Դիտել Ֆինանսական լծակներ էջի վիքիկոդը

{{Կողաքարտ Ֆինանսներ}}

'''Ֆինանսական լծակներ''' ({{Lang-en|leverage}}), ներդրում կատարելու նպատակով միջոցների ներգրավման տեխնիկաներ<ref name="autogenerated1995">Brigham, Eugene F., ''Fundamentals of Financial Management'' (1995).</ref><ref>{{Cite web |title=Leverage definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/leverage |access-date=2025-01-31 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}</ref>։ 

Սովորաբար վարկատուն սահմանում է [[Ռիսկ|ռիսկի]] որոշակի մակարդակ, որը պատրաստ է ընդունել, ինչպես նաև սահմանափակում է վարկավորման չափը և պահանջում է ձեռք բերված ակտիվը որպես գրավ ապահովելու համար։ Վարկավորումը հնարավորություն է տալիս բազմապատկել եկամուտները։ Մյուս կողմից, կորուստներն էլ են բազմապատկվում, և ռիսկ կա, որ վարկավորումը կբերի վնասների, եթե ֆինանսավորման ծախսերը գերազանցեն ակտիվից ստացված եկամուտները, կամ եթե ակտիվի արժեքը նվազի<ref>{{Cite web |title=What Is Financial Leverage, and Why Is It Important? |url=https://www.investopedia.com/terms/l/leverage.asp#:~:text=Leverage%20is%20using%20debt%20or,be%20provided%20on%20an%20investment. |access-date=2025-01-31 |website=Investopedia |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Leverage |url=https://encyclopedia.pub/entry/28024 |access-date=2025-01-31 |language=en}}</ref>։

Վարկավորումը կարող է առաջանալ տարբեր իրավիճակներում։ Օրինակ, այնպիսի [[Արժեթուղթ|արժեթղթեր]], ինչպիսիք են [[Օպցիոն|օպցիոնները]] և [[Ֆյուչերսային գործարքներ|ֆյուչերսները]], ըստ էության, կողմերի միջև առաջացող լծակներ են, որտեղ հիմնական գումարը անուղղակիորեն փոխառվում է կարճաժամկետ [[Պարտատոմսեր|պետական պարտատոմսերի]] տոկոսադրույքներով։ [[Բիզնես|Բիզնեսի]] [[Բաժնետեր|բաժնետերերը]] վարկավորում են իրենց ներդրումները՝ թույլ տալով բիզնեսում ներդնել անհրաժեշտ ֆինանսավորման մի մասը։ Որքան շատ է բիզնեսը փոխառում, այնքան քիչ սեփական կապիտալ է պահանջվում, և, հետևաբար, ցանկացած շահույթ կամ վնաս բաշխվում է ավելի փոքր բազայի վրա և դառնում է համեմատաբար ավելի մեծ<ref name="autogenerated1968">Mock, E. J., R. E. Schultz, R. G. Schultz, and D. H. Shuckett, Basic Financial Management (1968).</ref>։

Բիզնեսները կարող են վարկավորել իրենց գործունեությունը՝ օգտագործելով հաստատուն ծախսերով մուտքային ռեսուրսներ, երբ եկամուտները փոփոխական են։ Եկամուտների աճը կհանգեցնի [[Հիմնադրային շահույթ|հիմնադրային շահույթի]] ավելի մեծ աճի։ [[Հեջ ֆոնդեր|Հեջ ֆոնդերը]] կարող են վարկավորել իրենց ակտիվները՝ ֆինանսավորելով իրենց պորտֆելի մի մասը՝ օգտագործելով [[Կարճ դիրք|կարճ դիրքում]] ստացված կանխիկ միջոցները<ref>Grunewald, Adolph E. and Erwin E. Nemmers, Basic Managerial Finance (1970).</ref><ref>{{cite news |author1=Ghosh, Dilip K. |author2=Robert G. Sherman |date=June 1993 |title=Leverage, Resource Allocation and Growth |journal=Journal of Business Finance & Accounting |pages=575–582}}</ref><ref>{{cite news |author1=Lang, Larry |author2=Eli Ofek |author3=Rene M. Stulz |date=January 1996 |title=Leverage, Investment, and Firm Growth |journal=Journal of Financial Economics |pages=3–29}}</ref>։

== Պատմություն ==
1980-ականներից առաջ [[Բանկ|բանկերի]] լծակների քանակական սահմանափակումները հազվադեպ էին։ Բանկերը աշխարհի բազմաթիվ երկրներում ունեին պահուստային պահանջ, այսինքն՝ [[Ավանդ|ավանդների]] որոշակի բաժին, որը պարտադիր էր պահել սովորաբար [[Թանկագին մետաղներ|թանկարժեք մետաղների]], պետական [[Թղթադրամ|թղթադրամների]] տեսքով։ Սա, սակայն, լծակների սահմանափակում չէր։ Կապիտալի պահանջը նշանակում է, որ ակտիվների որոշակի բաժինը պետք է ֆինանսավորվի կապիտալի կամ կապիտալանման արժեթղթերի միջոցով։ Պահուստային պահանջը բանկի պարտավորությունների որոշակի բաժին է, որը պետք է պահվի որպես հատուկ տեսակի ակտիվ։ Կապիտալի պահանջը, ընդհակառակը, ակտիվների որոշակի բաժինն է, որը պետք է պահվի որպես հատուկ տեսակի պարտավորության կամ կապիտալի տեսքով։ Մինչև 1980-ականները կարգավորողները սովորաբար սահմանում էին, որ բանկը պետք է «բավարար կապիտալացված» լիներ, սակայն այս պահանջները հստակ չափանիշներով չէին սահմանվում։

1980-ականներին ազգային կարգավորողները սկսեցին ներդնել պաշտոնական պահանջներ, և 1988 թվականի դրությամբ խոշորագույն միջազգային բանկերի մեծ մասը ենթարկվել է Բազել I ստանդարտին։ Բազել I ստանդարտն ակտիվները բաժանել է հինգ ռիսկային խմբերի և յուրաքանչյուրի համար սահմանել է նվազագույն կապիտալի պահանջներ։ Սա սահմանափակել է հաշվապահական լծակները։ Եթե բանկը պարտավորվում է պահել 8% կապիտալ որոշակի ակտիվի դիմաց, դա համարժեք է 1/0.08 կամ 12.5-ի 1 հարաբերակցությամբ հաշվապահական լծակների սահմանափակման<ref name="autogenerated2003">Ong, Michael K., The Basel Handbook: A Guide for Financial Practitioners, Risk Books (December 2003)</ref>։

Չնայած Բազել I ստանդարտն ընդհանուր առմամբ գնահատվում է որպես բանկերի ռիսկի կառավարման բարելավում, այն ուներ երկու հիմնական թերություն։ Այն չէր սահմանում կապիտալ բոլոր արտաբալանսային ռիսկերի համար և խրախուսում էր բանկերին ընտրել յուրաքանչյուր խմբի ներսում ամենաբարձր ռիսկայնությամբ ակտիվները (օրինակ, կապիտալի պահանջը բոլոր կորպորատիվ վարկերի համար նույնն էր, անկախ այն բանից՝ դրանք տրամադրվում էին կայուն ընկերություններին, թե [[Սնանկություն|սնանկության]] եզրին գտնվողներին, մինչդեռ պետական վարկերի պահանջը զրո էր)<ref name="autogenerated2007">Saita, Francesco, Value at Risk and Bank Capital Management: Risk Adjusted Performances, Capital Management and Capital Allocation Decision Making, Academic Press (February 3, 2007)</ref>։

Բազել II ստանդարտի վրա աշխատանքները սկսվել են 1990-ականների սկզբին, և այն աստիճանաբար կիրառվել են 2005 թվականից սկսած։ Այս ստանդարտը փորձել է սահմանափակել տնտեսական լծակները՝ այլ ոչ թե հաշվապահական լծակները։ Այն պահանջում էր, որ առաջադեմ բանկերը գնահատեն իրենց դիրքերի ռիսկայնությունը և համապատասխանաբար բաշխեն կապիտալը։ 

[[ԱՄՆ հիպոթեքային ճգնաժամ|2007-2009 թվականների ֆինանսական ճգնաժամի]] ժամանակ բազմաթիվ բանկերի վատ արդյունքները հանգեցրին լծակների սահմանափակումները կրկին ներդնելու կոչերին։ Սակայն Բազել I ստանդարտ խնդիրները հաշվի առնելով՝ հավանական է, որ կիրարկվի հաշվապահական և ենթադրյալ լծակների հիբրիդային մոտեցում, որտեղ լծակների սահմանափակումները կկիրառվեն որպես հավելում՝ այլ ոչ թե փոխարինող՝ Բազել II տնտեսական լծակների սահմանափակումներին<ref>Tarullo, Daniel K., Banking on Basel: The Future of International Financial Regulation, [[Peterson Institute for International Economics]] (September 30, 2008)</ref>։

=== 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամ ===
[[2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամ|2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամը]], ինչպես և նախորդ ֆինանսական ճգնաժամերը, մասամբ վերագրվում էր չափազանց մեծ լծակային ֆինանսավորմանը։ ԱՄՆ-ում և շատ այլ զարգացած երկրներում սպառողները բարձր պարտքի մակարդակներ ունեին՝ համեմատած իրենց աշխատավարձերի և գրավադրված ակտիվների արժեքի հետ։ Երբ բնակարանների գները նվազեցին, պարտքի տոկոսադրույքները բարձրացել են, և բիզնեսները սկսել են կրճատել աշխատատեղերը, վարկառուներն այլևս չէին կարողանում կատարել պարտքային վճարումները, իսկ վարկատուները չէին կարող վերադարձնել իրենց հիմնական գումարը՝ վաճառելով գրավը։

Ֆինանսական հաստատությունները խիստ լծակավորված էին։ Օրինակ՝ Lehman Brothers-ը իր վերջին տարեկան ֆինանսական հաշվետվություններում ցույց էր տվել 31.4-ապատիկ հաշվապահական լծակավորում (691 միլիարդ [[ԱՄՆ դոլար]] ակտիվներ՝ բաժանված 22 միլիարդ ԱՄՆ դոլար բաժնետերերի սեփական կապիտալի վրա)։ Սնանկության գործեր ուսումնասիրող Անտոն Ռ. Վալուկասը պարզեց, որ իրական հաշվապահական լծակավորումը ավելի բարձր էր, բայց այն թերագնահատվել էր կասկածելի հաշվապահական մեթոդների պատճառով (որոնք ընդունել էր [[Ernst & Young]] կազմակերպությունը)<ref name="autogenerated3">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/806085/000110465908005476/a08-3530_110k.htm#Item6_SelectedFinancialData_003911 Lehman Brothers Holdings Inc Annual Report for year ended November 30, 2007]</ref><ref>Report of Anton R. Valukas, Examiner, to the United States Bankruptcy Court, Southern District of New York, Chapter 11 Case No. 08-13555 (JMP).</ref>։

== Ռիսկ ==
Ընկերությունը, որը չափազանց շատ գումար է պարտքով վերցնում, կարող է բախվել սնանկության կամ [[Դեֆոլտ|դեֆոլտի]]։ Հաճախորդի կողմից 50% մարգինով բաժնետոմս գնած ներդրողը կկորցնի 40%, եթե բաժնետոմսի արժեքն իջնի 20%-ով: Այս դեպքում նաև ներգրավված անձը կարող է չկարողանալ վերականգնել կատարված կարևոր ընդհանուր կորուստը<ref>{{Cite web |title=What Is Financial Leverage, and Why Is It Important? |url=https://www.investopedia.com/terms/l/leverage.asp |access-date=2025-01-31 |website=Investopedia |language=en}}</ref>:

Ռիսկը կարող է կախված լինել նաև ապահովագրական ակտիվների արժեքի փոփոխականությունից: Բրոքերները կարող են պահանջել լրացուցիչ միջոցներ, երբ պաշտպանվող ակտիվների արժեքը իջնում է: Բանկերը կարող են հրաժարվել նորացնել [[Հիփոթեք|հիփոթեքները]], երբ [[Անշարժ գույք|անշարժ գույքի]] արժեքը նվազում է վարկի հիմնական գումարից: Եթե դրամական հոսքերն ու շահույթները բավարար են շարունակելու վարկերի ծախսերը, կարող են պահանջվել վարկերի վերադարձ<ref name="autogenerated1996">{{cite book |author=Chew, Lillian |title=Managing Derivative Risks: The Use and Abuse of Leverage |date=July 1996 |publisher=John Wiley & Sons}}</ref><ref name="autogenerated2">Bodie, Zvi, Alex Kane and Alan J. Marcus, Investments, McGraw-Hill/Irwin (June 18, 2008)</ref>:

== Սահմանումներ ==
''Լծակ'' տերմինը տարբեր կերպ է սահմանվում [[Ներդրում (բանկային)|ներդրումների]] և [[Կորպորատիվ ֆինանսներ|կորպորատիվ ֆինանսների]] ոլորտներում<ref name="autogenerated1">{{cite book |author=Van Horne |url=https://archive.org/details/financialmanagem0002edvanh |title=Financial Management and Policy |publisher=Englewood Cliffs, N.J., Prentice-Hall |year=1971 |isbn=9780133153095 |url-access=registration}}</ref>:

=== Հաշվապահական լծակներ ===
Հաշվապահական լծակներն ընդհանուր [[Ակտիվ (այլ կիրառումներ)|ակտիվներն]] են՝ բաժանված ընդհանուր ակտիվների վրա և հանած ընդհանուր պարտավորությունները<ref name="autogenerated1969">Weston, J. Fred and Eugene F. Brigham, Managerial Finance (1969).</ref>: 

=== Բանկային գործ ===
Ակնկալվում է, որ ըստ Բազել III ստանդարտի, բանկերը կպահպանեն 3%-ից ավելի լծակների գործակիցը<ref>{{Cite journal |date=2014-01-12 |title=Basel III leverage ratio framework and disclosure requirements |url=https://www.bis.org/publ/bcbs270.htm#:~:text=Basel%20III's%20leverage%20ratio%20is,minimum%20leverage%20ratio%20is%203%25. |language=en}}</ref>: 

Հարաբերակցությունը սահմանվում է որպես․
::<math> \frac{\mbox{Tier 1 Capital}}{\mbox{Total exposure}}</math>.
Այստեղ ազդեցությունը ({{Lang-en|exposure}}) ներառում է արտահաշվեկշռային հոդվածները, մինչդեռ առաջին մակարդակի կապիտալը ({{Lang-en|Tier 1 capital}}) սահմանափակվում է բանկերի «հիմնական կապիտալով»:

=== Կորպորատիվ ֆինանսներ ===

: <math>\text{Degree of Operating Leverage} = \frac{\mathrm{EBIT\;+\;Fixed\;Costs}}{\mathrm{EBIT}}</math>

: <math>\text{Degree of Financial Leverage} = \frac{\mathrm{EBIT}}{\mathrm{EBIT} -
 \text{Total Interest Expense}}</math>

: <math>\text{Degree of Combined Leverage} = \text{DOL} \times \text{DFL} = \frac{\mathrm{EBIT} + \text{Fixed Costs}}{\mathrm{EBIT} - \text{Total Interest Expense}}</math>

Գործառնական լծակի սահմանման մի քանի եղանակ կա, որոնք ամենատարածվածն են<ref>Brigham, Eugene F., Fundamentals of Financial Management (1995)</ref>․

: <math>
\begin{align}
\text{Operating leverage} & = \frac{\text{Revenue} - \text{Variable Cost}}{\text{Revenue} - \text{Variable Cost} - \text{Fixed Cost}} = \frac{\text{Revenue} - \text{Variable Cost}}{\text{Operating Income}}
\end{align}
</math>

Ֆինանսական լծակները սովորաբար սահմանվում են հետևյալ կերպ<ref name="autogenerated1969" /><ref>{{cite web |title=Financial Leverage |url=http://www.readyratios.com/reference/debt/financial_leverage.html |access-date=16 December 2012}}</ref>․

: <math>\text{Financial leverage}= \frac{\text{Total Debt}}{\text{Shareholders' Equity}}</math>



Օտարների համար դժվար է հաշվարկել գործառնական լծակները, քանի որ [[Ֆիքսված ծախսեր|ֆիքսված]] և փոփոխական ծախսերը սովորաբար չեն բացահայտվում: Գործառնական լծակները գնահատելու համար կարելի է օգտագործել գործառնական եկամտի տոկոսային փոփոխությունը եկամտի մեկ տոկոս փոփոխության համար<ref>Li, Rong-Jen and Glenn V. Henderson, Jr., "Combined Leverage and Stock Risk," Quarterly Journal of Business & Finance (Winter 1991), pp. 18–39.</ref>: Երկուսի արտադրյալը կոչվում է ընդհանուր լծակ<ref>Huffman, Stephen P., "The Impact of Degrees of Operating and Financial Leverage on the Systematic Risk of Common Stock: Another Look," Quarterly Journal of Business & Economics (Winter 1989), pp. 83–100.</ref> և գնահատում է զուտ եկամտի տոկոսային փոփոխությունը եկամտի մեկ տոկոս փոփոխության համար<ref>Damodaran (2011), Applied Corporate Finance, 3rd ed., pp. 132–133></ref>:

Այս սահմանումներից յուրաքանչյուրի մի քանի տարբերակներ կան, և ֆինանսական հաշվետվությունները սովորաբար ճշգրտվում են մինչև արժեքների հաշվարկը: Ավելին, կան արդյունաբերության հատուկ կոնվենցիաներ, որոնք որոշ չափով տարբերվում են վերը նշված բուժումից<ref>Dugan, Michael T., Donald Minyard, and Keith A. Shriver, "A Re-examination of the Operating Leverage-Financial Leverage Tradeoff," Quarterly Review of Economics & Finance (Fall 1994), pp. 327–334.</ref><ref>Darrat, Ali F.d and Tarun K. Mukherjee, "Inter-Industry Differences and the Impact of Operating and Financial Leverages on Equity Risk," Review of Financial Economics (Spring 1995), pp. 141–155.</ref>:

==Տես նաև==
* [[Ռեպո պայմանագիր]]
* [[Բաժնետիրական կապիտալ]]
* [[Վարկառուի վարկանիշ]]

==Ծանոթագրություններ==
{{Reflist|30em}}

==Գրականություն==
#{{cite journal |last1=Bartram |last2=Brown |first2=Gregory W. |last3=Waller |first3=William |title=How Important is Financial Risk? |journal=Journal of Financial and Quantitative Analysis |volume=50 |issue=4 |date=August 2015 |pages=801–824|ssrn=2307939 |first1= Söhnke M. |doi=10.1017/S0022109015000216 |doi-access=free }}
{{Արտաքին հղումներ}}{{DEFAULTSORT:Leverage (Finance)}}
[[Կատեգորիա:Ֆինանսներ]]
[[Կատեգորիա:Ներդրումներ]]
[[Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ]]
[[Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ]]
[[Կատեգորիա:Տնտեսություն]]
[[Կատեգորիա:Բանկային գործ]]
[[Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսագիտություն]]
[[Կատեգորիա:Բիզնես]]
[[Կատեգորիա:Պետական տնտեսություն]]
[[Կատեգորիա:Ռիսկեր]]
[[Կատեգորիա:Ֆինանստնտեսական վերլուծություն]]