis}} {{GNF_GO|id=GO:0060048 |text = cardiac muscle contraction}}
 | Hs_EntrezGene = 7273
 | Hs_Ensembl = ENSG00000155657
 | Hs_RefseqmRNA = NM_001256850
 | Hs_RefseqProtein = NP_001243779
 | Hs_GenLoc_db = hg19
 | Hs_GenLoc_chr = 2
 | Hs_GenLoc_start = 179390716
 | Hs_GenLoc_end = 179695529
 | Hs_Uniprot = Q8WZ42
 | Mm_EntrezGene = 22138
 | Mm_Ensembl = ENSMUSG00000051747
 | Mm_RefseqmRNA = NM_011652
 | Mm_RefseqProtein = NP_035782
 | Mm_GenLoc_db = mm10
 | Mm_GenLoc_chr = 2
 | Mm_GenLoc_start = 76703980
 | Mm_GenLoc_end = 76982547
 | Mm_Uniprot = A2ASS6
 | path = PBB/7273
}}

'''Տիտինը''', որը նաև հայտնի է որպես '''կոնեկտին''', պոլիպեպտիդներից ամենամեծն է։ Այն կարևոր դեր է խաղում միջաձիգ զոլավոր մկանների կծկման գործընթացում<ref>{{OMIM|188840}}</ref><ref name= "Entrez_ 7273">{{Cite web |title=Entrez Gene: TTN titin |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=7273 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213032339/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=7273 |archive-date=2021 թ․ փետրվարի 13}}</ref>։ Տիտինի գենը պարունակում է էկզոնների ամենամեծ քանակությունը։

== Կառուցվածք ==
Տիտինը, որը բաղկացած է 38․138 ամինաթթուներից (''soleus titin''), հայտնի ամենամեծ սպիտակուցն է։ Դրա [[մոլեկուլային զանգված]]ը մոտավորապես 2993442․763 [[Զանգվածի ատոմական միավոր|զ.ա.մ.]]<ref>{{Cite web |title=Result of Molecular Weight Calculation<!-- Bot generated title --> |url=http://www.chemie.fu-berlin.de/cgi-bin/molform?C132983H211861N36149O40883S693 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304202012/http://www.chemie.fu-berlin.de/cgi-bin/molform?C132983H211861N36149O40883S693 |archive-date=2016 թ․ մարտի 4 |access-date=2009 թ․ դեկտեմբերի 20}}</ref> է, իսկ տեսական իզոէլեկտրական կետը 6.01 է<ref>{{Cite web |title=ExPASy-calculated pI for titin |url=http://us.expasy.org/cgi-bin/pi_tool1?Q10466@noft@ |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/66sSsdHld?url=http://web.expasy.org/cgi-bin/compute_pi/pi_tool1?Q10466@noft@ |archivedate=2012 թ․ ապրիլի 12 |accessdate=2007 թ․ օգոստոսի 26}}</ref>։ Այս սպիտակուցի էմպիրիկ քիմիական բանաձևը <chem>C132983H211861N36149O40883S693</chem> է։ Դրա կիսակյանքի տևողությունը (բջջում պարունակվող սպիտակուցի կեսի անհետացման համար անհրաժեշտ ժամանակը դրա սինթեզից հետո) մոտավորապես 30 ժամ է (կենդանիների ռետիկուլոցիտներում)։ Տիտինը բաղկացած է հիմնականում երկու տեսակի մոդուլների գծային բլոկներից՝ տիպ I (ֆիբրոնեկտինի տիպի III դոմեն) և տիպ II (իմունոգլոբուլինանման տիրույթ)<ref name="pmid7569978">{{Ռուսերեն հոդված |автор=Labeit S., Kolmerer B. |заглавие=Titins: giant proteins in charge of muscle ultrastructure and elasticity |год=1995 |язык=en |издание=Science |тип=journal |месяц=10 |том=270 |номер=5234 |страницы=293—296 |pmid=7569978}}</ref>։ Այս գծային բլոկները հետագայում բաժանվում են երկու մասի.

* N-տերմինալ (որպես սարկոմերի I-շերտերի մաս)։ հանդես է գալիս որպես մոլեկուլի առաձգական մաս և բաղկացած է հիմնականում II տիպի մոդուլներից<ref name="pmid1714586">{{Ռուսերեն հոդված |автор=Wang K., McCarter R., Wright J., Beverly J., Ramirez-Mitchell R. |заглавие=Regulation of skeletal muscle stiffness and elasticity by titin isoforms: a test of the segmental extension model of resting tension |год=1991 |язык=en |издание=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |тип=journal |месяц=8 |том=88 |номер=16 |страницы=7101—7105 |pmid=1714586 |pmc=52241}}</ref>։
* C-տերմինալ (որպես A-գծերի մաս)։ կատարում է հսկիչ ֆունկցիա և, հավանաբար, ունի պրոտեին կինազային ակտիվություն։ A գծերը բաղկացած են տիպի I և II տիպի փոփոխվող մոդուլներից<ref name="pmid2129545" />։

== Գործառույթներ ==
Տիտինը մեծ գծավոր մկանային սպիտակուց է։ Z-սկավառակի N-տերմինալ հատվածը և M-գծի C-տերմինալ հատվածը համապատասխանաբար միացված են սարկոմերի Z-սկավառակին և M-գծին, այնպես որ մեկ տիտինի մոլեկուլը ձգվում է դրա կեսի երկարությունը։ Տիտինը նաև պարունակում է մկանային [[սպիտակուցներ]]ի կցման խարիսխներ, այնպես որ այն ծառայում է որպես սարկոմերան կազմող սպիտակուցների ճիշտ հավաքման ձևանմուշ։ Պարզվել է, որ այն նաև որպես կառուցվածքային սպիտակուց ներառված է քրոմոսոմների բաղադրության մեջ։

Զգալի փոփոխականությունը բնորոշ է տիտինի մոլեկուլի այն հատվածներին, որոնք տեղակայված են I-գոտում, M-գծում և Z-սկավառակում։ I-գոտու տարածաշրջանում փոփոխականությունը որոշվում է տիտինի տարբեր իզոֆորմների առաձգականության տարբերությունները և, հետևաբար, տարբեր տեսակի մկանների առաձգականության տարբերությունները։ Տիտինի բազմաթիվ հայտնի տարբերակներից միայն հինգն ունեն լիովին վերծանված ամինաթթվային հաջորդականություն<ref name="Entrez_ 7273" /><ref name="pmid2129545">{{Ռուսերեն հոդված |автор=Labeit S., Barlow D.P., Gautel M., Gibson T., Holt J., Hsieh C.L., Francke U., Leonard K., Wardale J., Whiting A., Trinick J. |заглавие=A regular pattern of two types of 100-residue motif in the sequence of titin |год=1990 |язык=en |издание=Nature |тип=journal |месяц=5 |том=345 |номер=6272 |страницы=273—276 |doi=10.1038/26926a0 |pmid=2129545}}</ref>։

Տիտինը փոխազդում է մի շարք սարկոմերային սպիտակուցների հետ, այդ թվում<ref name="pmid11717165">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://circres.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11717165 |автор=Bang M.L., Centner T., Fornoff F., Geach A.J., Gotthardt M., McNabb M., Witt C.C., Labeit D., Gregorio C.C., Granzier H., Labeit S. |заглавие=The complete gene sequence of titin, expression of an unusual approximately 700-kDa titin isoform, and its interaction with obscurin identify a novel Z-line to I-band linking system |год=2001 |язык=en |издание={{Iw|Circulation Research|Circ. Res.||Circulation Research}} |тип=journal |месяц=11 |том=89 |номер=11 |страницы=1065—1072 |doi=10.1161/hh2301.100981 |pmid=11717165}}{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>՝
* Z-գծային շրջան՝ տելետոնին և α-ակտինին-1,
* I-գոտու հատվածը` կալպեին և օբսցուրին,
* M-գծային շրջան՝ միոզին կապող սպիտակուց C, կալմոդուլին 1, կալպեյն-3 և ուբիկվիտին լիգազ։

== Դերը բժշկության մեջ ==
Տիտինի գենի մուտացիաները կապված են ժառանգական [[հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիա]]յի, [[դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիա|դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիայի]]<ref name="pmid10051295">{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://circ.ahajournals.org/cgi/content/abstract/99/8/1022 |автор=Siu B.L., Niimura H., Osborne J.A., Fatkin D., MacRae C., Solomon S., Benson D.W., Seidman J.G., Seidman C.E. |заглавие=Familial dilated cardiomyopathy locus maps to chromosome 2q31 |год=1999 |язык=en |издание={{Iw|Circulation (журнал)|Circulation||Circulation (journal)}} |издательство={{Iw|Lippincott Williams & Wilkins}} |тип=journal |месяц=3 |том=99 |номер=8 |страницы=1022—1026 |pmid=10051295 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080524004028/http://circ.ahajournals.org/cgi/content/abstract/99/8/1022 |archivedate=2008-05-24}}</ref><ref name="pmid11846417">{{Ռուսերեն հոդված |автор=Itoh-Satoh M., Hayashi T., Nishi H., Koga Y., Arimura T., Koyanagi T., Takahashi M., Hohda S., Ueda K., Nouchi T., Hiroe M., Marumo F., Imaizumi T., Yasunami M., Kimura A. |заглавие=Titin mutations as the molecular basis for dilated cardiomyopathy |год=2002 |язык=en |издание={{Iw|Biochemical and Biophysical Research Communications|Biochem. Biophys. Res. Commun.||Biochemical and Biophysical Research Communications}} |тип=journal |месяц=2 |том=291 |номер=2 |страницы=385—393 |doi=10.1006/bbrc.2002.6448 |pmid=11846417}}</ref> և առաջադեմ հեռավոր Միյոշի մկանային դիստրոֆիայի հետ<ref name="pmid12145747">{{Ռուսերեն հոդված |автор=Hackman P., Vihola A., Haravuori H., Marchand S., Sarparanta J., De Seze J., Labeit S., Witt C., Peltonen L., Richard I., Udd B. |заглавие=Tibial muscular dystrophy is a titinopathy caused by mutations in TTN, the gene encoding the giant skeletal-muscle protein titin |год=2002 |язык=en |издание={{Iw|American Journal of Human Genetics|Am. J. Hum. Genet.||American Journal of Human Genetics}} |тип=journal |месяц=9 |том=71 |номер=3 |страницы=492—500 |doi=10.1086/342380 |pmid=12145747 |pmc=379188}}</ref>։ [[Սկլերոդերմիա|Համակարգային սկլերոդերմիայով]] հիվանդների մոտ կարող են հայտնաբերվել աուտոհակամարմիններ տիտինի դեմ <ref name="pmid9548712">{{Ռուսերեն հոդված |автор=Machado C., Sunkel C.E., Andrew D.J. |заглавие=Human autoantibodies reveal titin as a chromosomal protein |год=1998 |язык=en |издание={{Iw|Journal of Cell Biology|J. Cell Biol.||Journal of Cell Biology}} |тип=journal |месяц=4 |том=141 |номер=2 |страницы=321—333 |doi=10.1083/jcb.141.2.321 |pmid=9548712 |pmc=2148454}}</ref>։

== Կիրառման հեռանկարներ ==
Հայտնաբերվել է սինթետիկ տիտինի և տիտինի մկանային պոլիմերների մանրէաբանական արտադրության տեխնոլոգիա՝ սինթետիկ և բնական շատ պոլիմերներից բարձր կատարողական բնութագրերով մանրաթելեր արտադրելու համար<ref>Bowen, C.H., Sargent, C.J., Wang, A. et al. (2021). Microbial production of megadalton titin yields fibers with advantageous mechanical properties. Nat Commun 12, 5182  https://doi.org/10.1038/s41467-021-25360-6</ref>։ Դրանցից հնարավոր կլինի պատրաստել հագուստ, պաշտպանիչ սարքավորումներ, կենսաբժշկական իմպլանտներ, պրոթեզներ<ref>Irving M. (2021) [https://newatlas.com/materials/synthetic-muscle-fiber-clothing-kevlar-bacteria Synthetic muscle fibers could make for clothing tougher than Kevlar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210831184730/https://newatlas.com/materials/synthetic-muscle-fiber-clothing-kevlar-bacteria |date=2021-08-31 }}. New Atlas</ref>։

== Իմաստը լեզվաբանության մեջ ==
{{external media|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=Vmv0_Nb2ecc Տեսանյութ, որտեղ ընթերցվում է աշխարհի ամենաերկար բառը]}}
Որպես հայտնի ամենամեծ սպիտակուցը՝ տիտինն ունի ամենաերկար ''IUPAC'' նոմենկլատուրային անվանումը։ Ամբողջական քիմիական անվանումը, որը սկսվում է մեթիոնիլով... և վերջանում է ... իզոլեուցինով, ներառում է 189․819 տառ (անգլերեն), որոնք ճանաչվել են որպես ամենաերկար բառ ոչ միայն անգլերենում, այլև մյուս լեզուներում։ Սակայն պրոֆեսիոնալ բառարան կազմողները քիմիական միացությունների անվանումներն ավելի շատ համարում են բառային քիմիական բանաձևեր, քան ընդհանուր լեզվի բառեր<ref>{{Cite web |author=Oxford Word and Language Service team |title=Ask the experts - What is the longest English word? |url=http://www.askoxford.com/asktheexperts/faq/aboutwords/longestword |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/66sSvBoik?url=http://oxforddictionaries.com/words/what-is-the-longest-english-word |archivedate=2012 թ․ ապրիլի 12 |accessdate=2008 թ․ հունվարի 13 |publisher=AskOxford.com / [[Oxford University Press]]}}</ref>։

== Ծանոթագրություններ ==
{{Ծանցանկ}}

[[Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ]]
[[Կատեգորիա:Մկանային համակարգ]]
[[Կատեգորիա:Սպիտակուցներ այբբենական կարգով]]
[[Կատեգորիա:Ֆերմենտներ այբբենական կարգով]]