Իտերբիում

Կաղապար:Պարբերական համակարգի տարր Իտերբիում, քիմիական տարր է, որի նշանն է Yb, պարբերական համակարգի 5-րդ պարբերության 3-րդ խմբի քիմիական տարր։ Կարգահամարը 39 է, ատոմական զանգվածը՝ 88,9059: Լանթանիդ է, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը՝ 6s²։ Ունի 7 իզոտոպ։

Կռելի, մածուցիկ արծաթափայլ մետաղ։ Գոյություն ունի երկու բյուրեղային մոդիֆիկացիաներ՝ α-Yb, խորանարդ բյուրեղացանցի կառուցվածքով և β-Yb, անցումային ջերմաստիճանը՝ α↔β 792 °C: Կաղապար:Clear

Պատմություն

Հայտնաբերել է շվեյցարացի գիտնական Ժ․ Մարինյակը 1878 թվականին էրբիումի օքսիդից։ Ցրված տարր է, երկրակեղևում նրա պարունակությունը 3.3•10⁻⁵% է։

Անվանում

Իտերբիումի (III) օքսիդ բյուրեղացանցի կառուցվածքը

Իտերբիումը ևս երեք քիմիական տարրերի հետ (տերբիում, էրբիում, իտրիում) իր անվանումը ստացել են Իտերբիում գյուղի պատվին, որը գտնվում է Ռեսարո կղզում, Ստոկհոլմի կղզեխումբ։

Բնության մեջ

Պարունակությունը երկրակեղևում 2,8-10⁻³ % է (ըստ կշռի), օվիկանոսի ջրում՝ 2Կաղապար:E:

Ստացում

Ստացվում է օքսիդը (Y₂O₃) մագնեզիումի ներկայությամբ կալցիումով վերականգնելիս, ինչպես նաև ինտերբիումի քլորիդի հալույթի էլեկտրոլիզով։

Գներ

Մաքուր՝ 99—99,9 %, մետաղական իտերբիումի գները 2006 թվականին 1 կգ կազմել է 260-420 դոլար։

Հատկություններ

Իտերբիումի (III) օքսիդ

Իտերբիումը սպիտակ-արծաթափայլ, փափուկ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 1525±25 °C, եռմանը՝ 3025 °C, խտությունը՝ 4472 կգ/մ³։ Սովորական պայմաններում կայուն է։ Քիմիական հատկություններով նման է լանթանիդներին։

Փոխազդեցությունը հալոգենների հետ.

$\mathrm{2}\mathrm{Y}\mathrm{b}\mathrm{+}\mathrm{3}{\mathrm{F}}_{\mathrm{2}}\mathrm{⟶}\mathrm{2}\mathrm{Y}\mathrm{b}{\mathrm{F}}_{\mathrm{3}}$

$\mathrm{2}\mathrm{Y}\mathrm{b}\mathrm{+}\mathrm{3}\mathrm{C}{\mathrm{l}}_{\mathrm{2}}\mathrm{⟶}\mathrm{2}\mathrm{Y}\mathrm{b}\mathrm{C}{\mathrm{l}}_{\mathrm{3}}$

$\mathrm{2}\mathrm{Y}\mathrm{b}\mathrm{+}\mathrm{3}\mathrm{B}{\mathrm{r}}_{\mathrm{2}}\mathrm{⟶}\mathrm{2}\mathrm{Y}\mathrm{b}\mathrm{B}{\mathrm{r}}_{\mathrm{3}}$

$\mathrm{2}\mathrm{Y}\mathrm{b}\mathrm{+}\mathrm{3}{\mathrm{I}}_{\mathrm{2}}\mathrm{⟶}\mathrm{2}\mathrm{Y}\mathrm{b}{\mathrm{I}}_{\mathrm{3}}$

Թթուների հետ.

$\mathrm{2}\mathrm{Y}\mathrm{b}\mathrm{+}\mathrm{3}{\mathrm{H}}_{\mathrm{2}}\mathrm{S}{\mathrm{O}}_{\mathrm{4}}\mathrm{⟶}\mathrm{2}\mathrm{[}\mathrm{Y}\mathrm{b}\mathrm{(}{\mathrm{H}}_{\mathrm{2}}\mathrm{O}{\mathrm{)}}_{\mathrm{9}}{\mathrm{]}}^{\mathrm{+}\mathrm{3}}\mathrm{+}\mathrm{3}\mathrm{S}{O}_{\mathrm{4}}^{\mathrm{-}\mathrm{2}}\mathrm{+}\mathrm{3}{\mathrm{H}}_{\mathrm{2}}$

Իզոտոպներ

Ունի մեկ կայուն իզոտոպ՝ ⁸⁹Y: Արհեստական ռադիոակտիվ իզոտոպներից արժեքավոր են ⁹¹Y (T_1/2 = 57,5 օր) և ⁹⁰Y (T_1/2 = 64,24 ժ)։

Կիրառություն

Կիրառվում է միջուկային տեխնիկայում։ Իտերբիումի համաձուլվածքները (ալյումինի հետ) օգտագործվում են ինքնաթիռաշինության մեջ։

Տես նաև

• Պարբերական աղյուսակ

Գրականություն

• Guide to the Elements – Revised Edition, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1

Արտաքին հղումներ

• Իտերբիում Webelements-ում
• Իտերբիում Քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում Կաղապար:Webarchive
• It's Elemental – Ytterbium