Դիտել Կարիճ X-1 էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ աստղ
 | անվանում = Կարիճ X-1<br>''{{lang-en|Scorpius X-1}}''
 | պատկեր = SRG-eROSITA_all-sky_image.jpg
 | նկարագրություն = Էներգետիկ տիեզերքը eROSITA [[Ռենտգենյան միկրոսկոպիա|ռենտգենյան]] հայելային տիեզերական աստղադիտակից․<br>'''Կարիճ X-1''' - կենտրոնում սպիտակ շրջանը<br>''(2020 հունիսի  11)''<ref>{{Cite web |title=Presskit for the eROSITA First All-Sky Survey |url=https://www.mpe.mpg.de/7461950/erass1-presskit |accessdate=2020 թ․ հուլիսի 30 |website=www.mpe.mpg.de |language=en}}</ref>։
}}

'''Կարիճ X-1''' ({{lang-en|''V818 Sco'' կամ ''Scorpius X-1''}}), [[Կարիճ (համաստեղություն)|Կարիճ համաստեղության]] աստղ, ռենտգենյան ճառագայթման աղբյուր, որը գտնվում է [[Երկիր|Երկրից]] մոտ 9000 [[լուսային տարի]] հեռավորության վրա։ Կարիճ X-1 աստղը, [[Արեգակ]]ից հետո, [[Ռենտգենյան ճառագայթներ|ռենտգենյան ճառագայթման]] ամենաուժեղ աղբյուրն է, որն երևում է [[Երկիր|Երկրից]]<ref>{{Citation |last=Giacconi |first=Riccardo |title=Evidence for x Rays From Sources Outside the Solar System |date=1962 թ․ դեկտեմբերի 1 |journal=Physical Review Letters |volume=9 |issue=11 |pages=439–443 |url=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.9.439 |language=en |doi=10.1103/PhysRevLett.9.439 |issn=0031-9007 |last2=Gursky |first2=Herbert |last3=Paolini |first3=Frank R. |last4=Rossi |first4=Bruno B. |accessdate=2020 թ․ հուլիսի 18}}</ref>։ Նրա հզորությունը ռենտգենյան տիրույթում հավասար է 2.3×10<sup>31</sup> [[Վատտ (չափման միավոր)|Վտ]] կամ այն մոտավորապես 60 000 անգամ գերազանցում է Արեգակի ընդհանուր լուսավորությանը (<math>L_2/L_1</math>)<ref>{{Cite web |last=Bradshaw |first=C. F. |last2=Fomalont |first2=E. B. |last3=Geldzahler |first3=B. J. |date=1999 թ․ փետրվարի 20 |title=High-Resolution Parallax Measurements of Scorpius X-1 |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/311889 |accessdate=2020 թ․ հուլիսի 19 |pages=L121–L124 |language=fr |doi=10.1086/311889}}</ref>: Ռենտգենյան ճառագայթների փնջերը օրըստօրե {{comment|փոփոխվում են|[[ֆլուկտուացիա]] - հիմնական մեծությունից շեղում}} և ճառագում են Կարիճ համաստեղության V818 աստղի տեսանելի լույսի նույն կետից, որի տեսանելի աստղային մեծությունը տատանվում է 12<sup>[[Տեսանելի աստղային մեծություն|<math>m</math>]]</sup> — 13<sup>[[Տեսանելի աստղային մեծություն|<math>m</math>]]</sup><ref>{{Cite book |last=Šklovskij |first=Josif S. |url=https://books.google.com/books?id=exSFQgAACAAJ&hl=en |title=Stars, Their Birth, Life, and Death |last2=Shklovskiĭ |first2=I. S. |date=1978 |publisher=W. H. Freeman |isbn=978-0-7167-0024-1 |language=en}}</ref>:

== Բացահայտում և ուսումնասիրություն ==
1962 թվականին Կարիճի համաստեղությունում գրանցվել է տիեզերական առաջին ռենտգենյան աղբյուրը, որը կոչվել է Կարիճ X-1։ Դրա ռենտգենյան ճառագայթումը 10000 անգամ հզոր է եղել օպտիկականից, մինչդեռ սովորական աղբյուրներում այն շատ ավելի թույլ է<ref name="Աստղագիտություն">[https://isec.am/images/gitutyan_ashxarh/2014/20144.pdf Գիտության աշխարհում|Աստղագիտություն|էջ 37]</ref>։

Կարիճ X-1-ը հայտնագործել է [[Ռիկարդո Ջակոնի]]ն, ով Կարիճ X-1-ի և այլ հայտնագործությունների համար 2002 թվականին արժանացել է ֆիզիկայի բնագավառում [[Նոբելյան մրցանակ]]ի<ref name="Աստղագիտություն" />։

Այժմ հայտնի է, որ Կարիճ X-1-ի նման աղբյուրները կոմպակտ աստղեր են, ինչպիսիք են [[նեյտրոնային աստղեր]]ը և [[սև խոռոչներ]]ը<ref name="Աստղագիտություն" />։

== Տես նաև ==
* [http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=60 Աստղեր] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719115913/http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=60 |date=2020-07-19 }}
* [http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=417 Համաստեղություններ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200721100631/http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=417 |date=2020-07-21 }}
* [[Անտարես]]
* [[Նեյտրոնային աստղ]]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_X-ray_pulsars List of X-ray pulsars]{{ref-en}}

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանտուփ}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=spC5u0e2j_w Нейтронные звезды: Скорпион Х-1 (Scorpius X-1) – самый мощный рентгеновский источник{{ref-ru}}]
* {{Cite web |url=https://alchetron.com/Scorpius-X-1 |accessdate=2020 թ․ հուլիսի 18 |website=alchetron.com}}
* [http://www.astro.spbu.ru/sites/default/files/X-ray2007rep.pdf Աստղերի ռենտգենյան ճառագայթումը և դրանց ձևավորման մեխանիզմները{{ref-ru}}]

{{Համաստեղություններ}}
{{կենդանակերպ}}

[[Կատեգորիա:Աստղեր]]
[[Կատեգորիա:Կարիճի համաստեղություն]]
[[Կատեգորիա:Տիեզերք]]