Դիտել Օսլա էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Նյութ
 | պատկեր 3D = Cornstarch mixed with water.jpg
 | քիմիական անվանում = օսլա
 | ավանդական անվանում = կրախմալ
 | վիճակ = պինդ
}} 
'''Օսլա''', սպիտակ, [[Ջուր|ջրում]] չլուծվող փոշի է, տաք ջրում նա ուռչում է առաջացնելով [[կոլոիդ լուծույթ]]՝ շրեշ։ Օսլան բույսերի կանաչ [[բջիջ]]ների կողմից ածխածնի (IV) օքսիդի յուրացման արդյունքն է։ Տարածված է բուսական և կենդանական աշխարհում։

== Կառուցվածք ==
Օսլան՝ <math>(C_6H_{10}O_5)n</math>, բնական [[պոլիմեր]] է։ Այն առաջանում է բույսերի կատարած [[ֆոտոսինթեզ]]ի հետևանքով՝ արեգակնային ճառագայթների [[էներգիա]]յի կլանման դեպքում։ [[Ածխաթթու գազ]]ից և ջրից մի շարք ռեակցիաների հետևանքով առաջանում է [[գլյուկոզ]]՝
:: <math> 6CO_2 + 6H_2O \rightarrow C_6H_{12}O_6 + 6O_2 </math>:
Գլյուկոզից սինթեզվում է օսլա.
:: <math> nC_6H_{12}O_6 \rightarrow (C_6H_{10}O_2)n + nH_2O </math>:
Օսլայի մեջ մտնող մակրոմոլեկուլները ունեն տարբեր մեծություն. նրանց մեջ կան տարբեր թվով՝ մի քանի հարյուրից մինչև մի քանի հազար <math>O_6H_{10}O_5</math> օղակներ։ Օսլայի մոլեկուլները իրարից տարբերվում ենոչ միայն օղակների թվով, այլև իրենց կառուցվածքով։

== Քիմիական հատկությունները ==
[[Պատկեր:Kraxmal plus iod.jpg|200px|մինի|Օսլայի և [[յոդ]]ի ռեակցիայի արդյունքը]]
Օսլան թթվի առկայությամբ ջրի հետ տաքացնելիս ենթարկվում է [[հիդրոլիզ]]ի։ Ջրի միջոցով օսլայի մակրոմոլեկուլների ճեղքման պրոցեսն ընթանում է աստիճանաբար։ Սկզբում գոյանում են միջակա նյութեր՝ [[դեքստրին]]ներ, ապա [[սախարոզ]]ի իզոմեր [[մալթոզ]]ը, հիդրոլիզի վերջնական արդյունքն է գլյուկոզը՝
:: <math> (C_6H_{10}O_5)n + nH_2O\rightarrow nC_6H_{12}O_6 </math> : 
[[Ծծմբական թթու|Ծծմբական թթվի]] կատալիտիկ ներգործությամբ օսլան փոխակերպվում է գլյուկոզի։ Այդ ռեակցիան հայտնաբերել է ռուս գիտնական Կ. Կիրխհոֆը [[1811]] թվականին։

== Կիրառումը և ստացումը օսլա պարունակող նութերից ==
Օսլան մեր սննդի հիմնական [[ածխաջուր]]ն է։ Օրգանիզմում այն [[ճարպ]]երի նման հիդրոլիզվում է։ Այդ պրոցեսը սկսում է բերանի խոռոչում, սնունդը ծամելիս, թքի մեջ պարունակվող [[ֆերմենտ]]ների ազդեցությամբ։ Այնուհետև հիդրոլիզը շարունակվում է [[ստամոքս]]ում և աղիքներում։ Առաջացած գլյուկոզը աղիքների թավիկների միջոցով անցնում է [[Արյուն|արյան]] մեջ և մտնում [[լյարդ]]։ Օսլայի հիդրոլիզի ժամանակ առաջանում են միջանկյալ նյութեր՝ դեքստրիններ, որոնք օրգանիզմի կողմից ավելի հեշտ են յուրացվում քան ինքը՝ օսլան, քանի որ դրանք կազմված են փոքր [[մոլեկուլ]]ներից և լուծվում են ջրում։

Օսլային ստանում են գլյուկոզ։ Գլյուկոզ ստանալու համար օսլան մի քանի ժամ տաքացնում են ծծմբական թթվի հետ։ Երբ հիդրոլիզի պրոցեսն ավարտվում է, թթուն չեզոքացնում են կավճով, առաջացած [[կալցիումի սուլֆատ]]ի նստվածքը ֆիլտրում են և լուծույթը գոլորշիացնելով խտացնում։ Լուծույթը սառելիս առաջանում է գլյուկոզ։ Եթե հիդրոլիզի պրոցեսը մինչև վերջ չնթանա կստացվի թանձր, քաղցր զանգված՝ դեքստրինների և գլյուկոզի կառնուրդ՝ [[մաթ]], որը օգտագործում են հրուշակագործության մեջ կոնֆետներ, քաղցրաբլիթ պատրաստելու համար։ Օսլայի ստացվող դեքստրինները օգտագործում են որպես սոսինձ։

Օսլան օգտագործում են էթիլ [[սպիրտ]]ի արտադրության մեջ։ Այդ պրոցեսում օսլան ֆերմենտի ազդեցության տակ ենթարկվում է հիդրոլիզի, իսկ հիդրոլիզի արդյունքը [[Խմորիչներ|դրոժ]]ի առկայությամբ ենթարկվում է խմորման և առաջանում է սպիրտ։ Օսլան ամենից հաճախ ստանում են [[կարտոֆիլ]]ից։

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Աղբյուրներ ==
* Օրգանական քիմիա, 10-րդ դասարանի դասագիրք, 1983 թվական
* [http://cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/065/992.htm Օսլա] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505050638/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/065/992.htm |date=2010-05-05 }} 
* [http://www.lsbu.ac.uk/water/hysta.html Starch], Մարտին Չապլինի կողմից 
* [http://www3.interscience.wiley.com/journal/5007532/home Starch - Stärke]{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0567.html CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards]
{{Արտաքին հղումներ}}
{{ՀՍՀ|հատոր=12|էջ=564}}

[[Կատեգորիա:Բազմաշաքարներ]]
[[Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ]]