Նիտրիլներ

Կաղապար:ՎՏՔ Նիտրիլներ, կարբոնաթթուների, ցիանական միացություններ, $R-C\equiv N$, ցիանաջրածնական թթվի օրգանական ածանցյալներն են։ Պարզագույն ներկայացուցիչը ցիանաջրածինն է՝ $HCN$։ Ալիֆատիկ շարքի նիտրիլները տհաճ հոտով հեղուկ կամ բյուրեղային նյութեր են։ Պարզագույն արոմատիկ նիտրիլը՝ $C_6{H}_5-CN$ (բենզանիտրիլ), դառը նշի համով, անգույն հեղուկ է։ Նիտրիլները խիստ ռեակցիոնունակ են, քիմիական հատկությունները պայմանավորված են ազոտի ատոմի մոտ չօգտագործված էլեկտրոնային զույգի առկայությամբ և $C-N$ կապի բևեռացվածությամբ։ Թթուների և ալկալիների ազդեցությամբ նիտրիլները հիդրոլիզվում են, ակտիվ ջրածնով վերականգնվում են մինչև առաջնային ամինների։ Նիտրիլներ ստանում են կարբոնաթթվի ամիդից կամ ամոնիումային աղից ջուր պոկելով կամ ալկիլհալոգենիդի և $KCN$-ի փոխազդեցությամբ։ Նիտրիլները բազմաթիվ օրգանական նյութերի ստացման ելանյութեր են։ Չհագեցած ածխաջրածինների նիտրիլները պոլիմերվում են. ակրիլանիտրիլից ստանում են պոլիակրիլանիտրիլային մանրաթել, մետակրիլանիտրիլից՝ օրգանական ապակի։ Նիտրիլների կառուցվածքային (տարածական) իզոմերները ($R-N^{+}\equiv C^{-}$) կոչվում են իզոնիտրիլներ։