Նոբելիում

Նոբելիում (Nobelium), No, տարրերի պարբերական համակարգի VII պարբերության տարր։ Կարգահամարը՝ 102, արհեստականորեն ստացված (1963 թվական) ռադիոակտիվ տարր է, ակտինդ։ f տարր է, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթի հավանական կառուցվածքն է $5 s^{2} 5 p^{6} 5 d^{10} 5 f^{14} 6 s^{2} 6 p^{6} 7 s^{2}, K, L, M, N$ թաղանթները լրացված են։ Նոբելիում անվանումը վիճելի է։ Այն ի պատիվ Ալֆրեդ Նոբելի, առաջարկել է Ստոկհոլմում աշխատող ամերիկյան, անգլիական և շվեդական գիտնականների խումբը, որը 1957 թվականին հաղորդեց №102 տարրի ստացման մասին։ Սակայն ամերիկյան (Բերկլի, ԱՄՆ) և խորհրդային (Դուբնա, ԽՍՀՄ) ֆիզիկոսների հետազոտությունները ցույց տվեցին այդ հաղորդման անճշտությունը։ №102 տարրը առաջինը սինթեզել են Դ․ Ֆլյորովի ղեկավարությամբ աշխատող խորհրդային ֆիզիկոսները [Դուբնա, 1963 թվականին, որոնք առաջարկեցին այն անվանել ժոլիոտիում (Joliotium, քիմ․ նշանը՝ $J 1$ ), ի պատիվ Պիեռ Կյուրիի։ №102 տարրը առայժմ համընդհանուր ճանաչում գտած անվանում չունի։ Ֆլյորովը և աշխատակիցները $N e, O$ և $N$ արագացված իոններով ուրանի, պլուտոնիումի և ամերիկումի իզոտոպների միջուկները ռմբակոծելով ստացան նոբելիումի 251-256 զանգվածի թվերով իզոտոպների հարյուրավոր ատոմներ (1963-67 թվականներին), որոնցից ամենակայունը $_{102}^{255} No$ իզոտոպն է ( $T_{\frac{1}{2}} = 180$ վրկ)։ Ավելի ուշ սինթեզվեցին նաև 257-259 իզոտոպները։ Ամենաերկարակյաց իզոտոպը՝ $(_{102}^{255} No (T_{\frac{1}{2}} = 1, 5 \pm 0, 5$ ժ), ստացվել է Օկ-Ռիջում (ԱՄՆ, 1970 թվական)՝ $_{}^{248} Cm$ իզոտոպը $_{}^{18} O$ -ի արագացված իոններով ռմբակոծելով։ Նոբելիումի քիմիական հատկություններն առաջինն ուսումնասիրել են Ֆլյորովի աշխատակիցները։ Քիմիական հատկություններով նոբելիումը նման է ֆերմիումին և կալիֆոռնիումին։ Նոբելիումի քլորիդը քիչ ցնդող է։ Ջրային լուծույթներում կայուն է 2+ օքսիդացման աստիճան ունեցող նոբելիում։ Ուժեղ օքսիդիչները օքսիդացնում են այն մինչև 3+։ Ավելի բարձր օքսիդացման աստիճան նոբելիումի համար չի ստացվել։