Դիտել Հապալասենի էջի վիքիկոդը

{{Տաքսոտուփ
| name = Հապալասենի,Ղողնոշ
| regnum = Բույսեր
| image file = Vaccinium uliginosum 03.jpg
| image title = Հապալսենի
| image descr = 
| divisio = [[Ծածկասերմեր]]
| classis = [[Երկշաքիլավորներ]]
|ordo=[[Հապլասածաղկավորներ]]
| familia =  [[Հապալասազգիներ]]
| genus = '''Հապլասենի '''
| latin = '''Vaccinium'''
| author = 
| syn =
| typus = {{btname|[[Vaccinium uliginosum]]|[[L.]], 1753}}<ref name="ING">[http://botany.si.edu/ing/ingForm.cfm Род ''Vaccinium'' в базе данных ''Index Nominum Genericorum'' (''ING'')] (поиск по слову Vaccinium) {{ref-en}}</ref><ref>В издании Флора Европейской части СССР… (см. раздел [[#ЕЧ|Литература]]) в качестве номенклатурного типа указан вид {{bt-latarm|Vaccinium myrtillus|aut=[[L.]] (1753)}}, объяснение этому даётся в [http://botany.si.edu/ing/ingForm.cfm Index Nominum Genericorum (ING)] (поиск по слову Vaccinium) {{ref-en}}</ref>
| section name =Ենթատեսակներ, բաժիններ տեսակներ
| section text = <div align="center" style="width:275px">Տես. ''բաժին ենթատեսակներ և բաժիններ''<br />Տես. ''բաժին Առավել հայտնի տեսակներ''<br />Տես նաև. ''Հապլասենու դասի տաքսոնները''
----
մոտ 450 տեսակ</div>
| range map =
| range map caption =
| range map width =
| range legend =
| iucnstatus =
| wikispecies = Vaccinium
| commons = Category:Vaccinium
| iucn =
| itis = 23571
| ncbi = 13749
| eol = 38372
| grin = 12610
| ipni = 41122
}}
'''Հապալասենի''','''Ղողնոշ''', ({{lang-lat|''Vaccinium''}}), [[հապալասազգիներ]]ի ընտանիքի [[բույսեր]]ի ցեղ։ Հայտնի է 200 տեսակ։ Առավել տարածված են կարմիր, սև, կապույտ, բարձրաճ և խոշորապտուղ հապալասենիներ։ [[Հայաստան]]ում աճում է անտառային շրջաններում։

== Կենսաբանական նկարագիր ==
[[Պատկեր:Vaccinium vitis-idaea L..jpg|մինի|ձախից|Vaccinium vitis-idaea: Բուսաբանական նկարազարդումը Լինդմանի «''Bilder ur Nordens Flora''» գրքի, 1917-1926: <br />1 - ընձյուղը ծաղիկներով, <br />2 - [[պտուղ]]ները, <br />3 - ծաղկի լայնակի կտրվածքը, <br />4 - [[առէջ]]]]
Բազմամյա հատապտղային կիսաթփեր են, բարձրությունը՝ 25-60 սմ-ից, 0,3-1 մ։ Տերևները հերթադիր են, կաշեկերպ, երկարավուն, ձվաձև, ծաղիկները տերևանութային են կամ գագաթնային, մեկական կամ ողկուզներում, երկսեռ, ծաղիկները՝ սպիտակ կամ բաց վարդագույն, պտուղները՝ խոշոր, գնդաձև, երկարավուն, մաշկը՝ նուրբ, մոմաշերտով։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը խոշոր, գնդաձև, երկարավուն, նուրբ մաշկով, բազմասերմ, հյութալի, քաղցրավունթթվաշ հատապտուղ է։

[[Ծաղկի բանաձև]]՝ <math>\ast K_{(5)} \; C_{(5)} \; A_{5+5} \; G_{(\overline5)}</math><ref name="Andreeva">{{Ռուսերեն գիրք |автор=Андреева И. И., Родман Л. С. |заглавие=Ботаника |год=2005 |издание=3-е, перераб. и доп |место=М. |издательство=Колос |страницы=410 |страниц=528 |isbn=5-9532-0114-1}}</ref>

== Հայաստանում ==
Հայաստանում աճում է առնվազն 3 տեսակ՝ 
*[[Հապալասի կապույտ]] կամ հապլասենի ճահճային (''Vaccinium uliginosum''), [[:ru:голубика|голуби՛ка]],
*[[Հապալասի մրտենական|Հապլասենի մրտենական]] (''Vaccinium myrtillus'') [[:ru:черника|черни՛ка]], 
*[[Հապալասենի սովորական|Հապլասենի կարմիր]] կամ հապլասենի սովորական (''Vaccinium vitisidaea'') [[:ru:брусника|брусни՛ка]]։

== Տարածում ==
Տարածված է Լոռու (Ֆիոլետովո, Մարգահովիտ գյուղիի շրջակայք), [[Կոտայքի մարզ|Կոտայքի]] (Հանքավանի շրջակայք), [[Գեղարքունիքի մարզ|Գեղարքունիքի]] (Թաքաղաչի կիրճ, Սպիտակասար) մարզերում։ Աճում է վերին լեռնային, ենթալպյան և ալպյան գոտիներում (2800-3300 մ բարձրություններում), մարգագետիններում, անտառներում։

== Ենթադասեր և բաժիններ ==
{{Կենսաֆոտո|Cowberry fragment.jpg|color=#CFCFF8|Միրգ {{bt-armlat|Vaccinium vitis-idaea}} խոշոր պլանով}}
* [[Subg.]] [[#Подрод Клюква|'''''Oxycoccus''''']]
** [[Sect.]] ''Oxycoccus'' (տեսակներ[[#macrocarpon|''Vaccinium macrocarpon'']], [[#oxycoccus|''Vaccinium oxycoccus'']]…)
** Sect. ''Oxycoccoides'' ([[#erythrocarpum|''Vaccinium erythrocarpum'']])
* Subg. [[#Подрод Вакциниум|'''''Vaccinium''''']]
** Sect. ''Batodendron'' ([[#arboreum|''Vaccinium arboreum'']]…)
** Sect. ''Brachyceratium''
** Sect. ''Bracteata'' ([[#laurifolium|''Vaccinium laurifolium'']]…)
** Sect. ''Calcicolus'' ([[#glaucoalbum|''Vaccinium glaucoalbum'']]…)
** Sect. ''Ciliata''
** Sect. ''Cinctosandra''
** Sect. ''Conchophyllum'' ([[#nummularia|''Vaccinium nummularia'']]…)
** Sect. ''Cyanococcus'' ([[#angustifolium|''Vaccinium angustifolium'']], [[#corymbosum|''Vaccinium corymbosum'']]…)
** Sect. ''Eococcus''
** Sect. ''Epigynium'' ([[#vacciniaceum|''Vaccinium vacciniaceum'']]…)
** Sect. ''Galeopetalum''
** Sect. ''Hemimyrtillus'' ([[#arctostaphylos|''Vaccinium arctostaphylos'']], [[#cylindraceum|''Vaccinium cylindraceum'']], [[#padifolium|''Vaccinium padifolium'']]…)
** Sect. ''Myrtillus'' ([[#myrtillus|''Vaccinium myrtillus'']], [[#parvifolium|''Vaccinium parvifolium'']], [[#praestans|''Vaccinium praestans'']]…)
** Sect. ''Neurodesia''
** Sect. ''Oarianthe''
** Sect. ''Oreades''
** Sect. ''Pachyanthum''
** Sect. ''Polycodium'' ([[#stamineum|''Vaccinium stamineum'']]…)
** Sect. ''Pyxothamnus'' ([[#ovatum|''Vaccinium ovatum'']]…)
** Sect. ''Vaccinium'' ([[#uliginosum|''Vaccinium uliginosum'']]…)
** Sect. ''Vitis-idaea'' ([[#vitis-idaea|''Vaccinium vitis-idaea'']]…)

== Կիրառում ==
Պտղամիսը պարունակում է [[շաքար]]ներ, [[վիտամին]]ներ։
Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված (մուրաբա, ջեմ, հյութ ևն)։ Ունի հակալնդախտային և միզամուղ հատկություն։ Բազմացվում է կտրոններով։

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Գրականություն ==
* {{Ռուսերեն գիրք |ref=Кожевников |автор=Кожевников Ю. П. |заглавие=Жизнь растений. В 6-ти т. |ответственный=под ред. А. Л. Тахтаджяна |год=1981 |часть=Семейство вересковые (Ericaceae) |место=М. |издательство=Просвещение |том=5. Ч. 2. Цветковые растения |страницы=88—95 |страниц=512 |тираж=300 000}}
* {{anchor|ЕЧ}}{{Ռուսերեն գիրք |автор=Виноградова В. М. |заглавие=Флора европейской части СССР |ответственный=Отв. ред. Ан. А. Фёдоров |год=1981 |часть=Ericaceae Juss.&nbsp;— Вересковые |место=Л. |издательство=Наука. Ленинградское отделение |том=V. Редактор тома Р. В. Камелин |страницы=40—52 |тираж=4200}} — УДК 582.683.2 (470.1/6)
* {{Ռուսերեն գիրք |ref=Ботаника. Энциклопедия |заглавие=Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с Английский язык |ответственный=ред. Д. Григорьев и др |год=2006 (русское издание) |часть=''Vaccinium'' |оригинал=Botanica |место=М. |издательство=Könemann |страницы=911 |страниц=1020 |isbn=3-8331-1621-8}}
* {{anchor|Губанов}}{{Ռուսերեն գիրք |автор=Губанов И. А. и др. |заглавие=Определитель высших растений средней полосы европейской части СССР: Пособие для учителей |ответственный=И. А. Губанов, В. С. Новиков, В. Н. Тихомиров |год=1981 |место=М. |издательство=Просвещение |страницы=190—191}}
* {{Ռուսերեն գիրք |ссылка=http://www.openisbn.com/isbn/9781845938260/ |автор=Jorge B. Retamales, James F. Hancock. |заглавие=Blueberries |год=2012 |язык=en |издательство=CABI |allpages=336 |isbn=1845938267}} — ISBN 9781845938260

== Արտաքին հղումներ ==
* {{Cite web |title=Vaccinium |url=http://www.efloras.org/browse.aspx?flora_id=0&name_str=Vaccinium |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/654hfDaup?url=http://www.efloras.org/browse.aspx?flora_id=0 |archivedate=2012 թ․ հունվարի 30 |accessdate=2009 թ․ ապրիլի 27 |work=eFloras |lang=en}}
* {{Cite web |title=Vaccinium in Flora of China |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=134285 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/654hedgtn?url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2 |archivedate=2012 թ․ հունվարի 30 |accessdate=2009 թ․ ապրիլի 27 |work=eFloras |lang=en}}
* {{Cite web |title=Search Results: Vaccinium |url=http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Vaccinium&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK= |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/654hfiDri?url=http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF= |archivedate=2012 թ․ հունվարի 30 |accessdate=2009 թ․ ապրիլի 27 |work=Flora Europaea |publisher=Royal Botanic Garden Edinburgh |lang=en}}
* {{Cite web |title=PLANTS Profile for Vaccinium (blueberry) |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VACCI |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/654hghBZO?url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VACCI |archivedate=2012 թ․ հունվարի 30 |accessdate=2009 թ․ ապրիլի 27 |publisher=USDA NRCS |lang=en}}
{{ՀՀՀ}}
{{ՀՍՀ|հատոր=6|էջ=241}}

[[Կատեգորիա:Հայաստանի բուսական աշխարհ]]
[[Կատեգորիա:Հապալասազգիներ]]
[[Կատեգորիա:Կիսաթուփեր]]