Դիտել Իտերբիում էջի վիքիկոդը

{{Քիմիական տարր
| անվանում =   Իտերբիում / Ytterbium (Yb)
| համար = 70
| սիմվոլ =Yb
| վերևից = 
| ներքևից =  [[Նոբելիում|No]]
| խումբ = 3
| պարբերություն = 5
| բլոկ = 
| արտաքին տեսք =[[Պատկեր:Ytterbium-3.jpg|220px]]<br />Կռելի, մածուցիկ արծաթափայլ մետաղ
| պատկեր = 
| ատոմային զանգված =  173,045(10)<ref>[http://www.iupac.org/news/news-detail/article/standard-atomic-weight-of-ytterbium-revised.html Standard Atomic Weight of Ytterbium Revised]{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot }}</ref>
| կոնֆիգուրացիա =  [Xe] 4f<sup>14</sup> 6s<sup>2</sup>
| էլեկտրոնային թաղանթ = 
| ատոմի շառավիղ = 194
| կովալենտային շառավիղ =170
| Վան-դեր-Վալսի շառավիղ = 
| իոնի շառավիղ =(+3e) 85.8 (+2e) 93
| էլեկտրաբացասականություն = 1,1
| էլեկտրոդային պոտենցիալ = Yb←Yb<sup>3+</sup> -2,22 В<br />Yb←Yb<sup>2+</sup> -2,8 В
| օքսիդացման աստիճան = 3, 2
| իոնիզացման էներգիա 1 =  603,0 (6,25)
| իոնիզացման էներգիա 2 =
| իոնիզացման էներգիա 3 = 
| ֆազ = 
| խտություն =  6,9654
| խտություն2 = 
| խտություն3 = 
| խտություն հջ = 
| հալման ջերմաստիճան = 1&nbsp;097
| եռման ջերմաստիճան =1&nbsp;466
| կրիտիկական կետ Կ =  
| հալման ջերմունակություն = 
| հալման ջերմունակություն2 = 
| գոլորշիացման ջերմունակություն = 
| ջերմունակություն =26,7<ref name="ХЭ">{{ռուսերեն գիրք
|автор          = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|часть          = 
|заглавие       = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал       = 
|ссылка         = 
|ответственный  = 
|издание        = 
|место          = Москва
|издательство   = Большая Российская энциклопедия
|год            = 1999
|том            = 5
|страницы       = 487
|страниц        = 
|серия          = 
|isbn           = 
|тираж          = 
}}
</ref>
| ջերմունակություն2 = 
| մոլային ծավալ =24,8
| հագեցած գոլորշի = 
| ճնշում հգ 1 = 
| ճնշում հգ 10 = 
| ճնշում հգ 100 = 
| ճնշում հգ 1 k = 
| ճնշում հգ 10 k = 
| ճնշում հգ 100 k = 
| բյուրեղացանցի կառուցվածք =խորանարդ
| բյուրեղացանցի տվյալներ = 5,490
| C/a հարաբերություն =
| Դեբայի ջերմաստիճան = 
| մագնիսական կառուցվածք = 
| տեսակարար դիմադրություն = 
| ջերմահաղորդականություն = (34,9)
| ջերմաստիճանահաղորդականություն = 
| ջերմային ընդարձակում = 
| ձայնի արագություն = 
| Յունգի մոդուլ = 
| CAS համար = 
| արգելվող գոտի = 
| իզոտոպներ = 
| իզոտոպներ լրացումներ = 
}}

{{Պարբերական համակարգի տարր|align=center|fontsize=100%|number=70}}
'''Իտերբիում''', քիմիական տարր է, որի նշանն է ''Yb'', [[պարբերական համակարգ]]ի 5-րդ պարբերության 3-րդ խմբի [[քիմիական տարր]]։ Կարգահամարը 39 է, ատոմական զանգվածը՝ 88,9059: [[Լանթանիդներ|Լանթանիդ]] է, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը՝ 6s²։ Ունի 7 իզոտոպ։

Կռելի, մածուցիկ արծաթափայլ [[մետաղ]]։ Գոյություն ունի երկու բյուրեղային մոդիֆիկացիաներ՝ α-Yb, խորանարդ բյուրեղացանցի կառուցվածքով և β-Yb, անցումային [[ջերմաստիճան]]ը՝ α↔β 792 [[°C]]:
{{clear|left}}

== Պատմություն ==
Հայտնաբերել է շվեյցարացի գիտնական Ժ․ Մարինյակը [[1878]] թվականին<ref>[http://n-t.ru/ri/ps/pb070.htm Иттербий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930165519/http://n-t.ru/ri/ps/pb070.htm |date=2007-09-30 }}. — Популярная библиотека химических элементов</ref> էրբիումի օքսիդից։ Ցրված տարր է, [[երկրակեղև]]ում նրա պարունակությունը 3.3•10<sup>−5</sup>% է։

== Անվանում ==
[[Պատկեր:Kristallstruktur Lanthanoid-C-Typ.png|thumb|ձախից|Իտերբիումի (III) օքսիդ բյուրեղացանցի կառուցվածքը]]
Իտերբիումը ևս երեք քիմիական տարրերի հետ ([[տերբիում]], [[էրբիում]], [[իտրիում]]) իր անվանումը ստացել են Իտերբիում գյուղի պատվին, որը գտնվում է Ռեսարո կղզում, Ստոկհոլմի [[կղզեխումբ]]։

== Բնության մեջ ==
Պարունակությունը [[երկրակեղև]]ում 2,8-10<sup>−3</sup> % է (ըստ կշռի), օվիկանոսի ջրում՝ 2{{e|−6}}<ref>J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965</ref>:

== Ստացում ==
Ստացվում է օքսիդը (Y<sub>2</sub>O<sub>3</sub>) [[մագնեզիում]]ի ներկայությամբ [[կալցիում]]ով վերականգնելիս, ինչպես նաև ինտերբիումի քլորիդի հալույթի [[էլեկտրոլիզ]]ով։

=== Գներ ===
Մաքուր՝ 99—99,9 %, մետաղական իտերբիումի գները [[2006]] թվականին 1 կգ կազմել է 260-420 դոլար։

== Հատկություններ ==
[[Պատկեր:Ytterbium(III) oxide.jpg|thumb|Իտերբիումի (III) օքսիդ]]
Իտերբիումը սպիտակ-արծաթափայլ, փափուկ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 1525±25&nbsp;°C, եռմանը՝ 3025&nbsp;°C, [[խտություն]]ը՝ 4472 կգ/մ<sup>3</sup>։ Սովորական պայմաններում կայուն է։ Քիմիական հատկություններով նման է [[լանթանիդներ]]ին։

Փոխազդեցությունը [[հալոգեններ]]ի հետ.

::<math>\mathrm{ 2Yb + 3F_2 \longrightarrow 2YbF_3 }</math>

::<math>\mathrm{ 2Yb + 3Cl_2 \longrightarrow 2YbCl_3 }</math>

::<math>\mathrm{ 2Yb + 3Br_2 \longrightarrow 2YbBr_3 }</math>

::<math>\mathrm{ 2Yb + 3I_2 \longrightarrow 2YbI_3 }</math>

[[Թթուներ]]ի հետ.

::<math>\mathrm{ 2Yb + 3H_2SO_4 \longrightarrow 2[Yb(H_2O)_9]^{+3} + 3SO_4^{-2} + 3H_2}</math>

=== Իզոտոպներ ===
Ունի մեկ կայուն իզոտոպ՝ <sup>89</sup>Y: Արհեստական [[ռադիոակտիվ իզոտոպներ]]ից արժեքավոր են <sup>91</sup>Y (T<sub>1/2</sub> = 57,5 օր) և <sup>90</sup>Y (T<sub>1/2</sub> = 64,24 ժ)։

== Կիրառություն ==
Կիրառվում է [[միջուկային տեխնիկա]]յում։ Իտերբիումի համաձուլվածքները ([[ալյումին]]ի հետ) օգտագործվում են ինքնաթիռաշինության մեջ։

== Տես նաև ==
* [[Պարբերական աղյուսակ]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Գրականություն ==
*''Guide to the Elements – Revised Edition'', Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Yb/key.html Իտերբիում Webelements-ում]
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb070.htm Իտերբիում Քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930165519/http://n-t.ru/ri/ps/pb070.htm |date=2007-09-30 }}
*[http://education.jlab.org/itselemental/ele070.html It's Elemental – Ytterbium]

{{Փոքր պարբերական աղյուսակ}}

{{ՀՍՀ|հատոր=4|էջ=441}}

[[Կատեգորիա:Լանթանոիդներ]]
[[Կատեգորիա:Իտերբիում]]