Դիտել Թզարմատ գարնանային էջի վիքիկոդը

{{Տաքսոտուփ2|Վիքիդատա=այո}}'''Թզարմատ գարնանային''' կամ '''հրանունկ գարնանային''' ({{lang-la|Ficária vérna}}) խոտածածկի բույս, հրանունկազգիների ընտանիքի տեսակ։

== Տարածվածություն ==
Ինչպես և շատ թզարմատներ, այս տեսակը ևս սիրում է աճել սառը և անցումային կլիմայական գոտում, խոնավ վայրերում։

Խոտաբույսը լայնորեն տարածված է [[Եվրասիա]]յում՝ արևելյան ատլանտիդայից մինչև [[Արևմտյան Սիբիր]]։ Այս տեսակների շարքն ընդգրկում է ամբողջ [[Մերձավոր Արևելք]]ը, ներառյալ Մերձավոր Արևելքի և [[Հյուսիսային Աֆրիկա]]յի երկրները<ref>По данным сайта GRIN (см. раздел [[#Ссылки|Ссылки]]).</ref>։

== Կենսաբանական բնութագիր ==
[[Պատկեր:162 Ranunculus ficaria.jpg|thumb|left|Թզարմատ գարնանային]]
Բույսը հետաքրքիր է նրանով, որ ունի երկու տեսակի աճած բողբոջներ` արմատների վրա և տերևների ձուլակտորներում։

Թզարմատի ծաղիկների  ծաղկափոշու համար արևոտ վայրերում նստում են բզեզները, մեղուները, մրջյունները  (ստվերում ոչ մի պտուղ չի ձևավորվում)։

Ծաղկի բանաձևն է՝ {{Nobr|<math>\ast K_{3}\; C_{8-12}\; A_{\infty}\;  G_{\underline\infty}</math>}}<ref name="Barabanov">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Барабанов Е. И. |заглавие=Ботаника: учебник для студ. высш. учеб. заведений |год=2006 |место=М. |издательство=Издат. центр «Академия» |страницы=237 |страниц=448 |isbn=5-7695-2656-4}}</ref>:

Պտուղները բազ-մաընկուզիկ են։ Ընկուզիկները տանձաձև են, կլորավուն օվալաձև, գագաթը վերջանում է լայն, սյունիկի քիչ երկայնական, կողավոր մնացորդով։ Պտղասպին ոչ մեծ ելունդի տեսք ունի։ Մակերևույթը թմբաակոսավոր է, թավոտ։

Գունավորումը բաց դեղնավուն է, սերմնասպիի մոտ` ավելի մուգ։ Երկարությունը 2.5-3.5 մմ է, լայնությունը և հաստությունը` 2-2.5 մմ։

== Թունավոր հատկություններ ==
Թունավոր է բույսն ամբողջությամբ։ Պարունակում է պրոտոանեմոնին։

== Այլ տեսակներ ==
Գորտնուկազգիների ընտանիքում թունավոր հատկություններով օժտված են շատ այլ ցեղերի ներկայացուցիչներ. հողմածաղիկ - ветренница - Anemone (պրոտոանեմոնին, անեմոնին), ագռավագի - воронец - Actaea (ալկալոիդներ, սապոնիններ), ոսկեծաղիկ կամ ցինգ - калужница - Caltha (պրոտոանեմոնին, անեմոնին), եղջրագլխիկ - рогоглавник - Ceratocephalus (ռանունկուլին, ալկալոիդներ), մլակասպան – клопогон - Cimicifuga (տրիտերպենոիդներ, ալկալոիդներ), մամրիչ - ломонос - Clematis (ալկալոիդներ, սապոնիններ), ղանձլամեր - морозник - Helleborus (ալկալոիդներ, ռանունկուլին, պրոտոանեմոնին), քնախոտ - прострел («сон-трава») - Pulsatilla (պրոտոանեմոնին, ալկալոիդներ), գնձմնձուկ -василистник - Thalictrum (ալկալոիդներ, ցիանոգլիկոզիդներ), ձզկի – купальница - Trollius (ալկալոիդներ, սապոնիններ)։

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Գրականություն ==
* Жизнь растений : в 6 т. / под ред. А. Л. Тахтаджяна. — Т. 5, ч. 2. Цветковые растения. — М.: Просвещение, 1981. — С. 82, 83, 109, 210, 211.
* {{ИОРСР|часть=595. ''Ficaria verna'' Huds. — Чистяк весенний|том=2|стр=210}}

== Արտաքին հղումներ ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Жабник}}
* {{GRIN|taxon|30823}}{{ref-en}} {{V|10|6|2009}}
{{Արտաքին հղումներ}}

[[Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր]]
[[Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ]]
[[Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ]]