Դիտել AD-AS մոդել էջի վիքիկոդը

[[Պատկեր:Adaswiki.png|մինի|300x300փքս| Մոդել AD-AS]]
'''AD-AS մոդել  կամ համախառն պահանջարկ–համախառն առաջարկ մոդել''' ({{lang-en|''Aggregate Demand - Aggregate Supply model''}}), [[Մակրոէկոնոմիկա|մակրոտնտեսական]] մոդել, որը դիտարկում է [[Միկրոէկոնոմիկա|մակրոտնտեսական հավասարակշռությունը]] փոփոխվող գների պայմաններում կարճաժամկետ և երկարաժամկետ հեռանկարում<ref>{{Cite web|url=http://economics.wideworld.ru/macroeconomics_1/4/12/|title=Определение модели AD-AS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100313150813/http://economics.wideworld.ru/macroeconomics_1/4/12/|archivedate=2010 թ․ մարտի 13|accessdate=2010 թ․ հունիսի 22|url-status=dead}}</ref><ref name="invent">[http://www.inventech.ru/lib/macro/macro-0015/ InvenTech, «Равновесие совокупного спроса и совокупного предложения (модель AD-AS)»]</ref>։

Այն առաջին անգամ առաջ քաշեց [[Ջոն Մեյնարդ Քեյնս]]ը իր [[Զբաղվածության, տոկոսի և փողի ընդհանուր տեսություն|«Զբաղվածության, տոկոսների և փողի ընդհանուր տեսություն»]] աշխատության մեջ<ref name="matveeva">{{книга|автор=Матвеева Т. Ю.|часть=3.2. Классическая макроэкономическая модель|заглавие=Введение в макроэкономику|оригинал=|ссылка=http://institutiones.com/download/books/1075-vvedenie-v-makroekonomiku-matveeva.html|ответственный=|издание=|место=|издательство=«Издательский дом ГУ-ВШЭ»|год=2007|том=|страницы=140|страниц=511|серия=|isbn=978-5-7598-0611-0|тираж=3000}}</ref>։ Սա ժամանակակից մակրոտնտեսության հիմքն է։ Այն ճանաչված է տնտեսագետների լայն շրջանակի կողմից՝ սկսած [[laissez-faire]] [[Մոնետարիզմ|մոնետարիստ]] տնտեսագետների կողմնակիցներից, ինչպիսին է [[Միլթոն Ֆրիդմեն|Միլթոն Ֆրիդմանը]], մինչև [[Սոցիալիզմ|սոցիալիստական]] «հետքեյնսյան» [[տնտեսական ինտերվենցիոնիզմ]]ի ({{lang-en|''economic interventionism''}} կամ {{lang-en2|''state interventionism''}}, «''տնտեսական ինտերվենցիոնիզմ կամ պետական միջամտություն''») կողմնակիցները, ինչպիսին է [[Ջոան Վայոլետ Ռոբինսոն|Ջոան Ռոբինսոնը]]<ref>Матвеева Т. Ю. 3.2. Классическая макроэкономическая модель // Введение в макроэкономику. — «Издательский дом ГУ-ВШЭ», 2007. — С. 140. — 511 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7598-0611-0.</ref>։

== Մոդելավորում ==
AD/AS մոդելն օգտագործվում է բիզնես ցիկլի Քեյնսյան մոդելը լուսաբանելու համար։ Այս մոդելը ցույց է տալիս [[համախառն պահանջարկ]]ի և [[Ամբողջական առաջարկ|համախառն առաջարկի]] վարքագիծը և նկարագրում է դրանց ազդեցությունը տնտեսության ընդհանուր գների մակարդակի և համախառն արտադրանքի (կամ իրական [[Համախառն ներքին արդյունք|ՀՆԱ]], երբեմն ՀՆԱ) վրա։ AD-AS մոդելը կարող է օգտագործվել բազմաթիվ մակրոտնտեսական իրադարձություններ ցույց տալու համար, ինչպիսիք են [[բիզնես ցիկլ]]ի փուլերը և [[ստագֆլյացիա]]ն<ref>InvenTech, «Равновесие совокупного спроса и совокупного предложения (модель AD-AS)»</ref>։

== Կորերը մոդելում ==

=== Համախառն պահանջարկ ===
[[Պատկեր:FiscalWiki1.png|մինի|300x300փքս|Համախառն պահանջարկի կորի տեղաշարժը դեպի աջ առաջացնում է գների մակարդակի բարձրացում և համախառն արտադրանքի աճ]]
{{main|Համախառն պահանջարկ}}Համախառն պահանջարկի կորը AD ցույց է տալիս գների մակարդակի և արտադրանքի մակարդակի համակցությունները, որոնցում ապրանքային շուկաները և ակտիվների շուկաները գտնվում են հավասարակշռության մեջ։ AD-AS մոդելում կարևոր ցուցանիշ է համախառն պահանջարկի կորը։ Այս ֆունկցիան բացատրում է մակրոտնտեսական գործակալների՝ տնային տնտեսությունների, ընկերությունների, պետության և արտաքին հատվածի բոլոր հնարավոր պահանջարկների հանրագումարը<ref name="tanya4">{{книга|автор=Матвеева Т. Ю.|часть=3.1. Совокупный спрос и его факторы|заглавие=Введение в макроэкономику|оригинал=|ссылка=http://institutiones.com/download/books/1075-vvedenie-v-makroekonomiku-matveeva.html|ответственный=|издание=|место=|издательство=«Издательский дом ГУ-ВШЭ»|год=2007|том=|страницы=124 - 133|страниц=511|серия=|isbn=978-5-7598-0611-0|тираж=3000}}</ref>։ Այսպիսով, համախառն պահանջարկը կառուցվում է հետևյալ ցուցանիշների հանրագումարից.

* ''Սպառողական ծախսեր'' - ապրանքների և ծառայությունների տնային տնտեսությունների պահանջարկը<ref name="tanya4"/>
* ''Ներդրումներ'' - ֆիրմաների պահանջարկը ապրանքների և ծառայությունների նկատմամբ՝ ապագայում սեփական շահույթը առավելագույնի հասցնելու համար<ref name="tanya4"/>
* ''Ապրանքների և ծառայությունների պետական գնումներ'' - պետական ծախսեր այնպիսի չափանիշների վրա, ինչպիսիք են քաղաքացիական ծառայողների աշխատավարձերը, պետական գերատեսչությունների համար սարքավորումների գնումը և այլն<ref name="tanya4"/>
* ''Զուտ արտահանում'' - տարբերություն երկրից արտահանման և երկիր ներմուծման միջև<ref name="tanya4"/>

Համախառն պահանջարկի ֆունկցիան կառուցված է որպես բոլոր թվարկված չորս պարամետրերի գումար։

Մաթեմատիկական լեզվով՝

'''<math>AD = C + I + G + (X - M)</math>'''<ref name="tanya4"/>:

Համախառն պահանջարկը կարող է ներկայացվել մի քանի ձևով։ Այս ֆունկցիայի հայտնի մոդելը այսպես կոչված [[Քեյնսյան խաչ|«Քեյնսյան խաչն»]]<ref>[http://www.bibliotekar.ru/bank-8/57.htm Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика, «Кейнсианская модель макроэкономического равновесия»]</ref> է, որի դեպքում համախառն պահանջարկի կորը դրական թեքություն ունի։ Այնուամենայնիվ, AD-AS մոդելում ընդհանուր պահանջարկի կորը, ընդհակառակը, սովորաբար պատկերվում է որպես անսահման նվազող ֆունկցիա։ Դրա համար կան երեք հիմնական բացատրություններ (էֆեկտներ)։ Առաջինը, որը առաջ քաշեց ֆրանսիացի տնտեսագետ [[Արթուր Սեսիլ Պիգու|Արթուր Պիգուն]], ասում է, որ գների ընդհանուր մակարդակի բարձրացման հետ մեկտեղ նվազում է մարդու իրական հարստությունը, ինչը հանգեցնում է տնային տնտեսությունների կողմից ապրանքների և ծառայությունների սպառման նվազմանը, և դա, համապատասխանաբար. , հանգեցնում է համախառն պահանջարկի արժեքի նվազմանը<ref name="tanya4"/>։ [[Ջոն Մեյնարդ Քեյնս]]ն այլ կերպ էր մտածում։ Նա մտածում էր, որ գների մակարդակի բարձրացման հետ բնականաբար մեծանում է փողի պահանջարկը։ Սա հանգեցնում է բանկային տոկոսադրույքի բարձրացման, քանի որ մեծանում է փոխառու միջոցների պահանջարկը։ Ներդրողները տուժում են բարձր տոկոսադրույքից, ինչը հանգեցնում է տնտեսության մեջ ներդրումների և, հետևաբար, համախառն պահանջարկի մեծության նվազմանը<ref name="tanya4"/>։ Ավելի ժամանակակից տնտեսագետներ [[Ռոբերտ Մանդել]]ը և [[Ջոն Ֆլեմինգ]]ը գտնում էին, որ երկրում գների մակարդակի բարձրացմամբ նրա արտահանումը նվազում է, քանի որ ազգային ապրանքները, տվյալ դեպքում, թանկանում են ինչպես օտարերկրացիների, այնպես էլ տեղի բնակիչների համար, ինչը, իր հերթին, բերում է ներմուծման աճի։ Այս անհավասարակշռությունը նվազեցնում է զուտ արտահանումը և, հետևաբար, համախառն պահանջարկի արժեքը։ Այսպիսով, համախառն պահանջարկի կորը հակադարձ համեմատական է գների մակարդակին<ref name="tanya4"/>։

== Համախառն առաջարկ ==
{{main|Ամբողջական առաջարկ}}
[[Պատկեր:AD-AS.png|մինի|Տարբեր դպրոցների ներկայացուցիչներ այսպես են պատկերել համախառն առաջարկը]]
Համախառն առաջարկի կորը ավելի «հակասական» պատմություն ունի։ Դասական մակրոտնտեսական դպրոցի ներկայացուցիչները կարծում էին, որ համախառն առաջարկը կախված չէ գների մակարդակից։ Այսպիսով, դասականները պատկերել են այս կորը ընդհանուր արդյունքի առանցքին ուղղահայաց<ref name="AS">{{книга|автор=Матвеева Т. Ю.|часть=3.2. Совокупное предложение в классической и кейнсианской моделях|заглавие=Введение в макроэкономику|оригинал=|ссылка=http://institutiones.com/download/books/1075-vvedenie-v-makroekonomiku-matveeva.html|ответственный=|издание=|место=|издательство=«Издательский дом ГУ-ВШЭ»|год=2007|том=|страницы=134 - 146|страниц=511|серия=|isbn=978-5-7598-0611-0|тираж=3000}}</ref>։ Ավելի ուշ, քեյնսականները ենթադրեցին, որ համախառն առաջարկը ոչ մի կերպ կախված չէ համախառն արտադրանքի մակարդակից։ Հետևաբար, ծայրահեղ քեյնսականները պատկերել են այս ֆունկցիան համախառն արդյունքի առանցքին զուգահեռ<ref name="AS"/>։ Մեր ժամանակներում գոյություն ունեն համախառն առաջարկի կորի գրաֆիկական ներկայացման և՛ նման, և՛ այլ տեսակներ։ Մեր օրերում խիստ ուղղահայաց կառուցում են համախառն առաջարկը երկարաժամկետ հեռանկարում, իսկ դրական թեքությամբ պատկերված կորը կարճաժամկետ հեռանկարում համախառն առաջարկն է<ref name="AS"/>։

Համախառն առաջարկի վրա ազդում են և՛ գնային գործոններ, և՛ ոչ գնային։ Գները ազդում են միայն կարճաժամկետ մատակարարման վրա։ Ընկերությունների ծախսերի ցանկացած փոփոխություն արտացոլվում է տնտեսության ընդհանուր առաջարկի մեջ, ընդ որում՝ հակադարձ համեմատական<ref name="AS" />։ Սա նշանակում է, որ, օրինակ, ծախսերի յուրաքանչյուր լրացուցիչ միավորի համար ֆիրմաները որոշակի քանակությամբ նվազեցնում են իրենց ապրանքների և ծառայությունների առաջարկը։ Ոչ գնային գործոնները ազդում են ցանկացած տեսակի համախառն առաջարկի վրա՝ ինչպես կարճաժամկետ, այնպես էլ երկարաժամկետ։ Նման գործոնները ներառում են [[ռեսուրսներ]]ի քանակը, ռեսուրսների արտադրողականությունը, ֆիզիկական և [[մարդկային կապիտալ]]ի որակը, տեխնոլոգիական առաջընթացը և նմանատիպ չափանիշներ։ Որպես կանոն, այս գործոնների արժեքների աճը ուղիղ համեմատական է համախառն առաջարկին<ref name="AS" />։ Այսպես, օրինակ, եթե երկրում կրթության որակը բարելավվում է, և կրթական հաստատություններն ավարտում են ավելի պատրաստված մասնագետներ, համախառն առաջարկի կորը տեղափոխվում է աջ և վար։

== Հավասարակշռությունը AD-AS մոդելում ==
AD-AS մոդելում կարելի է դիտարկել երկու տեսակի հավասարակշռություն<ref>{{книга|автор=Матвеева Т. Ю.|часть=3.4. Равновесие в модели AD-AS|заглавие=Введение в макроэкономику|оригинал=|ссылка=http://institutiones.com/download/books/1075-vvedenie-v-makroekonomiku-matveeva.html|ответственный=|издание=|место=|издательство=«Издательский дом ГУ-ВШЭ»|год=2007|том=|страницы=152 - 156|страниц=511|серия=|isbn=978-5-7598-0611-0|тираж=3000}}</ref>։
[[Պատկեր:AD-AS Cycle.png|մինի|300x300փքս|Իրական և պոտենցիալ հավասարակշռությունների փոխհարաբերությունները]]

=== Իրական հավասարակշռություն ===
Այս դեպքում հավասարակշռությունը հասնում է այն դեպքում, երբ [[համախառն պահանջարկ]]ը կարճաժամկետ հեռանկարում հավասար է [[Ամբողջական առաջարկ|համախառն առաջարկին]]։ Երկու կորերի հատման կետը կազմում է երկու հավասարակշռության արժեք՝ ընդհանուր գների մակարդակը և համախառն պահանջարկ։ Տրված երկու գրաֆիկներից գոնե մեկը տեղափոխելիս հավասարակշռության կետը տեղափոխվում է այնտեղ, որտեղ այս կամ այն կորը տեղաշարժվել է՝ ձևավորելով տնտեսության նոր հավասարակշռության պարամետրեր։ Այսպիսով, օգտագործելով AD-AS մոդելը, հնարավոր է մոտավորապես կանխատեսել գների և [[ազգային հաշիվների համակարգ]]ի հիմնական պարամետրերի փոփոխությունները, երբ փոխվում է համախառն պահանջարկը կամ համախառն առաջարկը։

=== Պոտենցիալ հավասարակշռություն ===
Հավասարակշռության այս տեսակը ցույց է տալիս, թե ինչ կարող է պատահել բոլոր տնտեսական ռեսուրսների լիարժեք կիրառմամբ ապրանքների գների մակարդակի և արտադրանքի հետ։ Նման հավասարակշռությունը վերացական է և չունի հատման հատուկ կետեր, որոնք կարող են բացատրել այն։ Այս դեպքում դիտարկվում է երկարաժամկետ համախառն առաջարկի կորը և դրա դիրքը իրական հավասարակշռության կետից։ Եթե իրական մնացորդը պոտենցիալից ցածր է, այսինքն՝ եթե երկարաժամկետ առաջարկի կորը գտնվում է իրական հավասարակշռության կետից աջ, ապա երկիրը գտնվում է ռեցեսիայի մեջ, քանի որ ռեսուրսներն օգտագործվում են ոչ արդյունավետ և ոչ ամբողջությամբ։ Եթե իրական հավասարակշռությունը գերազանցում է պոտենցիալ հավասարակշռությանը, հետևաբար, կարելի է խոսել տնտեսության գերտաքացման մասին, քանի որ այդ դեպքում ռեսուրսները «գերօգտագործվում են»։

== Տես նաև ==
* [[IS–LM մոդել]]
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
{{Արտաքին հղումներ}}

[[Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն]]
[[Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն]]