Դիտել Ցեզիումի քլորիդ էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Նյութ
 | պատկեր 3D = Caesium-chloride-3D-ionic.png
 | պատկեր 2 = Caesium chloride.jpg
 | քիմիական անվանում = ցեզիումի քլորիդ
 | ավանդական անվանում = ցեզիումի քլորիդ
 | ռացիոնալ բանաձև = CsCl
 | վիճակ = պինդ
 | խտություն = 3,983 գ/սմ³<ref name=const>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Лидин Р. А., Андреева Л. Л., Молочко В. А. |заглавие=Константы неорганических веществ: справочник |ответственный=Под редакцией проф. Р.А. Лидина |год=2006 |издание=2-е изд., перераб. и доп. |место=М. |издательство=«Дрофа» |страниц=685 |isbn=5-7107-8085-5}}</ref>
 | հալման ջերմ. = 646 °C<ref name=const />
 | եռման ջերմ. = 1295 °C<ref name=const />
 | ձևավորման էնթալպիա = −443<ref name=const />
 | ջերմահաղորդականություն = 52,63 Վտ/(մ.Կ)<ref name=analitcesium>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Плющев В. Е., Стёпин Б. Д. |заглавие=Аналитическая химия рубидия и цезия |год=1975 |место=М. |издательство=«Наука» |страницы=22-26 |серия=Аналитическая химия элементов}}</ref><ref name=en1>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Главный редактор И. Л. Кнунянц |год=1988 |часть=Бария хлорид |место=М. |издательство=«Советская энциклопедия» |том=1 |страницы=463}}</ref>
 | լուծելիություն = 186,5<ref name=const />
 | նյութ1 = ջր
 | բեկման ցուցիչ = 1,6418<ref name=chemanalytica>{{Cite web |title=Таблица неорганических и координационных соединений |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/01_osnovnye_svoystva_neorganicheskikh_organicheskikh_i_elementoorganicheskikh_soedineniy/5125 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610z5IPjo?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/01_osnovnye_svoystva_neorganicheskikh_organicheskikh_i_elementoorganicheskikh_soedineniy/5125 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 23 |work=Новый справочник химика и технолога. Основные свойства неорганических, органических и элементоорганических соединений |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>
 | բյուրեղային կառուցվածք = խորանարդային
 | դիպոլ մոմենտ = 10,42
 | թունավորություն = 1500<ref name=msds>{{Cite web |title=Safety data for caesium chloride |url=http://msds.chem.ox.ac.uk/CA/caesium_chloride.html |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zMR4UB?url=http://msds.chem.ox.ac.uk/CA/caesium_chloride.html |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ ապրիլի 8 |work=Chemical and Other Safety Information |publisher=The Physical and Theoretical Chemistry Laboratory Oxford University |lang=en}}</ref>
}}
'''Ցեզիումի քլորիդ''', անօրգանական երկտարր միացություն կազմված [[քլոր]]ից և [[ցեզիում]]ից, քլորաջրածնական թթվի ցեզիումական աղը։ Բյուրեղային վիճակում անգույն նյութ է՝ իոնական բյուրեղացանցով. բավականին ջերմադիմացկուն է։ Ցեզիումի քլորիդը լավ լուծվում է ջրում և խիտ [[Աղաթթու|աղաթթվում]]։

Բնության մեջ հիմնականում հանդիպում է [[միներալներ]]ի հետ խառնուրդի տեսքով։ Պարունակվում է [[կառնալիտ]]ում (մինչև 0,002 %)<ref name=en52>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Главный редактор И. Л. Кнунянц |год=1998 |часть=Цезий |место=М. |издательство=«Советская энциклопедия» |том=5 |страницы=654-656 |isbn=5-85270-310-9}}</ref>, [[սիլվին]]ում և [[կաինիտ]]ում<ref name=cesium>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Плющев В. Е., Стёпин Б. Д. |заглавие=Химия и технология соединений лития, рубидия и цезия |год=1970 |место=М. |издательство=«Химия» |страниц=406}}</ref>
<sup>[էջ 210-211]</sup>։ Քիչ քանակությամբ մտնում է նաև հանքային ջրերի բաղադրության մեջ։ Օրինակ՝ Բադ Դյուրկհայմի հանքային աղբյուրները ([[Գերմանիա]]), որտեղ և առաջին անգամ հայտնաբերվել է ցեզիումը, պարունակում են 0,17 մգ/լ ցեզիումի քլորիդ<ref name=cesium /><sup>[էջ 206]</sup>։

CsCl-ի բյուրեղային կառուցվածքը խորանարդաձև է. հանդես է գալիս AX տեսքով, որտեղ յուրաքանչյուր A (Cs) [[ատոմ]] շրջապատված է ութ X (Cl) ատոմով։

[[1905]] թվականին ֆրանսիացի քիմիկոս [[Աքսպիլ|Ակսպիլ]]ը ({{lang-fr|Hackspill}}) վակուումում կալցիումի միջոցով վերականգնել է մետաղական ցեզիում<ref name=hackspill>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3095m/f106 |автор=Hackspill M. L. |заглавие=Sur une nouvelle prepapratíon du rubidium et du cæsium |год=1905 |язык=fr |издание=Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences |том=141 |страницы=106}}</ref>։ Այդ մեթոդը հետագայում ցեզիում ստանալու համար հաճախ է գործածվել<ref name=krugosvet>{{Cite web |author=Савинкина Е. |title=Цезий, страница 2 |url=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/TSEZI.html?page=0,2 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zJyqBi?url=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/TSEZI.html?page=0,2 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 26 |publisher=Онлайн Энциклопедия «Кругосвет»}}</ref>։

== Մոլեկուլային և բյուրեղային կառուցվածք ==
Ցեզիումի քլորիդը վառ արտահայտված [[Իոնական կապ|իոնական]] քիմիական կապով նյութ է, որտեղ յուրաքանչյուր ցեզիումի Cs<sup>+</sup> իոն շրջապատված է ութ քլորի Cl<sup>−</sup> իոնով<ref name=en22>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Главный редактор И. Л. Кнунянц |год=1990 |часть=Ионная связь |место=М. |издательство=«Советская энциклопедия» |том=2 |страницы=506 |isbn=5-85270-035-5}}</ref>։ [[Մոլեկուլ]]ի դիպոլ մոմենտը կազմում է 10,42 Դ<ref name=const /><sup>.[էջ 377]</sup>։ Ատոմացման էներգիան կազմում է 443 կՋոուլ/մոլ, կապի երկարությունը (ատոմի կենտրոնների միջև եղած հեռավորությունը)` 291 պիկոմետր<ref name=const /><sup>.[էջ 380]</sup>: Էլեկտրոնի խնամակցության էներգիան կազմում է 0,445 էՎ<ref name=hchph>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=CRC Handbook of Chemistry and Physics |ответственный=Editor-in-Chief David R. Lide |год=2005 |издание=85-th edition |издательство=CRC Press |allpages=2656 |isbn=978-0849304859}}</ref><sup>.[էջ 10-150]</sup>: Միացությունում տարրերի բաղադրությունը` Cs 78,94 %, Cl 21,06 %: Ցեզիումի քլորիդը կարող է հանդես գալ դիմեր բաղադրությամբ՝ Cs<sub>2</sub>Cl<sub>2</sub>, որը ունի հարթ շեղանկյուն կառուցվածք<ref name=neorganic2>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Турова Н. Я. |заглавие=Неорганическая химия в таблицах |год=1997 |место=М. |издательство=Высший химический колледж РАН |страницы=85}}</ref>։

[[Պատկեր:CsCl crystal.svg|left|thumb|150 px|CsCl-ի բյուրեղավանդակի կառուցվածքը]]
[[Բյուրեղավանդակ]]ը ունի խորանարդային կառուցվածք (α-CsCl), բյուրեղագրաֆիկ խումբը՝ '''''P m3m''''' (O<sub>h</sub><sup>1</sup>), մոլեկուլի պարամետրերը՝ ''a'' = 0,410 նմ, Z = 1<ref name=sprav1>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Справочник химика |ответственный=Редкол.: Никольский Б.П. и др. |год=1966 |издание=2-е изд., испр |место=М.-Л. |издательство=Химия |том=1 |страниц=1072}}</ref>: 454 °С ջերմաստիճանային պայմաններում α-CsCl-ը վերափոխվում է β-CsCl, որի բյուրեղագրաֆիկ խումբը՝ '''''F 3m3''''', մոլեկուլի պարամետրերը՝ ''a'' = 0,694 նմ, Z = 4<ref name=sprav1/>: Մադելունգի հաստատունը CsCl- համար կազմում է 1,763<ref name=val>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Картмелл Е., Фошлес Г. В. А. |заглавие=Валентность и строение молекул |год=1979 |место=М. |издательство=«Химия» |страницы=119 |страниц=358}}</ref>։

CsCl-ի [[բեկման ցուցիչ]]ը ալիքի տարբեր երկարությունների դեպքում<ref name=hchph /><sup>.[էջ 10-227]</sup>.
{| class="wikitable"
|-
! Ալիքի երկարություն, նմ !! 300 !! 589 !! 750 !! 1000 !! 2000 !! 5000 !! 10000 !! 20000
|-
| Բեկման ցուցիչ || 1,712 || 1,640 || 1,631 || 1,626 || 1,620 || 1,616 || 1,606 || 1,563
|}
Աբբեի թիվը ցեզիումի քլորիդի համար՝ V<sub>d</sub> = 43,92; V<sub>e</sub> = 43,58<ref name=refract>{{Cite web |title=Refractive index and related constants - CsCl (Cesium chloride) |url=http://refractiveindex.info/?group=CRYSTALS&material=CsCl |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610z3bce8?url=http://refractiveindex.info/?group=CRYSTALS |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ մայիսի 11 |publisher=Refractive index database RefractiveIndex.INFO}}</ref>:

Բյուրեղացման էներգիան (U) կազմում է 650,7 կՋոուլ/մոլ<ref name=en23>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Главный редактор И. Л. Кнунянц |год=1990 |часть=Ионные кристаллы |место=М. |издательство=«Советская энциклопедия» |том=2 |страницы=510 |isbn=5-85270-035-5}}</ref>։

== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Ցեզիումի քլորիդը նորմալ պայմաններում հանդես է գալիս անգույն կամ սպիտակ բյուրեղների տեսքով, լավ լուծվում է ջրում (186,5 գրամ CsCl 100 գ H<sub>2</sub>O 20 °С ջերմաստիճանային պայմանում, 250 գ 80 °С-ում, 270,5 գ 100 °С-ում)<ref name=const /><sup>.[էջ 620]</sup><ref name=chemanalytica />: Օդում ցնդում է՝ ինչպես կալիումի քլորիդը<ref name=esbi>{{Cite web |title=ЭСБЕ/Цезий |url=http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A6%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B9 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610z2vTVW?url=http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%A6%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B9 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ ապրիլի 15 |work=Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. Санкт-Петербург, 1890-1907 |publisher=Викитека}}</ref>։ Բյուրեղահիդրատների չի առաջացնում<ref name=en5>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Главный редактор И. Л. Кнунянц |год=1998 |часть=Цезия галогениды |место=М. |издательство=«Советская энциклопедия» |том=5 |страницы=657 |isbn=5-85270-310-9}}</ref>։

Ցեզիումի քլորիդի լուծելիության կախումը ջերմաստիճանից<ref name=hchph /><sup>.[էջ 8-112]</sup>.
{| class="wikitable"
|-
! Ջերմաստիճան !! 0 °С !! 10 °С !! 20 °С !! 25 °С !! 30 °С !! 40 °С !! 50 °С !! 60 °С !! 70 °С !! 80 °С !! 90 °С !! 100 °С
|-
| Լուծելիություն, % || 61,83 || 63,48 || 64,96 || 65,64 || 66,29 || 67,50 || 68,60 || 69,61 || 70,54 || 71,40 || 72,21 || 72,96
|}

Լուծելիությունը մի քանի անջուր, անօրգանական նյութերում<ref name=chemanalytica5>{{Cite web |title=Растворимость неорганических соединений в смешанных и неводных растворителях |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/07_khimicheskoe_ravnovesie_svoystva_rastvorov/5056 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610z8Q16r?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/07_khimicheskoe_ravnovesie_svoystva_rastvorov/5056 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 24 |work=Новый справочник химика и технолога. Химическое равновесие. Свойства растворов |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>.
* [[Ծծմբի օքսիդ (IV)|ծծմբի օքսիդ]]ում` 25 °С ջերմաստիճանային պայմաններում. լուծվում է 0,295 գրամ/100 գ լուծույթում,
* [[ամոնիակ]]ում` 0 °С ջերմաստիճանային պայմաններում. 0,38 գրամ/100 գ լուծույթում։

Լուծվում է մեթանոլում, քիչ է լուծվում [[էթանոլ]]ում (3,17 և 0,76 գրամ CsCl 100 գ լուծույթում՝ 25 °С ջերմաստիճանում), լավ է լուծվում [[Մրջնաթթու|մրջնաթթվում]] (107,7 գրամ CsCl 100 գ լուծույթում՝ 18 °С ջերմաստիճանում) և [[հիդրազին]]ում<ref name=cesium /><sup>.[էջ 97].</sup><ref name=analitcesium /><ref name=en5 />:

Ցեզիումի քլորիդի լուծելիության կախումը ջերմասըիճանից՝ մեթանոլի և էթանոլի դեպքում<ref group="К" name=mix>Շնորհիվ այլ աղբյուրների, տրվում է նաև այլ արժեքներ։</ref><ref name=chemanalytica5 />.
{| class="wikitable"
|-
! Ջերմաստիճան !! 0 °С !! 15 °С !! 25 °С !! 40 °С !! 50 °С !! 60 °С
|-
| մեթանոլ || 2,37 || 2,93 || 3,16 || 3,45 || 3,53 || չկա
|-
| էթանոլ || 0,483 || 0,626 || 0,757 || 0,840 || 0,96 || 0,919
|}
Վատ է լուծվում [[ացետոն]]ում (0,004 % 18 °С-ում) և [[ացետոնիտրիլ]]ում (0,0083 գրամ 100 գ լուծույթում՝ 18 °С-ում)<ref name=analitcesium />։ Գործնականում չի լուծվում [[էթիլացետատ]]ում և այլ բարդ [[եթերներ]]ում, [[մեթիլէթիլկետոն]]ում, [[ացետոֆենոն]]ում, [[պիրիդին]]ում, [[քլորբենզոլ]]ում<ref name=rare>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Плющев В. Е., Стёпина С. Б., Фёдоров П. И. |заглавие=Химия и технология редких и рассеянных элементов |ответственный=Под редакцией К. А. Большакова |год=1976 |издание=Изд. 2-е, перераб. и доп |место=М. |издательство=«Высшая школа» |том=1 |страницы=101-103}}</ref>։

Նատրիումի քլորիդը և կալիումի քլորիդը հրաշալի լուծվում են կոնցենտրիկ աղաթթվում<ref name=neorganic2 />։ Ստորև ներկայացված է ցեզիումի քլորիդի լուծելիությունը աղաթթվում՝ կախված ջերմաստիճանից և [[կոնցենտրացիա]]յից<ref name=analitcesium />։

[[Պատկեր:CsCl-HCl-sol.jpg|600 px|center]]

CsCl-ի ջրային լուծույթի [[խտություն]]ը 20&nbsp;°C-ում<ref name=const /><sup>.[էջ 645]</sup>.
{| class="wikitable"
|-
! !! '''1 %''' !! '''2 %''' !! '''4 %''' !! '''6 %''' !! '''8 %''' !! '''10 %''' !! '''12 %''' !! '''14 %''' !! '''16 %'''
|-
| Խտություն, գ/լ || 1005,9 || 1013,7 || 1029,6 || 1046,1 || 1062,9 || 1080,4 || 1098,3 || 1116,8 || 1135,8
|-
| || '''18 %''' || '''20 %''' || '''22 %''' || '''24 %''' || '''30 %''' || 35 % || '''40 %''' || '''50 %''' || '''60 %'''
|-
| || 1155,5 || 1175,8 || 1196,8 || 1218,5 || 1288,2 || 1352,2 || 1422,5 || 1585,8 || 1788,6
|}
CsCl-ի ջրային լուծույթի ակտիվությունը տարբեր կոնցենտրացիաների դեպքում՝ 25 °С ջերմաստիճանում<ref name=hchph /><sup>.[էջ 5-95]</sup>.
{| class="wikitable"
|-
! Մոլյարություն, մոլ/կգ !! '''0,1''' !! '''0,2''' !! '''0,3''' !! '''0,4''' !! '''0,5''' !! '''0,6''' !! '''0,7''' !! '''0,8''' !! '''0,9''' !! '''1,0'''
|-
| Ակտիվություն || 0,756 || 0,694 || 0,656 || 0,628 || 0,606 || 0,589 || 0,575 || 0,563 || 0,553 || 0,544
|}
Մի քանի ֆիզիկական հատկություններ CsCl-ի ջրային լուծույթի համար՝ 20&nbsp;°C ջերմաստիճանում<ref name=hchph /><sup>.[էջ 8-61,62]</sup>.
{|table class="wikitable collapsible autocollapsed standard" style="text-align:center" width="75%"
 ! colspan=6 |CsCl-ի ֆիզիկական հատկությունները 20&nbsp;°C-ում
 |-
 ! width="16%" |Կոնցենտրացիա, %
 ! width="16%" |Մոլյարություն, մոլ/կգ
 ! width="16%" |Մոլյարություն, մոլ/լ
 ! width="17%" |[[Բեկման ցուցիչ]]<ref group="К">Օդում ալիքի երկարությունը կազմում է 589 նմ։</ref>
 ! width="18%" |Իջեցում սառեցման կետը, °С<ref group="К">Մաքուր ջրում</ref>
 ! width="17%" |Դինամիկ մածուցիկություն, 10<sup>−</sup>³ Պա·ս
 |-
 |0,5
 |0,030
 |0,030
 |1,3334
 |0,10
 |1,000
 |-
 |1,0
 |0,060
 |0,060
 |1,3337
 |0,20
 |0,997
 |-
 |2,0
 |0,121
 |0,120
 |1,3345
 |0,40
 |0,992
 |-
 |3,0
 |0,184
 |0,182
 |1,3353
 |0,61
 |0,988
 |-
 |4,0
 |0,247
 |0,245
 |1,3361
 |0,81
 |0,984
 |-
 |5,0
 |0,313
 |0,308
 |1,3369
 |1,02
 |0,980
 |-
 |6,0
 |0,379
 |0,373
 |1,3377
 |1,22
 |0,977
 |-
 |7,0
 |0,447
 |0,438
 |1,3386
 |1,43
 |0,974
 |-
 |8,0
 |0,516
 |0,505
 |1,3394
 |1,64
 |0,971
 |-
 |9,0
 |0,587
 |0,573
 |1,3403
 |1,85
 |0,969
 |-
 |10,0
 |0,660
 |0,641
 |1,3412
 |2,06
 |0,966
 |-
 |12,0
 |0,810
 |0,782
 |1,3430
 |2,51
 |0,961
 |-
 |14,0
 |0,967
 |0,928
 |1,3448
 |2,97
 |0,955
 |-
 |16,0
 |1,131
 |1,079
 |1,3468
 |3,46
 |0,950
 |-
 |18,0
 |1,304
 |1,235
 |1,3487
 |3,96
 |0,945
 |-
 |20,0
 |1,485
 |1,397
 |1,3507
 |4,49
 |0,939
 |-
 |22,0
 |1,675
 |1,564
 |1,3528
 |չկա
 |0,934
 |-
 |24,0
 |1,876
 |1,737
 |1,3550
 |չկա
 |0,930
 |-
 |26,0
 |2,087
 |1,917
 |1,3572
 |չկա
 |0,926
 |-
 |28,0
 |2,310
 |2,103
 |1,3594
 |չկա
 |0,924
 |-
 |30,0
 |2,546
 |2,296
 |1,3617
 |չկա
 |0,922
 |-
 |32,0
 |2,795
 |2,497
 |1,3641
 |չկա
 |0,922
 |-
 |34,0
 |3,060
 |2,705
 |1,3666
 |չկա
 |0,924
 |-
 |36,0
 |3,341
 |2,921
 |1,3691
 |չկա
 |0,926
 |-
 |38,0
 |3,640
 |3,146
 |1,3717
 |չկա
 |0,930
 |-
 |40,0
 |3,960
 |3,380
 |1,3744
 |չկա
 |0,934
 |-
 |42,0
 |4,301
 |3,624
 |1,3771
 |չկա
 |0,940
 |-
 |44,0
 |4,667
 |3,877
 |1,3800
 |չկա
 |0,947
 |-
 |46,0
 |5,060
 |4,142
 |1,3829
 |չկա
 |0,956
 |-
 |48,0
 |5,483
 |4,418
 |1,3860
 |չկա
 |0,967
 |-
 |50,0
 |5,940
 |4,706
 |1,3892
 |չկա
 |0,981
 |-
 |60,0
 |8,910
 |6,368
 |1,4076
 |չկա
 |1,120
 |-
 |64,0
 |10,560
 |7,163
 |1,4167
 |չկա
 |1,238
|}
Ցեզիումի քլորիդի լուծելիության ('''m''', մոլ/կգ), ջրի [[ճնշում]]ի ('''P''', ՄՊա; 0,10-ից 400 ՄՊա միջակայքում) և ջերմաստիճանի ('''T''', Կ; 273-313 Կ միջակայքում) միջև տեղի ունի հետևյալ առնչությունը<ref name=scc>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://dx.doi.org/10.1016/S0378-3812(01)00556-8 |автор=Matsuoa H., Kogab Y., Sawamura S. |заглавие=Solubility of cesium chloride in water under high pressures |год=2001 |язык=en |издание=Fluid Phase Equilibria |том=189 |номер=1-2 |страницы=1-11}}</ref>.

<math>\ m=11{,}000-8{,}80\cdot10^{-3}P+3{,}3\cdot10^{-6}P^2+(0{,}0675-4,167\cdot10^{-5}P)\cdot(T-293{,}15)-0{,}81\cdot10^{-4}\cdot(T-293{,}15)^2</math>

{|border="0" width="100%"
 |valign="top" width="50%"|
[[Թերմոդինամիկական պոտենցիալներ]]<ref name=const /><sup>։[էջ 462, 532]</sup>։

''գազային բաղադրությամբ''։
* ձևավորման ստանդարտ էնթալպիա, ΔH<sup>o</sup><sub>298</sub> = −245 կՋոուլ/մոլ;
* ստանդարտ էնտրոպիա, S<sup>o</sup><sub>298</sub> = 256 Ջ/(մոլ·Կ);
* Գիբսի ստանդարտ էներգիա, ΔG<sup>o</sup><sub>298</sub> = −263 կՋ/մոլ։
''բյուրեղային բաղադրությամբ (α)''.
* ձևավորման ստանդարտ էնթալպիա, ΔH<sup>o</sup><sub>298</sub> = −443 կՋ/մոլ;
* ստանդարտ էնտրոպիա, S<sup>o</sup><sub>298</sub> = 101 Ջ/(մոլ·Կ);
* Գիբսի ստանդարտ էներգիա, ΔG<sup>o</sup><sub>298</sub> = −415 կՋ/մոլ.
''[[Ֆազային անցում|ֆազային անցման]] առանձնահատկությունները''։
* անցման ջերմաստիճան α-CsCl → β-CsCl = 742,5 Կ;
* անցման ջերմաստիճան β-CsCl → CsCl (հեղուկ) = 918 Կ;
* անցման ջերմաստիճան CsCl (հեղուկ) → CsCl (գազ) = 1575 Կ;
* անցման էնթալպիա α-CsCl → β-CsCl, ΔH<sup>o</sup> = 2,43 կՋ/մոլ;
* անցման էնթալպիա β-CsCl → CsCl (հեղուկ), ΔH<sup>o</sup> = 20,75 կՋ/մոլ;
* անցման էնթալպիա CsCl (հեղուկ) → CsCl (գազ), ΔH<sup>o</sup> = 149,33 կՋ/մոլ; 
* անցման էնտրոպիա α-CsCl → β-CsCl, ΔS<sup>o</sup> = 3,31 կՋ/(մոլ·Կ);
* անցման էնտրոպիա β-CsCl → CsCl (հեղուկ), ΔS<sup>o</sup> = 22,59 կՋ/(մոլ·Կ).

Ցեզիումի քլորիդի հագեցած գոլորշին բնորոշվում է հետևյալ հավասարումներով<ref name=chemanalytica3>{{Cite web |title=Давление пара в зависимости от температуры |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/12_obshchie_svedeniya/6062 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610z6iqMG?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/12_obshchie_svedeniya/6062 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 23 |work=Новый справочник химика и технолога. Общие сведения. Строение вещества. Физические свойства важнейших веществ. Ароматические соединения. Химия фотографических процессов. Номенклатура органических соединений. Техника лабораторных работ. Основы технологии. Интеллектуальная собственность |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>։

<math>\ \lg p=9{,}446-\frac{9620}{T};</math>&nbsp;&nbsp;<math>\ \ T\!\!:327-577\ ^oC</math>

<math>\ \lg p=9{,}942-\frac{9970}{T};</math>&nbsp;&nbsp;<math>\ \ T\!\!:507-635\ ^oC</math>

<math>\ \lg p=8{,}340-\frac{8524}{T};</math>&nbsp;&nbsp;<math>\ \ T\!\!:986-1295\ ^oC</math>

որտեղ <big>'''''p'''''</big> - ճնշում; <big>'''''Տ'''''</big> - մակերես, '''''Կ''''' - ջերմաստիճան։
 |valign="top" |
Ցեզիումի քլորիդի մի քանի ֆիզիկական հաստատուններ։
* [[խտություն]], ρ = 3,988 գ/սմ³<ref group="К" name=mix /><ref name=hchph /><sup>.[էջ 4-51]</sup>;
* հալման ջերմաստիճանի խտությունը, ρ<sub>пл</sub> = 2,79 գ/սմ³<ref name=hchph /><sup>.[էջ 4-126]</sup>;
* ջրում լուծման էնթալպիա, Δ<sub>р-р</sub>H<sup>o</sup><sub>298</sub> = 17,78 կՋ/մոլ<ref name=hchph /><sup>.[էջ 5-103]</sup>;
* միջին ջերմային հզորություն, C<sup>o</sup><sub>p, 298 Կ</sub> = 52,63 Ջ/(մոլ·Կ)<ref name=sprav /><sup>.[էջ 76]</sup>, <br />C<sub>p, 298-500 Կ</sub> = 53,6 Ջ/(մոլ·Կ)<ref name=sprav>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Краткий справочник физико-химических величин |ответственный=Под редакцией проф. А. А. Равделя и А. М. Пономарёвой |год=1998 |издание=Издание девятое |место=СПб. |издательство=«Специальная литература» |страниц=232 |isbn=5-86457-116-4}}</ref><sup>.[էջ 58]</sup>; 
* [[դիէլեկտրիկ թափանցելիություն]], ε = 7,2<ref group="К">−51&nbsp;°С-ում և էլեկտրամագնիսական դաշտի հաճախականությունը 9,7•10<sup>5</sup> Գց.</ref><ref name=chemanalytica6>{{Cite web |title=Растворимость неорганических соединений в смешанных и неводных растворителях |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/12_obshchie_svedeniya/6105 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610z9mBqJ?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/12_obshchie_svedeniya/6105 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 24 |work=Новый справочник химика и технолога. Общие сведения. Строение вещества. Физические свойства важнейших веществ. Ароматические соединения. Химия фотографических процессов. Номенклатура органических соединений. Техника лабораторных работ. Основы технологии. Интеллектуальная собственность |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>;
* էլեկտրիկ ջերմահաղորդականություն, G = 114 Սմ/մ (660&nbsp;°С-ում), <br />126 Սմ/մ (711&nbsp;°С-ում), 139 Սմ/մ (при 775&nbsp;°С), 148 Սմ/մ (831&nbsp;°С-ում)<ref name=chemanalytica9>{{Cite web |title=Удельная электрическая проводимость твердых и расплавленных солей |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/12_obshchie_svedeniya/6103 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zGrUwN?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/12_obshchie_svedeniya/6103 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 24 |work=Новый справочник химика и технолога. Общие сведения. Строение вещества. Физические свойства важнейших веществ. Ароматические соединения. Химия фотографических процессов. Номенклатура органических соединений. Техника лабораторных работ. Основы технологии. Интеллектуальная собственность |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>;
* մոլային մագնիսական զգայունություն, χ<sub>m</sub> = −56,7×10<sup>6</sup> см³/մոլ<ref name=hchph /><sup>.[էջ 4-144]</sup>;

Ջերմային հզորության հավասարումը կախված ջերմաստիճանից (T), 298-918 Կ միջակայքում<ref name=sprav /><sup>.[էջ 76]</sup>։

<math>\ C_p=49{,}79+0{,}00954\!\cdot\! T</math>

[[Դիֆուզիա|Դիֆուզման]] գործակցի կախումը ջերմաստիճանից<ref name=chemanalytica4>{{Cite web |title=Диффузия в твёрдой фазе |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/08_elektrodnye_protsessy_khimicheskaya_kinetika_i_diffuziya_kolloidnaya_khimiya/5018 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610z7FLWW?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/08_elektrodnye_protsessy_khimicheskaya_kinetika_i_diffuziya_kolloidnaya_khimiya/5018 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 24 |work=Новый справочник химика и технолога. Электродные процессы. Химическая кинетика и диффузия. Коллоидная химия |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>։

<math>\ D=D_o\!\cdot\! e^{(-E_a/RT)},</math>

որտեղ <big>'''''D<sub>o</sub>'''''</big> - դիֆուզման գործակից, սմ<sup>2</sup>/с; <big>'''''E<sub>a</sub>'''''</big> - ակտիվացման [[էներգիա]], կՋ/մոլ; <big>'''''R'''''</big> - [[գազային ունիվերսալ հաստատուն]].

D<sub>o</sub> և E<sub>a</sub> արժեքները Cs<sup>+</sup> իոնի համար<ref name=chemanalytica4 />։
* ջ։ 630-730 Կ; D<sub>o</sub>=1,1; E<sub>a</sub>=130;
* ջ։ 760-880 Կ; D<sub>o</sub>=0,1; E<sub>a</sub>=134.
D<sub>o</sub> և E<sub>a</sub> արժեքները Cl<sup>−</sup> իոնի համար<ref name=chemanalytica4 />։
* ջ։ 550-730 Կ; D<sub>o</sub>=1,51; E<sub>a</sub>=122;
* ջ։ 760-880 Կ; D<sub>o</sub>=0,7; E<sub>a</sub>=152.
D<sub>o</sub> և E<sub>a</sub> արժեքները [[քսենոն]] իներտ գազի դիֆուզման համար<ref name=chemanalytica4 />։
* ջ։ 620-740 Կ; D<sub>o</sub>=0,1; E<sub>a</sub>=86,6;
* ջ։ 740-920 Կ; D<sub>o</sub>=0,1; E<sub>a</sub>=83,5.
 |}

== Ստացումը ==
Լաբորատորիայում ցեզիումի քլորիդ կարող ենք ստանալ [[սեզիումի հիդրօքսիդ]]ի, [[ցեզիումի կարբոնատ|կարբոնատ]]ի, [[ցեզիումի հիդրոկարբոնատ|հիդրոկարբոնատ]]ի կամ [[ցեզիումի սուլֆիդ]]ի և աղաթթվի փոխազդեցությունից.

:<math>\mathsf{CsOH+HCl=CsCl+H_2O}</math>

:<math>\mathsf{Cs_2CO_3+2HCl=2CsCl+CO_2\uparrow+H_2O}</math>

[[Պատկեր:Pollucite-83172.jpg|thumb|150 px|right|[[Պոլլուցիտ]]ը համարվում CsCl-ի ստացման հումքը:]]
Արդյունաբերության մեջ ցեզիումի քլորիդ ստանում են հանքաքարի վերամշակումով, ավելի ճիշտ պալլուցիտը, որը համարվում է ցեզիումի ստացման հիմնական հանքային նյութը։ Մեկ այլ տարբերակով մշակում են [[պալլուցիտ]]ը խիտ աղաթթվով՝ ջերմաստիճանային պայմաններում<ref group="К">Ռեկացիայի ուրվագիրը</ref><ref name=kirk>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology |год=1994 |часть=Cesium and Cesium Compounds |издание=4-th edition |место=New York |издательство=John Wiley & Sons |том=5 |pages=375-376}}</ref>.

:<math>\mathsf{Cs_2O}\cdot\mathsf{Al_2O_3}\cdot\mathsf{4SiO_2+8HCl=2CsCl+2AlCl_3+4SiO_2+4H_2O}</math>

Ցեզիումի քլորիդը իր ջրային լուծույթից կարող ենք դուրս մղել [[անագի քլորիդ]]ով, [[յոդի մոնոքլորիդ]]ով կամ ցեզիումի քլորիդով<ref name="kirk" />.

:<math>\mathsf{4CsCl+SbCl_3=4CsCl}\cdot\mathsf{SbCl_3\downarrow}</math>

:<math>\mathsf{CsCl+ICl=Cs[I(Cl)_2]\downarrow}</math>

:<math>\mathsf{2CsCl+CeCl_4=Cs_2[CeCl_6]\downarrow}</math>

Ցեզիումի քլորիդի նստումից հետո այն ենթարկում են [[հիդրոլիզ]]ի` քանի որ պարունակում է կրկնակի աղ, կամ լուծույթը մշակում են [[Ծծմբաջրածին|ծծմբաջրածնով]]<ref name="kirk" />.

:<math>\mathsf{4CsCl}\cdot\mathsf{SbCl_3+H_2O=4CsCl+SbOCl\downarrow+2HCl}</math>

Մաքուր ցեզիումի քլորիդ ստանալու համար ստանում են նրա Cs[I(Cl)2] կամ Cs[I(Cl)4] նստվածքներից մեկը, ապա այն մշակում են աղաթթվի լուծույթով։ CsCl ստանում են նաև այդ աղերը ենթարկելով ջերմային քայքայման<ref name=cesium /><sup>.[էջ 357-358]</sup>

:<math>\mathsf{Cs[I(Cl)_2] \rightarrow CsCl+ICl\uparrow}</math>

Ցեզիումի քլորիդի ստացման համար հումք է ծառայում նաև կառնալիտը<ref name=cesium /><sup>:[էջ 307-314]</sup>: [[Ռուսաստան]]ում ցեզիումի քլորիդի արտադրությունը կենտրոնացված է մեկ արդյունաբերական ձեռնարկության մեջ՝ «Ծանր մետաղների գործարան»-ում, որը գտնվում է [[Նովոսիբիրսկ]] քաղաքում<ref name=cesium1>{{Cite web |title=Соединения цезия |url=http://www.cesium.ru/production.php?cid=8 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zKnIcQ?url=http://www.cesium.ru/production.php?cid=8 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ մարտի 4 |publisher=ЗАО «Завод редких металлов»}}</ref>։

Չնայած նրան, որ ցեզիումի քլորիդը ունի օգտագործման բավականին մեծ ասպարեզներ, նրա տարեկան արտադրությունը բավականին քիչ է<ref group="К">Ցեզիումի քլրոիդը օգտագործում են նաև այլ մետաղների ստացման համար։</ref>։ [[2010]] թվականին նրա արտադրությունը կազմել է ընդամենը քսան տոննա<ref name=Alkali>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Halka M., Nordstrom B. |заглавие=Alkali and Alkaline Earth Metals |год=2010 |место=New York |издательство=Facts On File |pages=52 |isbn=978-0-8160-7369-6}}</ref>։

== Քիմիական հատկություններ ==
Ջրային լուծույթում ցեզիումի քլորիդը գործնականում ամբողջությամբ [[Էլեկտրոլիտային դիսոցում|դիսոցվում]] է իոնների<ref name=neorganic>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Лидин Р. А., Молочко В. А., Андреева Л. Л. |заглавие=Химические свойства неорганических веществ |ответственный=Под редакцией проф. Р.А.Лидина |год=2000 |издание=3-е изд. |место=М. |издательство=«Химия» |страницы=49 |isbn=5-7245-1163-0}}</ref>․

:<math>\mathsf{CsCl+6H_2O=[Cs(H_2O)_6]^++Cl^-}</math>

Ջրային լուծույթում [[քիմիական ռեակցիաներ|փոխանակային]] ռեակցիայի մեջ է մտնում մի քանի միացությունների հետ․

:<math>\mathsf{CsCl+AgNO_3=CsNO_3+AgCl\downarrow}</math>

:<math>\mathsf{CsCl+NaClO_4=NaCl+CsClO_4\downarrow}</math>

:<math>\mathsf{2CsCl+H_2[PtCl_6]=2HCl+Cs_2[PtCl_6]\downarrow}</math>

:<math>\mathsf{2CsCl+H_2[CeCl_6]=2HCl+Cs_2[CeCl_6]\downarrow}</math>

CsCl-ը տաքացման պայմաններում փոխազդում է [[Ծծմբական թթու|ծծմբական թթվի]] հետ կամ ցեզիումի հիդրոսուլֆատը (550-700 °С) վերափոխվում է ցեզիումի սուլֆատի<ref name=neorganic />․

:<math>\mathsf{2CsCl+H_2SO_4=Cs_2SO_4+2HCl\uparrow}</math>

:<math>\mathsf{CsCl+CsHSO_4=Cs_2SO_4+HCl\uparrow}</math>

Ցեզիումի քլորիդը շատ քիչ վերականգնիչ է, օքսիդանում է մինչև քլոր՝ ուժեղ օքսիդիչ թթուների ազդեցության տակ<ref name=neorganic />․

:<math>\mathsf{10CsCl+8H_2SO_4+2KMnO_4=5Cl_2\uparrow+2MnSO_4+K_2SO_4+5Cs_2SO_4+8H_2O}</math>

Մի քանի քլորիդների հետ առաջացնում է աղեր․ 2CsCl • BaCl<sub>2</sub><ref name=en1 />, 2CsCl • CuCl<sub>2</sub>, CsCl • 2CuCl, CsCl • LiCl и ряд других<ref name=index>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Consolidated Index of Selected Property Values: Physical Chemistry and Thermodynamics |ответственный=National Research Council (U.S.). Office of Critical Tables |год=1962 |издание=Publication 976 |место=Washington, D.C. |издательство=National Academy of Science |pages=271}}</ref>:

Փոխազդում է հալոգենային միացությունների հետ՝ առաջացնելով [[պոլիհալոգենիդ]]ներ<ref name=en31>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Главный редактор И. Л. Кнунянц |год=1992 |часть=Полигалогениды |место=М. |издательство=«Советская энциклопедия» |том=3 |страницы=1237-1238 |isbn=5-85270-039-8}}</ref>․

:<math>\mathsf{CsCl+ICl_3=Cs[ICl_4]}</math>

== Կիրառություն ==
Ցեզիումի քլորիդը հանդիսանում է ցեզիումի ստացման հիմնական հումքը, ինչպես նաև [[մետաղաթերմիա]]յում մի շարք մետաղների ստացման հումք<ref name=en52 />․

:<math>\mathsf{2CsCl+Mg\ \xrightarrow[P]{700-800\ ^oC}\ MgCl_2+2Cs}</math>

Էլեկտրոլիզի եղանակով ցեզիումի քլորիդից ստանում են ցեզիումի հիդրօքսիդ<ref name=cesium /><sup>․[էջ 90]</sup>․

:<math>\mathsf{2CsCl+2H_2O=2CsOH+Cl_2\uparrow+\ H_2\uparrow}</math>

Ցեզիումի քլորիդը հանդիսանում է [[մենդելևիում]] իոնի հետազոտության հիմնական եղանակը<ref name=en32>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Химическая энциклопедия |ответственный=Главный редактор И. Л. Кнунянц |год=1992 |часть=Менделевий |место=М. |издательство=«Советская энциклопедия» |том=3 |страницы=57 |isbn=5-85270-039-8}}</ref>։

Ռադիոէլեկտրոնային արդյունաբերության մեջ ցեզիումի քլորիդը օգտագործում են ռադիո- և հեռուստասարքերում՝ վակուումային խողովակներ ստեղծելու համար, ռենտգենֆլուրոռեսցենտային էկրանների արտադրության մեջ, ինչպես նաև ռադիոգրաֆիայում<ref name=hic>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Patnaik P. |заглавие=Handbook of Inorganic Chemicals |год=2003 |издательство=McGraw-Hill |pages=207 |isbn=0-07-049439-8}}</ref>։

CsCl-ի հիմնական օգտագործման ասպարեզը համարվում է ուլտրացենտրիֆուգային [[սպիտակուց]]ներում գրադիենտային խտության ապահովումը։ Այս մեթոդով ապահովում են հավասարակշռությունը [[ցենտրիֆուգ]]ային սարքերում և ապահովում են միջին մածուցիկություն։ Ցեզիումի քլորիդը մտնում է [[ԴՆԹ]]-ի, [[ՌՆԹ]]-ի, որոշ սպիտակուցների և [[նուկլեոտիդ]]ների բաղադրության մեջ<ref name=osterman>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Остерман Л. А. |заглавие=Методы исследования белков и нуклеиновых кислот: Электрофорез и ультрацентрифугирование (практическое пособие) |год=1981 |место=М. |издательство=«Наука» |страницы=240-263 |страниц=288}}</ref>
:

Ցեզիումի քլորիդը ունի կիրառման այլ ոլորտներ ևս․
* ակտիվացնում է [[էլեկտրոն]]ները մոլիբդենի զոդման գործում<ref name=migatronic>{{Cite web |title=Тугоплавкие и химически активные металлы |url=http://www.migatronic.ru/content/view/52/46/ |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610z4SsUG?url=http://www.migatronic.ru/content/view/52/46/ |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 24 |publisher=Migatronic}}</ref>,
* էլեկտրադիմացկում ապակու արտադրության մեջ<ref name=usgs>{{Cite web |date=2010 թ․ հունվար |title=Cesium |url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/cesium/mcs-2010-cesiu.pdf |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zJVSCE?url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/cesium/mcs-2010-cesiu.pdf |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ ապրիլի 14 |work=Mineral Commodity Summaries |publisher=U.S. Geological Survey |lang=en |format=pdf}}</ref>,
* [[տիտանի երկօքսիդ]]ի արտադրության մեջ<ref name=specialmetals>{{Cite web |date=2008 |title=Cesium Chloride 99.99 |url=http://www.specialmetals.chemetall.com/pdf/Cesium_Chloride_9999.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zN5yxa?url=http://www.specialmetals.chemetall.com/pdf/Cesium_Chloride_9999.pdf |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ ապրիլի 10 |publisher=Chemetall GmbH, Special Metals Division |lang=en |format=pdf}}</ref>,
* հորատային լուծույթների արտադրության մեջ<ref name=cabot>{{Cite web |title=Cesium Chloride MSDS |url=http://www.cabot-corp.com/wcm/msds/en-us/CE/CESCHLORDRY-NA-EN.pdf |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zNZdL8?url=http://www.cabot-corp.com/wcm/msds/en-us/CE/CESCHLORDRY-NA-EN.pdf |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ ապրիլի 11 |work=Cesium Fine Chemicals |publisher=Cabot Corporation |lang=en |format=pdf}}</ref>,
* [[Գարեջուր|գարեջրի]] և հանքային ջրի արտադրության մեջ<ref name=dict>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Academic Press Dictionary of Science and Technology |ответственный=Edited by Morris Ch. G. |год=1992 |часть=Cesium chloride |место=San Diego |издательство=Academic Press |pages=395 |allpages=2432 |isbn=0-12-200400-0}}</ref>,
* հանդիսանում է ջրի կոշտության վերացման եղանակ՝ [[մագնեզիում]]ի և [[կալցիում]]ի իոնները վերացնելու համար<ref name=gost>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=ГОСТ 52407-2005. Вода питьевая. Методы определения жесткости |год=2006 |издание=Издание официальное |место=М. |издательство=Стандартинформ |страниц=16}}</ref>,
* օգտագործվում է ֆլյուքսի արտադրության մեջ, որը օգտագործվում է զոդման գործում<ref name=imr>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses |ответственный=Edited by Kogel J. E., Trivedi N. C., Barker J. M |год=2006 |издание=Seven edition |место=Littleton |издательство=Society for Mining, Metallurgy, and Exploration |pages=1430 |allpages=1548 |isbn=978-0-87335-233-8}}</ref>,
* հանդիսանում է մշակաբույսերի վնասատուների դեմ պայքարի միջոց<ref name=entomology>{{Ռուսերեն հոդված |автор=Qureshi J. A., Buschman L. L., Throne J. E., Whaley P. M., Ramaswamy S. B. |заглавие=Rubidium Chloride and Cesium Chloride Sprayed on Maize Plants and Evaluated for Marking ''Diatraea grandiosella'' (Lepidoptera: Crambidae) in Mark–Recapture Dispersal Studies |год=2004 |язык=en |издание=Environmental Entomology |том=33 |номер=4 |страницы=930-940 |doi=10.1603/0046-225X-33.4.930}}</ref>։ 
=== Կիրառումը օրգանական քիմիայում ===
Ցեզիումի քլորիդը մեծ նշանակություն ունի օրգանական սինթեզում, և այն հիմնականում օգտագործում են որպես [[կատալիզատոր]] կամ նուկլեոֆիլային հայտանյութ.
* [[Գլուտամինաթթու|գլուտամինաթթվի]] սինթեզ<ref group="К">Ռեակցիայի աստիճան.
*''TBAB'' - տետրա-ն-բութիլաոնիակի բրոմիդ (կատալիզատոր);
*''CPME'' - լուծույթ։</ref><ref name=rept>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ol900476e |автор=Kano T., Kumano T., Maruoka K. |заглавие=Rate Enhancement of Phase Transfer Catalyzed Conjugate Additions by CsCl |год=2009 |язык=en |издание=Organic Letters |том=11 |номер=9 |страницы=2023-2025}}</ref>.

:<math>\mathsf{CH_2\!\!=\!\!CHCOOCH_3+ArCH\!\!=\!\!N\!\!-\!\!CH(CH_3)\!\!-\!\!COOC(CH_3)_3\ \xrightarrow[CPME,\ 0^oC]{TBAB,\  CsCl,\ K_2CO_3}\ ArCH\!\!=\!\!N\!\!-\!\!C(C_2H_4COOCH_3)(CH_3)\!\!-\!\!COOC(CH_3)_3}</math>

* [[տետրանիտրոմեթան]]ի սինթեզ<ref group="К">Ռեակցիայի աստիճան.
*''DMF'' - [[N,N-դիմեթիլֆորմամիդ]] (լուծույթ)։</ref><ref name=cofgt>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Katritzky A. R., Meth-Cohn O., Rees Ch. W. |заглавие=Comprehensive Organic Functional Group Transformations |ответственный=Volume editor: Gilchrist T. L. |год=1995 |издание=First edition |место=New York |издательство=Elsevier |pages=283 |allpages=933 |volume=6: Synthesis: Carbon with Three or Four Attached Heteroatoms |isbn=978-0-080406046}}</ref>.

:<math>\mathsf{C(NO_2)_4+CsCl\ \xrightarrow[]{DMF}\ C(NO_2)_3Cl+CsNO_2}</math>

=== Կիրառումը անալիտիկ քիմիայում ===
Ցեզիումի քլորիդը լայնորեն կիրառվում է [[անալիտիկ քիմիա]]յում, որպես հայտանյութ։ Նա մտնելով ռեակցիայի մեջ՝ անջատում է նստվածք, որի միջոցով հայտնաբերվում և դասակարգվում են միկրո-քիմիական նյութերը ([[միկրոկրիստալոսկոպիա]])։ Դրա մի քանի օրինակներ բերված են ստորև ներկայացված աղյուսակում<ref name=chemanalytica7>{{Cite web |title=Микрокристаллоскопия |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/03_analiticheskaya_khimiya_chast_II/4970 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zAI3kW?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/03_analiticheskaya_khimiya_chast_II/4970 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 24 |work=Новый справочник химика и технолога. Аналитическая химия (часть II) |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>.
{| class="wikitable"
|-
! Հայտնաբերվող իոն !! Հայտանյութ !! Նստվածքի բաղադրություն !! Նստվածքի տեսք !! Հայտնաբերման սահման, մկգ
|-
| AsO<sub>3</sub><sup>3−</sup> || [[կալիումի յոդիդ|KI]] || Cs<sub>2</sub>[AsI<sub>5</sub>] կամ Cs<sub>3</sub>[AsI<sub>6</sub>] || կարմիր վեցանկյուններ || 0,01
|-
| Au<sup>3+</sup> || [[Արծաթի քլորիդ|AgCl]], [[Աղաթթու|HCl]] || Cs<sub>2</sub>Ag[AuCl<sub>6</sub>] || գրեթե սև խաչեր, չորս և վեց թևանի աստղեր || 0,01
|-
| Au3<sup>+</sup> || [[ամոնիումի ցիանիդ|NH<sub>4</sub>SCN]] || Cs[Au(SCN)<sub>4</sub>] || դեղնա-նարնջագույն ձողներ || 0,4
|-
| Cu<sup>2+</sup> || [[կապարի ացետատ|(CH<sub>3</sub>COO)<sub>2</sub>Pb]], [[Քացախաթթու|CH<sub>3</sub>COOH]], [[կալիումի նիտրիտ|KNO<sub>2</sub>]] || սև փոքրիկ խորանարդներ || 0,01 || 
|-
| In<sup>3+</sup> || - || Cs<sub>3</sub>[InCl<sub>6</sub>] || փոքրիկ ութանիստներ || 0,02
|-
| [IrCl<sub>6</sub>]<sup>3−</sup> || - || Cs<sub>2</sub>[IrCl<sub>6</sub>] || մուգ կարմիր ութանիստներ || չկա
|-
| Mg<sup>2+</sup> || [[նատրիումի հիդրոֆոսֆատ|Na<sub>2</sub>HPO<sub>4</sub>]] || CsMgPO<sub>4</sub> • 6H<sub>2</sub>O || փոքրիկ քառանիստներ || չկա
|-
| Pb<sup>2+</sup> || [[կալիումի յոդիդ|KI]] || Cs[PbI<sub>3</sub>] || դեղնականաչավուն ձողիկներ || 0,01
|-
| Pd<sup>2+</sup> || [[Նատրիումի բրոմիդ|NaBr]] || Cs<sub>2</sub>[PdBr<sub>4</sub>] || դարչնակարմրագույն ձողիկներ և պրիզմաներ || չկա
|-
| [ReCl<sub>4</sub>]<sup>−</sup> || - || Cs[ReCl<sub>4</sub>] || մուգ կարմիր ադամանդներ, բուրգեր || 0,2
|-
| [ReCl<sub>6</sub>]<sup>2−</sup> || - || Cs<sub>2</sub>[ReCl<sub>6</sub>] || դեղնականաչավուն ութանիստեր || 0,5
|-
| ReO<sup>4−</sup> || - || CsReO<sub>4</sub> || բուրգեր || 0,13
|-
| Rh<sup>3+</sup> || [[կալիումի նիտրիտ|KNO<sub>2</sub>]] || Cs<sub>3</sub>[Rh(NO<sub>2</sub>)<sub>6</sub>] || դեղին խորանարդներ || 0,1
|-
| Ru<sup>3+</sup> || - || Cs<sub>3</sub>[RuCl<sub>6</sub>] || վարդագույն-կարմիր ձողիկներ, շերտեր || չկա
|-
| [RuCl<sub>6</sub>]<sup>2−</sup> || - || Cs<sub>2</sub>[RuCl<sub>6</sub>] || կարմրադարչնագույն բյուրեղներ || 0,8
|-
| Sb<sup>3+</sup> || - || Cs<sub>2</sub>[SbCl<sub>5</sub>] • nH<sub>2</sub>O || վեցանկյուններ || 0,16
|-
| Sb<sup>3+</sup> || [[նատրիումի յոդիդ|NaI]] || Cs[SbI<sub>4</sub>] կամ Cs<sub>2</sub>[SbI<sub>5</sub>] || կարմիր վեցանկյուններ || 0,1
|-
| Sn<sup>4+</sup> || - || Cs<sub>2</sub>[SnCl<sub>6</sub>] || շատ մանր ութանիստներ || 0,2
|-
| TeO<sub>3</sub><sup>3−</sup> || [[աղաթթու|HCl]] || Cs<sub>2</sub>[TeCl<sub>6</sub>] || վառ դեղին ութանիստներ || 0,3
|-
| Tl<sup>3+</sup> || [[նատրիումի յոդիդ|NaI]] || Cs[TlI<sub>4</sub>] || կարմրանարնջագույն վեցանկյուններ, ուղանկյուններ || 0,06
|}

Ցեզիումի քլորիդը կիրառվում է անալիտիկ քիմիայում նաև որակական ռեակցիաների համար<ref group="К">Բացի այդ, ապահովում է միկրոբյուրեղային ռեակցիաների բարձր որակը</ref><ref name=chemanalytica8>{{Cite web |title=Химические методы обнаружения ионов.(Качественный химический метод анализа) |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/03_analiticheskaya_khimiya_chast_II/4950 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zDMAI2?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/03_analiticheskaya_khimiya_chast_II/4950 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 24 |work=Новый справочник химика и технолога. Аналитическая химия (часть II) |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>.
{|class="wikitable" width="100%"
 ! width="14%" |Հայտնաբերվող իոն
 ! width="20%" |Հայտանյութ
 ! Անալիտիկ որոշում
 ! width="14%" |Հայտնաբերման սահման, մգ/մլ
 |-
 |&nbsp;&nbsp;'''Al<sup>3+</sup>'''
 | align="center" |[[կալիումի սուլֆատ|K<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>]]
 | align="center" |չեզոք պայմաններում, առանց ջերմության՝ անգույն բյուրեղներ
 | align="center" |0,01
 |-
 |&nbsp;&nbsp;'''Ga<sup>3+</sup>'''
 | align="center" |[[կալիումի հիդրոսուլֆատ|KHSO<sub>4</sub>]]
 | align="center" |ոչ բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում՝ անգույն բյուրեղներ
 | align="center" |0,5
 |-
 |&nbsp;&nbsp;'''Cr<sup>3+</sup>'''
 | align="center" |[[կալիումի հիդրոսուլֆատ|KHSO<sub>4</sub>]]
 | align="center" |թույլ թթու միջավայրում՝ թույլ մանուշակագույն բյուրեղներ
 | align="center" |0,06
 |}

=== Կալորաչափություն ===
Ցեզիումի քլորիդը ջերմաստիճանային [[Կալորիմետր|կալորիաչափ]]երի և [[ջերմաչափ]]երի չափագրման հիմքում է։

=== Կիրառումը բժշկության մեջ ===
Ցեզիումի քլորիդի թերապևտիկ հատկությունները բացահայտվել են [[1888]] թվականին՝ [[Իվան Պավլով]]ի և [[Սերգեյ Բոտկին]]ի կողմից։ Այս միացությունը կիրառում են [[Գերճնշում|գերճնշման]] և անոթասեղմումների դեպքում, ինչպես նաև սիրտ-անոթային անբավարարությունների ժամանակ<ref name=smed>{{Cite web |title=Цезий |url=http://smed.ru/guides/219/#article |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zNzy3S?url=http://smed.ru/guides/219/#article |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ մայիսի 10 |work=Медицинские справочники |publisher=Столица-Медикл}}</ref>։

Մի քանի բժշկական թեստեր ցույց են տվել, որ ցեզիումի քլորիդը կարող է բուժել [[քաղցկեղ]]ի մի քանի տարատեսակներ<ref name=cancer>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.mwt.net/~drbrewer/highpH.htm |автор=Brewer A. K. |заглавие=The High pH Therapy for Cancer Tests on Mice and Humans |год=1984 |язык=en |издание=Pharmacology Biochemistry & Behavior |том=21 |номер=1 |страницы=1-5 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140822070450/http://www.mwt.net/~drbrewer/highpH.htm |archivedate=2014-08-22}}</ref><ref name=pubmed>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17294190 |автор=Low J. C., Wasan K. M., Fazli L., Eberding A., Adomat H., Guns E. S. |заглавие=Assessing the therapeutic and toxicological effects of cesium chloride following administration to nude mice bearing PC-3 or LNCaP prostate cancer xenografts |год=2007 |язык=en |издание=Cancer Chemother Pharmacology |том=60 |номер=6 |страницы=821-829}}</ref>։ Սակայն դրա կիրառումը որպես քաղցկեղի բուժման միջոց հանգեցրել է շուրջ հիսուն մարդու մահվան։ [[American Cancer Society]]-ի տվյալներով, չկան հավաստի գիտական այն բանի մասին, որ ցեզիումի քլորիդի ավելցուկը մարդկանց մոտ կարող էր առաջացնել ուռուցք<ref name=asc>{{Cite web |title=Cesium Chloride |url=http://www.cancer.org/Treatment/TreatmentsandSideEffects/ComplementaryandAlternativeMedicine/HerbsVitaminsandMinerals/cesium-chloride |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zOuepT?url=http://www.cancer.org/Treatment/TreatmentsandSideEffects/ComplementaryandAlternativeMedicine/HerbsVitaminsandMinerals/cesium-chloride |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ մայիսի 13 |work=Complementary and Alternative Medicine: Herbs, Vitamins, and Minerals |publisher=American Cancer Society}}</ref>։

[[ԱՄՆ]]-ում տրվել է արտոնություն, որպեսզի ցեզիումի քլորիդը կիրառվի [[նյարդային համակարգ]]ի բուժման համար։ CsCl-ը կարգավորում է սրտի [[առիթմիա]]ն։ Աշխարհի մի շարք շրջաններում, որտեղ շատ է ցեզիումի աղերի քանակը, այնտեղ կյանքը համեմատաբար երկար է տևում։ Նախնական փորձարարական տվյալներով ցեզիումի քլորիդը և ցեզիումի այլ աղերը օգտակար են դեպրեսիվ խանգարումները բուժելու համար<ref name=cancer />։ Ցեզիումի քլորիդի թերապևտիկ ազդեցությունն այն է, որ նա պաշտպանում է [[նեյրոն]]ները ապոպտոզից, ակտիվացնում է կասպազ-3-ը և ցածր է պահում կալիումի իոնների քանակը<ref name=ccp>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://dx.doi.org/10.1016/j.ijdevneu.2007.07.003 |автор=Zhong J., Yaoa W., Lee W. |заглавие=Cesium chloride protects cerebellar granule neurons from apoptosis induced by low potassium |год=2007 |язык=en |издание=International Journal of Developmental Neuroscience |том=25 |номер=6 |страницы=359-365}}</ref>։

<sup>137</sup>Cs ռադիոակտիվ իզոտոպի ճառագայթման միջոցով ախտորոշվում և բուժվում են մի շարք հիվանդություններ<ref name=chemanalytica2>{{Cite web |title=Источники радиоактивных загрязнений |url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/11_radioaktivnye_veshchestva_vrednye_veshchestva_gigienicheskie_normativy/5064 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610z5xUZq?url=http://chemanalytica.com/book/novyy_spravochnik_khimika_i_tekhnologa/11_radioaktivnye_veshchestva_vrednye_veshchestva_gigienicheskie_normativy/5064 |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ փետրվարի 23 |work=Новый справочник химика и технолога. Радиоактивные вещества. Вредные вещества. Гигиенические нормативы |publisher=ChemAnalytica.com}}</ref>։ Ցեզիումի մեկ այլ [[իզոտոպ]]՝ <sup>131</sup>Cs կիրառվում է ռադիոթերապիայի մեջ<ref name=usgs />, և անմիջապես ախտորոշում է [[սրտամկանի ինֆարկտ]]ը<ref name=deepblue>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/32170/1/0000225.pdf |автор=Carr E. A., Gleason G. B., Shaw J., Krontz B., Arbor A. |заглавие=The direct diagnosis of myocardial infarction by photoscanning after administration of cesium-131 |год=1964 |язык=en |издание=American Heart Journal |том=68 |номер=5 |страницы=627-636}}</ref><ref name=jama>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://jama.ama-assn.org/content/204/7/585.abstract |автор=McGeehan J. T., Rodríguez-Antúnez A., Lewis R. C. |заглавие=Cesium 131 Photoscan: Aid in the Diagnosis of Myocardial Infarction |год=1968 |язык=en |издание=The Journal of the American Medical Association |том=204 |номер=7 |страницы=585-589}}</ref>։

[[2013]] թվականի [[հուլիսի 22]]-ին ցեզիումի քլորիդը գրանցված չի եղել թմրանյութերի մատյանում, այլ գրանցված է եղել [[Ռուսաստանի Դաշնություն|Ռուսաստանի Դաշնության]] դեղերի ցանկում<ref name=grls>{{Cite web |date=22 июля 2013 |title=Государственный реестр лекарственных средств |url=http://grls.rosminzdrav.ru/GetGRLS.aspx?FileGUID=52d81936-bc45-427e-9046-4f23f5876331 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zPaD2v?url=http://grls.rosminzdrav.ru/ |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=22 июля 2013 |publisher=Министерство здравоохранения и социального развития РФ |format=Excel/zip}}</ref>։

== Ֆիզիոլոգիական ազդեցություն ==
Ցեզիումի քլորիդը քիչ թունավոր միացություն է և մարդու համար ունի վտանգավորության ցածր սահման<ref name=csd>{{Cite web |title=Chemical Safety Data: Caesium chloride |url=http://cartwright.chem.ox.ac.uk/hsci/chemicals/caesium_chloride.html |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zLrywQ?url=http://cartwright.chem.ox.ac.uk/hsci/chemicals/caesium_chloride.html |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ ապրիլի 8 |work=Hands-on Science (H-Sci) Project: Chemical Safety Database |publisher=Physical and Theoretical Chemistry Laboratory, Oxford University |lang=en}}</ref>։ Թունավորության ցուցանիշները՝
* [[Առնետ]]ներ. ներորովայնային [[միջին մահացու չափաքանակ]]ը՝ 1500 մգ/կգ,
* Առնետներ, պերօրալ. միջին մահացու չափաքանակը՝ 2600 մգ/կգ,
* [[Մուկ|Մկներ]],պերօրալ. միջին մահացու չափաքանակը՝ 2306 մգ/կգ,
* Մկներ, ներերակային. միջին մահացու չափանակը՝ 910 մգ/կգ<ref name=msds />։

Ցեզիումի քլորիդի թունավոր ազդեցությունը կայանում է նրանում, որ պակասեցնում է օրգանիզմում կալիումի քանակը, որը հանգեցնում է լուրջ կենսաքիմիական խնդիրների<ref name=vredno>{{Ռուսերեն գիրք |заглавие=Вредные вещества в промышленности. Справочник для химиков, инженеров и врачей |ответственный=Под ред. проф. Н.&nbsp;В. Лазарева и проф. И.&nbsp;Д. Гадаскиной |год=1977 |издание=Издание 7-е, пер. и доп |место=Л. |издательство=Химия |том=3 |страницы=328-329}}</ref>։ Այս միացության փոշին կարող է առաջացնել [[Շնչառական համակարգ|վերին շնչառական ուղիների]] գրգռում, շնչառական խանգարումներ և [[ասթմա]]։

== Մեկնաբանություններ ==
<div class="references-small"><references group="К" /></div>

== Ծանոթագրություններ ==
<div class="references" style="height: 250px; overflow: auto; padding: 3px" >{{ծանցանկ|2}}</div>

== Գրականություն ==
# Плющев В. Е., Стёпин Б. Д. Химия и технология соединений лития, рубидия и цезия. - М.: «Химия», 1970. - С. 96-100. - 406 с.
# Cassileth B. R., Yeung K. S., Gubili J. Cesium Chloride // Herb-Drug Interactions in Oncology. - Second edition. - PMPH-USA, 2010. - P. 158-160. - 769 p. - ISBN 978-1-60795-041-7.
# Eldridge J. E. Cesium Chloride (CsCl) // Handbook of Optical Constants of Solids / Edited by Edward D. Palik. - London: Academic Press, 1998. - Vol. 3. - P. 731-741. - ISBN 0-12-544423-0.
# Toxicological Profile for Cesium. - Atlanta: Agency for Toxic Substances and Disease Registry, 2004. - 306 p.

== Արտաքին հղումներ ==
* {{Cite web |title=Кристаллическая структура хлорида цезия |url=http://departments.kings.edu/chemlab/animation/cscl.html |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zQLYJI?url=http://departments.kings.edu/chemlab/animation/cscl.html |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ մարտի 3 |lang=en}}
* {{Cite web |title=Java 3D-модель кристаллической решётки хлорида цезия |url=http://www.chemtube3d.com/solidstate/_CsCl(final).htm |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610zR2ZGO?url=http://www.chemtube3d.com/solidstate/_CsCl(final).htm |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ ապրիլի 8 |lang=en}}
* {{Cite web |title=Оптические характеристики кристалла хлорида цезия |url=http://refractiveindex.info/?group=CRYSTALS&material=CsCl |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/610z3bce8?url=http://refractiveindex.info/?group=CRYSTALS |archivedate=2011 թ․ օգոստոսի 17 |accessdate=2011 թ․ մայիսի 13 |lang=en}}
{{Արտաքին հղումներ}}
{{Օրվա հոդված նախագծի մասնակից}}

[[Կատեգորիա:Օրվա հոդված]]
[[Կատեգորիա:Քլորիդներ]]
[[Կատեգորիա:Ցեզիումի միացություններ]]