Դիտել Օքսիդ էջի վիքիկոդը

'''Օքսիդներ''', երկտարր միացություններ են, որոնք բաղկացած են որևէ տարրի և թթվածնի ատոմներից։ Օքսիդներում թթվածինը դրսևորում է -2 օքսիդացման աստիճան։ [[Թթվածին]]ը իր էլեկտրաբացսականությամբ երկրորդն է՝ [[ֆտոր]]ից հետո։ Այդ պատճառով գրեթե բոլոր տարրերը առաջացնում են օքսիդներ։

Օքսիդները բավականին տարածված են երկրի [[ընդերք]]ում և առհասարակ [[տիեզերք]]ում։ Օրինակ այդպիսի միացություններից է [[Երկաթի օքսիդներ|երկաթի օքսիդը]], [[ջուր]]ը, [[շաքարավազ]]ը, [[ածխաթթու գազ]]ը։

Միացությունները, որոնք պարունակում են թթվածնի երկու ատոմ կոչվում են [[պերօքսիդներ]], [[սուպերօքսիդ]]ներ։ Կոպիտ ասած նրանք չեն մտնում օքսիդների դասի մեջ։

== Oքսիդների դասակարգում ==
Կա օքսիդների 4 հիմնական դաս՝ հիմնային, թթվային, երկդիմի և աղ չառաջացնող։

Կախված նրանից թե ինչ քիմիական կազմ ունեն նրանք, տարբերում են.
* Աղ առաջացնող օքսիդներ.
** [[Հիմնային օքսիդներ]] (օրինակ, [[նատրիումի օքսիդ]] Na<sub>2</sub>O, [[Պղնձի օքսիդներ|պղնձի օքսիդ(II)]] CuO), [[մետաղ]]ների օքսիդները,
** [[Թթվային օքսիդներ]] (օրինակ, [[ծծմբի օքսիդ (VI)]] SO<sub>3</sub>, [[Ազոտի օքսիդներ|ազոտի օքսիդ(IV)]] NO<sub>2</sub>), այն մետաղների օքսիդները, որոնց օքսիդացման աստիճանը V—VII է և [[Ոչ մետաղներ|ոչ մետաղ]]ները,
** Ամֆոտեր օքսիդներ (օրինակ, [[ցինկի օքսիդ]] ZnO, [[ալյումինի օքսիդ]] Al<sub>2</sub>О<sub>3</sub>), մետաղների օքսիդները, որոնք ունեն III—IV օքսիդացման աստիճան և կան բացառություններ (ZnO, BeO, SnO, PbO)
* Աղ չառաջացնող օքսիդներ. [[Ածխածնի օքսիդներ|ածխածնի օքսիդ (II)]] СО, ազոտի օքսիդ(I) N<sub>2</sub>O, ազոտի օքսիդ(II) NO։

== Օքսիդների քիմիական հատկությունները ==
* Փոխազդեցության արդյունքում թթվային օքսիդները առաջացնում են [[աղ]]եր։
* Օքսիդները փոխազդելով ջրի հետ, առաջացնում են [[Թթուներ|թթու]]ներ։
* Հիմնային օքսիդները փոխազդում են թթուների հետ, իսկ թթուները հիմնային օքսիդների։

Նախևառաջ՝ թթվային և հիմնային (խոսքը [[ալկալիներ]]ին համապատասխանող օքսիդների մասին է) օքսիդները փոխազդում են ջրի հետ՝ համապատասխանաբար [[թթուներ]] և [[հիմքեր]] առաջացնելով՝

:: <math>\mathsf{CaO + H_2O \rightarrow CaOH}</math>

:: <math>\mathsf{SO_3 + H_2O \rightarrow H_2SO_4 }</math>

Հիմնային օքսիդները փոխազդում են թթուների հետ և առաջացնում աղ և ջուր, օրինակ՝

:: <math>\mathsf{CaO +HCl \rightarrow CaCl_2 + H_2O}</math>

իսկ թթվային օքսիդները՝հիմքերի հետ՝դարձյալ աղ և ջուր առաջացնելով՝

:: <math>\mathsf{KOH + SO_3 \rightarrow K_2SO_4 + H_2O}</math>

Թթվային և հիմնային օքսիդները իրենց հերթին կարող են փոխազդել իրար հետ՝նույն արգասիքները առաջացնելով, օրինակ՝

:: <math>\mathsf{CaO + SO_3\rightarrow CaSO_4 }</math>

Ինչ վերաբերվում է երկդիմի օքսիդներին՝նրանք փոխազդում են թե թթուների, թե հիմքերի հետ՝

:: <math>\mathsf{ZnO + H_2SO_4 \rightarrow ZnSO_4 + H_2O}</math>

Աղ չառաջացնող օքսիդները չեզոք են, սակայն դրանք կարելի է այրել և ստանալ նոր օքսիդ.

:: <math>\mathsf{2CO+ O_2 \rightarrow 2CO_2}</math>

=== Հիմնային օքսիդներ ===
* Հիմնային օքսիդ + ուժեղ թթու → աղ + ջուր
:: <math>\mathsf{CuO + H_2SO_4 \rightarrow CuSO_4 + H_2O}</math>
* Թթվահիմնային օքսիդ + ջուր → [[հիդրօքսիդ]]
:: <math>\mathsf{CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2}</math>
* Ուժեղ հիմնային օքսիդ + թթվային օքսիդ → աղ
:: <math>\mathsf{CaO + Mn_2O_7 \rightarrow Ca(MnO_4)_2}</math>
* Հիմնային օքսիդ + [[ջրածին]] → մետաղ + \rightarrow Cu + H_2O}</math>

=== Թթվային օքսիդներ ===
* Թթվային օքսիդ + ջուր → թթու
:: <math>\mathsf{SO_3 + H_2O \rightarrow H_2SO_4}</math>
* Թթվային օքսիդ + հիմնային օքսիդ → աղ
:: <math>\mathsf{CO_2 + CaO \rightarrow CaCO_3}</math>
* Թթվային օքսիդ + հիմք → աղ + ջուր
:: <math>\mathsf{SO_2 + 2NaOH \rightarrow Na_2SO_3 + H_2O}</math>
Եթե թթվային օքսիդը հանդիսանում է [[Անհիդրիդներ|անհիդրիդ]], ապա.
:: <math>\mathsf{Ca(OH)_2 + CO_2 \rightarrow CaCO_3\downarrow + H_2O}</math>
* [[Կայուն օքսիդ]] + աղ1 → աղ2 + [[անկայուն օքսիդ]]
:: <math>\mathsf{SiO_2 + Na_2CO_3 \rightarrow Na_2SiO_3 + CO_2}</math>
* Թթվի անհիդրիդ1 + անջուր թթու2 → թթվի անհիդրիդ2 + անջուր թթու1
:: <math>\mathsf{2P_2O_{5} + 4HClO_4 \rightarrow 4HPO_3 + 2Cl_2O_7}</math>

== Օքսիդների Ստացում ==
Ամենապարզ եղանակը պարզ նյութի և թթվածնի փոխազդեցությունն է՝

::<math>\mathsf{S + O_2 \rightarrow SO_2}</math>

::<math>\mathsf{Cu + O_2 \rightarrow CuO}</math>

Օքսիդներ են ստացվում նաև՝
* Անլուծելի հիմքը տաքացնելով քայքայելիս՝

::<math>\mathsf{Fe(OH)_2 \rightarrow FeO + H_2O}</math>

* Անկայուն կամ թույլ թթուն քայքայելիս՝

::<math>\mathsf{H_2CO_3 \rightarrow CO_2 + H_2O}</math>

* Որոշ աղեր քայքայելիս՝

::<math>\mathsf{CaCO_3 \rightarrow CaO + CO_2}</math>

::<math>\mathsf{MgCO_3 \rightarrow MgO + CO_2}</math>

* Նաև որոշ օքսիդներ այրելիս՝

::<math>\mathsf{2CO + O_2  \rightarrow 2CO_2}</math>

{{Արտաքին հղումներ}}

[[Կատեգորիա:Անիոններ]]
[[Կատեգորիա:Օքսիդներ]]