Դիտել Ֆլորայի ընտանիք էջի վիքիկոդը

[[Պատկեր:Family Flora of asteroids.jpg|աջից|մինի|350px|Ֆլորայի ընտանիքի տեղաբաշխումը]]
'''Ֆլորայի ընտանիք''', խոշոր սիլիկատային [[Աստերոիդների դաս S|S դասի]] [[աստերոիդ]]ների խումբ է, [[Աստերոիդների գոտի|աստերոիդների գոտու]] ներքին մասում, որի առաջացումը և առանձնահատկությունները քիչ են ուսումնասիրված։

Քանի որ, այս ընտանիքի սահմանները բավականին լղոզված են, երկար ժամանակ համարվում էր, որ այս ընտանիքի սահմաններին մոտ տեղակայված [[(43) Արիադնե|Արիադնեի]] աստերոիդների խումբը, առանձին ընտանիք է, սակայն ավելի մանրամասն սպեկտրալ հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ այն Ֆլորայի ընտանիքի մաս է<ref name=Zap>V. Zappalà, Ph. Bendjoya, A. Cellino, P. Farinella and C. Froeschlé, ''[http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-45NJHPF-3C&_coverDate=08%2F31%2F1995&_alid=267428521&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=6821&_sort=d&view=c&_acct=C000056973&_version=1&_urlVersion=0&_userid=2337731&md5=6a0ee5be29f8c0489e922cb06868ae45 Asteroid Families: Search of a 12,487-Asteroid Sample Using Two Different Clustering Techniques] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200328160910/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-45NJHPF-3C&_coverDate=08%2F31%2F1995&_alid=267428521&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=6821&_sort=d&view=c&_acct=C000056973&_version=1&_urlVersion=0&_userid=2337731&md5=6a0ee5be29f8c0489e922cb06868ae45 |date=2020-03-28 }}'', Icarus, Volume 116, Issue 2 (August 1995), pages 291-314</ref><ref>M. Florczak et al. ''A Visible Spectroscopic Survey of the Flora Clan'', Icarus Vol. 133, p.&nbsp;233 (1998)</ref>։

Ինչպես և որոշ այլ աստերոիդների ընտանիքներ, Ֆլորայի ընտանիքը առաջացել է ''ծնող'' մարմնի ոչնչացումից, խոշոր աստերոիդի հետ բախման հետևանքով<ref name=origin>{{Cite journal |author=Ե. Ֆ. Տեդեսկո |date=1979 թ․ դեկտեմբեր |title=Ֆլորայի ընտանիքի ծագումը |publisher=Իկարուս |volume=40 |page=375-382 |bibcode=1979Icar...40..375T}} {{ref-en}}</ref>։ Այս ընտանիքը երբեմն անվանում են [[Խիրայամայի ընտանիք]], ի պատիվ [[Ճապոնիա|ճապոնացի]] [[Աստղագետ (գիտնական)|աստղագետ]] [[Կիեցուգու Խիրայամա]]յի, ով հայտնաբերել է առաջին հինգ աստերոիդների ընտանիքները։

Չափազանց հնարավոր է, որ հենց այս ընտանիքն է եղել այն [[երկնաքար]]ի աղբյուրը, որը ընկել է Երկրի վրա 65 միլիոն տարի առաջ և ծառայել է [[Կավճի-պալեոգենի կենդանիների անհետացում|դինոզավրերի անհետացման]] պատճառ, որի ընթացքում Երկրի երեսից փաստացիորեն անհետացել են բոլոր խոշոր կենդանիները<ref name="Harrington">{{Cite web |author=J.D. Harrington |date=2010 թ․ փետրվարի 2 |title=Suspected Asteroid Collision Leaves Trailing Debris |url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_10-029_Hubble_asteroid.html |accessdate=2010 թ․ փետրվարի 3 |publisher=NASA Release: 10-029}} {{ref-en}}</ref>։

== Առանձնահատկությունները ==
[[Պատկեր:Flora family.png|ձախից|մինի|400px|Ֆլորայի ընտանիքի տեղաբաշխումը և կազմվածքը՝
 <br />- ձախից։ [[ուղեծրի թեքում]] = f ([[մեծկիսաառանցք]])
 <br />- աջից։ [[ուղեծրի թեքում]] = f ([[էքսցենտրիսիտետ]])։ 
 <br />Պատկերում նշված կետերը իրենցից ներկայացնում են աստերոիդների տեղաբաշխման խտությունը, իսկ ընդգծված մասը՝ Ֆլորայի ընտանիքն է]]

Ընտանիքը անվանվել է այս խմբի ամենամեծ աստերոիդի պատվին՝ [[(8) Ֆլորա]], տրամագիծը 140 կմ։ Ընտանիքը առաջացել է ''ծնող'' աստերոիդի բախումից խոշոր մարմնի հետ, որը և դուրս է մղել բազմաթիվ բեկորներ, որոնք դարձել են ինքնուրույն աստերոիդներ։ Ընդ որում, ''ծնող'' մարմինը ամենայն հավանականությամբ ամբողջությամբ ոչնչացել է, իսկ ինքը՝ Ֆլորան, հանդիսանում է միայն այդ մարմնի ամենախոշոր բեկորը, իր մեջ կենտրոնացնելով ընտանիքի աստերոիդների զանգվածի 80%-ը։ Այս ընտանիքի չափերով երկրորդ աստերոիդն է [[(43) Արիադնե]]ն, որը ներառում է մնացած զանգվածի մեծ մասը՝ մոտ 9%։ Մյուս աստերոիդները իրար մեջ են բաշխում մնացած 11%, նրանց տրամագծերը չեն գետազանցում 30 կմ։

Ընդ որում, ''ծնող'' մարմնի ոչնչացման հետևանքով առաջացած բեկորների մեծ մասը արդեն չեն մտնում այս ընտանիքի կազմի մեջ։ Մասնավորապես, հաշվարկվել է, որ չնայած այն բանին, որ Ֆլորան կազմում է ընտանիքի զանգվածի 80%, դա կազմում է ծնող մարմնի ընդամենը 57%<ref>Պ. Տանգա և ընկ. ''Աստերոիդների ընտանիքների չափերի բաշխումը՝ Երկրաչափության դերը'', Իկարուս, հատ. 141, Էջ.&nbsp;65, տարին՝ 1999 {{ref-en}}</ref>։ Հավանաբար, դա տեղի է ունեցել ընտանիքի անդամների միջև երկրորդային բախումների պատճառով, որի հետևանքով նրանց մի մասը դուրս է նետվել ընտանիքի ուղեծրից։

Ընտանիքի սահմանները չափազանց լղոզված են, կենտրոնում աստերոիդների խտությունը մեծ է, և ընտանիքի կենտրոնից հեռանալուն զուգընթաց ընտանիքի անդամները աստիճանաբար կորում են հիմնական գոտու այլ աստերոիդների ֆոնին, որոնց խտությունը այս մասերում շատ մեծ է։ Այս հանգամանքը ևս դժվարացնում է ընտանիքի սահմանների որոշման խնդիրը։ Կան նաև որոշակի ոչ-համասեռություններ այս ընտանիքի ներսում, որը ևս կարող է լինել երկրորդային բախման արդյունք։ Բացի այդ, չափազանց հետաքրքիր է, որ ընտանիքի ամենախոշոր աստերոիդները (Ֆլորա և Արիադնե), գտնվում են նրա սահմանին մոտ։ Աստերոիդների այսպիսի տեղաբաշխման պատճառը ընտանիքի ներսում դեռևս պարզ չի։

Ամենալավ ուսումնասիրված և ամենահայտնի աստերոիդը Ֆլորայի ընտանիքում հանդիսանում է [[(951) Գասպրա]]ն, որի մոտով, անցել է [[Գալիլեո (ԱՄԿ)|Գալիլեոն]], դեպի [[Յուպիտեր (մոլորակ)|Յուպիտեր]] թռիչքի ժամանակ։ Աստերոիդի մակերևութի խառնարանների խտության ուսումնասիրությունների արդյունքում երևում է, որ սա աստղագիտական հասկացություններով չափազանց երիտասարդ ընտանիք է, որը առաջացել է մոտավորապես 200 միլիոն տարի առաջ։ Ընդ որում, դատելով [[օլվին]]ի մեծ խտությունից Գասպրայի մակերևույթի կազմությունում, ''ծնող'' մարմնում, որից այն առաջացել է, մինչև աչնչացումը սկսվել էր մասնակի ընդերքների բաժանում<ref>J. Veverka et al. ''Galileo's Encounter with 951 Gaspra: Overview'', Icarus, Vol. 107, p.&nbsp;2 (1994)</ref>։

Ֆլորայի ընտանիքի աստերոիդները համարվում են L տիպի [[խոնդրիտ]]ների բավականին հնարավոր աղբյուրների թեկնածուներ<ref>D. Nesvorný et al. ''The Flora Family: A Case of the Dynamically Dispersed Collisional Swarm?'', Icarus, Vol. 157, p.&nbsp;155 (2002)</ref>, որոնք շատ տարածված են Երկրի վրա գտնված երկնաքարերի մեջ, կազմում են բոլոր գտած երկնաքարերի մոտ 38%։ Այս ենթադրությունը հիմնավորվում է նրանով, որ ընտանիքը տեղաբաշխված է բավականին անկայուն գոտում <math>\nu_6\,\!</math>, հաստատուն ռեզոնանսային ուղեծրերից հեռու, և նրանով, որ Ֆլորայի աստերոիդների և գտնված երկնաքարերի սպեկտրալ ցուցանիշները բավականին մոտ են իրար։

== Տեղաբաշխումը և չափերը ==
Այս ընտանիքի կենտրոնական մասում տեղակայված հիմնական անդամների համար կատարված թվային վիճակագրական անալիզի արդյունքներով<ref name=Zap />, ընտանիքի անդամների ուղեծրային էլեմենտները ընկած են հետևյալ միջակայքերում՝
{| align="center" style="border:1px solid #CCC; margin-left:15px;" cellpadding="5"
 ! !! ''[[Մեծ կիսաառանցք|a<sub>p</sub>]]'' !! ''[[Էքսցենտրիսիտետ|e<sub>p</sub>]]'' !! ''[[Ուղեծրի թեքում|i<sub>p</sub>]]''
|-
|min || 2,17 [[աստղագիտական միավոր|ա. մ.]] || 0,109 || 2,4°
|-
|max || 2,33 ա. մ. || 0,168 || 6,9°
|}
Սակայն, քանի որ, ընտանիքի սահմանները բավականին լղոզված են, ապա այս պահի [[Էպոխա (աստղագիտություն)|աստղագիտական էպոխայում]] [[իրական ուղեծրային էլեմենտներ]]ի միջակայքը ավելի լայն է՝
{| align="center" style="border:1px solid #CCC; margin-left:15px;" cellpadding="5"
 ! !! ''[[Մեծ կիսաառանցք|a]]'' !! ''[[Էքսցենտրիսիտետ|e]]'' !! ''[[Ուղեծրի թեքում|i]]''
|-
| min || 2,17 [[աստղագիտական միավոր|ա. մ.]] || 0,053 || 1,6°
|-
| max || 2,33 ա. մ.|| 0,224 || 7,7°
|}

Ֆլորայի ընտանիքը հանդիսանում է մեզ ամենամոտ աստերոիդների ընտանիքներից մեկը և կազմված է ավելի լուսավոր S [[Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր|սպեկտրալ դասի]] աստերոիդներից, որոնք ունեն շատ բարձր մակերևույթի [[ալբեդո]]։ Այս ամենը թույլ է տվել Ֆլորայի ընտանիքին դառնալու ամենամեծաքանակ աստերոիդների ընտանիքներից մեկը։ Այսպես [[1995]] թվականի տվյալներով աստերոիդների ընտանիքի քանակը կազմում էր 604 հիմնական խմբում և մոտ 1027 ավելի ընդլայնվածում։ Սակայն [[2005]] թվականին կատարված 96944 ուսումնասիրված աստերոիդների մեջ [http://hamilton.dm.unipi.it/cgi-bin/astdys/astibo?proper_elements:0;main AstDys] ծրագրի շրջանակներում հայտնաբերվել են արդեն 7438 մարմին, որոնք ընկած են վերը նշված աղյուսակով նկարագրված տարածությունում։ Սակայն պետք է նաև հաշվի առնել, որ այս տարածությունը ներառում է նաև [[Վեստայի ընտանիք|Վեստայի]] և [[Նիսայի ընտանիք|Նիսայի]] ընտանիքների տարածությունների մասը։ Այդ պատճառով, Ֆլորայի ընտանիքի ամենահավանական քանակն է 4000-5000 աստերոիդ (մոտավոր գնահատական), որը կազմում է այս պահին հայտնի աստերոիդների հիմնական գոտու բոլոր աստերոիդների 5-6%։

== Այս ընտանիքի խոշորագույն աստերոիդները ==
{| {{prettytable|width=100%}}
|- style="text-align:center"
! Անուն
! [[Տրամագիծ]]
! [[Մեծ կիսաառանցք]]
! [[Ուղեծրի թեքում]]
! [[Էքսցենտրիսիտետ]]
! Հայտնաբերման տարի
|- style="text-align:center"
| '''[[(8) Ֆլորա]]'''
| 135,89 [[կիլոմետր|կմ]]
| 2,201 [[աստղագիտական միավոր|ա. մ.]]
| 5,889 [[Աստիճան (երկրաչափություն)|°]]
| 0,157
| [[1847]]
|- style="text-align:center"
| '''[[(43) Արիադնե]]'''
| 95×60×50 կմ
| 2,204 ա. մ.
| 3,464 °
| 0,168
| [[1857]]
|- style="text-align:center"
| '''[[(244) Սիտա]]'''
| 10,95 կմ
| 2,175 ա. մ.
| 2,844 °
| 0,137
| [[1884]]
|- style="text-align:center"
| '''[[(281) Լուկրեցիա]]'''
| 11,76 կմ
| 2,187 ա. մ.
| 5,304 °
| 0,132
| [[1888]]
|- style="text-align:center"
| '''[[(291) Ալիս]]'''
| 14,97 կմ
| 2,223 ա. մ.
| 1,854 °
| 0,092
| [[1890]]
|- style="text-align:center"
| '''[[(315) Կոնստանցիա]]'''
| 5 - 12 կմ
| 2,242 ա. մ.
| 2,427 °
| 0,167
| [[1891]]
|- style="text-align:center"
| '''[[(341) Կալիֆոռնիա]]'''
| 14,67 կմ
| 2,199 ա. մ.
| 5,669 °
| 0,194
| [[1892]]
|- style="text-align:center"
| '''[[(352) Ժիզելա]]'''
| 20,27 կմ
| 2,194 ա. մ.
| 3,380 °
| 0,149
| [[1893]]
|- style="text-align:center"
| '''[[(364) Իզարա]]'''
| 27,99 կմ
| 2,220 ա. մ.
| 6,005 °
| 0,150
| [[1893]]
|- style="text-align:center"
| '''[[(453) Թեա]]'''
| 20,93 կմ
| 2,183 ա. մ.
| 5,557 °
| 0,109
| [[1900]]
|- style="text-align:center"
| '''[[(951) Գասպրա]]'''
| 12,2 կմ
| 2,210 ա. մ.
| 4,101 °
| 0,173
| [[1916]]
|}

== Բացառություններ ==
Այս տարածությունում աստերոիդների բարձր խտության պատճառով, տրամաբանական է սպասել, որ այս ընտանիքի աստերոիդների մեջ կան մեծ թվով աստերոիդներ, որոնք նրա մեջ չեն մտնում, բայց շարժվում են միևնույն ուղեծրերով։ Սակայն, այս պահին հնարավոր է եղել բացահայտել նրանցից մի քանիսը։ Սա բացատրվում է նրանով, որ Ֆլորայի ընտանիքի աստերոիդների սպեկտրալ դասը չափազանց տարածված է աստերոիդների գոտում։ Ահա այսպիսի աստերոիդներից մի քանիսը՝
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[(298) Բապտիստինա]]
* [[(422) Բերոլինա]]
* [[(2093) Գենիչեսկ]]
* [[(2259) Սոֆիևկա]] նրանցից ամենախոշորը (տրամագիծը 21 կմ)
{{col-3}}
* [[(2952) Լիլիպուտիա]]
* [[(3533) Տոյոտա]]
* [[(3850) Պելտիյե]]
* [[(3875) Ստալ]]
{{col-3}}
* [[(4278) Հարվեյ]]
* [[(4396) Գրեսսման]]
* [[(4750) Մուկայ]] 
{{col-3}}
{{col-end}}

== Տես նաև ==
* [[Աստերոիդների ընտանիքներ]]
* [[Երկրին մոտեցող աստերոիդներ]]
* [[Տրոյացիներ|Տրոյացի աստերոիդներ]]
* [[Դամոկլոիդ]]ներ
* [[Կենտավրոսներ]]
* [[Ապոլոնի աստերոիդներ]]
* [[Ամուրի աստերոիդներ]]
* [[Ատենի աստերոիդներ]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.studentuhelp.ru/asteroid.htm Астероиды]{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.astrogalaxy.ru/623.html Общая астрономия. Солнечная система. Астероиды – малые тела Солнечной системы] 
* [http://podrobnosti.ua/technologies/space/2007/12/19/483146.html Столкновения с астероидами "подарили" жизнь на Земле?]
* [http://galspace.spb.ru/index65-2.html Малые тела Солнечной системы]
* [http://kosmos.dljatebja.ru/Asteroidy/Semejstva_asteroidov.html Семейства астероидов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319023727/http://kosmos.dljatebja.ru/Asteroidy/Semejstva_asteroidov.html |date=2009-03-19 }} 
* [http://minsboard.ru/13/dok.php?id=0063 Астероиды: крупная четверка]{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.psi.edu/pds/resource/taxonomy.html PDS asteroid taxonomy data set] {{ref-en}}
* [http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/ AstDys site:Proper elements for 96944 numbered minor planets] {{ref-en}}
* [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1996ASPC..107...45F&data_type=PDF_HIGH&type=PRINTER&filetype=.pdf Asteroid Families, Old and Young] {{ref-en}}
* [http://www.weblore.com/richard/flora_asteroid_clan.htm The Flora Asteroid Clan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728092434/http://www.weblore.com/richard/flora_asteroid_clan.htm |date=2011-07-28 }} {{ref-en}}
* [http://www.boulder.swri.edu/~bottke/Reprints/Nesvorny-etal_2002_Icarus_Flora_Yark.pdf The Flora Family: A Case of the Dynamically Dispersed Collisional Swarm?] {{ref-en}}
* [http://www.lpi.usra.edu/books/AsteroidsIII/pdf/3013.pdf Asteroid Family Identification]
* [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-46XYM0X-1V&_user=10&_coverDate=12%2F31%2F1979&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_origin=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=046135334a3cee294e8d5d1e8f29dfaa&searchtype=a The origin of the Flora family] {{ref-en}}
* [http://www.lpi.usra.edu/meetings/acm2008/pdf/8223.pdf PHYSICAL INVESTIGATIONS OF THE FLORA FAMILY ASTEROIDS] {{ref-en}}
* [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-45WGGXV-D&_user=10&_coverDate=05%2F31%2F2002&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_origin=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=7b8fe84454b1c8c24778395995726d12&searchtype=a The Flora Family: A Case of the Dynamically Dispersed Collisional Swarm?] {{ref-en}}

{{Աստերոիդների ընտանիքներ}}

[[Կատեգորիա:Աստերոիդների ընտանիքներ]]