Դիտել Կիսապարզ թիվ էջի վիքիկոդը

'''Կիսապարզ թիվ''' (կամ '''բիպարզ թիվ'''), թիվ, որը կարող է ներկայացվել որպես երկու պարզ թվերի արտադրյալ։

== Օրինակներ ==

Կիսապարզ հաջորդականությունը սկսվում է այսպես.
: 4, 6, 9, 10, 14, 15, 21, 22, 25, 26, 33, 34, 35, 38, 39, 46, 49, 51, 55, 57, 58, 62, 65, 69, 74, 77, … ({{OEIS|A001358}})

Կիսապարզ թվերի բաշխման դիագրամը [[թվային առանցք]]ի վրա՝
: <timeline>
ImageSize = width:600 height:35
PlotArea = left:0 bottom:0 top:0 right:0
Period = from:0 till:50
TimeAxis = orientation:hor

Define $dx1 = -2
Define $dx2 = -5
Define $dy = 15

PlotData=
  from:4 till:4 shift: ($dx1, $dy) text:[[4 (число)|4]]
  from:6 till:6 shift: ($dx1, $dy) text:[[6 (число)|6]]
  from:9 till:9 shift: ($dx1, $dy) text:[[9 (число)|9]]
  from:10 till:10 shift: ($dx1, $dy) text:[[10 (число)|10]]
  from:14 till:14 shift: ($dx2, $dy) text:[[14 (число)|14]]
  from:15 till:15 shift: ($dx2, $dy) text:[[15 (число)|15]]
  from:21 till:21 shift: ($dx2, $dy) text:[[21 (число)|21]]
  from:22 till:22 shift: ($dx2, $dy) text:[[22 (число)|22]]
  from:25 till:25 shift: ($dx2, $dy) text:[[25 (число)|25]]
  from:26 till:26 shift: ($dx2, $dy) text:[[26 (число)|26]]
  from:33 till:33 shift: ($dx2, $dy) text:[[33 (число)|33]]
  from:34 till:34 shift: ($dx2, $dy) text:[[34 (число)|34]]
  from:35 till:35 shift: ($dx2, $dy) text:[[35 (число)|35]]
  from:38 till:38 shift: ($dx2, $dy) text:[[38 (число)|38]]
  from:39 till:39 shift: ($dx2, $dy) text:[[39 (число)|39]]
  from:46 till:46 shift: ($dx2, $dy) text:[[46 (число)|46]]
  from:49 till:49 shift: ($dx2, $dy) text:[[49 (число)|49]]
</timeline>

07.06.2019-ի դրությամբ ամենամեծ հայտնի կիսապարզ թիվը հավասար է (2<sup>82589933</sup> − 1)<sup>2</sup>-ի։ Այն հավասար է ամենամեծ հայտնի պարզ թվի քառակուսուն, որը համարվում է Մերսենի պարզ թիվ՝ ''M''<sub>82589933</sub> = 2<sup>82589933</sup> − 1։

Հետևյալ աղյուսակում թվարկված են բոլոր կիսապարզ թվերը, որոնց պարզ բաժանարարների առավելագույն քանակը 53 է։

{| class="standard" style="text-align: right"
|+ Պարզ թվերի արտադրյալի աղյուսակ (մինչև 53×53)
|-
!width="5.92%" style="text-align: center"| ×
!width="5.88%"| 2
!width="5.88%"| 3
!width="5.88%%"| 5
!width="5.88%%"| 7
!width="5.88%%"| 11
!width="5.88%%"| 13
!width="5.88%%"| 17
!width="5.88%%"| 19
!width="5.88%%"| 23
!width="5.88%%"| 29
!width="5.88%%"| 31
!width="5.88%%"| 37
!width="5.88%%"| 41
!width="5.88%%"| 43
!width="5.88%%"| 47
!width="5.88%%"| 53
|-
! 2
| {{num1|link=nrl|4}}
| 6
| 10
| 14
| 22
| 26
| 34
| 38
| 46
| 58
| 62
| 74
| 82
| 86
| 94
|106
|-
! 3
| {{num1|link=nrl|6}}
| {{num1|link=nrl|9}}
| 15
| 21
| 33
| 39
| 51
| 57
| 69
| 87
| 93
| 111
| 123
| 129
| 141
|159
|-
! 5
| {{num1|link=nrl|10}}
| {{num1|link=nrl|15}}
| {{num1|link=nrl|25}}
| 35
| 55
| 65
| 85
| 95
| 115
| 145
| 155
| 185
| 205
| 215
| 235
|265
|-
! 7
| {{num1|link=nrl|14}}
| {{num1|link=nrl|21}}
| {{num1|link=nrl|35}}
| {{num1|link=nrl|49}}
| 77
| 91
| 119
| 133
| 161
| 203
| 217
| 259
| 287
| 301
| 329
|371
|-
! 11
| {{num1|link=nrl|22}}
| {{num1|link=nrl|33}}
| {{num1|link=nrl|55}}
| {{num1|link=nrl|77}}
| {{num1|link=nrl|121}}
| 143
| 187
| 209
| 253
| 319
| 341
| 407
| 451
| 473
| 517
|583
|-
! 13
| {{num1|link=nrl|26}}
| {{num1|link=nrl|39}}
| {{num1|link=nrl|65}}
| {{num1|link=nrl|91}}
| {{num1|link=nrl|143}}
| {{num1|link=nrl|169}}
| 221
| 247
| 299
| 377
| 403
| 481
| 533
| 559
| 611
|689
|-
! 17
| {{num1|link=nrl|34}}
| {{num1|link=nrl|51}}
| {{num1|link=nrl|85}}
| {{num1|link=nrl|119}}
| {{num1|link=nrl|187}}
| {{num1|link=nrl|221}}
| {{num1|link=nrl|289}}
| 323
| 391
| 493
| 527
| 629
| 697
| 731
| 799
|901
|-
! 19
| {{num1|link=nrl|38}}
| {{num1|link=nrl|57}}
| {{num1|link=nrl|95}}
| {{num1|link=nrl|133}}
| {{num1|link=nrl|209}}
| {{num1|link=nrl|247}}
| {{num1|link=nrl|323}}
| {{num1|link=nrl|361}}
| 437
| 551
| 589
| 703
| 779
| 817
| 893
|1007
|-
! 23
| {{num1|link=nrl|46}}
| {{num1|link=nrl|69}}
| {{num1|link=nrl|115}}
| {{num1|link=nrl|161}}
| {{num1|link=nrl|253}}
| {{num1|link=nrl|299}}
| {{num1|link=nrl|391}}
| {{num1|link=nrl|437}}
| {{num1|link=nrl|529}}
| 667
| 713
| 851
| 943
| 989
| 1081
|1219
|-
! 29
| {{num1|link=nrl|58}}
| {{num1|link=nrl|87}}
| {{num1|link=nrl|145}}
| {{num1|link=nrl|203}}
| {{num1|link=nrl|319}}
| {{num1|link=nrl|377}}
| {{num1|link=nrl|493}}
| {{num1|link=nrl|551}}
| {{num1|link=nrl|667}}
| {{num1|link=nrl|841}}
| 899
| 1073
| 1189
| 1247
| 1363
|1537
|-
! 31
| {{num1|link=nrl|62}}
| {{num1|link=nrl|93}}
| {{num1|link=nrl|155}}
| {{num1|link=nrl|217}}
| {{num1|link=nrl|341}}
| {{num1|link=nrl|403}}
| {{num1|link=nrl|527}}
| {{num1|link=nrl|589}}
| {{num1|link=nrl|713}}
| {{num1|link=nrl|899}}
| {{num1|link=nrl|961}}
| 1147
| 1271
| 1333
| 1457
|1643
|-
! 37
| {{num1|link=nrl|74}}
| {{num1|link=nrl|111}}
| {{num1|link=nrl|185}}
| {{num1|link=nrl|259}}
| {{num1|link=nrl|407}}
| {{num1|link=nrl|481}}
| {{num1|link=nrl|629}}
| {{num1|link=nrl|703}}
| {{num1|link=nrl|851}}
| {{num1|link=nrl|1073}}
| {{num1|link=nrl|1147}}
| {{num1|link=nrl|1369}}
| 1517
| 1591
| 1739
|1961
|-
! 41
| {{num1|link=nrl|82}}
| {{num1|link=nrl|123}}
| {{num1|link=nrl|205}}
| {{num1|link=nrl|287}}
| {{num1|link=nrl|451}}
| {{num1|link=nrl|533}}
| {{num1|link=nrl|697}}
| {{num1|link=nrl|779}}
| {{num1|link=nrl|943}}
| {{num1|link=nrl|1189}}
| {{num1|link=nrl|1271}}
| {{num1|link=nrl|1517}}
| {{num1|link=nrl|1681}}
| 1763
| 1927
|2173
|-
! 43
| {{num1|link=nrl|86}}
| {{num1|link=nrl|129}}
| {{num1|link=nrl|215}}
| {{num1|link=nrl|301}}
| {{num1|link=nrl|473}}
| {{num1|link=nrl|559}}
| {{num1|link=nrl|731}}
| {{num1|link=nrl|817}}
| {{num1|link=nrl|989}}
| {{num1|link=nrl|1247}}
| {{num1|link=nrl|1333}}
| {{num1|link=nrl|1591}}
| {{num1|link=nrl|1763}}
| {{num1|link=nrl|1849}}
| 2021
|2279
|-
! 47
| {{num1|link=nrl|94}}
| {{num1|link=nrl|141}}
| {{num1|link=nrl|235}}
| {{num1|link=nrl|329}}
| {{num1|link=nrl|517}}
| {{num1|link=nrl|611}}
| {{num1|link=nrl|799}}
| {{num1|link=nrl|893}}
| {{num1|link=nrl|1081}}
| {{num1|link=nrl|1363}}
| {{num1|link=nrl|1457}}
| {{num1|link=nrl|1739}}
| {{num1|link=nrl|1927}}
| {{num1|link=nrl|2021}}
| {{num1|link=nrl|2209}}
|2491
|-
!53
|106
|159
|265
|371
|583
|689
|901
|1007
|1219
|1537
|1643
|1961
|2173
|2279
|2491
|2809
|}

== Կիսապարզ թվերի բանաձև ==
Կիսապարզ թվերի բանաձևը բացահայտել են Ե․ Նոելը և Գ․ Փանոսը 2005 թվականին։ Դիցուք` n-ից փոքր կամ հավասար կիսապարզ թվերի քանակը նշանակենք <math>\pi_2(n)</math>, ապա
<math display=block>\pi_2(n) = \sum_{k=1}^{\pi (\sqrt n) } [\pi(n/p_k) - k + 1 ]</math>
որտեղ <math>\pi(x)</math>-ը պարզ թվերի բաշխման ֆունկցիան է և <math>p_k</math>-ը՝ ''k''th պարզ թիվը<ref>{{Cite journal |last1=Ishmukhametov |first1=Sh. T. |last2=Sharifullina |first2=F. F. |doi=10.3103/S1066369X14080052 |issue=8 |journal=Russian Mathematics |mr=3306238 |pages=43–48 |title=On distribution of semiprime numbers |volume=58 |year=2014 |s2cid=122410656}}</ref>։

== Կիրառումներ ==
[[Պատկեր:Arecibo message bw.svg|մինի|330x330փքս|Arecibo նամակը]]
1974 թվականին Arecibo հաղորդագրությունն ուղարկվեց ռադիոազդանշանով, որն ուղղված էր դեպի աստղակույտեր։ Այն բաղկացած է 1679 բիթից՝ թվանշաններ, որոնք նախատեսված են 23 x 73 բիթմեփ պատկերի համար։

Այս թիվն է ընտրվել, քանզի այն կիսապարզ է և հետևաբար կարող է դասավորվել որպես ուղղանկյուն նկար միայն երկու տարբեր ուղղություններով (23 շարքեր և 73 սյունակներ, կամ 73 շարքեր և 23 սյունակներ)<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=snaUbkIb8SEC&pg=PA19 |title=The Number Mysteries: A Mathematical Odyssey through Everyday Life |last=du Sautoy |first=Marcus |publisher=St. Martin's Press |year=2011 |isbn=9780230120280 |page=19 }}</ref>։

== Հատկություններ ==

* Ապացուցված է, որ յուրաքանչյուր բավականաչափ մեծ [[Զույգ և կենտ թվեր|կենտ]] բնական թիվ կարող է ներկայացվել որպես երեք կիսապարզ թվերի գումար<ref>http://usve1326.vserver.de/index.php/term/1-entsiklopediya,4777-problema-gol-dbaha.xhtml{{Недоступная ссылка|date=Ноябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ru.math.wikia.com/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B1%D0%B0%D1%85%D0%B0 |title=Проблема Гольдбаха — Математика<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2013 թ․ մայիսի 3 |archive-date=2016 թ․ մարտի 5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305121748/http://ru.math.wikia.com/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B1%D0%B0%D1%85%D0%B0 |url-status=live}}</ref>։
* Ցանկացած [[Պարզ թիվ|պարզ]] թվի քառակուսին կիսահայտ է։
* Բոլոր կիսապարզերը, բացառությամբ 6-ի, [[Անբավարար թիվ|անբավարար]] են։
* Եթե n−1 և n+1 թվերը պարզ երկվորյակ թվեր են ինչ-որ բնականի համար, ապա n<sup>2</sup>−1-ը կիսապարզ թիվ է։
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին հղումներ ==

* {{MathWorld|title=Semiprime|urlname=Semiprime}}
{{Արտաքին հղումներ}}

[[Կատեգորիա:Թվերի տեսություն]]
[[Կատեգորիա:Թվեր]]
[[Կատեգորիա:Հաջորդականություններ և շարքեր]]
[[Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ]]
[[Կատեգորիա:Ամբողջ թվերի հաջորդականություններ]]