Դիտել Տրանզիստոր էջի վիքիկոդը

[[Պատկեր:Transistor-photo.JPG|աջից|մինի|200px|Քանի տեսակ տրանզիստորներ]]
'''Տրանզիստոր''', կիսահաղորդիչ սարք, որը սովորաբար օգտագործվում է էլեկտրական ազդանշանների [[էլեկտրական ուժեղացնող|ուժեղացման]] կամ փոխանջատման համար։ Տրանզիստորը [[կիսահաղորդիչ]] նյութի մի պինդ մարմնի մասով է սարքվում, և ունի գոնե երեք [[տերմինալ]]ներ (մուտքեր և ելքեր)՝ արտաքին սխեմայի միանալու համար։ [[Էլեկտրական դաշտի լարվածություն|Լարվածությունը]] կամ [[էլեկտրական հոսանք]]ը, որ տրանզիստորի մի զույգին է կիրառվում, պատճառ է դառնում նրա տերմինալների մեկ այլ զույգից դուրս հոսող էլեկտրական հոսանքի փոփոխման։ Քանի որ այսպիսով հսկված ելքային էլեկտրական ուժը կարող է հսկող մտնող ուժից շատ ավելի բարձր լինել, տրանզիստորը տալիս է ազդանշանի ուժեղացումը (ամպլիֆիկացիան)։ Տրանզիստորը ժամանակակից էլեկտրական սարքերի հիմնական բլոկն է և օգտագործվում է [[ռադիո]]յում, [[հեռախոս]]ում, [[համակարգիչ|համակարգչում]] և այլ էլեկտրական համակարգերում։ Որոշ տրանզիստորներ առանձնապես են փաթեթավորվում, սակայն մեծ մասամբ նրանք գտնվում են [[ինտեգրալ սխեմա]]ներում։

== Կարևորություն ==
Տրանզիստորը շատերի կողմից նշվում է որպես քսաներորդ դարի «'''ամենամեծ'''» գյուտարարությունը<ref>{{Cite book |author=Դենիս Ֆ. Հերիք |url=https://books.google.am/books?id=59rxoe1IkNEC&pg=PA383&ots=UC_NxASdwo&dq=transistor+greatest-invention&sig=Ul_-DYQxG7EhLsRvhE8QM821JEQ |title=Լրատվամիջոցների Կառավարում Հսկաների Դարում՝ Լրագրության Գործարար Շարժընթացը (անգլերեն) |publisher=Blackwell Publishing |year=2003 |isbn=0813816998}}</ref>, կամ ամենամեծերից<ref>{{Cite book |author=Ռոբերտ Վ. Պրայս |url=https://books.google.am/books?id=q7UzNoWdGAkC&pg=PA42&dq=transistor+inventions-of-the-twentieth-century&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES&ei=MzJbScu0GobokATlm5Q1 |title=Ճանապարհաուղեցույց Ձեռնարկատիրական Հաջողության (անգլերեն) |publisher=AMACOM Div American Mgmt Assn |year=2004 |isbn=9780814471906 |page=42}}{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}</ref>։ Դա ամբողջ ժամանակակից [[էլեկտրոնիկա]]յի ամենակարևոր ակտիվ բաղադրիչն է։ Իր ներկա հասարակությունում կարևորությունը հիմնված է իր [[մասսայական արտադրություն|մասսայական արտադրության]] ունակության վրա՝ մի հույժ ավտոմատիզացված ընթացքով [[կիսահաղորդիչի արտադրություն|արտադրմամբ]], որը պատճառ է դառնում զարմանալիորեն ցածր տրանզիստորի ծախսի։

Թեև շատ ընկերություններից ամեն մեկը միլիարդից ավել առանձնապես փաթեթավորված տրանզիստորներ է արտադրում ամեն տարի, արտադրված տրանզիստորների մեծ մասը [[ինտեգրալ սխեմա]]ներում (նաև ԻՍ, միկրոսխեմա կամ չիփ անվանմամբ) են՝ [[դիոդ]]ների, [[դիմադրություն]]ների, [[կոնդենսատոր]]ների և այլ էլեկտրական բաղադրիչների հետ լրիվ էլեկտրական սխեմա կազմելով։ Մի [[տրամաբանական էլեմենտ]] մոտ քսան տրանզիստոր է պարունակում, մինչ 2006 թվականի զարգացած [[միկրոպրոցեսոր]] կարող է 1.7 միլիարդ տրանզիստորներ ([[MOSFET]]-ներ) օգտվել<ref>{{Cite web |title=Intel-ի Բազմահիմք Պրոցեսորի Կարռուցվածքի Զարգացման Խորապատկերը (անգլերեն) |url=http://cache-www.intel.com/cd/00/00/20/57/205707_205707.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326182126/http://cache-www.intel.com/cd/00/00/20/57/205707_205707.pdf |archive-date=2009 թ․ մարտի 26 |accessdate=2009 թ․ մայիսի 5}}</ref>։

{{քաղվածք|Այս տարի [2002-ին] մոտ 60 միլիոն տրանզիստորներ են արտադրվել ... [[Երկիր|երկրագունդի]] [ամեն մի] տղամարդու, կնոջ և երեխայի համար։|<ref>{{Cite web |title=Embedded.com |url=http://www.embedded.com/shared/printableArticle.jhtml?articleID=9900861 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222619/http://www.embedded.com/shared/printableArticle.jhtml?articleID=9900861 |archive-date=2007 թ․ սեպտեմբերի 26 |accessdate=2009 թ․ մայիսի 5}}</ref> Երկու տոկոսանոց լուծումը (անգլենագո սարք։ Տրանզիստորացված մեխանտրոնիկ սխեմաները փոխարինել են էլեկտրոմեխանիկական սարքերին՝ հարմարանքների և մեքենաների ղեկավարման համար։ Հաճախ ավելի հեշտ և ավելի էժան է մի ստանդարտ [[միկրոկոնտրոլեր]] օգտ հավասար մեխանիկական ղեկավարող ֆունկցիա նախագծել։}}

== Տեսակներ ==
Տրանզիստորները դասվում են ըստ՝
* [[Կիսահաղորդիչ նյութերի ցանկ|Կիսահաղորդիչ նյութեր]]՝ [[գերմանիում]], [[սիլիցիում]], [[գալիումի արսենիդ]], [[սիլիցիումի կարբիդ]], և այլն
* Կառուցվածք՝ [[BJT]], [[JFET]], IGFET ([[MOSFET]]), [[IGBT]], և այլ տեսակներ
* Բևեռականությունը լինում է՝ [[NPN տրանզիստոր|NPN]], [[PNP տրանզիստոր|PNP]] (BJT-ները); N-կանալ, P-կանալ (FET-երը)
* Առավելագույն հզորության վարկանիշ՝ ցածր, միջին, բարձր
* Առավելագույն գործողության հաճախականություն՝ ցածր, միջին, բարձր, [[ռադիոհաճախականություն]] (RF), [[գերբարձր հաճախականություն]] (տրանզիստորի առավելագույն էֆեկտիվ հաճախականությունը նշանակվում է <math>f_\mathrm{T}</math> տերմինով, «անցման հաճախականության» համար մի հապավում։ Անցման հաճխականությունը այն հաճախականությունն է, որում տրանզիստորը ենթարկում է մեկի հավասար ուժեղացման գործակից)։
* Կիրառում՝ փոխանջատում, ընդհանուր նպատակով, լսողական, բարձր լարվածություն, գերբետա, համապատասխանեցված զույգ
* Ֆիզիկական փաթեթավորում՝ ծակի միջի մետաղ, ծակի միջի պլաստիկ, մակերեսային տեղադրում, գունդ վանդակացանցի զանգված, ուժի բլոկներ
* Ամպլիֆիկացիայի գործոն h<sub>fe</sub> (տրանզիստորի բետա)<ref>{{Cite web |title=Transistor Example |url=http://www.bcae1.com/transres.htm}} 071003 bcae1.com</ref>

Ուրեմն, մի առանձին տրանզիստոր կարող է նկարագրվի որպես՝ «սիլիցիում, մակերեսային տեղադրվող, BJT, NPN, ցածր ուժի, բարձր հաճախականության փոխանջատող»

{{float_begin|side=center}}
|- align = "center"
| [[Պատկեր:BJT PNP symbol.svg|80px]] || PNP || [[Պատկեր:JFET P-Channel Labelled.svg|80px]] || [[Պատկեր:IGFET P-Ch Enh Labelled.svg|80px]] || [[Պատկեր:IGFET P-Ch Enh Labelled simplified.svg|80px]] || [[Պատկեր:IGFET P-Ch Dep Labelled.svg|80px]] || P-կանալ
|- align = "center"
| [[Պատկեր:BJT NPN symbol.svg|80px]] || NPN || [[Պատկեր:JFET N-Channel Labelled.svg|80px]] || [[Պատկեր:IGFET N-Ch Enh Labelled.svg|80px]] || [[Պատկեր:IGFET N-Ch Enh Labelled simplified.svg|80px]] || [[Պատկեր:IGFET N-Ch Dep Labelled.svg|80px]] || N-կանալ
|- align = "center"
| BJT || || JFET || colspan="2"| MOSFET enh || MOSFET dep
{{float_end|caption=BJT, JFET և MOSFET-ի սիմվոլները}}

Տրանզիստորը տեսականորեն կարելի է ընդունել որպես իրար միացրած 2 [[դիոդ]]։ Միացման ընդհանուր մասը կոչվում է բազա, մյուս երկու կողմերը՝ էմիտոր և կոլեկտոր։

== Տես նաև ==
* [[Սուսաննա Մադոյան]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
{{Արտաքին հղումներ}}

[[Կատեգորիա:1947 տեխնոլոգիայում]]
[[Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Էլեկտրոնային բաղկացուցիչներ]]
[[Կատեգորիա:Կիսահաղորդիչ սարքեր]]
[[Կատեգորիա:Ռադիոտեխնիկա]]
[[Կատեգորիա:Տրանզիստորներ]]