Դիտել B-քվարկ էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Տարրական Մասնիկ
 | անուն = b-քվարկ<br/> գեղեցիկ քվարկ<br /> հատակ-քվարկ
| Կազմություն = [[Տարրական մասնիկ]]
  | Վիճակագրություն = [[Ֆերմի-Դիրակի վիճակագրություն|Ֆերմիոնային]]
|Սերունդ = Երրորդ
 | Փոխազդեցություն = [[Էլեկտրամագնիսականություն]]<br/> [[Ձգողականություն]]<br/>[[թույլ փոխազդեցություն|Թույլ]] <br/>[[Ուժեղ փոխազդեցություն|Ուժեղ]]
 | Նշանակում = b
 | Հակամասնիկ = b-հակաքվարկ
 | Տեսություն = [[Մակոտո Կոբայաշի]], [[Տոշհիդե Մասկավա]] (1973)
 | Հայտնագործում = [[Լեոն Լեդերման]] և ուրիշներ (1977)<ref name = "FermiPress1977">
 [http://www.fnal.gov/pub/inquiring/physics/discoveries/bottom_quark_pr.html Discovery of the Bottom Quark, 7 August 1977]
</ref>
|Զանգված =4.18±0.03 ԳէՎ/c<sup>2</sup><ref name="PDG2012">
{{Cite web |author=J. Beringer et al. (Particle Data Group) |year=2012 |title=PDGLive Particle Summary 'Quarks (u, d, s, c, b, t, b', t', Free)' |url=http://pdg.lbl.gov/2012/tables/rpp2012-sum-quarks.pdf |accessdate=2012 թ․ դեկտեմբերի 18–ին |publisher=Particle Data Group}}</ref><br />
4.65±0.03 ԳէՎ/c<sup>2</sup><ref name="PDG2012"/>
  |Տրոհում =  [[Հմայված քվարկ]], [[վերև-քվարկ]] 
|Էլեկտրական լիցք = -{{frac|1|3}} [[տարրական լիցք|e]]
 |Գունային լիցք    =  Ունի
 |Սպին            = {{frac|1|2}}
  <!--| num_spin_states =
 |weak_isospin    = {{nowrap|[[Chirality (physics)|LH]]: −{{frac|1|2}}, [[Chirality (physics)|RH]]: 0}}
 |weak_hypercharge= {{nowrap|[[Chirality (physics)|LH]]: {{frac|1|3}}, [[Chirality (physics)|RH]]: −{{frac|2|3}}}}
-->
}}
'''b-քվարկ''', ('''հատակ-քվարկ''' ({{lang-en|bottom}}), '''գեղեցիկ քվարկ''' ({{lang-en|beauty}})<ref>Большой энциклопедический словарь. Физика, 1998, ст. 279</ref>), −⅓ [[տարրական լիցք|{{math|''e''}}]] [[էլեկտրական լիցք]]ով [[քվարկ]], պատկանում է [[տարրական մասնիկներ]]ի [[սերունդ (ֆիզիկա)|երրորդ սերնդին]]։ Երրորդ սերնդի թույլ քվարկային դուբլետի ամենաթեթև քվարկն է՝ ի տարբերություն շատ ավելի ծանր [[t-քվարկ]]ի։ Զանգվածը {{nobr|4.2−4.7 [[ԳէՎ]]}} է<ref name="PDG2012"/> (կախված զանգվածի որոշման մեթոդից), գրեթե 5 անգամ ծանր է [[նուկլոն]]ից։ b-քվարկի [[Քվանտամեխանիկական համակարգի կյանքի տևողություն|կյանքի տևողությունը]] շուրջ {{nobr|10<sup>−12</sup> [[վայրկյան|վ]]}} է։ Կաբիբո-Կոբայաշի-Մասկավայի մատրիցի {{math|''V<sub>ub</sub>''}} և {{math|''V<sub>cb</sub>''}} տարրերը, կապ են հաստատում b-քվարկի և [[u-քվարկ|u-]] և [[c-քվարկ|c-]] քվարկների միջև, փոքր են (դա կապված է b-քվարկի տրոհման հետ. որպես երրորդ սերնդի ամենաթեթև քվարկ՝ նրա տրոհումը կարող է տեղի ունենալ միայն սերնդի փոփոխությամբ)։ Այդ պատճառով b-քվարկի տրոհումները հեշտությամբ են նույնականացվում։

b-քվարկն ուշագրավ է նրանով, որ համարյա բոլոր [[t-քվարկ]]ների տրոհման արդյունք է, հաճախ նաև՝ [[Հիգսի բոզոն]]ի տրոհման արդյունք։

[[Թույլ փոխազդեցություն|Թույլ փոխազդեցության]] միջոցով b-քվարկը կարող է տրոհվել u- կամ c- քվարկների։ Այս երկու տրոհումներն էլ ճնշվում են CKM մատրիցով՝ գեղեցիկ քվարկների կյանքի ժամանակը (~10<sup>−12</sup>&nbsp;վ) դարձնելով շատ ավելի մեծ, քան հմայված քվարկներինը (~10<sup>−13</sup>&nbsp;վ), բայց ավելի փոքր, քան [[տարօրինակ քվարկ]]ներինն է (~10<sup>−10</sup> մինչև ~10<sup>−8</sup>&nbsp;վ)։

b- քվարկի մասնակցությամբ ընթացող պրոցեսները ֆիզիկայի ժարգոնով կոչվում են «B-ֆիզիկա»։ Քանի որ b-քվարկի տրոհումը ավելի թեթև բույրերի ուժեղ ճնշված է և տեղի է ունենում հիմնականում [[թույլ փոխազդեցություն|թույլ փոխազդեցության]] միջոցով, այս մասնիկը պարունակող համակարգերում շատ հետաքրքիր պրոցեսներ են դիտվում, մասնավորապես, [[CP-զույգության խախտում]], չեզոք [[B-մեզոններ]]ի օսցիլյացիա, «պինգվինային» և «արկղային» դիագրամներով (տես Ֆեյնմանի դիագրամների ցուցակը) պրոցեսներ։ B-ֆիզիկայի բնագավառի շատ հետազոտություններ 2000-ական թթ. արվել են [[BaBar]] ([[Ստենֆորդի գծային արագացուցիչային կենտրոն]], [[ԱՄՆ]]) և [[Belle]] ([[KEK]], [[Ճապոնիա]]) գիտափորձերում։

== b-քվարկ պարունակող հադրոններ ==
* [[Էփսիլոն-մասնիկ]]ը ({{math|Υ}}-մեզոն, [[քվարկոնիում]]) ունի b-քվարկ և b-հակաքվարկ։ 
* [[B-մեզոն|B<sup>±</sup>-, B<sup>0</sup>-մեզոններն]] ունեն b-քվարկ և առաջին սերնդի ([[u-քվարկ|u-]] կամ [[d-քվարկ]] կամ հակաքվարկ)։
* <math>B_s^0</math>-մեզոնները պարունակում են b- և [[s-քվարկ|s-]] քվարկներ։ 
* <math>B_c^{\plusmn}</math>-մեզոններն ունեն b-քվարկ և [[c-քվարկ]]։ 
* Կան b-քվարկ և երկու ավելի թեթև ուրիշ քվարկներ պարունակող բարիոններ (<math>\Lambda_b^0</math> և այլն)։

== Պատմություն ==
b-քվարկը 1973 թ. տեսականորեն առաջադրել են ֆիզիկոսներ [[Մակոտո Կոբայաշի]]ն և [[Տոշիհիդե Մասկավա]]ն՝ [[CP խախտում]] բացատրելու համար<ref name="KM">{{Cite journal |author1=M. Kobayashi |author2=T. Maskawa |year=1973 |title=CP-Violation in the Renormalizable Theory of Weak Interaction |url=http://ptp.ipap.jp/link?PTP%2F49%2F652%2Fpdf |url-status=dead |journal=Progress of Theoretical Physics |volume=49 |issue=2 |pages=652–657 |bibcode=1973PThPh..49..652K |doi=10.1143/PTP.49.652 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081224002548/http://ptp.ipap.jp/link?PTP%2F49%2F652%2Fpdf |archive-date=2008 թ․ դեկտեմբերի 24 |access-date=2015 թ․ հունվարի 31}}</ref>։ «Հատակ» անվանումը 1975 թ. առաջարկել է ''Հեյմ Հարարին''<ref>
{{Cite journal |author=H. Harari |year=1975 |title=A new quark model for hadrons |journal=Physics Letters B |volume=57 |issue=3 |pages=265 |bibcode=1975PhLB...57..265H |doi=10.1016/0370-2693(75)90072-6}}</ref><ref>
{{Cite book |author=K.W. Staley |url=https://books.google.am/?id=K7z2oUBzB_wC |title=The Evidence for the Top Quark |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-82710-2 |pages=31–33}}</ref>։
Հայտնաբերվել է 1977 թ. [[Ֆերմիլաբ]]ի լաբորատորիայում<ref name="FermiPress1977"/><ref>
{{Cite journal |author=L.M. Lederman |year=2005 |title=Logbook: Bottom Quark |url=http://www.symmetrymagazine.org/cms/?pid=1000195 |journal=Symmetry Magazine |volume=2 |issue=8}}</ref><ref>
{{Cite journal |author=S.W. Herb ''et al''. |last2=Hom |first2=D. |last3=Lederman |first3=L. |last4=Sens |first4=J. |last5=Snyder |first5=H. |last6=Yoh |first6=J. |last7=Appel |first7=J. |last8=Brown |first8=B. |last9=Brown |first9=C. |last10=Innes |first10=W. |last11=Ueno |first11=K. |last12=Yamanouchi |first12=T. |last13=Ito |first13=A. |last14=Jöstlein |first14=H. |last15=Kaplan |first15=D. |year=1977 |title=Observation of a Dimuon Resonance at 9.5 GeV in 400-GeV Proton-Nucleus Collisions |journal=Physical Review Letters |volume=39 |issue=5 |page=252 |bibcode=1977PhRvL..39..252H |doi=10.1103/PhysRevLett.39.252 |first16=R. |last16=Kephart}}</ref>՝ Կոլումբիայի, Ֆերմիլաբի և Նյու Յորքի նահանգի Սթոնի Բրուք համալսարանի համագործակցությամբ (E288 գիտափորձ, ղեկավար՝ [[Լեոն Մաքս Լեդերման|Լեոն Լեդերման]] և այլք), երբ բախումների արդյունքում ''բոթոմոնիում'' առաջացավ։

== Տես նաև ==
* [[t-քվարկ]]
* [[Ծանր բուրմունքներ]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://pdg.lbl.gov/2011/tables/rpp2011-sum-quarks.pdf Քվարկների հատկությունների կրճատ աղյուսակը Particle Data Group կայքում]{{ref-en}}
* [http://pdg.lbl.gov/2011/listings/rpp2011-list-b-quark.pdf b-քվարկի հատկությունների լրիվ աղյուսակը Particle Data Group կայքում]{{ref-en}}
{{մասնիկներ}}

[[Կատեգորիա:Ստանդարտ մոդել]]
[[Կատեգորիա:Տարրական մասնիկների ֆիզիկա]]
[[Կատեգորիա:Քվարկներ]]