Դիտել Ամերիկայի բնակեցում էջի վիքիկոդը

[[Պատկեր:Early_migrations_mercator.svg|մինի|Մարդկանց վաղ միգրացիայի քարտեզ՝ հիմնված ժամանակակից մարդկանց աֆրիկական ծագման տեսության վրա․ թվերը ներկայացված են հազար տարիներ առաջ միավորով  (kya)<ref name="Burenhult 2000">{{Cite book |last=Burenhult |first=Göran |title=Die ersten Menschen |publisher=Weltbild Verlag |year=2000 |isbn=978-3-8289-0741-6}}</ref>]]

'''Ամերիկայի բնակեցում''', [[Ամերիկա|Ամերիկա մայրցամաքի]] նախապատմական բնակեցում, որը սկսվել է այն ժամանակ, երբ [[Վերին պալեոլիթ|պալեոլիթյան ժամանակաշրջանի]] [[Որսորդություն|որսորդությամբ]] և [[Հավաքչություն|հավաքչությամբ]] զբաղվող նախամարդիկ [[Հյուսիսային Ամերիկա]] են ներխուժել [[Հյուսիսային Ամերիկա|հյուսիսասիական]] մամոնտային [[պրերիաներ]]ից Բերինգիա ցամաքային կամրջով, որը ձևավորվել էր հյուսիսարևելյան [[Սիբիր]]ի և [[Ալյասկա (նահանգ)|Արևմտյան Ալյասկայի]] միջև [[Բացարձակ բարձրություն|ծովի մակարդակի]] իջման պատճառով վերջին սառցադաշտային առավելագույնի ժամանակ (26,000 - 19,000 տարի առաջ)<ref name="Smithsoniana">{{Cite news |last=Pringle |first=Heather |date=2017 թ․ մարտի 8 |title=What Happens When an Archaeologist Challenges Mainstream Scientific Thinking? |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/jacques-cinq-mars-bluefish-caves-scientific-progress-180962410 |work=[[Սմիթսոնյան ինստիտուտ|Smithsonian]]}}</ref>։ Այս պոպուլյացիաներն ընդարձակվել են Լաուրենտիդ սառցաշերտից հարավ և արագորեն տարածվել դեպի հարավ՝ զբաղեցնելով ինչպես [[Ամերիկա|Հյուսիսային, այնպես էլ Հարավային Ամերիկաները]] 12000-14000 տարի առաջ<ref name="FaganDurrani2016">{{Cite book |last1=Fagan |first1=Brian M. |url=https://books.google.com/books?id=fMneCwAAQBAJ&pg=PA124 |title=World Prehistory: A Brief Introduction |last2=Durrani |first2=Nadia |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1-317-34244-1 |page=124 |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Goebel">{{Cite journal |last1=Goebel |first1=Ted |last2=Waters |first2=Michael R. |last3=O'Rourke |first3=Dennis H. |year=2008 |title=The Late Pleistocene dispersal of modern humans in the Americas |url=http://www.centerfirstamericans.com/cfsa-publications/Science2008.pdf |url-status=bot: unknown |journal=[[Science (ամսագիր)|Science]] |volume=319 |issue=5869 |pages=1497–1502 |bibcode=2008Sci...319.1497G |citeseerx=10.1.1.398.9315 |doi=10.1126/science.1153569 |pmid=18339930 |s2cid=36149744 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140102191740/http://www.centerfirstamericans.com/cfsa-publications/Science2008.pdf |archive-date=2014 թ․ հունվարի 2 |access-date=2010 թ․ փետրվարի 5}}</ref><ref name="NYT-20180103">{{Cite news |last=Zimmer |first=Carl |date=2018 թ․ հունվարի 3 |title=In the Bones of a Buried Child, Signs of a Massive Human Migration to the Americas |url=https://www.nytimes.com/2018/01/03/science/native-americans-beringia-siberia.html |access-date=2018 թ․ հունվարի 3 |work=[[The New York Times]]}}</ref><ref name="NAT-20180103">{{Cite journal |last1=Moreno-Mayar |first1=JV |last2=Potter |first2=BA |last3=Vinner |first3=L |last4=Steinrücken |first4=M |last5=Rasmussen |first5=S |last6=Terhorst |first6=J |last7=Kamm |first7=JA |last8=Albrechtsen |first8=A |last9=Malaspinas |first9=A-S |last10=Sikora |first10=M |last11=Reuther |first11=JD |last12=Irish |first12=JD |last13=Malhi |first13=RS |last14=Orlando |first14=L |last15=Song |first15=YA |display-authors=3 |year=2018 |title=Terminal Pleistocene Alaskan genome reveals first founding population of Native Americans |url=http://researchonline.ljmu.ac.uk/id/eprint/7887/1/UpwardSun_Nature%20paper%20MS%20DEC17.pdf |journal=[[Նեյչր|Nature]] |volume=553 |issue=7687 |pages=203–207 |bibcode=2018Natur.553..203M |doi=10.1038/nature25173 |pmid=29323294 |s2cid=4454580 |first16=R |first17=DJ |first18=E |last16=Nielsen |last17=Meltzer |last18=Willerslev}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal |last=Núñez Castillo |first=Mélida Inés |date=2021 թ․ դեկտեմբերի 20 |title=Ancient genetic landscape of archaeological human remains from Panama, South America and Oceania described through STR genotype frequencies and mitochondrial DNA sequences |url=https://ediss.uni-goettingen.de/handle/21.11130/00-1735-0000-0008-59CC-F |journal=Dissertation |doi=10.53846/goediss-9012 |s2cid=247052631}}</ref>։ Ամերիկա մայրցամաքի ամենավաղ բնակչությունը, մոտ 10000 տարի առաջ, հայտնի է որպես պալեո-հնդկացիներ։ Ամերիկա մայրցամաքի բնիկ ժողովուրդները կապված են սիբիրյան բնակչության հետ [[Ամերիկյան-հնդկացիական լեզուներ|լեզվական գործոններով]], [[Արյան խումբ|արյան խմբերի]] բաշխվածությամբ և գենետիկական կազմով, ինչն արտացոլված է [[մոլեկուլ]]ային տվյալների վրա, ինչպիսիք են [[ԴՆԹ]]-ն<ref name="AshRobinson2011">{{Cite book |last1=Ash |first1=Patricia J. |url=https://books.google.com/books?id=JUlSYsyC-NQC&pg=PT289 |title=The Emergence of Humans: An Exploration of the Evolutionary Timeline |last2=Robinson |first2=David J. |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |isbn=978-1-119-96424-7 |page=289 |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Roberts2010">{{Cite book |last=Roberts |first=Alice |url=https://books.google.com/books?id=ng8ai3xkZRUC&pg=PT101 |title=The Incredible Human Journey |publisher=A&C Black |year=2010 |isbn=978-1-4088-1091-0 |pages=101–103}}</ref>։

Ամերիկա մայրցամաքի բնակչության առաջացման ճշգրիտ թվագրումը երկար ժամանակ բաց է մնում, և թեև [[Հնագիտություն|հնագիտության]], [[պլեյստոցեն]]յան [[Երկրաբանություն|երկրաբանության]], ֆիզիկական մարդաբանության և ԴՆԹ-ի վերլուծության առաջընթացն աստիճանաբար ավելի շատ լույս է սփռում թեմայի վրա, կարևոր հարցեր մնում են չլուծված<ref name="Pauketat2012">{{Cite book |last=Waguespack |first=Nicole |title=The Oxford Handbook of North American Archaeology |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-538011-8 |editor=Timothy R. Pauketat |pages=86–95 |chapter=Early Paleoindians, from Colonization to Folsom |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yf8j0b7gLvUC&pg=PA86}}</ref>։ Թեև ընդհանուր համաձայնություն կա, որ Ամերիկան առաջին անգամ բնակեցվել է Ասիայից, միգրացիայի ձևը, դրա ժամկետները և Ամերիկա գաղթած ժողովուրդների ծագման վայրը (վայրերը) Եվրասիայում, մնում են անհասկանալի<ref name="Goebel" />։ «Քլովիսի առաջին տեսությունը» վերաբերում է այն վարկածին, որ [[Քլովիսի մշակույթ|Քլովիսյան մշակույթը]] ([[Քարի շրջան (Նյու Մեքսիկո)|Քարի շրջան]], [[Նյու Մեքսիկո]], ԱՄՆ) ներկայացնում է մարդկանց ամենավաղ ներկայությունը Ամերիկայում մոտ 13000 տարի առաջ<ref name="Surovell">{{Cite web |last1=Surovell |first1=T. A. |last2=Allaun |first2=S. A. |last3=Gingerich |first3=J. A. M. |last4=Graf |first4=K. E. |last5=Holmes |first5=C. D. |title=Late Date of human arrival to North America |url=https://doi.org/10.1371/journal.pone.0264092 |access-date=2022 թ․ մայիսի 8 |website=PLoS}}</ref>։

Այնուամենայնիվ, մինչքլովիսյան մշակույթների մասին վկայությունները կուտակվելով ավելի հետ են մղել Ամերիկա մայրցամաքի առաջին բնակչության հնարավոր թվագրումը<ref>{{Cite journal |last1=Ardelean |first1=Ciprian F. |last2=Becerra-Valdivia |first2=Lorena |last3=Pedersen |first3=Mikkel Winther |last4=Schwenninger |first4=Jean-Luc |last5=Oviatt |first5=Charles G. |last6=Macías-Quintero |first6=Juan I. |last7=Arroyo-Cabrales |first7=Joaquin |last8=Sikora |first8=Martin |last9=Ocampo-Díaz |first9=Yam Zul E. |last10=Rubio-Cisneros |first10=Igor I. |last11=Watling |first11=Jennifer G. |last12=De Medeiros |first12=Vanda B. |last13=De Oliveira |first13=Paulo E. |last14=Barba-Pingarón |first14=Luis |last15=Ortiz-Butrón |first15=Agustín |year=2020 |title=Evidence of human occupation in Mexico around the Last Glacial Maximum |url=https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/312474 |journal=Nature |volume=584 |issue=7819 |pages=87–92 |bibcode=2020Natur.584...87A |doi=10.1038/s41586-020-2509-0 |pmid=32699412 |s2cid=220697089 |first16=Jorge |first17=Irán |first18=Corina |first19=María |first20=Devlin A. |first21=Zamara |first22=Jesús J. |first23=Vladimir |first24=Marco B. |first25=L. Martin |first26=Alejandro |first27=Thomas |first28=Eske |last16=Blancas-Vázquez |last17=Rivera-González |last18=Solís-Rosales |last19=Rodríguez-Ceja |last20=Gandy |last21=Navarro-Gutierrez |last22=de la Rosa-Díaz |last23=Huerta-Arellano |last24=Marroquín-Fernández |last25=Martínez-Riojas |last26=López-Jiménez |last27=Higham |last28=Willerslev}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Becerra-Valdivia |first1=Lorena |last2=Higham |first2=Thomas |year=2020 |title=The timing and effect of the earliest human arrivals in North America |journal=Nature |volume=584 |issue=7819 |pages=93–97 |bibcode=2020Natur.584...93B |doi=10.1038/s41586-020-2491-6 |pmid=32699413 |s2cid=220715918}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gruhn |first1=Ruth |date=2020 թ․ հուլիսի 22 |title=Evidence grows that peopling of the Americas began more than 20,000 years ago |journal=Nature |volume=584 |issue=7819 |pages=47–48 |bibcode=2020Natur.584...47G |doi=10.1038/d41586-020-02137-3 |pmid=32699366 |s2cid=220717778 |doi-access=free}}</ref>։ Շատ հնագետներ կարծում են, որ մարդիկ Հյուսիսային Ամերիկա են հասել Լաուրենտիդ սառցե շերտից հարավից՝ ինչ-որ պահի 15000-ից 20000 տարի առաջ<ref name="Wells2006">{{Cite book |author=Spencer Wells |url=https://books.google.com/books?id=432Kt0A7J_UC&pg=PA222 |title=Deep Ancestry: Inside the Genographic Project |date=2006 |publisher=National Geographic Books |isbn=978-0-7922-6215-2 |pages=222– |oclc=1031966951}}</ref><ref name="Relethford2017">{{Cite book |author=John H. Relethford |url=https://books.google.com/books?id=rAjcDQAAQBAJ&pg=PA192 |title=50 Great Myths of Human Evolution: Understanding Misconceptions about Our Origins |date=2017 թ․ հունվարի 17 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-67391-1 |pages=192– |oclc=1238190784}}</ref><ref name="Birx2010">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=fsF1AwAAQBAJ&pg=PT50 |title=21st Century Anthropology: A Reference Handbook |date=2010 թ․ հունիսի 10 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-1-4522-6630-5 |editor=H. James Birx |oclc=1102541304}}</ref><ref name="KiczaHorn2016">{{Cite book |author1=John E Kicza |url=https://books.google.com/books?id=b2t4DQAAQBAJ&pg=PT20 |title=Resilient Cultures: America's Native Peoples Confront European Colonialization 1500-1800 |author2=Rebecca Horn |date=2016 թ․ նոյեմբերի 3 |publisher=Routledge |isbn=978-1-315-50987-7 |edition=2}}</ref>։ Տեսությունն այն է, որ այս վաղ միգրանտները շարժվել են, երբ ծովի մակարդակը զգալիորեն իջել է չորրորդական սառցապատման պատճառով<ref name="Smithsonianb">{{Cite web |last1=Fitzhugh |first1=Drs. William |last2=Goddard |first2=Ives |last3=Ousley |first3=Steve |last4=Owsley |first4=Doug |last5=Stanford |first5=Dennis |title=Paleoamerican |url=http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/origin.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105215737/http://www.si.edu/Encyclopedia_SI//nmnh/origin.htm |archive-date=2009 թ․ հունվարի 5 |access-date=2009 թ․ հունվարի 15 |publisher=Smithsonian Institution Anthropology Outreach Office}}</ref><ref name="national">{{Cite web |date=1996–2008 |title=Atlas of the Human Journey-The Genographic Project |url=https://genographic.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html?era=e003 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501094643/https://genographic.nationalgeographic.com/genographic/atlas.html?era=e003 |archive-date=2011 թ․ մայիսի 1 |access-date=2017 թ․ հունվարի 27 |publisher=National Geographic Society}}</ref>՝ հետևելով այժմ անհետացած [[պլեյստոցեն]]յան մեգաֆաունայի հոտերին սառույցից ազատ միջանցքների երկայնքով, որոնք ձգվում էին Լաուրենտիդ և [[Կորդիլերյան լեռներ|Կորդիլերյան]] սառցաշերտերի միջև<ref>{{Cite web |title=The peopling of the Americas: Genetic ancestry influences health |url=https://phys.org/news/2009-08-peopling-americas-genetic-ancestry-health.html |access-date=2019 թ․ մայիսի 8 |work=Scientific American}}</ref>։

Առաջարկվող մեկ այլ երթուղին այն է, որ կամ ոտքով, կամ օգտագործելով պարզունակ նավակներ, նրանք գաղթել են Խաղաղ օվկիանոսի ափով դեպի [[Հարավային Ամերիկա]] մինչև [[Չիլի]]<ref>{{Cite journal |last1=Fladmark |first1=K. R. |year=1979 |title=Alternate Migration Corridors for Early Man in North America |url=https://archive.org/details/sim_american-antiquity_1979-01_44_1/page/55 |journal=American Antiquity |volume=44 |issue=1 |pages=55–69 |doi=10.2307/279189 |jstor=279189 |s2cid=162243347}}</ref>։ Անցյալ սառցե դարաշրջանում ափամերձ տարածքների բնակեցման ցանկացած հնագիտական ապացույց այժմ ծածկված կլիներ, ինչը պայմանավորված է այդ սառցե ժամանակից ի վեր ծովի մակարդակի մինչև հարյուր մետր բարձրացմամբ<ref>{{Cite web |date=2009 թ․ հունվարի 26 |title=68 Responses to "Sea will rise 'to levels of last Ice Age'" |url=http://www.realclimate.org/index.php/archives/2009/01/sea-will-rise-to-levels-of-last-ice-age/ |access-date=2009 թ․ նոյեմբերի 17 |work=Center for Climate Systems Research, Columbia University}}</ref>։ Որոշ հնագիտական ապացույցներ ենթադրում են այն հավանականությունը, որ մարդկանց ժամանումը Ամերիկա մայրցամաք կարող էր տեղի ունենալ մինչև վերջին սառցադաշտային առավելագույնը՝ ավելի քան 20000 տարի առաջ<ref>{{Cite journal |last1=Somerville |first1=Andrew D. |last2=Casar |first2=Isabel |last3=Arroyo-Cabrales |first3=Joaquín |year=2021 |title=New AMS Radiocarbon Ages from the Preceramic Levels of Coxcatlan Cave, Puebla, Mexico: A Pleistocene Occupation of the Tehuacan Valley? |journal=Latin American Antiquity |volume=32 |issue=3 |pages=612–626 |doi=10.1017/laq.2021.26 |doi-access=free}}</ref>։

== Շրջակա միջավայրը վերջին սառցադապատման ժամանակ ==
=== Բերինգիայի առաջացում և ջրի տակ անցում ===

[[Պատկեր:Beringia_land_bridge-noaagov.gif|աջից|մինի|Նկար 1. Բերինգյան ցամաքային կամրջի սուզումը ծովի էուստատիկ մակարդակին զուգնթաց՝ վերջին սառցադաշտային առավելագույնի (LGM) բարձրացումից հետո]]

Վիսկոնսինյան սառցապատման ժամանակաշրջանում Երկրի օվկիանոսի ջուրը ժամանակի ընթացքում այս կամ այն չափով մնացել է [[սառցադաշտ]]ի սառույցում։ Սառցադաշտերում ջրի կուտակման արդյունքում օվկիանոսներում ջրի ծավալը համապատասխանաբար նվազել է, ինչի արդյունքում իջել է համաշխարհային ծովի մակարդակը։ Ժամանակի ընթացքում ծովի մակարդակի տատանումների վերականգնումն ուսումնաիրվել է՝ օգտագործելով ծովի խորքերի թթվածնի իզոտոպային վերլուծությունը, ծովային [[Դարավանդ|տեռասների]] թվագրումը և օվկիանոսների ավազաններից և ժամանակակից սառցե ծածկոներից թթվածնի իզոտոպների բարձր լուծաչափով նմուշառումը։ Մոտ 30000 [[BP (թվագրում)|տարի առաջ]] տեղի է ունեցել ծովի մակարդակի էուստատիկ (երկրի կենտրոնից մինչև ծովի մակերեսը հեռավորության) անկում ներկայիս մակարդակից մոտ 60-ից 120 մետրով (200-390 ֆտ), որի արդյունքում առաջացել է [[Բերինգիա]] [[Հնէաշխարհագրություն|հնէաշխարհագրական]] երկիրը՝ երկարակյաց և ընդարձակ աշխարհագրական տարածք, որը կապել է [[Սիբիր]]ը [[Ալյասկա (թերակղզի)|Ալյասկայի]] հետ<ref name="Brighametal2004">{{Cite book |last1=Brigham-Grette |first1=Julie |title=Entering America: Northeast Asia and Beringia Before the Last Glacial Maximum |last2=Lozhkin |first2=Anatoly V. |last3=Anderson |first3=Patricia M. |last4=Glushkova |first4=Olga Y. |publisher=University of Utah Press |year=2004 |isbn=978-0-87480-786-8 |editor=D.B. Madsen |chapter=Paleoenvironmental Conditions in West Beringia Before the Last Glacial Maximum |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Dz2EVCRfBzAC&pg=PA29 |name-list-style=amp}}</ref>։

Վերջին սառցադաշտային մաքսիմումից (LGM) հետո ծովի մակարդակի բարձրացմանը զուգընթաց Բերինգյան ցամաքային կամուրջը կրկին ընկղմվել է ջրի տակ։ Բերինգյան ցամաքային կամրջի վերջնական կրկին սուզվելու գնահատականները, որոնք հիմնված են բացառապես [[Բերինգի նեղուց]]ի և ծովի էուստատիկ մակարդակի կորի ներկայիս [[բաթիմետրիա]]յի վրա, տեղի է ունեցել մոտ 11000 տարի [[BP (թվագրում)|BP]] (Նկար 1)։ Բերինգյան [[Հնէաշխարհագրություն|պալեոաշխարհագրության]] վերականգնման ընթացող ուսումնասիրությունները կարող են փոխել այս գնահատականը, և ապացուցել, որ ավելի վաղ է ջրասուզումը տեղի ունեցել, ինչը կարող է է՛լ ավելի սեղմել դեպի Հյուսիսային Ամերիկա մարդկանց միգրացիայի մոդելների շրջանակը<ref name="Brighametal2004" />։

=== Սառցադաշտեր ===
[[Պատկեր:Last_glacial_maximum_-_survivability_of_humans.svg|մինի|Մարդկանց գոյատևման պոտենցիալ աստիճանը սառցադաշտային վերջին առավելագույնի ժամանակաշրջանում։]]

30000 [[BP (թվագրում)|տարի առաջ]] սկսված վերջին սառցադաշտային առավելագույնն առաջացրել է ալպիական սառցադաշտերի և մայրցամաքային սառցածածկույթի ընդլայնում, ինչով արգելափակվել են Բերինգիայից դուրս միգրացիոն ուղիները։ Մեզնից 21,000 [[BP (թվագրում)|տարի առաջ]] և, հնարավոր է, հազարավոր տարիներ առաջ, [[Կորդիլերյան սառցային վահան|Կորդիլերյան]] և [[Լաուրենտիդյան սառցային վահան|Լաուրենտիդյան]] սառցաշերտերը միավորվել են [[Ժայռոտ լեռներ|Ռոքի լեռներից]] արևելք՝ փակելով ներգաղթի հնարավոր ճանապարհը դեպի Հյուսիսային Ամերիկայի կենտրոն<ref name="Geotimescorridor">{{Cite web |last1=Jackson |first1=Lionel E., Jr. |last2=Wilson |first2=Michael C. |name-list-style=amp |date=2004 թ․ փետրվար |title=The Ice-Free Corridor Revisited |url=http://www.geotimes.org/feb04/feature_Revisited.html |website=Geotimes |publisher=American Geological Institute}}</ref><ref name="Jacksonetal1997">{{Cite journal |last1=Jackson |first1=L.E. Jr. |last2=Phillips |first2=F.M. |last3=Shimamura |first3=K. |last4=Little |first4=E.C. |name-list-style=amp |year=1997 |title=Cosmogenic <sup>36</sup>Cl dating of the Foothills Erratics train, Alberta, Canada |journal=Geology (journal) |volume=25 |issue=3 |pages=195–198 |bibcode=1997Geo....25..195J |doi=10.1130/0091-7613(1997)025<0195:ccdotf>2.3.co;2}}</ref><ref name="Mandryketal2001">{{Cite journal |last1=Mandryk |first1=Carole A.S. |last2=Josenhans |first2=Heiner |last3=Fedje |first3=Daryl W. |last4=Mathewes |first4=Rolf W. |name-list-style=amp |date=2001 թ․ հունվար |title=Late Quaternary paleoenvironments of Northwestern North America: implications for inland versus coastal migration routes |url=https://www.researchgate.net/publication/223550672 |journal=Quaternary Science Reviews |volume=20 |issue=1 |pages=301–314 |bibcode=2001QSRv...20..301M |doi=10.1016/s0277-3791(00)00115-3}}</ref>։ Ալպյան սառցադաշտերն ափամերձ շրջաններում և [[Ալյասկա (թերակղզի)|Ալյասկա թերակղզում]] մեկուսացրել են Բերինգիայի ներքին տարածքը Խաղաղ օվկիանոսի ափից։ Ափամերձ [[Սառցադաշտ|ալպյան սառցադաշտերը]] և Կորդիլերյան սառույցի հատվածները միավորվել են պիեմոնտյան սառցադաշտերի մեջ, որոնք ծածկել են ափամերձ գծի մեծ հատվածները մինչև [[Վանկուվեր (կղզի)|Վանկուվեր կղզին]] և սառցե հատված են ձևավորել Խուան դե Ֆուկայի նեղուցի վրայով 15000 [[Ռադիոածխածնային թվագրում|<sup>14</sup><math>C</math>]] [[Ռադիոածխածնային թվագրում|ռադիոածխածնային տարի]] առաջ (18,000 [[Ռադիոածխածնային ճշգրված թվագրում|կալիբրացիոն]] տարի BP)<ref name="Dyke2003">{{Cite report |url=https://www.researchgate.net/publication/256841476 |title=Deglaciation of North America |last1=Dyke |first1=A.S. |last2=Moore |first2=A. |date=2003 |publisher=Geological Survey of Canada |doi=10.4095/214399 |last3=Robertson |first3=L. |doi-access=free |name-list-style=amp |series=Open File 1574}}</ref><ref name="Boothetal2003">{{Cite book |last1=Booth |first1=Derek B. |title=The Quaternary Period in the United States |last2=Troost |first2=Kathy Goetz |last3=Clague |first3=John J. |last4=Waitt |first4=Richard B. |year=2003 |isbn=978-0-4445-1470-7 |series=Developments in Quaternary Sciences |volume=1 |pages=17–43 |chapter=The Cordilleran Ice Sheet |doi=10.1016/S1571-0866(03)01002-9 |name-list-style=amp}}</ref>։ Ափամերձ ալպիական սառցադաշտերը սկսել են նահանջել մոտ 19,000 կալ. (ճշգրտված կամ կալիբրացիոն) [[BP (թվագրում)|տարի BP]]<ref name="Blaiseetal1990">{{Cite journal |last1=Blaise |first1=B. |last2=Clague |first2=J.J. |last3=Mathewes |first3=R.W. |name-list-style=amp |year=1990 |title=Time of maximum Late Wisconsin glaciation, west coast of Canada |journal=Quaternary Research |volume=34 |issue=3 |pages=282–295 |bibcode=1990QuRes..34..282B |doi=10.1016/0033-5894(90)90041-i}}</ref>, մինչդեռ Կորդիլերյան սառույցը շարունակել է առաջխաղացումը Պուգետի հարթավայրերում մինչև 14,000 <sup>14</sup><math>C</math> տարի BP (16,800 [[Ռադիոածխածնային չափորոշիչ|կալ]] տարի BP)<ref name="Boothetal2003" />։ Նույնիսկ ափամերձ սառույցի առավելագույն չափի ժամանակ, ներկայիս կղզիներում պահպանվել են ոչ սառցադաշտային ապաստարաններ, որոնք օժանդակել են ցամաքային և ծովային կաթնասուններին<ref name="Mandryketal2001" />։

Ապասառցապատմանը զուգընթաց ապաստանելու վայրերն ընդարձակվել են այնքան ժամանակ, մինչև ափը սառույցից ազատվել է (15000 կալ տարի BP)<ref name="Mandryketal2001" />։ Ալյասկայի թերակղզում սառցադաշտերի նահանջը Բերինգիայից դեպի Խաղաղ օվկիանոսի ափ ելք ապահովել է մոտ 17000 կալ տարի BP<ref name="Misartietal2012">{{Cite journal |last1=Misarti |first1=Nicole |last2=Finney |first2=Bruce P. |last3=Jordan |first3=James W. |last4=Maschner |first4=Herbert D.G. |last5=Addison |first5=Jason A. |last6=Shapley |first6=Mark D. |last7=Krumhardt |first7=Andrea |last8=Beget |first8=James E. |display-authors=3 |date=2012 թ․ օգոստոսի 10 |title=Early retreat of the Alaska Peninsula Glacier Complex and the implications for coastal migrations of First Americans |journal=Quaternary Science Reviews |volume=48 |pages=1–6 |bibcode=2012QSRv...48....1M |doi=10.1016/j.quascirev.2012.05.014}}</ref>։ Սառցե պատնեշը ներքին Ալյասկայի և Խաղաղ օվկիանոսի ափերի միջև կոտրվել է մոտ 13,500 <sup>14</sup><math>C</math> տարի BP (16,200 [[Ռադիոածխածնային չափորոշիչ|կալ]] տարի) առաջ<ref name="Dyke2003" />։ Սառույցից զերծ միջանցքը դեպի Հյուսիսային Ամերիկայի ներքին տարածք բացվել է մեզնից 13,000-ից 12,000 cal BP տարվա ընթացքում<ref name="Geotimescorridor" /><ref name="Jacksonetal1997" /><ref name="Mandryketal2001" />։ Արևելյան Սիբիրում սառցադաշտը LGM-ի ժամանակ սահմանափակված է եղել լեռնաշղթաների ալպյան և հովտային սառցադաշտերով և չի արգելափակել հասանելությունը Սիբիրի և Բերինգիայի միջև<ref name="Brighametal2004" />։

=== Կլիմայական և կենսաբանական միջավայրեր ===
[[Պատկեր:Last_Glacial_Maximum_Vegetation_Map.svg|մինի|Բուսական ծածկույթը վերջին սառցադաշտային առավելագույնի ժամանակաշրջանում ~ 18000 տարի առաջ, նկարագրում է ներկա բուսական ծածկույթի տեսակը]]

Վիսկոնսինի սառցապատման ժամանակ Արևելյան Սիբիրի և Ալյասկայի պալեոկլիմայական պայմաններն ու բուսականությունը պարզվել են թթվածնի իզոտոպների բարձր լուծունակության տվյալներից և [[Ծաղկափոշի|ծաղկափոշու]] [[Շերտագրություն (երկրաբանություն)|շերտագրությունից]]<ref name="Brighametal2004" /><ref name="Clagueetal2004">{{Cite book |last1=Clague |first1=John J. |title=Entering America: Northeast Asia and Beringia Before the Last Glacial Maximum |last2=Mathewes |first2=Rolf W. |last3=Ager |first3=Thomas A. |publisher=University of Utah Press |year=2004 |isbn=978-0-87480-786-8 |editor=D.B. Madsen |chapter=Environments of Northwestern North America before the Last Glacial Maximum |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Dz2EVCRfBzAC&pg=PA63 |name-list-style=amp}}</ref><ref name="Vasilevetal2002">{{Cite journal |last1=Vasil'ev |first1=Sergey A. |last2=Kuzmin |first2=Yaroslav V. |last3=Orlova |first3=Lyubov A. |last4=Dementiev |first4=Vyacheslav N. |name-list-style=amp |year=2002 |title=Radiocarbon-based chronology of the Paleolithic in Siberia and its relevance to the peopling of the New World |journal=Radiocarbon (journal) |volume=44 |issue=2 |pages=503–530 |doi=10.1017/s0033822200031878 |doi-access=free}}</ref>։ Մինչև ''վերջին սառցադաշտային առավելագույնը'' (LGM), Արևելյան Սիբիրում կլիման տատանվել է ներկայիս պայմանների և ավելի ցուրտ ժամանակաշրջանների միջև։ Արկտիկական Սիբիրում մինչև LGM ջերմ ցիկլերը եղել է մեգաֆաունաների ծաղկում<ref name="Brighametal2004" />։ Գրենլանդիայի սառցե ծածկոցից ստացված թթվածնի իզոտոպների գրառումը ցույց է տվել, որ այս ցիկլերը եղել են մոտավորապես 45 հազար տարի BP առաջ, տևել են հարյուրից մինչև մեկ-երկու հազար տարի, իսկ ցուրտ ժամանակաշրջաններին ավելի մեծ տևողությամբ՝ սկսած մոտ 32 հազար կալ BP առաջ<ref name="Brighametal2004" />։

[[Օխոտի ծով]]ից հյուսիս գտնվող Էլիկչան լճից ստացված փոշին ցույց է տվել զգալի տեղաշարժ՝ ծառերի և թփերի ծաղկափոշուց դեպի դեղաբույսերի ծաղկափոշին մինչև 26 հազար <sup>14</sup><math>C</math> տարի [[BP (թվագրում)|BP]], քանի որ խոտաբույսերի տունդրան փոխարինել է հյուսիսային անտառների և թփերի տափաստանի մեջ մտնող LGM<ref name="Brighametal2004" />։ Ծառերի/թփերի փոշին փոխարինվել է դեղաբույսերի ծաղկափոշով LGM-ի ընթացքում, ինչը հայտնաբերվել է Արկտիկական Սիբիրում՝ Կոլիմա գետի մոտ<ref name="Vasilevetal2002" />։ Սիբիրի հյուսիսային շրջանների լքվածությունն արագ սառեցման պատճառով կամ որսի տեսակների նահանջը LGM սկսվելու պատճառով առաջարկվել է բացատրել LGM-ին թվագրվող այդ տարածաշրջանում հնագիտական վայրերի բացակայությամբ<ref name="Vasilevetal2002" /><ref name="Graf2008">{{Cite book |last=Graf |first=Kelly E. |title=Sourcebook of Paleolithic Transitions |publisher=Springer |year=2009 |isbn=978-0-387-76478-8 |editor1=Marta Camps |pages=479–501 |chapter=Modern human colonization of the mammoth steppe: a view from south-central Siberia |doi=10.1007/978-0-387-76487-0_32 |editor2=Parth Chauhan |chapter-url=http://csfa.tamu.edu/cfsa-publications/Graf-SourPalTrans2009-479.pdf}}</ref>։ Ալյասկայի կողմերից ստացված ծաղկափոշու ուսումնասիրությունը ցույց է տվել տեղաշարժեր խոտաբույսերի/թփերի և թփերի տունդրայի միջև մինչև LGM-ը, ինչը ցույց է տալիս ավելի քիչ կտրուկ տաքացման դրվագներ, քան նրանք, որոնք թույլ են տվել անտառների գաղութացումը Սիբիրյան կողմում։ Բազմազան, թեև պարտադիր չէ, որ առատ, մեգաֆաունա է հայտնաբերվել այդ միջավայրերում։ Խոտաբույսերի տունդրան գերակշռել է LGM-ի ժամանակ՝ ցուրտ և չոր պայմանների պատճառով<ref name="Clagueetal2004" />։

Վերջին սառցադաշտային առավելագույն ժամանակաշրջանի ափամերձ միջավայրերը բազմաբնույթ են եղել։ Իջած ծովի մակարդակը և [[Իզոստազիա|իզոստատիկ]] ուռուցիկությունը, որը հավասարված էր Կորդիլերյան սառցաշերտի տակ ընկած իջվածքի հետ, բացել են մայրցամաքային շելֆը՝ ձևավորելով ափամերձ հարթավայր<ref name="Fedjeetal2004">{{Cite book |last1=Fedje |first1=Daryl W. |title=Entering America: Northeast Asia and Beringia Before the Last Glacial Maximum |last2=Mackie |first2=Quentin |last3=Dixon |first3=E. James |last4=Heaton |first4=Timothy H. |publisher=University of Utah Press |year=2004 |isbn=978-0-87480-786-8 |editor=D.B. Madsen |chapter=Late Wisconsin Environment and Archaeological Visibility along the Northern Northwest Coast |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Dz2EVCRfBzAC&pg=PA97 |name-list-style=amp}}</ref>։ Միաժամանակ, ափամերձ հարթավայրի մեծ մասը ծածկված է եղել պիեմոնտյան սառցադաշտերով, ցամաքային կաթնասուններին աջակցող ոչ սառցադաշտային ապաստաններ են հայտնաբերվել [[Ուելսի արքայազնի կղզի|Ուելսի արքայազն կղզու]] Հայդա Գվայի և [[Ալեքսանդրի կղզեխումբ|Ալեքսանդր արշիպելագի]] արտաքին կղզիներում<ref name="Clagueetal2004" />։ Ներկայումս ջրի տակ ընկած ափամերձ հարթավայրն ավելի շատ ապաստանի ներուժ է ունեցել<ref name="Clagueetal2004" />։ Ըստ ծաղկափոշու ուսումնասիրությունների՝ ոչ սառցապատ տարածքներում հիմնականում եղել են խոտաբույսերի/թփուտային տունդրայի բուսականություն, և դեպի Կորդիլերյան սառույցի տիրույթի հարավային ծայրում՝ որոշ չափով ծովային անտառներ<ref name="Clagueetal2004" />։ Ափամերձ ծովային միջավայրը մնացել է արդյունավետ, ինչպես ցույց են տվել [[մաշկոտանիներ]]ի բրածոները<ref name="Fedjeetal2004" />։ Ծովային ժայռոտ ծանծաղուտների վրա բարձր արտադրողական լամինարիայի անտառները կարող էին գրավիչ լինել ափամերձ միգրացիայի համար<ref name="Erlandson2011">{{Cite journal |last1=Erlandson |first1=Jon M. |last2=Braje |first2=Todd J. |name-list-style=amp |date=2011 |title=From Asia to the Americas by boat? Paleogeography, paleoecology, and stemmed points of the northwest Pacific |journal=Quaternary International |volume=239 |issue=1–2 |pages=28–37 |bibcode=2011QuInt.239...28E |doi=10.1016/j.quaint.2011.02.030}}</ref><ref name="Erlandsonetal2007">{{Cite journal |last1=Erlandson |first1=Jon M. |last2=Graham |first2=Michael H. |last3=Bourque |first3=Bruce J. |last4=Corbett |first4=Debra |last5=Estes |first5=James A. |last6=Steneck |first6=Robert S. |display-authors=3 |year=2007 |title=The Kelp highway hypothesis: marine ecology, the coastal migration theory, and the peopling of the Americas |journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=2 |issue=2 |pages=161–174 |doi=10.1080/15564890701628612 |s2cid=140188874}}</ref>։ Բերինգիայի հարավային ափի պատկերի վերականգնումը նաև ենթադրում է բարձր արդյունավետ ափամերձ ծովային միջավայրի ներուժ<ref name="Erlandsonetal2007" />։

=== Շրջակա միջավայրի փոփոխությունները սառցապատման ժամանակ ===
[[Պատկեր:Glacial_lakes.jpg|մինի|[[Մեծ Լճեր|Մեծ լճերի]] ձևավորման դիագրամ]]

Ծաղկափոշու տվյալները ցույց են տվել տաք ժամանակաշրջան, որն ավարտվել է 14k-ից 11k <sup>14</sup><math>C</math> BP տարիների (17k-13k cal BP տարի) միջև, որին հաջորդել է սառեցումը 11k-10k <sup>14</sup><math>C</math> BP տարիների (13k-11,5k cal BP տարի) միջև<ref name="Fedjeetal2004" />։ Ափամերձ տարածքների սառցապատումն արագորեն նահանջել է, քանի որ առափնյա ալպիական սառցադաշտերը, այնուհետև Կորդիլերյան սառույցի հատվածները նահանջել են։ Նահանջն արագացել է, քանի որ ծովի մակարդակը բարձրացել և լողացել են սառցադաշտային վերջնամասերը։ Ենթադրվում է, որ ափերի միջակայքը ամբողջովին սառույցից զերծ է եղել  16k-ից<ref name="Fedjeetal2004" /> 15k<ref name="Mandryketal2001" /> cal տարի BP ընթացքում։ Ափամերձ (լիթորալ) ծովային օրգանիզմները գաղութացրել են ափագծերը, օվկիանոսի ջուրը սառցադաշտային հալված ջրերին փոխարինելու զուգընթաց։ Խոտաբույսերի/թփերի տունդրայի փոխարինումը փշատերև անտառներով սկսվել է Հայդա Գվայից հյուսիս 12,4 k <sup>14</sup><math>C</math> BP տարի (15 հազար կալ BP տարի) առաջ։ Էվստատիկ ծովի մակարդակի բարձրացումն առաջացրել է ջրհեղեղ, որն արագացել է հալոցքի տեմպերի արագ աճին զուգընթաց<ref name="Fedjeetal2004" />։

Ներքին Կորդիլերյան և Լաուրենտիդյան սառցաշերտերը նահանջել են ավելի դանդաղ, քան ափամերձ սառցադաշտերը։ Սառույցից զերծ միջանցքի բացումը տեղի է ունեցել միայն 13-12 հազար cal BP տարի հետո<ref name="Geotimescorridor" /><ref name="Jacksonetal1997" /><ref name="Mandryketal2001" />։ Սառույցից զերծ միջանցքի վաղ միջավայրում գերակշռել են սառցադաշտային արտահոսքերը և հալոցքաջրերը՝ սառույցով պատված լճերով և պարբերական ջրհեղեղներով՝ սառույցով պատված հալված ջրերի արտանետմամբ<ref name="Geotimescorridor" />։ Դանդաղեցված լանդշաֆտի կենսաբանական արտադրողականությունը դանդաղ աճել է<ref name="Mandryketal2001" />։ Սառույցից զերծ միջանցքի՝ որպես մարդկանց միգրացիայի ճանապարհի հնարավոր ամենավաղ կենսունակությունը գնահատվել է 11,5 հազար կալ BP տարի առաջ<ref name="Mandryketal2001" />։

Բերինգիայի նախկին խոտաբույսերի տունդրայում կեչու անտառները տարածվել են 14,3ka<sup>14</sup><math>C</math> BP տարի առաջ (17k cal BP տարի)՝ ի պատասխան կլիմայական բարելավման, ինչը ցույց է տալիս լանդշաֆտի արտադրողականության բարձրացումը<ref name="Vasilevetal2002" />։

Կենսանշանների և միկրոբրածոների վերլուծությունները, որոնք պահպանվել են E5 լճի և հյուսիսային Ալյասկայի Թաղված լճի (Burial Lake) նստվածքներում, ցույց են տվել, որ վաղ մարդիկ այրել են Բերինգիական լանդշաֆտները դեռ 34000 տարի առաջ<ref name="Vachulaetal2020">{{Cite journal |last1=Vachula |first1=R.S. |last2=Huang |first2=Y. |last3=Russell |first3=J. M. |last4=Abbott |first4=M.B. |last5=Finkenbinder |first5=M.S. |last6=O'Donnell |first6=J.A. |display-authors=3 |date=2020 թ․ մայիսի 20 |title=Sedimentary biomarkers reaffirm human impacts on northern Beringian ecosystems during the Last Glacial period |journal=Boreas |volume=49 |issue=3 |pages=514–525 |doi=10.1111/bor.12449 |doi-access=free}}</ref><ref name="Vachulaetal2019">{{Cite journal |last1=Vachula |first1=R.S. |last2=Huang |first2=Y. |last3=Longo |first3=W. M. |last4=Dee |first4=S.G. |last5=Daniels |first5=W.C. |last6=Russell |first6=J.M. |display-authors=3 |date=2018 թ․ դեկտեմբերի 13 |title=Evidence of Ice Age humans in eastern Beringia suggests early migration to North America |journal=Quaternary Science Reviews |volume=205 |pages=35–44 |doi=10.1016/j.quascirev.2018.12.003 |s2cid=134519782}}</ref>։ Այս ուսումնասիրությունների հեղինակները ենթադրում են, որ կրակն օգտագործվել է որպես մեգաֆաունա որսալու միջոց։

== Միգրացիայի ժամանակագրություն, պատճառներ և աղբյուրներ ==
[[Պատկեր:Journal.pone.0001596.g004.png|alt="Maps depicting each phase of the three-step early human migrations for the peopling of the Americas. (A) Gradual population expansion of the Amerind ancestors from their Central [[East Asia]]n gene pool (blue arrow). (B) Proto-Amerind occupation of Beringia with little to no population growth for ≈20,000 years. (C) Rapid colonization of the New World by a founder group migrating southward through the ice-free, inland corridor between the eastern Laurentide and western Cordilleran Ice Sheets (green arrow) and/or along the Pacific coast (red arrow). In (B), the exposed seafloor is shown at its greatest extent during the last glacial maximum at ≈20–18,000 years ago [25]. In (A) and (C), the exposed seafloor is depicted at ≈40,000 years ago and ≈16,0000 years ago, when prehistoric sea levels were comparable. A scaled-down version of Beringia today (60% reduction of A–C) is presented in the lower left corner. This smaller map highlights the Bering Strait that has geographically separated the New World from Asia since ≈11–10,000 years ago."|աջից|մինի|Բերինգիայի քարտեզը, որը ցույց է տալիս բաց ծովի հատակը և սառցադաշտը 40,000 և 16,000 տարի առաջ: Կանաչ սլաքը ցույց է տալիս «ներքին միգրացիայի» մոդելը սառույցից ազատ միջանցքի երկայնքով, որը բաժանում է հիմնական մայրցամաքային սառցաշերտերը, կարմիր սլաքը ցույց է տալիս «ափամերձ միգրացիայի» մոդելը, որը երկուսն էլ հանգեցնում են Ամերիկայի «արագ գաղութացման» Ք. 16000 տարի առաջ<ref name="Burenhult 2000"/>]]

[[Հնդկացիներ|Ամերիկա մայրցամաքի բնիկ ժողովուրդները]] հաստատել են հնագիտական ներկայությունը Ամերիկայում, որը թվագրվում է մոտ 15000 տարի առաջ<ref name=":1" /><ref name="Dillehay2000" />։ Ավելի վերջին հետազոտությունները, սակայն, ենթադրում են, որ մարդու ներկայությունը թվագրվում է 18,000-ից 26,000 տարի առաջ՝ վերջին սառցադաշտային առավելագույնի ժամանակ<ref name=":2" /><ref name="NYT-20210923">{{Cite news |last=Zimmer |first=Carl |date=2021 թ․ սեպտեմբերի 23 |title=Ancient Footprints Push Back Date of Human Arrival in the Americas |url=https://www.nytimes.com/2021/09/23/science/ancient-footprints-ice-age.html |accessdate=2021 թ․ սեպտեմբերի 23 |work=[[The New York Times]] |authorlink=Carl Zimmer}}</ref><ref name="Bennett" />։ Առանձին վայրերի ճշգրիտ թվագրման և ժամանակակից բնիկ ամերիկացիների [[պոպուլյացիոն գենետիկա]]յի ուսումնասիրություններից ստացված եզրակացությունների վերաբերյալ մնում են անորոշություններ։

=== Ժամանակագրություն ===
[[Պատկեր:Pre-clovis-sites-of-the-americas.svg|մինի|[[Ամերիկա|Ամերիկա մայրցամաքի]] քարտեզ, որը ցույց է տալիս [[Քլովիսի մշակույթ|մինչքլովիսյան]] վայրերում հայտնաբերված մեծաթիվ հնագիտական գտածոների թվագրումը։ Ըստ որի մարդկանց ժամանումը Ամերիկա մայրցամաք եղել է 11,500-11,000 չկալիբրացված տարիներ առաջ ([[BP (թվագրում)|YBP]])։ Տեխասի գտածոների [[Շերտագրություն (երկրաբանություն)|շերտագրությունը]] ցույց է տալիս, որ մինչ-քլովիսյան գտածոները թվագրվում են 13200-ից 15500 տարի առաջ<ref>{{Cite journal |last1=Waters |first1=Michael R. |last2=Forman |first2=Steven L. |last3=Jennings |first3=Thomas A. |last4=Nordt |first4=Lee C. |last5=Driese |first5=Steven G. |last6=Feinberg |first6=Joshua M. |last7=Keene |first7=Joshua L. |last8=Halligan |first8=Jessi |last9=Lindquist |first9=Anna |last10=Pierson |first10=James |last11=Hallmark |first11=Charles T. |last12=Collins |first12=Michael B. |last13=Wiederhold |first13=James E. |date=2018 թ․ հունվարի 31 |title=The Buttermilk Creek Complex and the Origins of Clovis at the Debra L. Friedkin Site, Texas {{!}} Science |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1201855 |journal=Science |volume=331 |issue=6024 |pages=1599–1603 |doi=10.1126/science.1201855 |s2cid=206531951 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131001026/http://science.sciencemag.org/content/331/6024/1599 |archive-date=2018 թ․ հունվարի 31 |access-date=2022 թ․ փետրվարի 18}}</ref>։]]
21-րդ դարի սկզբին միգրացիայի ժամանակագրության մոդելները բաժանվում են երկու ընդհանուր մոտեցման<ref name="White2006">{{Cite book |last=White |first=Phillip M. |url=https://books.google.com/books?id=_VnZ8_2kSScC&pg=PA1 |title=American Indian chronology: chronologies of the American mosaic |publisher=Greenwood |year=2006 |isbn=978-0-313-33820-5 |page=1}}</ref><ref name="SpencerWells2">{{Cite book |last1=Wells |first1=Spencer |url=https://books.google.com/books?id=WAsKm-_zu5sC&pg=PA138 |title=The Journey of Man - A Genetic Odyssey |last2=Read |first2=Mark |publisher=Random House |year=2002 |isbn=978-0-8129-7146-0 |pages=138–140 |name-list-style=amp}}</ref>։

Առաջինը ''կարճ ժամանակագրության տեսությունն'' է, ըստ որի առաջին միգրացիան տեղի է ունեցել LGM-ից հետո, որն անկում է ապրել մոտ 19000 տարի առաջ<ref name="Blaiseetal1990" />, և այնուհետև հաջորդել են ներգաղթյալների աստիճանական ալիքները<ref>{{Cite magazine |last=Lovgren |first=Stefan |date=2008 թ․ մարտի 13 |title=Americas Settled 15,000 Years Ago, Study Says |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080313-first-americans.html |magazine=[[National Geographic]]}}</ref>։

Երկրորդը ''երկար ժամանակագրության տեսությունն'' է, ըստ որի՝ մարդկանց առաջին խումբը մուտք է գործել Բերինգիա, ներառյալ Ալյասկայի սառույցից զերծ հատվածները, շատ ավելի վաղ, հնարավոր է 40,000 տարի առաջ<ref name="Bonattoetal2009">{{Cite journal |last1=Bonatto |first1=Sandro L. |last2=Salzano |first2=Francisco M. |name-list-style=amp |year=1997 |title=A single and early migration for the peopling of the Americas supported by mitochondrial DNA sequence data |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=94 |issue=5 |pages=1866–1871 |bibcode=1997PNAS...94.1866B |doi=10.1073/pnas.94.5.1866 |pmc=20009 |pmid=9050871 |doi-access=free}}</ref><ref name="Cinq1979">{{Cite journal |last=Cinq-Mars |first=J. |date=1979 |title=Bluefish Cave 1: A Late Pleistocene Eastern Beringian Cave Deposit in the Northern Yukon |journal=Canadian Journal of Archaeology |issue=3 |pages=1–32 |jstor=41102194}}</ref><ref name="Bonnichsen1978">{{Cite book |last=Bonnichsen |first=Robson |title=Early Man in America from a Circum-Pacific Perspective |date=1978 |publisher=Archaeological Researches International Department of Anthropology, [[Ալբերտայի համալսարան|University of Alberta]] |isbn=9780888649997 |editor=Alan L. Bryan |series=Occasional Papers No. 1 |location=Edmonton |pages=102–118 |chapter=Critical arguments for Pleistocene artifacts from the Old Crow basin, Yukon: a preliminary statement |chapter-url=https://books.google.com/books?id=JY10AAAAMAAJ&pg=PA102}}</ref>, որին հաջորդել է ներգաղթյալների շատ ավելի ուշ երկրորդ ալիքը<ref name="SpencerWells2" /><ref name="Bradshaw">{{Cite web |last=Oppenheimer |first=Stephen |title=Journey of mankind |url=http://www.bradshawfoundation.com/stephenoppenheimer/index.php |work=Bradshaw Foundation}}</ref>։

Քլովիսի մշակույթի առաջին տեսությունը, որը 20-րդ դարում մեծապես գերակշռում էր Նոր աշխարհի մարդաբանության բնագավառում, վիճարկվել է 2000-ականներին Ամերիկա մայրցամաքի հնագիտական վայրերի հուսալի թվագրմամբ մինչև մեզնից 13000 տարի առաջ<ref name="Geotimescorridor" /><ref name="Jacksonetal1997" /><ref name="Mandryketal2001" /><ref name="Dillehay2000">{{Cite book |last=Dillehay |first=Thomas |url=https://archive.org/details/settlementofamer00dill_0 |title=The Settlement of the Americas: A New Prehistory |date=2000 |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-07669-7 |location=New York}}</ref><ref name="Goodyear2005">{{Cite book |last=Goodyear |first=Albert C. |title=Paleoamerican Origins: Beyond Clovis |publisher=Center for the Study of the First Americans, Texas A&M University |year=2005 |isbn=978-1-60344-812-3 |editor1=Robson Bonnichsen |series=Peopling of the Americas |pages=103–112 |chapter=Evidence of Pre-Clovis sites in the eastern United States |editor2=Bradley T. Lepper |editor3=Michael R. Waters |editor4=Dennis Stanford |display-editors=1 |chapter-url=https://scholarcommons.sc.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1026&context=sciaa_staffpub}}</ref>։

Ամերիկա մայրցամաքի հնագիտական վայրերը, որոնք ունեն ամենահին թվագրումը և որոնք լայն ընդունելություն են գտել, բոլորն էլ համատեղելի են մոտ 15000 տարվա տարիքի հետ։ Սա ներառում է Բաթերմիլք Քրիք համալիրը Տեխասում<ref name=":1">{{Cite news |last=Kaplan |first=Sarah |date=2018 թ․ հոկտեմբերի 24 |title=Continent's oldest spear points provide new clues about the first Americans |url=https://www.washingtonpost.com/science/2018/10/24/continents-oldest-spear-points-provide-new-clues-about-first-americans/ |newspaper=Washington Post}}</ref>, Meadowcroft Rockshelter տեղանքը Փենսիլվանիայում և Մոնտե Վերդե տեղանքը Չիլիի հարավում<ref name="Dillehay2000" />։ Մինչքլովիսյան մարդկանց հնագիտական ապացույցները ցույց են տալիս, որ Հարավային Կարոլինայի վերին տեղանքը 16000 տարեկան է, այն ժամանակ, երբ սառցադաշտային առավելագույնը տեսականորեն թույլ էր տալիս ստորին ափամերձ գծերին։

Հաճախ ենթադրվում է, որ սառույցից զերծ միջանցքը, որն այժմ Արևմտյան Կանադայում է, թույլ կտար միգրացիան մինչև [[Հոլոցեն|hոլոցենի]] սկիզբը։ Այնուամենայնիվ, 2016 թվականի ուսումնասիրությունը հակադրվել է դրան, ենթադրելով որ Հյուսիսային Ամերիկայի բնակչությունը նման միջանցքով դժվար թե է Քլովիսի մշակույթից ավելի վաղ տեղափոխված լինի այդ վայրեր։ Հետազոտությունը եզրակացնում է, որ այժմյան [[Ալբերտա]] և [[Բրիտանական Կոլումբիա]] տարածքներում սառույցից զերծ միջանցքը «աստիճանաբար գրավվել է [[Տայգա|տայգայի անտառներով]], որտեղ գերակշռում էին եղևնիները և սոճինները», և որ «Քլովիսի ժողովուրդը հավանաբար եկել է հարավից, ոչ թե հյուսիսից, հավանաբար, հետևելով վայրի կենդանիներին, ինչպիսիք են բիզոնները»<ref name="Nature-landbridge_2016">{{Cite journal |last1=Pedersen |first1=Mikkel W. |last2=Ruter |first2=Anthony |last3=Schweger |first3=Charles |last4=Friebe |first4=Harvey |last5=Staff |first5=Richard A. |last6=Kjeldsen |first6=Kristian K. |last7=Mendoza |first7=Marie L.Z. |last8=Beaudoin |first8=Alwynne B. |last9=Zutter |first9=Cynthia |last10=Larsen |first10=Nicolaj K. |last11=Potter |first11=Ben A. |last12=Nielsen |first12=Rasmus |last13=Rainville |first13=Rebecca A. |last14=Orlando |first14=Ludovic |last15=Meltzer |first15=David J. |display-authors=3 |date=2016 թ․ օգոստոսի 10 |title=Postglacial viability and colonization in North America's ice-free corridor |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:0463dc92-986c-49c7-9ee2-ec85dfe1e62f |journal=Nature |volume=537 |issue=7618 |pages=45–49 |bibcode=2016Natur.537...45P |doi=10.1038/nature19085 |pmid=27509852 |s2cid=4450936 |first16=Kurt H. |first17=Eske |last16=Kjær |last17=Willerslev}}</ref><ref>{{Cite news |last=Chung |first=Emily |date=2016 թ․ օգոստոսի 10 |title=Popular theory on how humans populated North America can't be right, study shows: Ice-free corridor through Alberta, B.C. not usable by humans until after Clovis people arrived |url=http://www.cbc.ca/news/technology/ice-free-corridor-north-americans-1.3715397 |access-date=2016 թ․ օգոստոսի 10 |work=CBC News}}</ref>։ Ամերիկայի բնակչության այլընտրանքային վարկածը ափամերձ միգրացիան է, որը կարող էր հնարավոր լինել մոտ 16000 տարի առաջ Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիս-արևմուտքի ապասառցադաշտից (բայց այժմ ջրով ծածկված) ափի երկայնքով։

==== Մինչ LGM մարդու ներկայությունն ապացուցող վկայություններ ====
{{Հիմնական|հրոերկրացիներ}}

[[Պատկեր:Map_of_gene_flow_in_and_out_of_Beringia.jpg|alt=Schematic illustration of maternal geneflow in and out of Beringia.Colours of the arrows correspond to approximate timing of the events and are decoded in the coloured time-bar. The initial peopling of Berinigia (depicted in light yellow) was followed by a standstill after which the ancestors of indigenous Americans spread swiftly all over the New World, while some of the Beringian maternal lineages–C1a-spread westwards. More recent (shown in green) genetic exchange is manifested by back-migration of A2a into Siberia and the spread of D2a into north-eastern America that post-dated the initial peopling of the New World.|աջից|մինի|Նկար 2. Մայրական (mtDNA) գենային հոսքի սխեմատիկ նկարազարդում Բերինգիայի ներս և դուրս (երկար ժամանակագրություն, մեկ հնավայրի մոդել)։]]

Մինչվերջին սառցադաշտային առավելագույն (LGM) միգրացիան Բերինգիայով Ամերիկա մայրցամաք հաստատվել է 2021 թվականին Նյու Մեքսիկոյի Ուայթ Սանդս ազգային պարկի մերձակայքում գտնվող ռելիկտային լճերի նստվածքներում մարդու ոտնահետքերի հայտնաբերմամբ, ինչը վկայում է մարդու ներկայության մասին, որը սկիզբ է առել LGM-ից 18,000-ից 26,000 տարի առաջ<ref name="NYT-20210923" /><ref name="Bennett">{{Cite journal |author=Matthew Bennett |display-authors=et al. |date=2021 թ․ սեպտեմբերի 23 |title=Evidence of humans in North America during the Last Glacial Maximum |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abg7586 |journal=Science |volume=373 |issue=6562 |pages=1528–1531 |bibcode=2021Sci...373.1528B |doi=10.1126/science.abg7586 |pmid=34554787 |s2cid=237616125 |access-date=2021 թ․ սեպտեմբերի 24}}</ref>։ Այս տարիքը հիմնված է լավ սահմանափակված շերտագրական տվյալների և նստվածքներում սերմերի [[Ռադիոածխածնային թվագրում|ռադիոածխածնային թվագրման]] վրա։ ՄԻնչ-LGM միգրացիան Բերինգիայով մեկ առաջարկվել է նաև Ամերիկա մայրցամաքի հնագիտական վայրերի ենթադրյալ մինչ-LGM տարիքը բացատրելու համար, ինչպիսիք են [[Յուկոն (Կանադայի տարածք)|Յուկոնի]] տարածքում գտնվող Բլյուֆիշ քարանձավները<ref name="Cinq1979" /> և Օլդ Քրոու խոնավ-ճահճուտները<ref name="Bonnichsen1978" /> և Փենսիլվանիայի Միադովքրոֆտ լեռակացարանները<ref name="SpencerWells2" /><ref name="Bradshaw" />։

Օլդ Քրոու վայրում հայտնաբերվել են մամոնտի ոսկորներ, որոնք կոտրված են տարբեր ձևերով, ինչը խոսում է սպանդանոցի մասին։ Դրանցում ռադիոածխածնի ժամկետները տատանվում են  25,000-ից 40,000 BP տարի։ Նաև այդ տարածքում հայտնաբերվել են քարե միկրոփշուրներ, որոնք վկայում են գործիքների արտադրության մասին<ref>{{Cite encyclopedia |title=Old Crow Basin |encyclopedia=The Canadian Encyclopedia |publisher=Historica Canada |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/old-crow-basin |last=Morlan |first=Richard E. |date=2015 թ․ մարտի 4}}</ref>։

Նախկինում Բլյուֆիշ քարանձավի և Օլդ Քրու ճահճուտներում և հարակից Բոնեթ Փլամ տեղանքում մսագործական նշանների, ինչպես նաև ոսկորների երկրաբանական ասոցիացման մեկնաբանությունները կասկածի տակ էին դրվում<ref name="Gibbon, Guy E 1998">{{Cite encyclopedia |year=1998 |title=Pre-Clovis |encyclopedia=Archaeology of Prehistoric Native America: An Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=_0u2y_SVnmoC&pg=PA682 |last=Bryant |first=Vaughn M., Jr. |editor=Guy Gibbon |series=Garland reference library of the humanities |volume=1537 |pages=682–683 |isbn=978-0-8153-0725-9 |display-editors=etal}}</ref>։

Ի հավելումն վիճելի հնագիտական վայրերի, մինչ-LGM մարդու ներկայությունը վկայող փաստեր են հայտնաբերվել Ալյասկայի հյուսիսում գտնվող լճային նստվածքներում։ E5 լճից և Թաղված լճից նստվածքների բիոմարկերների և միկրոբրածոների վերլուծությունները վկայում են մարդու ներկայության մասին Արևելյան Բերինգիայում արդեն 34000 տարի առաջ<ref name="Vachulaetal2020" /><ref name="Vachulaetal2019" />։ Այս վերլուծություններն իսկապես համոզիչ են նրանով, որ հաստատում են Բլյուֆիշ քարանձավի և Օլդ Քրու վայրերից արված եզրակացությունները։

2020 թվականին ապացույցներ ի հայտ եկան հյուսիս-կենտրոնական [[Մեքսիկա]]յում գտնվող  մինչ-LGM նոր վայր՝ Չիքիհյուիթ քարանձավի հնագիտական վայր [[Սակատեկաս (նահանգ)|Սակատեկաս նահանգում]], որը թվագրվել է 26000 BP տարով, հիմնվելով այնտեղ հայտնաբերված բազմաթիվ քարե արտեֆակտների վրա<ref>{{Cite journal |last1=Handwerk |first1=Brian |date=2020 թ․ հուլիսի 22 |title=Discovery in Mexican Cave May Drastically Change the Known Timeline of Humans' Arrival to the Americas |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/when-did-humans-reach-america-mexican-mountain-cave-artifacts-raise-new-questions-180975385/ |journal=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref>։

Մինչ LGM մարդու ներկայությունը Հարավային Ամերիկայում մասամբ հիմնված է վիճահարույց [[Պեդրա Ֆուրադա]] ժայռային ապաստարանի ժամանակագրության վրա, որը գտնվում է [[Բրազիլիա]]յում, [[Պիաուի]]ում։ 2003 թվականի ուսումնասիրությունը վկայում է կրակի վերահսկվող օգտագործման մասին մինչև 40000 տարի առաջ<ref>{{Cite journal |last1=Santos |first1=G.M |last2=Bird |first2=M.I |last3=Parenti |first3=F. |last4=Fifield |first4=L.K |last5=Guidon |first5=N. |last6=Hausladen |first6=P.A |display-authors=3 |year=2003 |title=A revised chronology of the lowest occupation layer of Pedra Furada Rock Shelter, Piauı́, Brazil: The Pleistocene peopling of the Americas |journal=Quaternary Science Reviews |volume=22 |issue=21–22 |pages=2303–2310 |bibcode=2003QSRv...22.2303S |doi=10.1016/S0277-3791(03)00205-1}}</ref>։ Լրացուցիչ ապացույցներ են բերվել Luzia Woman բրածոի մորֆոլոգիայից, որը նկարագրվել է որպես [[Ավստրալոիդ ռասա|Ավստրալոիդ]]։ Այս մեկնաբանությունը վիճարկվել է 2003 թվականի վերանայման ժամանակ, որը եզրակացվել է, որ խնդրո առարկա առանձնահատկությունները կարող են առաջանալ նաև գենետիկ շեղումից<ref>{{Cite journal |last1=van Vark |first1=G.N. |last2=Kuizenga |first2=D. |last3=Williams |first3=F.L. |name-list-style=amp |date=2003 թ․ հունիս |title=Kennewick and Luzia: lessons from the European Upper Paleolithic |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2003-06_121_2/page/181 |journal=[[American Journal of Physical Anthropology]] |volume=121 |issue=2 |pages=181–184; discussion 185–188 |doi=10.1002/ajpa.10176 |pmid=12740961}}•{{nbsp}}{{Cite journal |last1=Fiedel |first1=Stuart J. |year=2004 |title=The Kennewick Follies: 'New' Theories about the Peopling of the Americas |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-anthropological-research_spring-2004_60_1/page/75 |journal=[[Journal of Anthropological Research]] |volume=60 |issue=1 |pages=75–110 |doi=10.1086/jar.60.1.3631009 |jstor=3631009 |s2cid=163722475}}

•{{nbsp}}{{Cite journal |last1=González-José |first1=R. |last2=Bortolini |first2=M.C. |last3=Santos |first3=F.R. |last4=Bonatto |first4=S.L. |name-list-style=amp |date=2008 թ․ հոկտեմբեր |title=The peopling of America: craniofacial shape variation on a continental scale and its interpretation from an interdisciplinary view |url=https://semanticscholar.org/paper/548c11e06bf4064931b02c641819acc75777410b |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=137 |issue=2 |pages=175–187 |doi=10.1002/ajpa.20854 |pmid=18481303 |s2cid=32748672}}</ref>։ 2018 թվականի նոյեմբերին [[Սան Պաուլոյի համալսարան|Սան Պաուլոյի]] և [[Հարվարդի համալսարան]]ի գիտնականները հրապարակել են մի հետազոտություն, որը հակասում է Լուզիայի ենթադրյալ ավստրալո-մելանեզյան ծագմանը։ Օգտագործելով ԴՆԹ-ի հաջորդականությունը՝ արդյունքները ցույց  են տվել, որ Լուզիան գենետիկորեն ամբողջովին ամերիհնդկացիական էր<ref>{{Cite journal |last1=Moreno-Mayar |first1=J. Víctor |last2=Vinner |first2=Lasse |last3=de Barros Damgaard |first3=Peter |last4=de la Fuente |first4=Constanza |last5=Chan |first5=Jeffrey |display-authors=4 |date=2018 թ․ դեկտեմբերի 7 |title=Early human dispersals within the Americas |journal=Science |volume=362 |issue=6419 |pages=eaav2621 |bibcode=2018Sci...362.2621M |doi=10.1126/science.aav2621 |pmid=30409807 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Posth |first1=Cosimo |last2=Nakatsuka |first2=Nathan |last3=Lazaridis |first3=Iosif |last4=Skoglund |first4=Pontus |last5=Mallick |first5=Swapan |display-authors=4 |date=2018 թ․ նոյեմբերի 15 |title=Reconstructing the Deep Population History of Central and South America |journal=Cell |language=English |volume=175 |issue=5 |pages=1185–1197.e22 |doi=10.1016/j.cell.2018.10.027 |issn=0092-8674 |pmc=6327247 |pmid=30415837 |doi-access=free}}</ref>։

Meadowcroft-ի տեղանքում ամենավաղ դրականորեն հայտնաբերված արտեֆակտների տարիքը ցույց է տվել համապատասխանություն հետ-LGM ժամանակաշրջանին (13,8k–18,5k cal years BP)<ref name="Goodyear2005" /><ref name="Adovasioetal1990">{{Cite journal |last1=Adovasio |first1=J. M |last2=Donahue |first2=J. |last3=Stuckenrath |first3=R. |name-list-style=amp |year=1990 |title=The Meadowcroft Rockshelter Rasdiocarbon Chronology 1975–1990 |url=https://archive.org/details/sim_american-antiquity_1990-04_55_2/page/348 |journal=[[American Antiquity]] |volume=55 |issue=2 |pages=348–354 |doi=10.2307/281652 |jstor=281652 |s2cid=163541173}}•{{nbsp}}{{Cite web |last=Hirst |first=K. Kris |date=2017 թ․ հոկտեմբերի 23 |title=What Does cal BP Mean? |url=https://www.thoughtco.com/archaeological-dating-cal-bp-meaning-3971061 |access-date=2018 թ․ հոկտեմբերի 30 |website=Thoughtco.com}}</ref>։

Քարերը, որոնք նկարագրված են որպես գործիքներ՝ մուրճաքարեր և [[Զնդան (գործիք)|զնդաններ]], հայտնաբերվել են Հարավային Կալիֆորնիայում՝ Չերուտի մաստեդոն (Cerutti Mastodon) հնավայրում, որոնք կապված են մաստոդոն ցեղի կմախքի հետ, և որոնք, ըստ երևույթին, մշակվել են մարդկանց կողմից։ Մաստոդոնի կմախքը թվագրվել է թորիում-230/ուրանի ճառագայթաչափական վերլուծությամբ՝ օգտագործելով դիֆուզիոն-ադսորբցիոն-քայքայված թվագրման մոդելներ, մինչև 130,7 ± 9,4 հազար տարի առաջ<ref>{{Cite journal |last1=Holen |first1=Steven R. |last2=Deméré |first2=Thomas A. |last3=Fisher |first3=Daniel C. |last4=Fullagar |first4=Richard |last5=Paces |first5=James B. |last6=Jefferson |first6=George T. |last7=Beeton |first7=Jared M. |last8=Cerutti |first8=Richard A. |last9=Rountrey |first9=Adam N. |last10=Vescera |first10=Lawrence |last11=Holen |first11=Kathleen A. |display-authors=3 |year=2017 |title=A 130,000-year-old archaeological site in southern California, USA |journal=Nature |volume=544 |issue=7651 |pages=479–483 |bibcode=2017Natur.544..479H |doi=10.1038/nature22065 |pmid=28447646}}</ref>։ Մարդկային ոսկորներ չեն հայտնաբերվել, և փորձագիտական արձագանքը միանշանակ չէ․ գործիքների և ոսկորների վերամշակման մասին պնդումները պրոֆեսոր Թոմ Դիլլեհեյն անվանել է «անհավանական»<ref name="Rincon">{{Cite news |last1=Rincon |first1=Paul |date=2017 թ․ ապրիլի 26 |title=First Americans claim sparks controversy |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-39710311 |access-date=2017 թ․ ապրիլի 30 |work=BBC News |quote=[[Michael R. Waters]] commented that "To demonstrate such early occupation of the Americas requires the presence of unequivocal stone artifacts. There are no unequivocal stone tools associated with the bones... this site is likely just an interesting paleontological locality." [[Chris Stringer]] said that "extraordinary claims require extraordinary evidence – each aspect requires the strongest scrutiny," adding that "High and concentrated forces must have been required to smash the thickest mastodon bones, and the low energy depositional environment seemingly provides no obvious alternative to humans using the heavy cobbles found with the bones.}}</ref>։

[[Յանա (գետ)|Յանա գետի]] Ռնգեղջյուրի եղջույր  հնավայրը (Rhino Horn - RHS) Արևելյան Արկտիկական Սիբիրում մարդկանց բնակեցումը թվագրել է 27 հազար <sup>14</sup><math>C</math> տարի BP (31,3 հազար կալ տարի BP)<ref name="Pitulkoetal2004">{{Cite journal |last1=Pitulko |first1=V.V. |last2=Nikolsky |first2=P.A. |last3=Girya |first3=E. Yu |last4=Basilyan |first4=A.E. |last5=Tumskoy |first5=V.E. |last6=Koulakov |first6=S.A. |last7=Astakhov |first7=S.N. |last8=Pavlova |first8=E. Yu |last9=Anisimov |first9=M.A. |display-authors=3 |date=2004 թ․ հունվարի 2 |title=The Yana RHS Site: Humans in the Arctic Before the Last Glacial Maximum |journal=Science |volume=303 |issue=5654 |pages=52–56 |bibcode=2004Sci...303...52P |doi=10.1126/science.1085219 |issn=0036-8075 |pmid=14704419 |s2cid=206507352}}</ref>։ Ոմանց կողմից այդ թվագրումը մեկնաբանվել է որպես ապացույց, որ Բերինգիա միգրացիան անխուսափելի է եղել՝ հաստատելով Բերինգիայի օկուպացումը LGM-ի ժամանակ<ref name="Tammetal2007" /><ref name="Kitchetenal2008" />։ Այնուամենայնիվ, Յանա հնավայրի թվագրումը սառեցման շրջանի սկզբին է եղել, որը հանգեցրել էր LGM-ին<ref name="Brighametal2004" />։ Արևելյան Սիբիրում գտնվող հնագիտական վայրերի հավաքածուն ցույց է տալիս, որ սառեցման շրջանը պատճառ է դարձել դեպի հարավ մարդկանց նահանջի<ref name="Vasilevetal2002" /><ref name="Graf2008" />։ Սիբիրում  մինչ-լիթիական վկայությունները ցույց են տալիս հաստատուն ապրելակերպ, որը հիմնված է եղել տեղական ռեսուրսների վրա, մինչդեռ հետ-LGM լիթիական ապացույցները ցույց են տալիս առավել միգրացիոն ապրելակերպ<ref name="Graf2008" />։

Ամենահին հնագիտական վայրերը Ալյասկայի Բերինգիա կողմում թվագրվում են BP 12k 14C տարի (14k Cal տարի BP)<ref name="Vasilevetal2002" /><ref name="GoebelBuvit2011">{{Cite book |last1=Goebel |first1=Ted |url=https://books.google.com/books?id=bulgq1AeO4MC&pg=PA5 |title=From the Yenisei to the Yukon: Interpreting Lithic Assemblage Variability in Late Pleistocene/Early Holocene Beringia |last2=Buvit |first2=Ian |publisher=Center for the Study of the First Americans, Texas A&M University Press |year=2011 |isbn=978-1-60344-384-5 |page=5 |name-list-style=amp}}</ref>։ Հնարավոր է, որ մինչ այդ Բերինգիայում հիմնավորվել է փոքրաթիվ բնակչություն։ համենայն դեպս, բացակայում են հնագիտական վայրերը, որոնք ավելի մոտ են գտնվում LGM-ին, կա՛մ Սիբիրյան, կա՛մ Բերինգիա Ալյասկայի կողմում։ Հյուսիսային Ալյասկայում գտնվող E5 լճից և Բրիալ լճից նստվածքների բիոմարկերների և միկրոբրածոների վերլուծությունները ցույց են տալիս մարդու ներկայությունը Արևելյան Բերինգիայում արդեն 34000 տարի առաջ<ref name="Vachulaetal2020" />։ Ենթադրվում է, որ այս նստվածքային վերլուծությունները եղել են Ալյասկայում ապրող մարդկանց միակ հնարավոր մնացորդները, որոնք կարող են վերականգնել վերջին սառցադաշտային ժամանակաշրջանում<ref name="Vachulaetal2019" />։

ՄինչՔլովիսյան կողմնակիցները չեն ընդունել այս բացահայտումների իսկությունը։ 2022 թվականին նրանք ասել են. «Նոր աշխարհի հնագիտական վայրերի ամենահին վկայությունը՝ մեծ թվով արտեֆակտներով, որոնք հանդիպում են առանձին և նվազագույն խախտված շերտագրական համատեքստերում, եղել են Արևելյան Բերինգիայում 13,000-ից 14,200 BP-ի միջև։ Սառցե ծածկույթից հարավ՝ ամենահին նման վայրերը ասոցացվում են Քլովիս համալիրի հետ կապված։ Եթե մարդկանց հաջողվել է զգալիորեն ճեղքել մայրցամաքային սառցաշերտերը մինչև 13,000 BP-ն, ապա դրա համար պետք է հստակ ապացույցներ լինեն առնվազն որոշ շերտագրական դիսկրետ հնագիտական բաղադրիչների տեսքով՝ համեմատաբար բարձր արտեֆակտերի քանակով նման ապացույցներ չկան»{{sfn|Surovell|2022}}։

==== Գենոմային տարիքի գնահատականներ ====
[[Պատկեր:World_Map_of_Y-DNA_Haplogroups.png|մինի|Y-քրոմոսոմային հապլոխմբերի քարտեզ - դոմինանտ հապլոխմբեր նախագաղութային պոպուլյացիաներում՝ առաջարկվող միգրացիոն ուղիներով]]
[[Հնդկացիներ|Ամերիկացի բնիկների]] գենետիկայի ուսումնասիրությունները կիրառել են բարձր լուծաչափության վերլուծական մեթոդներ, որոնք կիրառվել են ժամանակակից բնիկ ամերիկացիների և ասիական պոպուլյացիաների ԴՆԹ-ի նմուշների վրա, որոնք համարվում են դրանց սկզբնական պոպուլյացիաները՝ վերականգնելու բնիկ ամերիկացի բնակչությանը բնորոշ մարդկային Y-քրոմոսոմի ԴՆԹ-ի հապլոխմբերը (yDNA հապլոխմբեր) և մարդկային [[Միտոքոնդրիալ ԴՆԹ|միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ի]] [[հապլոիդ]] խմբերը (mtDNA հապլոխմբեր)<ref name="Bonattoetal2009" /><ref name="Tammetal2007">{{Cite journal |last1=Tamm |first1=Erika |last2=Kivisild |first2=Toomas |last3=Reidla |first3=Maere |last4=Metspalu |first4=Mait |last5=Smith |first5=David Glenn |last6=Mulligan |first6=Connie J. |last7=Bravi |first7=Claudio M. |last8=Rickards |first8=Olga |last9=Martinez-Labarga |first9=Cristina |last10=Khusnutdinova |first10=Elsa K. |last11=Fedorova |first11=Sardana A. |last12=Golubenko |first12=Maria V. |last13=Stepanov |first13=Vadim A. |last14=Gubina |first14=Marina A. |last15=Zhadanov |first15=Sergey I. |display-authors=3 |year=2007 |title=Beringian Standstill and Spread of Native American Founders |journal=PLOS ONE |volume=2 |issue=9 |page=e829 |bibcode=2007PLoSO...2..829T |doi=10.1371/journal.pone.0000829 |pmc=1952074 |pmid=17786201 |doi-access=free |first16=Ludmila P. |first17=Larisa |first18=Mikhail I. |first19=Jose E. |first20=Richard |first21=Ripan S. |last16=Ossipova |last17=Damba |last18=Voevoda |last19=Dipierri |last20=Villems |last21=Malhi}}</ref><ref name="Kitchetenal2008">{{Cite journal |last1=Kitchen |first1=Andrew |last2=Miyamoto |first2=Michal M. |last3=Mulligan |first3=Connie J. |name-list-style=amp |year=2008 |title=A Three-Stage Colonization Model for the Peopling of the Americas |journal=PLOS ONE |volume=3 |issue=2 |pages=e1596 |bibcode=2008PLoSO...3.1596K |doi=10.1371/journal.pone.0001596 |pmc=2223069 |pmid=18270583 |doi-access=free}}</ref>։ Մոլեկուլային էվոլյուցիայի տեմպերի մոդելներն օգտագործվել են գնահատելու այն տարիքը, երբ բնիկ ամերիկացիների ԴՆԹ-ի տոհմերը ճյուղավորվել են Ասիայում իրենց մայր տոհմից և եզրակացնել ժողովրդագրական իրադարձությունների տարիքը։ Մի մոդել (Tammetal 2007), հիմնված բնիկ ամերիկացիների mtDNA հապլոտիպերի վրա (Նկար 2) առաջարկում է, որ միգրացիան դեպի Բերինգիա տեղի է ունեցել BP 30k-ից 25k cal տարվա ընթացքում, ընդ որում միգրացիան դեպի Ամերիկա տեղի է ունեցել մոտ 10k-ից 15k տարի հետո Բերինգիայում փոքրաթիվ հիմնադիր բնակչության մեկուսացումից հետո<ref name="Tammetal2007" />։ Մեկ այլ մոդել (Kitchen et al. 2008) առաջարկում է, որ միգրացիան դեպի Բերինգիա տեղի է ունեցել մոտավորապես 36k cal տարի BP, որին հաջորդել է  20k տարվա մեկուսացում<ref name="Kitchetenal2008" />։ Երրորդ մոդելը (Nomatto et al. 2009) առաջարկում է, որ միգրացիան դեպի Բերինգիա տեղի է ունեցել BP-ի 40k-ից 30k cal տարիների ընթացքում, մինչ LGM միգրացիան Ամերիկա մայրցամաք, որին հաջորդել է հյուսիսային բնակչության մեկուսացումը սառույցից ազատ միջանցքի փակումից հետո<ref name="Bonattoetal2009" />։ Ամազոնյան պոպուլյացիաներում ավստրալո-մելանեզացիների խառնուրդի ապացույցները հայտնաբերել են Սքոգլունդը և Ռայխը, 2016 թվականին<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Skoglund |first1=Pontus |last2=Reich |first2=David |name-list-style=amp |date=2016 թ․ դեկտեմբեր |title=A genomic view of the peopling of the Americas |url=http://genetics.med.harvard.edu/reichlab/Reich_Lab/Welcome_files/SkoglundReich2016_Americas.pdf |journal=Current Opinion in Genetics & Development, journal |volume=41 |pages=27–35 |doi=10.1016/j.gde.2016.06.016 |pmc=5161672 |pmid=27507099 |quote=Recently, we carried out a stringent test of the null hypothesis of a single founding population of Central and South Americans using genome-wide data from diverse Native Americans. We detected a statistically clear signal linking Native Americans in the Amazonian region of Brazil to present-day Australo-Melanesians and Andaman Islanders (‘Australasians’). Specifically, we found that Australasians share significantly more genetic variants with some Amazonian populations—including ones speaking Tupi languages—than they do with other Native Americans. We called this putative ancient Native American lineage “Population Y” after Ypykuéra, which means ‘ancestor’ in the Tupi language family.}}</ref>։

Համապատասխանաբար հարավային Սիբիրից և Արևելյան Ասիայից mtDNA հապլոգրամների C և D դիվերսիֆիկացիայի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ D4h3 ենթահապլոխմբի մայրական տոհմը (Subhaplogroup D4h), որը բնիկ ամերիկացիների և [[Հան դինաստիա|Հան]] չինացիների մոտ հայտնաբերված տոհմ է<ref name="Kempetal2007">{{Cite journal |last1=Kemp |first1=Brian M. |last2=Malhi |first2=Ripan S. |last3=McDonough |first3=John |last4=Bolnick |first4=Deborah A. |last5=Eshleman |first5=Jason A. |last6=Rickards |first6=Olga |last7=Martinez-Labarga |first7=Cristina |last8=Johnson |first8=John R. |last9=Lorenz |first9=Joseph G. |last10=Dixon |first10=E. James |last11=Fifield |first11=Terence E. |last12=Heaton |first12=Timothy H. |last13=Worl |first13=Rosita |last14=Smith |first14=David Glenn |display-authors=3 |year=2007 |title=Genetic Analysis of Early Holocene Skeletal Remains From Alaska and its Implications for the Settlement of the Americas |url=http://pages.ucsd.edu/~rfrank/class_web/UnivHouse/Kemp%20et%20al.%202007.pdf |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=132 |issue=4 |pages=605–621 |citeseerx=10.1.1.576.7832 |doi=10.1002/ajpa.20543 |pmid=17243155}}</ref><ref name="Peregoetal2009">{{Cite journal |last1=Perego |first1=Ugo A. |last2=Achilli |first2=Alessandro |last3=Angerhofer |first3=Norman |last4=Accetturo |first4=Matteo |last5=Pala |first5=Maria |last6=Olivieri |first6=Anna |last7=Kashani |first7=Baharak H. |last8=Ritchie |first8=Kathleen H. |last9=Scozzari |first9=Rosaria |last10=Kong |first10=Qing-Peng |last11=Myres |first11=Natalie M. |last12=Salas |first12=Antonio |last13=Semino |first13=Ornella |last14=Bandelt |first14=Hans-Jürgen |last15=Woodward |first15=Scott R. |display-authors=3 |year=2009 |title=Distinctive Paleo-Indian Migration Routes from Beringia Marked by Two Rare mtDNA Haplogroups |journal=Current Biology, journal |volume=19 |issue=1 |pages=1–8 |doi=10.1016/j.cub.2008.11.058 |pmid=19135370 |s2cid=9729731 |doi-access=free |first16=Antonio |last16=Torroni}}</ref>, առաջացել է մոտ 20 հազար cal տարի BP, սահմանափակելով D4h3-ի առաջացումը հետ-LGM-ով<ref name="Derenkoetal2010">{{Cite journal |last1=Derenko |first1=Miroslava |last2=Malyarchuk |first2=Boris |last3=Grzybowski |first3=Tomasz |last4=Denisova |first4=Galina |last5=Rogalla |first5=Urszula |last6=Perkova |first6=Maria |last7=Dambueva |first7=Irina |last8=Zakharov |first8=Ilia |display-authors=3 |date=2010 թ․ դեկտեմբերի 21 |title=Origin and Post-Glacial Dispersal of Mitochondrial DNA Haplogroups C and D in Northern Asia |journal=PLOS ONE |volume=5 |issue=12 |page=e15214 |bibcode=2010PLoSO...515214D |doi=10.1371/journal.pone.0015214 |pmc=3006427 |pmid=21203537 |doi-access=free}}</ref>։ Տարիքային գնահատականները, որոնք հիմնված են Y-քրոմոսոմի միկրոարբանյակների բազմազանության վրա, տեղավորում են ամերիկյան հապլոգրամի Q1a3a (Y-DNA) ծագումը մոտավորապես 10k-ից 15k cal տարի BP<ref name="Bortolinietal2003">{{Cite journal |last1=Bortolini |first1=Maria-Catira |last2=Salzano |first2=Francisco M. |last3=Thomas |first3=Mark G. |last4=Stuart |first4=Steven |last5=Nasanen |first5=Selja P.K. |last6=Bau |first6=Claiton H.D. |last7=Hutz |first7=Mara H. |last8=Layrisse |first8=Zulay |last9=Petzl-Erler |first9=Maria L. |last10=Tsuneto |first10=Luiza T. |last11=Hill |first11=Kim |last12=Hurtado |first12=Ana M. |last13=Castro-de-Guerra |first13=Dinorah |last14=Torres |first14=Maria M. |last15=Groot |first15=Helena |display-authors=3 |year=2003 |title=Y-chromosome evidence for differing ancient demographic histories in the Americas |url=http://www.ucl.ac.uk/tcga/tcgapdf/Bortolini-AJHG-03-YAmer.pdf |journal=American Journal of Human Genetics |volume=73 |issue=3 |pages=524–539 |doi=10.1086/377588 |pmc=1180678 |pmid=12900798 |first16=Roman |first17=Pagbajabyn |first18=Gabriel |first19=Neil |first20=Damian |first21=Andres |last16=Michalski |last17=Nymadawa |last18=Bedoya |last19=Bradman |last20=Labuda |last21=Ruiz-Linares}}</ref>։ ԴՆԹ-ի մոլեկուլային էվոլյուցիայի արագության մոդելների ավելի մեծ համապատասխանությունը միմյանց և հնագիտական տվյալների հետ կարելի է ձեռք բերել թվագրված բրածո ԴՆԹ-ի օգտագործմամբ՝ մոլեկուլային էվոլյուցիայի տեմպերը չափելու համար<ref name="Kempetal2007" />։

==== Մեգաֆաունալ միգրացիաներ ====
Թեև չկա հնագիտական ապացույց, որը կարող էր օգտագործվել վերջին սառցե մաքսիմումի ընթացքում ափամերձ միգրացիոն երթուղին ապացուցելու համար,  գենետիկական վերլուծությունը օգտագործվել է այս թեզը հաստատելու համար։ Ի լրումն մարդու գենետիկական ծագման, մեգաֆաունալ ԴՆԹ-ի շառավիղը կարող է օգտագործվել մեգաֆաունայի՝ խոշոր կաթնասունների, ինչպես նաև նրանց որսացող վաղ մարդկային խմբերի տեղաշարժման հետագիծը որոշելու համար։

Բիզոնը՝ մեգաֆաունայի մի տեսակը, ճանաչվել է որպես Եվրոպայից դուրս մարդկային միգրացիաների հետագծման իդեալական միջոց՝ Հյուսիսային Ամերիկայում դրանց առատության, ինչպես նաև որպես առաջին մեգաֆաունաներից մեկը լինելու համար, որի համար հնագույն ԴՆԹ-ն օգտագործվել է բնակչության շարժման օրինաչափությունները պարզելու համար։ Ի տարբերություն կենդանական աշխարհի այլ տեսակների, որոնք շարժվում էին Ամերիկաների և Եվրասիայի միջև ([[մամոնտներ]], [[ձիեր]] և [[առյուծներ]]), բիզոնները վերապրել են Հյուսիսային Ամերիկայի անհետացման դեպքը, որը տեղի ունեցել Պլեիստոցենի վերջում։ Նրանց [[գենոմ]]ը, այնուամենայնիվ, պարունակում է ապացույցներ, ինչը կարող է օգտագործվել երկու մայրցամաքների միջև միգրացիայի վերաբերյալ վարկածները ստուգելու համար<ref>Heintzman, Peter D.; Froese, Duane; Ives, John W.; Soares, André E. R.; Zazula, Grant D.; Letts, Brandon; Andrews, Thomas D.; Driver, Jonathan C.; Hall, Elizabeth; Hare, P. Gregory; Jass, Christopher N. (2016-07-19). "Bison phylogeography constrains dispersal and viability of the Ice Free Corridor in western Canada". ''Proceedings of the National Academy of Sciences''. '''113''' (29): 8057–8063. [[Doi (identifier)|doi]]:10.1073/pnas.1601077113. [[ISSN (identifier)|ISSN]] 0027-8424. [[PMID (identifier)|PMID]] 27274051.</ref>։ Մարդկային առաջին խմբերը հիմնականում քոչվոր էին, գոյատևելու համար ապավինում էին սննդի աղբյուրներին։ Շարժունակությունը մարդկանց հաջողության հասնելու մի մասն էր։ Որպես քոչվոր խմբեր՝ վաղ մարդիկ, հավանաբար, հետևում էին սննդին Եվրասիայից մինչև Ամերիկա, ինչը մի մասն է այն պատճառով, որ մեգակենդանական ԴՆԹ-ի հետագծումն այդքան օգտակար է այս միգրացիոն օրինաչափությունների վերաբերյալ պատկերացում կազմելու համար<ref>Society, National Geographic (2019-08-19). "Hunter-Gatherer Culture". ''National Geographic Society''. Retrieved 2022-02-18.</ref>։

[[Գորշ գայլ]]ը առաջացել է Ամերիկաներում և գաղթել [[Եվրասիա]] մինչև վերջին սառցադաշտային առավելագույնը, որի ընթացքում ենթադրվում էր, որ Հյուսիսային Ամերիկայում բնակվող գորշ գայլի մնացած պոպուլյացիաները կանգնել են անհետացման եզրին՝ մեկուսացվելով մնացած պոպուլյացիայից։ Սա, սակայն, կարող է այդպես չլինել։ Ալյասկայի [[Հավերժական սառցույթ|հավերժական սառույցի]] շերտերում հայտնաբերված հնագույն գորշ գայլի [[Ռադիոածխածնային թվագրում|թվագրումը]] ցույց է տալիս այդ պոպուլյացիաների անընդմեջ տեղափոխություն 12500 ռադիոածխածնային տարի BP-ից մինչև ռադիոածխածնային թվագրման հնարավորությունների սահմանները։ Սա ցույց է տալիս, որ երկու մայրցամաքների միջև գորշ գայլերի պոպուլյացիաների համար եղել է կենսունակ անցում<ref>Leonard, Jennifer A.; Vilà, Carles; Fox-Dobbs, Kena; Koch, Paul L.; Wayne, Robert K.; Van Valkenburgh, Blaire (2007-07-03). "Megafaunal Extinctions and the Disappearance of a Specialized Wolf Ecomorph". ''Current Biology''. '''17''' (13): 1146–1150. [[Doi (identifier)|doi]]:10.1016/j.cub.2007.05.072. [[ISSN (identifier)|ISSN]] 0960-9822.</ref>։

Այս ֆաունաների՝ վերջին սառցե մաքսիմումի ժամանակաշրջանում պոպուլյացիաների փոխանակման ունակությունը, ինչպես նաև Ամերիկա մայրցամաքում վաղ մարդկային մնացորդներից հայտնաբերված գենետիկական տվյալները ապացույցներ են տալիս, որոնք խոսում են դեպի Ամերիկա մինչ-Քլովիսյան միգրացիաների մասին։

=== Պոպուլյացիաների սկզբնաղբյուրներ ===
Մարդաբանների միջև ընդհանուր համաձայնություն կա, որ Ամերիկա մայրցամաքի միգրացիայի սկզբնական պոպուլյացիաները ծագել են [[Ենիսեյ (գետ)|Ենիսեյ գետից]] (Ռուսական Հեռավոր Արևելք) ինչ-որ տեղ արևելք ընկած տարածքից։ mtDNA-ի A, B, C և D հապլոխմբերի տարածվածությունը արևելյան Ասիայի և բնիկ Ամերիկայի բնակչության շրջանում վաղուց է ճանաչվել, ինչպես նաև X հապլոխմբի առկայությունը<ref name="Schurr2000">{{Cite journal |last=Schurr |first=Theodore G. |date=2000 թ․ մայիս |title=Mitochondrial DNA and the Peopling of the New World |url=http://www.sas.upenn.edu/~tgschurr/pdf/Am%20Sci%20Article%202000.pdf |journal=American Scientist, journal |volume=88 |issue=3 |page=246 |bibcode=2000AmSci..88..246S |doi=10.1511/2000.3.246}}</ref>։ Ընդհանուր առմամբ, բնիկ ամերիկացիների չորս ասոցացված հապլոխմբերի ամենամեծ հաճախականությունը տեղի է ունենում հարավային Սիբիրի Ալթայ-[[Բայկալ լիճ|Բայկալ]] շրջանում<ref name="Zakharovetal2004">{{Cite journal |last1=Zakharov |first1=I.A. |last2=Derenko |first2=M.V. |last3=Maliarchuk |first3=B.A. |last4=Dambueva |first4=I.K. |last5=Dorzhu |first5=C.M. |last6=Rychkov |first6=S.Y. |display-authors=3 |date=2006 թ․ հունվարի 12 |title=Mitochondrial DNA variation in the aboriginal populations of the Altai-Baikal region: implications for the genetic history of North Asia and America |journal=[[Annals of the New York Academy of Sciences]] |volume=1011 |issue=1 |pages=21–35 |bibcode=2004NYASA1011...21Z |doi=10.1196/annals.1293.003 |pmid=15126280 |s2cid=37139929}}</ref>։ C-ի և D-ի որոշ ենթակադեր, որոնք ավելի մոտ են բնիկ ամերիկացիներին, հանդիպում են մոնղոլական, Ամուրի, ճապոնական, կորեական և այնու պոպուլյացիաների շրջանում<ref name="Schurr2000" /><ref name="Starikovskayaetal2005">{{Cite journal |last1=Starikovskaya |first1=Elena B. |last2=Sukernik |first2=Rem I. |last3=Derbeneva |first3=Olga A. |last4=Volodko |first4=Natalia A. |last5=Ruiz-Pesini |first5=Eduardo |last6=Torroni |first6=Antonio |last7=Brown |first7=Michael D. |last8=Lott |first8=Marie T. |last9=Hosseini |first9=Seyed H. |last10=Huoponen |first10=Kirsi |last11=Wallace |first11=Douglas C. |display-authors=3 |date=2005 թ․ հունվար |title=Mitochondrial DNA diversity in indigenous populations of the southern extent of Siberia, and the origins of Native American haplogroups |journal=Annals of Human Genetics, journal |volume=69 |issue=Pt 1 |pages=67–89 |doi=10.1046/j.1529-8817.2003.00127.x |pmc=3905771 |pmid=15638829}}</ref>։

2019 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ բնիկ ամերիկացիները Սիբիրի հյուսիս-արևելքում գտնվող [[Կոլիմա (գետ)|Կոլիմա գետի]] մոտ հայտնաբերված 10,000-ամյա բրածոների ամենամոտ ազգականներն են<ref>{{Cite journal |last1=Sikora |first1=Martin |last2=Pitulko |first2=Vladimir V. |last3=Sousa |first3=Vitor C. |last4=Allentoft |first4=Morten E. |last5=Vinner |first5=Lasse |last6=Rasmussen |first6=Simon |last7=Margaryan |first7=Ashot |last8=de Barros Damgaard |first8=Peter |last9=de la Fuente |first9=Constanza |last10=Renaud |first10=Gabriel |last11=Yang |first11=Melinda A. |last12=Fu |first12=Qiaomei |last13=Dupanloup |first13=Isabelle |last14=Giampoudakis |first14=Konstantinos |last15=Nogués-Bravo |first15=David |display-authors=3 |year=2019 |title=The population history of northeastern Siberia since the Pleistocene |url=https://www.nature.com/articles/s41586-019-1279-z |journal=Nature |volume=570 |issue=7760 |pages=182–188 |bibcode=2019Natur.570..182S |doi=10.1038/s41586-019-1279-z |pmid=31168093 |s2cid=174809069 |first16=Carsten |first17=Guus |first18=Michaël |first19=Hugh |first20=Sergey V. |first21=Elizaveta |first22=Margarita |first23=Elena Y. |first24=Vyacheslav G. |first25=Pavel A. |first26=Andrei V. |first27=Valeriy I. |first28=Vyacheslav |first29=Pavel S. |first30=Alexander Yu. |first31=Alexander I. |first32=Sergey B. |first33=Boris A. |first34=Rui |first35=Morten |first36=Laura |first37=Jukka U. |first38=Tarja |first39=Kristiina |first40=Mikko |first41=Verner |first42=Charlotte |first43=Nurbol |first44=Ripan S. |first45=Karl-Göran |first46=Kristian |first47=Anna |first48=Antti |first49=Marta Mirazon |first50=Richard |first51=Rasmus |first52=David J. |first53=Laurent |first54=Eske |last16=Rahbek |last17=Kroonen |last18=Peyrot |last19=McColl |last20=Vasilyev |last21=Veselovskaya |last22=Gerasimova |last23=Pavlova |last24=Chasnyk |last25=Nikolskiy |last26=Gromov |last27=Khartanovich |last28=Moiseyev |last29=Grebenyuk |last30=Fedorchenko |last31=Lebedintsev |last32=Slobodin |last33=Malyarchuk |last34=Martiniano |last35=Meldgaard |last36=Arppe |last37=Palo |last38=Sundell |last39=Mannermaa |last40=Putkonen |last41=Alexandersen |last42=Primeau |last43=Baimukhanov |last44=Malhi |last45=Sjögren |last46=Kristiansen |last47=Wessman |last48=Sajantila |last49=Lahr |last50=Durbin |last51=Nielsen |last52=Meltzer |last53=Excoffier |last54=Willerslev}}</ref>։

==== Մարդու գենոմային մոդելներ ====
Բարձր լուծաչափով գենոմային վերլուծության զարգացումը հնարավորություն է ընձեռել ավելի հստակեցնել բնիկ ամերիկացիների ենթակադերը (subclades-հապլոխմբերի ենթախմբեր) և նեղացնել ասիական ենթակադերի շրջանակը, որոնք կարող են լինել ծնող կամ քույր ենթակադեր։ Օրինակ, X հապլոխմբի լայն աշխարհագրական տիրույթը մեկնաբանվել է որպես բնիկ ամերիկացիների համար արևմտյան եվրասիական կամ նույնիսկ եվրոպական ծագման պոպուլյացիայով պայմանավորված, ինչպես [[Սոլյուտրեյան մշակույթ|Սոլյուտրեյան]] վարկածում, կամ մինչև LGM միգրացիա Ամերիկա մայրցամաք<ref name="Schurr2000" />։ Ալթայի շրջանի աբորիգենների շրջանում X հապլոխմբի հնագույն տարբերակի վերլուծությունը ցույց է տալիս եվրոպական ցեղատեսակի հետ ընդհանուր ծագումը, այլ ոչ թե ծագումը եվրոպական շտամից<ref name="Zakharovetal2004" />։ X ենթակադերի հետագա բաժանումը թույլ է տվել նույնականացնել X2a ենթահապլոխումբը, որը համարվում է բնիկ ամերիկացիներին հատու<ref name="Tammetal2007" /><ref name="Peregoetal2009" />։ Բնիկ ամերիկացիների հետ կապված ենթակադերի հետագա սահմանմամբ, ասիական պոպուլյացիաների նմուշառման պահանջներն առավել սերտ առնչվող ենթակադերը գտնելու համար ավելի են կոնկրետանում։ D1 և D4h3 ենթախմբերը համարվել են բնիկ Ամերիկացիներին հատու խմբեր՝ հիմնվելով Ասիայի մի լայն տարածքում սկզբնաղբյուրների պոտենցիալ ժառանգորդներ համարվող պոպուլյացիաների մեծ ընտրանքում դրանց բացակայության վրա<ref name="Tammetal2007" />։ 3764 նմուշների մեջ [[Սախալին]]-[[Ամուր (գետ)|Ստորին Ամուր]] շրջանը ներկայացվել է 61 [[օրոկներ]] էթնոսով<ref name="Tammetal2007" />։ Մեկ այլ հետազոտությամբ Ամուր գետի ստորին շրջանի [[ուլչիներ]]ի մոտ հայտնաբերվել է  D1a ենթահապլոխումբ (4-ը նմուշառված 87-ից կամ 4.6%), ինչպես նաև C1a ենթահապլոխումբ (1-ը 87-ից կամ 1.1%)<ref name="Starikovskayaetal2005" />։  C1a ենթահապլոխումբը համարվում է բնիկ ամերիկացիների C1b ենթահապլոխմբի մերձավոր քույրը<ref name="Starikovskayaetal2005" />։

D1a ենթահապլոիդային խմբերը հայտնաբերվել են նաև [[Հոկայդո]]յի «Ջոմոն» (Jōmon) հնավայրի հնագույն կմախքների մեջ<ref name="Adachietal2009">{{Cite journal |last1=Adachi |first1=Noboru |last2=Shinoda |first2=Ken‐ichi |last3=Umetsu |first3=Kazuo |last4=Matsumura |first4=Hirofumi |name-list-style=amp |date=2009 թ․ մարտ |title=Mitochondrial DNA analysis of Jōmon skeletons from the Funadomari site, Hokkaido, and its implication for the origins of Native American |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2009-03_138_3/page/255 |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=138 |issue=3 |pages=255–265 |doi=10.1002/ajpa.20923 |pmid=18951391}}</ref>։ Ժամանակակից [[այնու]] ժողովուրդը համարվում են Ջոմոնի հետնորդները<ref name="Adachietal2009" />։ Ստորին Ամուրի շրջանում D1a և C1a ենթահապլոխմբերի հայտնվելը վկայում է այն մասին, որ այդ տարածաշրջանի սկզբնաղբյուրը տարբերվում է Ալթայ-Բայկալ աղբյուրի պոպուլյացիաներից, որտեղ նմուշառումը չի բացահայտել այդ երկու կոնկրետ ենթակլադերը<ref name="Starikovskayaetal2005" />։ Եզրակացությունները D1 ենթահապլոխմբի վերաբերյալ, որոնք ցույց են տալիս Ամուրի<ref name="Starikovskayaetal2005" /> և Հոկայդոյի<ref name="Adachietal2009" /> ստորին տարածքների պոտենցիալ աղբյուրի պոպուլյացիաները, հակասում են մեկ աղբյուրի միգրացիայի մոդելին<ref name="Bonattoetal2009" /><ref name="Tammetal2007" /><ref name="Kitchetenal2008" />։

[[Հան դինաստիա|Հան]] չինացիների շրջանում հայտնաբերվել է D4h3 ենթահապլոխումբ<ref name="Kempetal2007" /><ref name="Peregoetal2009" />։ Չինաստանից D4h3 ենթահապլոխումբը չունի նույն աշխարհագրական նշանակությունը, ինչ Ամուր-Հոկայդոյի D1a ենթահապլոտիպը, ուստի դրա հետևանքներն աղբյուրի մոդելների համար ավելի ենթադրական են։ Ենթադրվում է, որ նրա մայր տոհմը՝ Subhaplotype D4h ենթահապլոխումբը, առաջացել է Արևելյան Ասիայում, այլ ոչ թե Սիբիրում՝ մոտ 20 հազար կալ տարի BP-ում<ref name="Derenkoetal2010" />։ D4h2 ենթահապլոխումբը՝ D4h3-ի քույր կլադը, նույնպես հայտնաբերվել է Հոկայդոյից Ջոմոնի կմախքների մեջ<ref name="Adachietal2011">{{Cite journal |last1=Adachi |first1=Noboru |last2=Shinoda |first2=Ken‐ichi |last3=Umetsu |first3=Kazuo |last4=Kitano |first4=Takashi |last5=Matsumura |first5=Hirofumi |last6=Fujiyama |first6=Ryuzo |last7=Sawada |first7=Junmei |last8=Tanaka |first8=Masashi |display-authors=3 |date=2011 թ․ նոյեմբեր |title=Mitochondrial DNA analysis of Hokkaido Jōmon skeletons: Remnants of archaic maternal lineages at the southwestern edge of former Beringia |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2011-11_146_3/page/346 |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=146 |issue=3 |pages=346–360 |doi=10.1002/ajpa.21561 |pmid=21953438}}</ref>։ D4h3-ը ափամերձ հետք ունի Ամերիկա մայրցամաքում<ref name="Peregoetal2009" />։

Հոկայդոյի Ջոմոն հնավայրի կմախքների և ժամանակակից այնու ազգի գենետիկական պրոֆիլների հակադրությունը ցույց է տալիս ժամանակակից ԴՆԹ-ի նմուշներից ստացված աղբյուրի մոդելների ևս մեկ անորոշություն<ref name="Adachietal2009" />.

{{քաղվածք|Այնուամենայնիվ, հավանաբար փոքր ընտրանքի չափի կամ հնագիտական վայրի անդամների միջև սերտ ազգակցական կապի պատճառով, Ֆունադոմարիի կմախքների հապլոխմբերի հաճախակիությունները միանգամայն տարբերվում էին ժամանակակից պոպուլյացիաներից, ներառյալ Հոկայդոյի Այնուն, որը համարվում էր Հոկայդոյի անմիջական ժառանգորդ Ջոմոնի ժողովուրդը։|}}

Ակնհայտ չեն գենետիկական պրոֆիլի հետ ամենամոտ կապ ունեցող սկզբնաղբյուր պոպուլյացիաների ժառանգները, երբ տեղի է ունեցել տարբերակումը։ Ակնկալվում է, որ սկզբնաղբյուրի բնակչության մոդելները կդառնան առավել հուսալի՝ ավելի շատ արդյունքներ հավաքվելուն, ժամանակակից պրոքսի թեկնածուների ժառանգությունն ավելի լավ ընկալվելու, և բրածո ԴՆԹ-ն հետաքրքրվող շրջաններում գտնվելուն և դիտարկվելուն զուգընթաց։

==== HTLV-1 գենոմիկա ====
Մարդու T-բջջային լիմֆոտրոֆ վիրուս տիպ 1՝ HTLV-1 (Human T-cell Lymphotrophic Virus type 1) վիրուս է, որը փոխանցվում է մարմնի հեղուկների փոխանակման և մորից երեխային կրծքի կաթի միջոցով։ Մորից երեխային փոխանցումը նմանակում է ժառանգական հատկանիշին, թեև մայրական փոխադրողներից նման փոխանցումը 100%-ից քիչ է<ref name="Lietal2004">{{Cite journal |last1=Li |first1=Hong-Chuan |last2=Biggar |first2=Robert J. |last3=Miley |first3=Wendell J. |last4=Maloney |first4=Elizabeth M. |last5=Cranston |first5=Beverley |last6=Hanchard |first6=Barrie |last7=Hisada |first7=Michie |display-authors=3 |year=2004 |title=Provirus load in breast milk and risk of mother-to-child transmission of Human T Lymphotropic Virus Type I |journal=The Journal of Infectious Diseases, journal |volume=190 |issue=7 |pages=1275–1278 |doi=10.1086/423941 |pmid=15346338 |doi-access=free}}</ref>։ HTLV վիրուսի գենոմը քարտեզագրվել է, ինչը թույլ է տալիս նույնականացնել չորս հիմնական շտամները և վերլուծել դրանց հնությունը մուտացիաների միջոցով։ HLTV-1 շտամի ամենաբարձր աշխարհագրական խտությունները գտնվում են Աֆրիկայում և Ճապոնիայում<ref name="Verdoncketal2007">{{Cite journal |last1=Verdonck |first1=K. |last2=González |first2=E. |last3=Van Dooren |first3=S. |last4=Vandamme |first4=A.M. |last5=Vanham |first5=G. |last6=Gotuzzo |first6=E. |display-authors=3 |date=2007 թ․ ապրիլ |title=Human T-lymphotropic virus 1: recent knowledge about an ancient infection |journal=The Lancet Infectious Diseases |volume=7 |issue=4 |pages=266–281 |doi=10.1016/S1473-3099(07)70081-6 |pmid=17376384}}</ref>։ Ճապոնիայում ամենաբարձր կենտրոնացումը [[Կյուսյու]]ի վրա է<ref name="Verdoncketal2007" />։ Այն առկա է նաև Կարիբյան տարածաշրջանի և Հարավային Ամերիկայի աֆրիկյան ժառանգների և բնիկ բնակչության շրջանում<ref name="Verdoncketal2007" />։ Կենտրոնական և Հյուսիսային Ամերիկայում հազվադեպ է հանդիպում<ref name="Verdoncketal2007" />։ Դրա բաշխումը Ամերիկա մայրցամաքում համարվում է ստրկավաճառության հետ ներմուծման պատճառով<ref name="Gessainetal1992">{{Cite journal |last1=Gessain |first1=A. |last2=Gallo |first2=R.C. |last3=Franchini |first3=G. |name-list-style=amp |date=1992 թ․ ապրիլ |title=Low degree of human T-cell leukemia/lymphoma virus type I genetic drift in vivo as a means of monitoring viral transmission and movement of ancient human populations |journal=Journal of Virology, journal |volume=66 |issue=4 |pages=2288–2295 |doi=10.1128/JVI.66.4.2288-2295.1992 |pmc=289023 |pmid=1548762}}</ref>։

Այնուները մշակել են հակամարմիններ HTLV-1-ի նկատմամբ, ինչը ցույց է տալիս նրա էնդեմիկությունը այնուների համար և նրա հնությունը Ճապոնիայում<ref name="Ishidaetal1985">{{Cite journal |last1=Ishida |first1=Takafumi |last2=Yamamoto |first2=Kohtaro |last3=Omoto |first3=Keiichi |last4=Iwanaga |first4=Michiyo |last5=Osato |first5=Toyoro |last6=Hinuma |first6=Yorio |display-authors=3 |date=1985 թ․ սեպտեմբեր |title=Prevalence of a human retrovirus in native Japanese: evidence for a possible ancient origin |journal=Journal of Infection |volume=11 |issue=2 |pages=153–157 |doi=10.1016/s0163-4453(85)92099-7 |pmid=2997332}}</ref>։ Ճապոնացիների (ներառյալ [[այնու]]ի) և Կարիբյան և Հարավային Ամերիկայի կղզիացած շրջանում սահմանվել և բացահայտվել է «A» ենթատեսակ<ref name="Miuraeta1994">{{Cite journal |last1=Miura |first1=T. |last2=Fukunaga |first2=T. |last3=Igarashi |first3=T. |last4=Yamashita |first4=M. |last5=Ido |first5=E. |last6=Funahashi |first6=S. |last7=Ishida |first7=T. |last8=Washio |first8=K. |last9=Ueda |first9=S. |last10=Hashimoto |first10=K. |display-authors=3 |date=1994 թ․ փետրվար |title=Phylogenetic subtypes of human T-lymphotropic virus type I and their relations to the anthropological background |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=91 |issue=3 |pages=1124–1127 |bibcode=1994PNAS...91.1124M |doi=10.1073/pnas.91.3.1124 |pmc=521466 |pmid=8302841 |doi-access=free}}</ref>։ Ճապոնիայում և Հնդկաստանում հայտնաբերվել է «B» ենթատեսակ<ref name="Miuraeta1994" />։ 1995 թվականին Բրիտանական Կոլումբիայի ափամերձ բնիկ ամերիկացիների մոտ հայտնաբերվել են A և B ենթատեսակներ<ref name="Picardetal1995">{{Cite journal |last1=Picard |first1=F.J. |last2=Coulthart |first2=M.B. |last3=Oger |first3=J. |last4=King |first4=E.E. |last5=Kim |first5=S. |last6=Arp |first6=J. |last7=Rice |first7=G.P. |last8=Dekaban |first8=G.A. |display-authors=3 |date=1995 թ․ նոյեմբեր |title=Human T-lymphotropic virus type 1 in coastal natives of British Columbia: phylogenetic affinities and possible origins |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_1995-11_69_11/page/7248 |journal=Journal of Virology |volume=69 |issue=11 |pages=7248–56 |doi=10.1128/JVI.69.11.7248-7256.1995 |pmc=189647 |pmid=7474147}}</ref>։ Անդյան մումիայի մոտ 1500 տարեկան ոսկրածուծի նմուշները ցույց են տվել A ենթատեսակի առկայությունը<ref name="Lietal1999">{{Cite journal |last1=Li |first1=Hong-Chuan |last2=Fujiyoshi |first2=Toshinobu |last3=Lou |first3=Hong |last4=Yashiki |first4=Shinji |last5=Sonoda |first5=Shunro |last6=Cartier |first6=Luis |last7=Nunez |first7=Lautaro |last8=Munoz |first8=Ivan |last9=Horai |first9=Satoshi |last10=Tajima |first10=Kazuo |display-authors=3 |date=1999 թ․ դեկտեմբեր |title=The presence of ancient human T-cell lymphotropic virus type I provirus DNA in an Andean mummy |journal=Nature Medicine |volume=5 |issue=12 |pages=1428–1432 |doi=10.1038/71006 |pmid=10581088 |s2cid=12893136}}</ref>։ Գտածոն վիճարկվել է, քանի որ ԴՆԹ-ի նմուշը բավարար չէ եզրակացության համար, և որ արդյունքն արտացոլում է ժամանակակից աղտոտվածությունը<ref name="Coulthart2000">{{Cite journal |last1=Coulthart |first1=Michael B. |last2=Posada |first2=David |last3=Crandall |first3=Keith A. |last4=Dekaband |first4=Gregory A. |name-list-style=amp |date=2006 թ․ մարտ |title=On the phylogenetic placement of human T cell leukemia virus type 1 sequences associated with an Andean mummy |journal=Infection, Genetics and Evolution, journal |volume=6 |issue=2 |pages=91–96 |doi=10.1016/j.meegid.2005.02.001 |pmc=1983367 |pmid=16503510}}</ref>։ Այնուամենայնիվ, կրկին վերլուծությունը ցույց տվեց, որ ԴՆԹ-ի հաջորդականությունները համահունչ են, բայց ոչ միանշանակ «կոսմոպոլիտ կլադին» (ենթատեսակ Ա)<ref name="Coulthart2000" />։ Ամերիկա մայրցամաքում A և B ենթատեսակների առկայությունը վկայում է այն մասին, որ բնիկ ամերիկացիների սկզբնաղբյուրը կապված է այնու նախնիների՝ Ջոմոնի (Jōmon) հետ։

==== Ֆիզիկական մարդաբանություն ====
Ամերիկա մայրցամաքում պալեո-հնդկական կմախքներ, ինչպիսիք են Քեննևիկ մարդը (Վաշինգտոն նահանգ), Հոյա Նեգրո կմախքը (Յուկատան), Լուզիա կինը և այլ գանգեր Լագոա Սանտա հնավայրից (Բրազիլիա), Բուլ կնոջ (Այդահո), Պենյոն կնոջ III կմախքները<ref name="Gonzalezetal2015">{{Cite journal |last1=Gonzaleza |first1=Silvia |last2=Huddart |first2=David |last3=Israde-Alcántara |first3=Isabel |last4=Domínguez-Vázquez |first4=Gabriela |last5=Bischoff |first5=James |last6=Felstead |first6=Nicholas |display-authors=3 |date=2015 թ․ մարտի 30 |title=Paleoindian sites from the Basin of Mexico: Evidence from stratigraphy, tephrochronology and dating |url=http://researchonline.ljmu.ac.uk/3138/1/Quaternary%20International%20Revised%20Version-D-13-00568R1%20%281%29.pdf |journal=[[Quaternary International]] |volume=363 |pages=4–19 |bibcode=2015QuInt.363....4G |doi=10.1016/j.quaint.2014.03.015}}</ref>, երկու գանգ Տլապակոյա տեղանքից (Մեքսիկա Սիթի)<ref name="Gonzalezetal2015" /> և 33 գանգերը Բաջա Կալիֆորնիայից<ref name="GonzalezJetal2003">{{Cite journal |last1=González-José |first1=Rolando |last2=González-Martín |first2=Antonio |last3=Hernández |first3=Miquel |last4=Pucciarelli |first4=Héctor M. |last5=Sardi |first5=Marina |last6=Rosales |first6=Alfonso |last7=Van der Molen |first7=Silvina |display-authors=3 |date=2003 թ․ սեպտեմբերի 4 |title=Craniometric evidence for Palaeoamerican survival in Baja California |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-09-04_425_6953/page/62 |journal=Nature |volume=425 |issue=6953 |pages=62–65 |bibcode=2003Natur.425...62G |doi=10.1038/nature01816 |pmid=12955139 |s2cid=4423359}}</ref>, որոնցում առակ են գանգուղեղային գծեր, որոնք տարբերվում են ժամանակակից բնիկ ամերիկացիներից շատերից, ինչը ֆիզիկական մարդաբաններին ստիպում է ենթադրել, որ «պալեոամերիկյան» պոպուլյացիան ունի [[Ավստրալոիդ ռասա|ավստրալոիդ]], այլ ոչ թե սիբիրյան ծագում<ref name="Dillehay2003">{{Cite journal |last=Dillehay |first=Thomas D. |date=2003 թ․ սեպտեմբերի 4 |title=Tracking the first Americans |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-09-04_425_6953/page/23 |journal=Nature |volume=425 |issue=6953 |pages=23–24 |doi=10.1038/425023a |pmid=12955120 |s2cid=4421265}}</ref>։ Ամենահիմնական տարբերակիչ հատկանիշը գանգի դոլիխոցեֆալիան է։ Որոշ ժամանակակից կղզիներ, ինչպիսիք են Բաջա Կալիֆորնիայի Պերիկուեսը և Տիերա դել Ֆուեգոյի [[Հրոերկրացիներ|ֆուեգիանները]], ցուցադրում են այդ նույն ձևաբանական հատկանիշը<ref name="GonzalezJetal2003" />։ Այլ մարդաբաններ պաշտպանում են այլընտրանքային վարկածը, որ բնօրինակ Բերինգիայի ֆենոտիպի էվոլյուցիան առաջացրել է հստակ ձևաբանություն, որը նման է բոլոր հայտնի պալեոամերիկյան գանգերին, որին հաջորդել է ավելի ուշ մերձեցումը ժամանակակից բնիկ ամերիկյան [[ֆենոտիպ]]ին<ref name="Fiedel2004">{{Cite journal |last=Fiedel |first=Stuart J. |date=Spring 2004 |title=The Kennewick follies: "new" theories about the peopling of the Americas |journal=[[Journal of Anthropological Research]] |volume=60 |issue=1 |pages=75–110 |doi=10.1086/jar.60.1.3631009 |jstor=3631009 |s2cid=163722475}}</ref><ref name="Chattersetal2014">{{Cite journal |last1=Chatters |first1=James C. |last2=Kennett |first2=Douglas J. |last3=Asmerom |first3=Yemane |last4=Kemp |first4=Brian M. |last5=Polyak |first5=Victor |last6=Blank |first6=Alberto Nava |last7=Beddows |first7=Patricia A. |last8=Reinhardt |first8=Eduard |last9=Arroyo-Cabrales |first9=Joaquin |last10=Bolnick |first10=Deborah A. |last11=Malhi |first11=Ripan S. |last12=Culleton |first12=Brendan J. |last13=Erreguerena |first13=Pilar Luna |last14=Rissolo |first14=Dominique |last15=Morell-Hart |first15=Shanti |display-authors=3 |date=2014 թ․ մայիսի 16 |title=Late Pleistocene Human Skeleton and mtDNA Link Paleoamericans and Modern Native Americans |url=http://public.wsu.edu/~bmkemp/publications/pubs/Chatters%20et%20al%202014.pdf |url-status=dead |journal=Science |volume=344 |issue=6185 |pages=750–754 |bibcode=2014Sci...344..750C |doi=10.1126/science.1252619 |pmid=24833392 |s2cid=206556297 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713045209/http://public.wsu.edu/~bmkemp/publications/pubs/Chatters%20et%20al%202014.pdf |archive-date=2015 թ․ հուլիսի 13 |first16=Thomas W., Jr |last16=Stafford}}</ref>։ Գենետիկական ուսումնասիրությունները չեն հաստատում ավստրալոիդ ծագման պալեոամերիկյան վարկածը, և բոլոր պալեո-հնդկացիներին և ժամանակակից բնիկ ամերիկացիներին հաստատապես վերագրում են մեկ հնագույն բնիկներին, որոնք Ամերիկա են մուտք գործել մեկ միգրացիայի միջոցով։ Միայն մեկ հնագույն նմուշում (Lagoa Santa) և Ամազոնի տարածաշրջանի մի քանի ժամանակակից պոպուլյացիաներում, ավստրալիական փոքր ծագման բաղադրիչը հայտնաբերվել է 3%, ինչը մնում է անբացատրելի՝ հետազոտության ներկա վիճակով<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last1=Willerslev |first1=Eske |last2=Meltzer |first2=David J. |date=2021 թ․ հունիսի 17 |title=Peopling of the Americas as inferred from ancient genomics |journal=Nature |volume=594 |issue=7863 |pages=356–364 |bibcode=2021Natur.594..356W |doi=10.1038/s41586-021-03499-y |pmid=34135521 |s2cid=235460793}}</ref>։

2015 թվականի հունվարին American Journal of Physical Anthropology ամսագրում հրապարակված զեկույցը վերանայել է գանգուղեղային փոփոխությունները, որոնք կենտրոնացած են վաղ և ուշ բնիկ ամերիկացիների միջև եղած տարբերությունների վրա և դրանց բացատրությունները՝ հիմնված գանգի մորֆոլոգիայի կամ մոլեկուլային գենետիկայի վրա։ Մոլեկուլային գենետիկայի վրա հիմնված փաստարկները հիմնականում, ըստ հեղինակների, ընդունել են Ասիայից մեկ միգրացիա՝ Բերինգիայում հավանական դադարով, գումարած հետագայում երկկողմանի գենային հոսքը։ Գանգուղեղային մորֆոլոգիայի վրա կենտրոնացած ուսումնասիրությունները պնդում են, որ պալեոամերիկյան մնացորդները «նկարագրվել են նույնքան ավելի մոտ աֆրիկացիների և ավստրալո-մելանեզացիների բնակչությանը, քան բնիկ ամերիկացիների ժամանակակից շարքին», ինչը ենթադրում է երկու մուտք դեպի Ամերիկա, որոնցից վաղը որը տեղի է ունեցել նախքան Արևելյան Ասիայի տարբերակիչ մորֆոլոգիայի զարգացումը (փաստաթղթերում նշված է որպես «Երկու կոմպոնենտների մոդել»)։ Երրորդ մոդելը՝ «Հերթական գենային հոսքը» [RGF] մոդելը, փորձում է հաշտեցնել այդ երկուսը, պնդելով, որ սկզբնական միգրացիայից հետո շրջանաձև գեների հոսքը կարող է բացատրել մորֆոլոգիական փոփոխությունները։ Այն մասնավորապես վերագնահատում է Հոյա Նեգրո կմախքի մասին նախնական զեկույցը, որն աջակցում էր RGF մոդելին, հեղինակները համաձայն չէին սկզբնական եզրակացության հետ, որը ենթադրում էր, որ գանգի ձևը չի համապատասխանում ժամանակակից բնիկ ամերիկացիների ձևերին՝ պնդելով, որ «գանգը ընկնում է ենթատարածք մորֆո-տարածության վրա, որը զբաղեցնում են ինչպես պալեոամերիկացիները, այնպես էլ որոշ ժամանակակից բնիկ ամերիկացիներ»<ref>{{Cite journal |last1=de Azvedo |first1=Soledad |last2=Bortolini |first2=Maria C. |last3=Bonatto |first3=Sandro L. |last4=Hunemeier |first4=Tabita |last5=Santos |first5=Fabrıcio R. S |last6=Gonzalez-Jose |first6=Rolando |display-authors=3 |date=2015 թ․ հունվար |title=Ancient Remains and the First Peopling of the Americas: Reassessing the Hoyo Negro Skull |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=148 |issue=3 |pages=514–521 |doi=10.1002/ajpa.22801 |pmid=26174009}}•{{nbsp}}{{Cite journal |last1=Azevedo |first1=Soledad de |last2=Quinto-Sánchez |first2=Mirsha |last3=Paschetta |first3=Carolina |last4=González-José |first4=Rolando |name-list-style=amp |date=2017 թ․ փետրվարի 28 |title="The first human settlement of the New World " A closer look at craniofacial variation and evolution of early and late Holocene Native American groups |url=https://www.researchgate.net/publication/285045135 |journal=Quaternary International |volume=431 |issue=part B |pages=152–167 |bibcode=2017QuInt.431..152D |doi=10.1016/j.quaint.2015.11.012}}</ref>։

==== Ցողունային կետեր ====
Ցողունային կամ Տոհմային կետերը (Stemmed points) լիթային/քարային տեխնոլոգիա են, որը տարբերվում է բերինգյան և քլովիսյան տեսակներից։ Նրանք տարածված են՝ սկսած ափամերձ արևելյան Ասիայից մինչև Հարավային Ամերիկայի Խաղաղօվկիանոսյան ափերը<ref name="Erlandson2011" />։ Ցողունային կետերի առաջացումը վերին պալեոլիթի ժամանակաշրջանում հայտնաբերվել է Կորեայում<ref>{{Cite journal |last=Seong |first=Chuntaek |date=2008 թ․ դեկտեմբեր |title=Tanged points, microblades and late paleolithic hunting in Korea |url=https://archive.org/details/sim_antiquity_2008-12_82_318/page/871 |journal=[[Antiquity (journal)|Antiquity]] |volume=82 |issue=318 |pages=871–883 |doi=10.1017/s0003598x00097647 |s2cid=127994558}}</ref>։ Ցողունային կետերի ծագումն ու բաշխումը մեկնաբանվել է որպես մշակութային նշաձող՝ կապված ափամերձ Արևելյան Ասիայի ծագման պոպուլյացիայի հետ<ref name="Erlandson2011" />։

== Միգրացիոն ուղիներ ==
=== Ներքին երթուղի ===
[[Պատկեր:Peopling_of_America_through_Beringia.png|աջից|մինի|Քարտեզ, որը ցույց է տալիս [[Ամերիկայի մայրցամաքային բաժանում|մայրցամաքային բաժանման]] երկայնքով սառույցից զերծ միջանցքի մոտավոր դիրքը, որը բաժանում է Կորդիլերյան և Լաուրենտիդյան սառցաշերտերը: Նշված են նաև Քլովիսյան և Ֆոլսոմյան պալեո-հնդկական հնավայրերի գտնվելու վայրը:]]
[[Պատկեր:Clovis Point.jpg|մինի|Քլովիսյան սայր, որն ամրացվում էր նիզակի կամ տեգի ծայրին]]

Պատմականորեն, դեպի Ամերիկա միգրացիայի մասին տեսությունները պտտվում են Բերինգիայից Հյուսիսային Ամերիկայի ներքին տարածքով միգրացիայի շուրջ։ 1930-ականների սկզբին [[Նյու Մեքսիկո|Նյու Մեքսիկո նահանգի]] Քլովիսի մոտակայքում պլեիստոցենյան կենդանական մնացորդների հետ կապված արտեֆակտների հայտնաբերումը պահանջում էր Հյուսիսային Ամերիկայի բնակեցման ժամկետի երկարացում մինչև այն ժամանակաշրջանը, որի ընթացքում սառցադաշտերը դեռ ընդարձակ էին։ Դա հանգեցրել է Լաուրենտիդյան և Կորդիլերյան սառցաշերտերի միջև միգրացիոն երթուղու վարկածին՝ պայմանավորված վաղ բնակավայրի առկայությամբ։ Քլովիսյան տեղանքում կիրառվել է լիթային տեխնոլոգիա՝ բնորոշ ատամնավոր վերջավորությամբ կամ ձողերով նիզակների գլխիկներով, որն ամրացվում էր կոթունին։ Այնուհետև ''Քլովիսյան սայրին'' (Clovis Point) բնորոշ լիթային համալիրի տեխնոլոգիա հայնտաբերվել է Հյուսիսային Ամերիկայի մեծ մասում և Հարավային Ամերիկայում։ Քլովիսի բարդ տեխնոլոգիայի կապը ուշ պլեյստոցենյան կենդանական մնացորդների հետ հանգեցրել է այն տեսությանը, որ դա նշանավորում է խոշոր որսորդների ժամանում, որոնք գաղթել են Բերինգիայից, այնուհետև ցրվել են ամբողջ Ամերիկայով, այլ կերպ այն հայտնի է որպես ''Քլովիսի առաջին տեսություն''։

Քլովիս հնավայրի վերջին [[Ռադիոածխածնային թվագրում|թվագրումը]] ցույց է տվել 11,1k-ից մինչև 10,7k <sup>14</sup><math>C</math> տարի [[BP (թվագրում)|մեզնից առաջ]] (13k-ից 12,6k cal տարի BP) տարիքը, ինչը փոքր-ինչ ավելի ուշ է, քան ավելի հին մեթոդներից ստացված թվագրումը<ref name="watersstafford2007">{{Cite journal |last1=Waters |first1=Michael R. |last2=Stafford |first2=Thomas W. |name-list-style=amp |date=2007 թ․ փետրվարի 23 |title=Redefining the age of Clovis: implications for the peopling of the Americas |url=https://semanticscholar.org/paper/2127cb07b275c5be603cef1434db0b167b94c94f |journal=Science |volume=315 |issue=5815 |pages=1122–1126 |bibcode=2007Sci...315.1122W |doi=10.1126/science.1137166 |pmid=17322060 |s2cid=23205379}}</ref>։ Ավելի վաղ կատարած ռադիոածխածնային թվագրման վերագնահատումը հանգեցրել է այն եզրակացության, որ ռադիոածխածնային թվագրում ունեցող 22 Քլովիսի տեղամասերից ոչ պակաս, քան 11-ը «խնդրահարույց» են և պետք է անտեսվեն, ներառյալ տիպային տեղանքը Քլովիսում (Նյու Մեքսիկո)։ Քլովիսի հուշարձանների թվագրումը թույլ է տվել դրանք համեմատել Ամերիկայի այլ հնագիտական վայրերի, ինչպես նաև սառույցից ազատված միջանցքի բացման թվագրումների հետ։ Երկուսն էլ Clovis First տեսությունը դարձնում են խնդրահարույց։ Հարավային Չիլիի Մոնտե Վերդե տեղանքը թվագրվել է BP 14,8 հազար կալ. տարի<ref name="Dillehay2000" />։ Արևելյան Օրեգոնայում գտնվող Փեյսլի քարանձավի ուսումնասիրությունը տվել է ՝ 12,4 հազար տարի <sup>14</sup><math>C</math> BP (14,5 հազար կալ. տարի) թվագրում՝ մարդու [[կոպրոլիտ]]ների (կղկղանքային քարերի) ԴՆԹ-ով  և 11,3k-11k <sup>14</sup><math>C</math> (13,2k-12,9k cal տարի) թվագրում արևմտյան ցողունային կետեր պարունակող հորիզոններով<ref name="Jenkinsetal2012">{{Cite journal |last1=Jenkins |first1=Dennis L. |last2=Davis |first2=Loren G. |last3=Stafford |first3=Thomas W., Jr |last4=Campos |first4=Paula F. |last5=Hockett |first5=Bryan |last6=Jones |first6=George T. |last7=Cummings |first7=Linda Scott |last8=Yost |first8=Chad |last9=Connolly |first9=Thomas J. |last10=Yohe |first10=Robert M., II |last11=Gibbons |first11=Summer C. |last12=Raghavan |first12=Maanasa |last13=Rasmussen |first13=Morten |last14=Paijmans |first14=Johanna L.A. |last15=Hofreiter |first15=Michael |display-authors=3 |date=2012 թ․ հուլիսի 13 |title=Clovis Age Western Stemmed Projectile Points and Human Coprolites at the Paisley Caves |url=https://ir.library.oregonstate.edu/concern/articles/dz010q608 |journal=Science |volume=337 |issue=6091 |pages=223–228 |bibcode=2012Sci...337..223J |doi=10.1126/science.1218443 |pmid=22798611 |s2cid=40706795 |first16=Brian M. |first17=Jodi Lynn |first18=Cara |first19=M. Thomas P. |first20=Eske |last16=Kemp |last17=Barta |last18=Monroe |last19=Gilbert |last20=Willerslev}}</ref>։ Ոչ-Քլովիսյան վիմական կոմպլեքսներով և մինչ-քլովիսյան տարիքով արտեֆակտային հորիզոնները հանդիպում են Հյուսիսային Ամերիկայի արևելքում, թեև առավելագույն տարիքները, որպես կանոն, հստակ սահմանափակված չեն<ref name="Goodyear2005" /><ref name="Adovasioetal1990" />։

Սառույցից զերծ միջանցքի թվագրման վերաբերյալ երկրաբանական բացահայտումները նույնպես մարտահրավեր են նետում այն գաղափարին, որ Քլովիսյան և նախաքլովիսյան մարդկանց կողմից Ամերիկաների օկուպացիան եղել է վերջին սառցադաշտային առավելագույնին հետևող այդ ճանապարհով միգրացիայի արդյունք։ Միջանցքի՝ մինչ-LGM փակումը կարող է մոտ լինել 30k cal BP տարվա, իսկ միջանցքից սառույցի նահանջի գնահատականները գտնվում են 12-13k Cal տարվա BP-ի սահմաններում<ref name="Geotimescorridor" /><ref name="Jacksonetal1997" /><ref name="Mandryketal2001" />։

Միջանցքի կենսունակությունը՝ որպես մարդկանց միգրացիայի երթուղի, գնահատվել է 11,5 հազար կալ տարի BP, որը ավելի ուշ է, քան Քլովիսյան և նախաքլովիսի շրջանների տարիքները<ref name="Mandryketal2001" />։ Թվագրված Քլովիսյան հնագիտական վայրերը վկայում են Քլովիսյան մշակույթի հարավից հյուսիս տարածման մասին<ref name="Geotimescorridor" />։

Ամերիկայի հնագիտական վայրերի համար նախաքլովիսյան դարաշրջանն առաջարկվել է բացատրել մինչ-LGM ներքին միգրացիայով<ref name="SpencerWells2" /><ref name="Bradshaw" />, չնայած մինչքլովիսյան վայրերը, ինչպիսիք են Մեդովքրոֆթ Ռոքշելլեր (Meadowcroft Rock Shelter)<ref name="Goodyear2005" /><ref name="Adovasioetal1990" />, [[Մոնտե Վերդե (հնավայր)|Մոնտե Վերդե]]<ref name="Dillehay2000" /> և [[Փեյսլի Քեյվ]] քարանձավը, չեն տվել հաստատված մինչ-LGM տարիք<ref>{{Cite web |title=ON MONTE VERDE: FIEDEL'S CONFUSIONS AND MISREPRESENTATIONS |url=http://www.uky.edu/Projects/MonteVerde/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120055835/http://www.uky.edu/Projects/MonteVerde/ |archive-date=2010 թ․ նոյեմբերի 20 |accessdate=2022 թ․ հուլիսի 27 |website=web.archive.org}}</ref>։

==== Դենե-Ենիսեյան լեզվաընտանիքի դիտարկում ====
Հյուսիսային Ամերիկայի [[Նա-դենե լեզուներ]]ի (օրինակ՝ [[նավահո]]ներ և [[ապաչներ]]) և Սիբիրի [[Ենիսեյան լեզուներ]]ի միջև հարաբերությունն առաջին անգամ առաջարկվել է դեռևս 1923 թվականին և հետագայում զարգացել այլոց կողմից։ Մանրամասն ուսումնասիրություն է կատարվել Էդվարդ Վայդայի կողմից և հրապարակվել է 2010 թվականին<ref name="Vajda">{{Cite encyclopedia |title=Dene-Yeniseian |encyclopedia=[[Oxford Bibliographies Online]] |url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199772810/obo-9780199772810-0064.xml |last=Vajda |first=Edward J. |date=2017 թ․ ապրիլի 18 |author-link=Edward Vajda |doi=10.1093/OBO/9780199772810-0064}}</ref>։ Այս տեսությունը ստացել է բազմաթիվ լեզվաբանների աջակցությունը, իսկ հնագիտական և գենետիկական ուսումնասիրությունները լրացրեցին այդ աջակցությունը։

Արկտիկայի աշատանքային փոքր գործիքների ավանդույթը (Arctic Small Tool tradition) Ալյասկայի և Կանադական Արկտիկայի համար հնարավոր է ծնունդ է առել Արևելյան Սիբիրում մոտ 5000 տարի առաջ։ Սա կապված է Արկտիկայի հնագույն [[Պալեոէսկիմոսներ|պալեո-էսկիմոս]] ժողովուրդների հետ, մշակույթ, որը ծնունդ է առել դեռևս մ.թ.ա. 2500 թվականին։

Արկտիկայի աշխատանքային փոքր գործիքների ավանդույթի հավանաբար ծագում է Արևելյան Սիբիրի Սյալախ-Բել'կաչի-Իմյախտախ մշակութային հաջորդականությունից, որը թվագրվում է 6500-2800 կալ. BP տարի<ref>{{Cite journal |last1=Flegontov |first1=Pavel |last2=Altınışık |first2=N. Ezgi |last3=Changmai |first3=Piya |last4=Rohland |first4=Nadin |last5=Mallick |first5=Swapan |last6=Bolnick |first6=Deborah A. |last7=Candilio |first7=Francesca |last8=Flegontova |first8=Olga |last9=Jeong |first9=Choongwon |last10=Harper |first10=Thomas K. |last11=Keating |first11=Denise |last12=Kennett |first12=Douglas J. |last13=Kim |first13=Alexander M. |last14=Lamnidis |first14=Thiseas C. |last15=Olalde |first15=Iñigo |display-authors=3 |date=2017 թ․ հոկտեմբերի 13 |title=Paleo-Eskimo genetic legacy across North America |url=https://www.biorxiv.org/content/10.1101/203018v1 |page=203018 |doi=10.1101/203018 |s2cid=90288469 |hdl-access=free |first16=Jennifer |first17=Robert A. |first18=Pontus |first19=Edward J. |first20=Sergey |first21=Elizaveta |first22=M. Geoffrey |first23=Dennis H. |first24=Ron |first25=Johannes |first26=David |first27=Stephan |hdl=21.11116/0000-0004-5D08-C |last16=Raff |last17=Sattler |last18=Skoglund |last19=Vajda |last20=Vasilyev |last21=Veselovskaya |last22=Hayes |last23=O’Rourke |last24=Pinhasi |last25=Krause |last26=Reich |last27=Schiffels |website=[[bioRxiv]]}}•{{nbsp}}{{Cite journal |last1=Flegontov |first1=Pavel |last2=Altınışık |first2=N. Ezgi |last3=Changmai |first3=Piya |last4=Rohland |first4=Nadin |last5=Mallick |first5=Swapan |last6=Adamski |first6=Nicole |last7=Bolnick |first7=Deborah A. |last8=Broomandkhoshbacht |first8=Nasreen |last9=Candilio |first9=Francesca |last10=Culleton |first10=Brendan J. |last11=Flegontova |first11=Olga |last12=Friesen |first12=T. Max |last13=Jeong |first13=Choongwon |last14=Harper |first14=Thomas K. |last15=Keating |first15=Denise |display-authors=3 |date=2019 թ․ հունիսի 5 |title=Palaeo-Eskimo genetic ancestry and the peopling of Chukotka and North America |url=https://reich.hms.harvard.edu/sites/reich.hms.harvard.edu/files/inline-files/2019_Flegontov_Nature_Paleoeskimos_0.pdf |journal=Nature |volume=570 |issue=7760 |pages=236–240 |bibcode=2019Natur.570..236F |doi=10.1038/s41586-019-1251-y |issn=0028-0836 |pmc=6942545 |pmid=31168094 |author-link23=Jennifer Raff |first16=Douglas J. |first17=Alexander M. |first18=Thiseas C. |first19=Ann Marie |first20=Iñigo |first21=Jonas |first22=Ben A. |first23=Jennifer |first24=Robert A. |first25=Pontus |first26=Kristin |first27=Edward J. |first28=Sergey |first29=Elizaveta |first30=M. Geoffrey |first31=Dennis H. |first32=Johannes |first33=Ron |first34=David |first35=Stephan |last16=Kennett |last17=Kim |last18=Lamnidis |last19=Lawson |last20=Olalde |last21=Oppenheimer |last22=Potter |last23=Raff |last24=Sattler |last25=Skoglund |last26=Stewardson |last27=Vajda |last28=Vasilyev |last29=Veselovskaya |last30=Hayes |last31=O’Rourke |last32=Krause |last33=Pinhasi |last34=Reich |last35=Schiffels}}</ref>։

Ներքին երթուղին համահունչ է Նա-Դեն լեզախմբին<ref name="Vajda" /> և X2a ենթախմբի Ամերիկանա տարածմանը ամենավաղ պալեոամերիկյան միգրացիայից հետո<ref name="Peregoetal2009" />։

Այնուամենայնիվ, որոշ գիտնականներ ենթադրում են, որ նա-դենե լեզուներով խոսող արևմտյան հյուսիսամերիկացիների նախնիները ծովափնյա գաղթ են կատարել նավով<ref>{{Cite news |last=Handwerk |first=Brian |date=2010 թ․ փետրվարի 12 |title=Face of Ancient Human Drawn From Hair's DNA; Genome paints picture of man from extinct Greenland culture |url=https://www.nationalgeographic.com/news/2010/2/100210-ancient-human-dna-hair-saqqaq-inuk/ |work=National Geographic News}}</ref>։
=== Խաղաղօվկիանոսյան ափամերձ երթուղի ===
Խաղաղօվկիանոսյան ափամերձ ''միգրացիայի տեսությունն'' առաջարկում է, որ մարդիկ առաջին անգամ Ամերիկա են հասել ջրային ճանապարհորդության միջոցով՝ հետևելով հյուսիսարևելյան Ասիայից դեպի Ամերիկա ափամերձ գծերին, որն ի սկզբանե առաջարկվել է 1979 թվականին Կնուտ Ֆլադմարկի կողմից՝ որպես այլընտրանք սառույցից զերծ ներքին միջանցքով հիպոթետիկ միգրացիայի համար<ref>{{Cite journal |last=Fladmark |first=Knute R. |date=1979 թ․ հունվար |title=Routes: alternate migration corridors for early man in North America |url=https://archive.org/details/sim_american-antiquity_1979-01_44_1/page/55 |journal=American Antiquity |volume=44 |issue=1 |pages=55–69 |doi=10.2307/279189 |jstor=279189 |s2cid=162243347}}</ref>։ Այս մոդելով կարելի է բացատրել արագ տարածումը դեպի ափամերձ վայրեր, որոնք չափազանց հեռու են Բերինգի նեղուցի տարածաշրջանից, ներառյալ այնպիսի վայրեր, ինչպիսիք են [[Մոնտե Վերդե]] [[Հնագիտական հուշարձաններ|հնագիտական հուշարձանը]] հարավային Չիլիում և [[Տայմա-Տայմա]] [[ժայռապատկեր]]ները արևմտյան [[Վենեսուելա]]յում։

Ծովային միգրացիայի տարբերակին շատ նման է ''ափամերձ միգրացիայի վարկածը.'' միակ տարբերությունն այն է, որ այն ենթադրում է, որ նավակները ճանապարհորդության հիմնական միջոցն էին։ Նավակների առաջարկվող օգտագործումը որոշ չափով մեղմում է ափամերձ միգրացիայի ժամանակագրությունը, քանի որ չէր պահանջվի ափի սառույցից ազատվելու տևական ժամանակ (16-15,000 կալիբրացված/չափորոշված BP տարի). Նավարկելով հնարավոր կլիներ հեշտությամբ շրջանցել սառցե պատնեշները և բնակություն հաստատել ափով մեկ ցրված ապաստարաններում, նախքան ափամերձ ցամաքային ճանապարհի ապասառցապատման ավարտը։ Արևելյան Ասիայի ափամերձ բնիկ բնակչության ծովային իրազեկվածությունը ծովային միգրացիայի վարկածի էական մասն է<ref name="Erlandson2011" />։

2007 թվականին ''Journal of Island and Coastal Archaeology'' ամսագրի մի հոդվածում առաջարկվել է «[[լամինարիա]]յի մեծ ճանպարհի ահիպոթեզը», ափամերձ միգրացիայի տարբերակ, որը հիմնված է Խաղաղ օվկիանոսի մեծ մասի երկայնքով լամինարիայի անտառների շահագործման վրա՝ Ճապոնիայից մինչև Բերինգիա, Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիս-արևմուտք և Կալիֆոռնիա, և մինչև Հարավային Ամերիկայի Անդյան ափը։ Շուրջ 16000 տարի առաջ, երբ Ալյասկայի և Բրիտանական Կոլումբիայի ափամերձ գոտիների սառույցը հալվել է, լամինարիայի այս տարածքները ([[Էստուար|ողողվող գետաբերանները]], մանգրային [[Մշտադալար արևադարձային անտառներ|մշտադալար անտառները]] և [[Կորալային խութեր|կորալային խութեըր]]) կարող էին ապահովել էկոլոգիապես միատարր միգրացիոն միջանցք, որն ամբողջովին ծովի մակարդակի վրա էր և, ըստ էության, առանց արգելքների։ 2016 թվականին բույսերի և կենդանիների ԴՆԹ-ի վերլուծությունը ցույց է տվել ափամերձ մեծ ճանապարհի հնարավոր լինելը<ref>{{Cite journal |last=Callaway |first=Ewen |date=2016 թ․ օգոստոսի 11 |title=Plant and animal DNA suggests first Americans took the coastal route |journal=Nature |volume=536 |issue=7615 |pages=138 |bibcode=2016Natur.536..138C |doi=10.1038/536138a |pmid=27510205 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite news |last=Summer |first=Thomas |date=2016 թ․ օգոստոսի 10 |title=Humans may have taken different path into Americas than thought Arctic passage wouldn't have provided enough food for the earliest Americans' journey |url=https://www.sciencenews.org/article/humans-may-have-taken-different-path-americas-thought |website=Science News}}</ref>։

[[Միտոքոնդրիալ ԴՆԹ|Միտոքոնդրիալ]] D4h3a ենթահապլոխումբը՝ D4h3-ի հազվադեպ ենթակլադը, որը հանդիպում է Ամերիկա մայրցամաքի արևմտյան ափի երկայնքով, ճանաչվել է որպես ափամերձ միգրացիայի հետ կապված կլադ։ Այս հապլոխումբը հայտնաբերվել է Anzick-1 անվանված մարդու կմախքի մեջ, որը հայտնաբերվել է Մոնտանայում՝ սերտորեն կապված Քլովիսյան մշակույթի մի քանի արտեֆակտների հետ, որոնք թվագրված են 12500 տարի առաջ<ref name="Rasmussen2014">{{Cite journal |last1=Rasmussen |first1=Morten |last2=Anzick |first2=Sarah L. |last3=Waters |first3=Michael R. |last4=Skoglund |first4=Pontus |last5=DeGiorgio |first5=Michael |last6=Stafford |first6=Thomas W., Jr |last7=Rasmussen |first7=Simon |last8=Moltke |first8=Ida |last9=Albrechtsen |first9=Anders |last10=Doyle |first10=Shane M. |last11=Poznik |first11=G. David |last12=Gudmundsdottir |first12=Valborg |last13=Yadav |first13=Rachita |last14=Malaspinas |first14=Anna-Sapfo |last15=White |first15=Samuel Stockton V |display-authors=6 |date=2014 թ․ փետրվար |title=The genome of a Late Pleistocene human from aClovis burial site in western Montana |journal=Nature |volume=506 |issue=7487 |pages=225–229 |bibcode=2014Natur.506..225R |doi=10.1038/nature13025 |pmc=4878442 |pmid=24522598 |first16=Morten E. |first17=Omar E. |first18=Kristiina |first19=Anders |first20=Peter D. |first21=Monika |first22=Thorfinn Sand |first23=David J. |first24=Tracey L. |first25=Jesper |first26=Lauri |first27=Vera M. |first28=Margarida C. |first29=Ripan S. |first30=Søren |first31=Thomas |first32=Ian |first33=Matthew |first34=Ludovic |first35=Francois |first36=Andrea |first37=Ramneek |first38=Mait |first39=Carlos D. |first40=Mattias |first41=Rasmus |first42=Eske |last16=Allentoft |last17=Cornejo |last18=Tambets |last19=Eriksson |last20=Heintzman |last21=Karmin |last22=Korneliussen |last23=Meltzer |last24=Pierre |last25=Stenderup |last26=Saag |last27=Warmuth |last28=Lopes |last29=Malhi |last30=Brunak |last31=Sicheritz-Ponten |last32=Barnes |last33=Collins |last34=Orlando |last35=Balloux |last36=Manica |last37=Gupta |last38=Metspalu |last39=Bustamante |last40=Jakobsson |last41=Nielsen |last42=Willerslev}}</ref>։

==== Ափամերձ միգրացիայի մոդելների գնահատման խնդիրներ ====
Ափամերձ միգրացիայի մոդելները տարբեր տեսակետներ են առաջարկել դեպի [[Նոր աշխարհ]] միգրացիայի վերաբերյալ, բայց դրանք զերծ չեն իրենց խնդիրներից. Նման խնդիրներից մեկն այն է, որ համաշխարհային ծովի մակարդակը վերջին սառցադաշտային շրջանի ավարտից ի վեր բարձրացել է ավելի քան 120 մետրով (390 ֆտ)<ref name="nasa-sea-level">{{Cite web |last1=Gornitz |first1=Vivian |date=2007 թ․ հունվար |title=Sea Level Rise, After the Ice Melted and Today |url=http://www.giss.nasa.gov/research/briefs/gornitz_09/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070202144333/http://www.giss.nasa.gov/research/briefs/gornitz_09/ |archive-date=2007 թ․ փետրվարի 2 |access-date=2015 թ․ ապրիլի 23 |publisher=[[NASA]] |department=Goddard Institute for Space Studies}}</ref>։ Դա խորտակել է հնագույն ափամերձ գիծը, որով ծովեզրյա բնակիչները կշարժվեին դեպի Ամերիկա մայրցամաք։ Վաղ ափամերձ միգրացիայի հետ կապված վայրեր գտնելը չափազանց դժվար է, և ավելի խորը ջրերում հայտնաբերված ցանկացած տեղանքի համակարգված պեղումը պահանջաշատ է և թանկ։

Ամենավաղ միգրացիոն վայրերը գտնելու ռազմավարությունները ներառում են պոտենցիալ վայրերի հայտնաբերում ջրի տակ անցած պալեոափերի երկայնքով, տեղանքների որոնում տեկտոնական կամ իզոստատիկ թռիչքների ազդեցության տակ գտնվող տարածքներում և գետային տեղամասերի որոնում այն տարածքներում, որոնք կարող էին գրավիչ լինել ափի երկայնքով շարժվող միգրանտների համար<ref name="Erlandson2011" /><ref name="geotimesquest">{{Cite web |last1=Hetherington |first1=Renée |last2=Barrie |first2=J. Vaughn |last3=MacLeod |first3=Roger |last4=Wilson |first4=Michael |name-list-style=amp |date=2004 թ․ փետրվար |title=Quest for the Lost Land |url=http://www.geotimes.org/feb04/feature_Quest.html |website=Geotimes}}</ref>։ Մյուս կողմից, վկայություններ կան ծովային տեխնոլոգիաների մասին, որոնք հայտնաբերվել են Կալիֆորնիայի [[Չանել (կղզի)|Չանել կղզիների]] բլուրներում՝ թվագրված մոտավորապես մ.թ.ա. 10,000 թվական<ref>{{Cite web |date=2011 թ․ մարտի 3 |title=California islands give up evidence of early seafaring: Numerous artifacts found at late Pleistocene sites on the Channel Islands |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2011/03/110303141540.htm |website=Science Daily |publisher=University of Oregon}}</ref>։ Եթե եղել է նախաքլովիսյան մշակույթից առաջ առափնյա միգրացիա, ապա բացառված չէ «չստացված գաղութացման» հավանականությունը։

== Տես նաև ==
* [[Հնդկացիական ժողովրդագրական աղետ]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանտուփ}}

== Գրականություն ==
{{Սյուն}}
*{{Cite journal |last1=Bradley |first1=Bruce |last2=Stanford |first2=Dennis J. |name-list-style=amp |year=2004 |title=The North Atlantic ice-edge corridor: a possible Palaeolithic route to the New World |journal=World Archaeology |volume=36 |issue=4 |pages=459–478 |citeseerx=10.1.1.694.6801 |doi=10.1080/0043824042000303656 |s2cid=161534521}}
* {{Cite journal |last1=Bradley |first1=Bruce |last2=Stanford |first2=Dennis J. |name-list-style=amp |year=2006 |title=The Solutrean-Clovis connection: reply to Straus, Meltzer and Goebel |journal=World Archaeology |volume=38 |issue=4 |pages=704–714 |doi=10.1080/00438240601022001 |jstor=40024066 |s2cid=162205534}}
* {{Cite book |last1=Stanford |first1=Dennis J. |title=Pre-Clovis First Americans: The Origin of America's Clovis Culture |last2=Bradley |first2=Bruce |date=2012 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-22783-5}}
* {{Cite book |last1=Stanford |first1=Dennis J. |url=https://books.google.com/books?id=nakwDwAAQBAJ&pg=PP1 |title=Across Atlantic Ice: The Origin of America's Clovis Culture |last2=Bradley |first2=Bruce A. |publisher=University of California Press |year=2013 |isbn=978-0-520-27578-2 |name-list-style=amp}}
* {{Cite book |last=Dixon |first=E. James |url=https://books.google.com/books?id=KGAaAQAAIAAJ&pg=PP1 |title=Quest for the Origins of the First Americans |publisher=University of New Mexico |year=1993 |isbn=978-0-8263-1406-2}}
* {{Cite book |last=Dixon |first=E. James |url=https://books.google.com/books?id=3t2dLm-7GQ4C&pg=PP1 |title=Bones, Boats & Bison: Archeology and the First Colonization of Western North America |publisher=University of New Mexico Press |year=1999 |isbn=978-0-8263-2138-1}}
* {{Cite book |last=Erlandson |first=Jon M. |url=https://books.google.com/books?id=nGTaBwAAQBAJ&pg=PP1 |title=Early Hunter-Gatherers of the California Coast |publisher=Springer Science & Business Media |year=2013 |isbn=978-1-4757-5042-3}}
* {{Cite journal |last1=Erlandson |first1=Jon M. |year=2001 |title=The Archaeology of Aquatic Adaptations: Paradigms for a New Millennium |journal=Journal of Archaeological Research |volume=9 |issue=4 |pages=287–350 |doi=10.1023/a:1013062712695 |s2cid=11120840}}
* {{Cite book |last=Erlandson |first=Jon M. |title=The First Americans: The Pleistocene Colonization of the New World |publisher=California Academy of Sciences |year=2002 |isbn=978-0-940228-50-4 |editor=Nina G. Jablonski |pages=59–92 |chapter=Anatomically modern humans, maritime voyaging, and the Pleistocene colonization of the Americas |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RI32r548fUwC&pg=PA59}}
* {{Cite journal |last1=Erlandson |first1=Jon. M. |last2=Graham |first2=M. H. |last3=Bourque |first3=Bruce J. |last4=Corbett |first4=Debra |last5=Estes |first5=James A. |last6=Steneck |first6=R. S. |display-authors=3 |date=2007 թ․ հոկտեմբերի 30 |title=The Kelp Highway Hypothesis: Marine Ecology, The Coastal Migration Theory, and the Peopling of the Americas |url=https://semanticscholar.org/paper/ae7382a6dc40b7f2a11062c4d07c4585cdbfa144 |journal=Journal of Island and Coastal Archaeology |volume=2 |issue=2 |pages=161–174 |doi=10.1080/15564890701628612 |s2cid=140188874}}
* {{Cite journal |last1=Eshleman |first1=Jason A. |last2=Malhi |first2=Ripan S. |last3=Glenn Smith |first3=David |name-list-style=amp |year=2003 |title=Mitochondrial DNA Studies of Native Americans: Conceptions and Misconceptions of the Population Prehistory of the Americas |url=https://semanticscholar.org/paper/a40ffbea9601cea8b7c973a8cedbea297a6de20a |journal=Evolutionary Anthropology (journal) |volume=12 |issue=1 |pages=7–18 |doi=10.1002/evan.10048 |s2cid=17049337 |Evolutionary Anthropology}}
* {{Cite journal |last1=Fedje |first1=Daryl W. |last2=Christensen |first2=Tina |name-list-style=amp |date=1999 թ․ հոկտեմբեր |year=1999 |title=Modeling Paleoshorelines and Locating Early Holocene Coastal Sites in Haida Gwaii |url=https://archive.org/details/sim_american-antiquity_1999-10_64_4/page/635 |journal=American Antiquity |volume=64 |issue=4 |pages=635–652 |doi=10.2307/2694209 |jstor=2694209 |s2cid=163478479}}
* {{Cite journal |last1=Greenman |first1=E.F. |date=1963 թ․ փետրվար |title=The Upper Palaeolithic and the New World |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_1963-02_4_1/page/41 |journal=Current Anthropology |volume=4 |issue=1 |pages=41–66 |doi=10.1086/200337 |jstor=2739818 |s2cid=144250630}}
* {{Cite journal |last1=Hey |first1=Jody |date=2005 թ․ մայիսի 25 |title=On the Number of New World Founders: A Population Genetic Portrait of the Peopling of the Americas |journal=PLOS Biology |volume=3 |issue=6 |page=e193 |doi=10.1371/journal.pbio.0030193 |pmc=1131883 |pmid=15898833}}
*{{Cite book |last=Jablonski |first=Nina G. |url=https://books.google.com/books?id=RI32r548fUwC |title=The First Americans: The Pleistocene Colonization of the New World |publisher=California Academy of Sciences |year=2002 |isbn=978-0-940228-50-4}}
* {{Cite book |last=Jones |first=Peter N. |url=https://books.google.com/books?id=EHHe3W_zCc4C&pg=PP1 |title=Respect for the Ancestors: American Indian Cultural Affiliation in the American West |publisher=Bauu Institute |year=2005 |isbn=978-0-9721349-2-7}}
* {{Cite book |last1=Korotayev |first1=Andrey |url=https://www.sociostudies.org/almanac/ham/iim_6_en/6 |title=History and Mathematics: Economy, Demography, Culture, and Cosmic Civilizations |last2=Berezkin |first2=Yuri E. |last3=Borinskaya |first3=Svetlana A. |last4=Davletshin |first4=Albert I. |last5=Khaltourina |first5=Daria A. |date=2017 |isbn=978-5-7057-5247-8 |editor1=Leonid E. Grinin |pages=9–77 |chapter=Which genes and myths did the different waves of the peopling of Americas bring to the New World? |editor2=Andrey V. Korotayev |editor3=Yuri E. Berezkin |chapter-url=https://www.academia.edu/37624585}}
* {{Cite book |last=Lauber |first=Patricia |url=https://archive.org/details/whocamefirstnewc00laub |title=Who Came First: New Clues to Prehistoric Americans |publisher=National Geographic Soc Childrens books |year=2003 |isbn=978-0-7922-8228-0 |url-access=registration}}
* {{Cite book |last1=Matson |first1=R. G. |url=https://books.google.com/books?id=_aIYDQAAQBAJ&pg=PP1 |title=The Prehistory of the Northwest Coast |last2=Coupland |first2=Gary |publisher=Taylor & Francis |year=2016 |isbn=978-1-315-41739-4 |name-list-style=amp}}
* {{Cite book |last=Meltzer |first=David J. |url=https://books.google.com/books?id=jWgZPz6oXSwC |title=First Peoples in a New World: Colonizing Ice Age America |publisher=University of California Press |year=2009 |isbn=978-0-520-94315-5}}
* {{Cite book |last=Snow |first=Dean R. |title=The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas: North America |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-57392-4 |editor=Bruce G. Trigger |volume=1: Part 1 |pages=125–199 |chapter=The First Americans and the Differentiation of Hunter-Gatherer Cultures |editor2=Wilcomb E. Washburn |chapter-url=https://books.google.com/books?id=QI-v8G-xXzgC&pg=PA125}}
* {{Cite book |last=Wells |first=Spencer |url=https://archive.org/details/journeyofmangene00well |title=The Journey of Man: A Genetic Odyssey |publisher=Princeton University Press |year=2002 |isbn=0-691-11532-X |url-access=registration}}
{{Սյունակ ավարտ}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://pidba.utk.edu/main.htm The Paleoindian Database] – Թենեսի համալսարանի Մարդաբանության բաժին
* [http://www.earthmagazine.org/article/first-americans-how-and-when-were-americas-populated "The first Americans: How and when were the Americas populated?"], Earth (magazine), հունվար 2016
* Norbert Francis, “Language in the Americas: Out of Beringia,” [http://lym.linguas.net/Download.axd?type=ArticleItem&id=285 ''Language and Migration''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220502025039/http://lym.linguas.net/Download.axd?type=ArticleItem&id=285 |date=2022-05-02 }} 2021.
* [http://www.smithsonianmag.com/science-nature/When-Did-Humans-Come-to-the-Americas-187951111.html?c=y&page=1 "When Did Humans Come to the Americas?" – ''Smithsonian Magazine'' February 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131209185137/http://www.smithsonianmag.com/science-nature/When-Did-Humans-Come-to-the-Americas-187951111.html?c=y&page=1 |date=2013-12-09 }}
* [http://www.nps.gov/history/seac/outline/02-paleoindian/index.htm The Paleoindian Period] – United States Department of the Interior, National Park Service
* Shepard Krech III, [http://nationalhumanitiescenter.org/tserve/nattrans/ntecoindian/essays/pleistocene.htm Paleoindians and the Great Pleistocene Die-Off] – National Humanities Center, Արվեստների և գիտությունների Ամերիկյան ակադեմիա, 2008.
* {{YouTube|OV6A8oGtPc4|Journey of Man: A Genetic Odyssey (movie)}} – by Spencer Wells – PBS and National Geographic Channel, 2003 – 120 Minutes, UPC/EAN: 841887001267

{{ՎՊԵ}}

[[Կատեգորիա:Ամերիկայի պատմություն]]
[[Կատեգորիա:Ամերիկաներ]]
[[Կատեգորիա:Ամերիկաների մշակույթ]]
[[Կատեգորիա:Բնակչության գաղթ]]
[[Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի պատմություն]]
[[Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի պատմություն]]
[[Կատեգորիա:Հնագիտություն ըստ մայրցամաքի]]
[[Կատեգորիա:Մարդաբանություն]]
[[Կատեգորիա:Մինչկոլումբոսյան Ամերիկա]]
[[Կատեգորիա:Պատմություն ըստ էթնիկ խմբի]]
[[Կատեգորիա:Պոպուլյացիոն գենետիկա]]