Դիտել Հովտաշուշան էջի վիքիկոդը

{{Տաքսոտուփ2|Վիքիդատա=այո}}
'''Հովտաշուշան''' ({{lang-lat|''Convalaria''}}), [[հովտաշուշանազգիներ]]ի ընտանիքի [[բույս]]։

== Կենսաբանական նկարագիր ==
[[Պատկեր:Illustration Convallaria majalis0.jpg|thumb|left|Հովտաշուշան մայիսյան։ Բուսաբանական նկարազարդումը Վ. Թոմի «''Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz''» գրքի, 1885]]
Բազմամյա խոտաբույսեր են՝ 2-3 արմատամերձ, էլիպսաձև տերևներով։ [[Կոճղարմատ]]ը սողացող է։ Ծաղկակրի բարձրությունը մինչև 20 սմ է։ [[Տերև]]ներն արմատամերձ են, լայն օվալաձև, նշտարաձև, հակադիր ձվաձև, զուգահեռաջիղ, ամբողջաեզր։ Ծաղկաբույլը միակողմանի նուրբ ողկույզ է, ծաղիկները՝ կանոնավոր, սպիտակ, զանգականման, հաճելի բուրմունքով։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ Պտուղը, եռաբուն գնդաձև, կարմիր հատապտուղ է։ [[Սերմ]]երը բաց դեղնավուն են։

[[Ծաղկի բանաձև]]՝ {{Nobr|[[Պատկեր:Male and female sign.svg|12px]] <math>\ast P_{(3+3)} \; A_{3+3} \; G_{(\underline3)}</math>}}<ref name="Botanika">{{ռուսերեն գիրք|заглавие=Ботаника: учебник для студ. образоват. учреждений сред. проф. образования/ [А.С. Родионова и др.]|место=М|издательство=Издательский центр "Академия"|год=2006|страницы=260|страниц=288|isbn=5-7695-2245-3}}</ref>:

== Տարածում ==
Տարածված են, Կովկասում, [[Չինաստան]]ում, ինչպես նաև [[Հյուսիսային Ամերիկա]]յում։

Վայրի վիճակում տարածված է [[Հայաստան]]ում, [[Կովկաս]]ում, [[Փոքր Ասիա]]յում, [[Եվրոպա]]յում և առատորեն ծաղկում է լուսավոր անտառներում։ Դեկորատիվ առանձնահատկություններից բացի ունի նաև բուժիչ հատկություններ։ Վերգետնյա մասերը պարունակում են [[սրտային գլիկոզիդներ]]։ Հովտաշուշանը խոնավասեր է, պահանջկոտ է ոչ միայն հողի, նաև օդի խոնավության նկատմամբ։ Ջերմասեր է։

Հովտաշուշանը աճում է սոճու անտառներում, անտառների եզրերին և դաշտերում։ Այն վաղուց է մշակվել, ստացման համար մշակել են տարբեր սորտեր։

== Հայաստանում ==
{{Կենսաֆոտո|Convallaria majalis20090914 305.jpg|Հովտաշուշանի պտուղները խոշոր պլանով}}
[[Հայաստան]]ի հյուսիսային շրջանների անտառներում երբեմն հանդիպում է [[մայիսյան հովտաշուշան]]ը կամ ծովաշուշանը (''C. majalis''), որի ծաղիկները մանր են, սպիտակ՝ խմբված ողկույզներում։ Խոնավասեր է, ջերմասեր։ Բազմանում է սերմերով, կոճղարմատներով։ Մշակության մեջ հայտնի են հովտաշուշանի բազմաթիվ՝ վարդագույն, լիաթերթ, խոշոր ծաղիկներով, խայտաբղետ տերևներով ևն տարատեսակներ։ Վերգետնյա մասերը պարունակում են սրտային գլիկոզիդներ։

== Նշանակություն ==
Դեղաբույս է. պարունակում է [[ալկալոիդներ]], [[գլիկոզիդներ]], սապոնին և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են սրտի սուր և քրոնիկական, [[լյարդ]]ի, աչքի և այլ հիվանդությունների ժամանակ, նաև. որպես միզամուղ ու լեղամուղ միջոց։ Բույսի բոլոր օրգանները թունավոր են։

== Բժշկության մեջ ==
Բույսի բոլոր մասերը, նույնիսկ ծաղկամանի ջուրը, թունավոր են, սակայն հատկապես այդ թույների շնորհիվ է, որ բույսն օգտագործվում է բժշկության մեջ։ Կարևոր է իմանալ, որ՝ ի տարբերություն շատ այլ բույսերի, հովտաշուշանի թույները չեն կուտակվում օրգանիզմում։ 16-18-րդ դարերում հովտաշուշանը բժշկության խորհրդանիշ էր համարվում, օրինակ, քչերին է հայտնի, որ Ն. Կոպեռնիկոսը եպիսկոպոս Վինդերոդեի մոտ ոչ միայն անձնական քարտուղարի, այլ նաև բժշկի պաշտոն էր զբաղեցնում։ Պահպանվել է նրա դիմանկարը, որի վրա պատկերված են նաև հովտաշուշաններ։ Նման օրինակները բազմաթիվ են։

== Դասակարգում ==
* {{bt|Convallaria majalis|aut1=[[L.]]|var=keiskei|([[Miq.]]) [[Makino]]}} - {{bt-armlat|s=2|Convallaria keiskei|aut=[[Miq.]]|}}. Աճում է Հեռավոր Արևելքում, Հեռավոր Արեւելքում։ 
* {{bt|Convallaria majalis|aut1=[[L.]]|var=majalis}}, տարածված են Եվրոպայում։
* {{bt|Convallaria majalis|aut1=[[L.]]|var=transcaucasica|([[Utkin]] [[ex (таксономия)|ex]] [[Grossh.]]) [[Knorring]]}} 
* {{bt|Convallaria majalis|aut1=[[L.]]|var=montana|([[Raf.]]) [[H.E.Ahles]]}} - Հովտաշուշան լեռնային {{bt-latarm|s=2|[[Convallaria montana]]|aut=[[Raf.]]|}} ԱՄՆ-ի արևելքում ({{lang-en|American lily-of-the-valley}})։ Ամերիկյան բուսաբանությունում<ref>[http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=506910 См., например, на сайте ITIS]</ref>։

== Գեղարվեստական գրականության մեջ ==
* Փշրված սիրտն ու Հովտաշուշանը։ [[Աննա Սաքսե]], «[[Հեքիաթներ ծաղիկների մասին]]», Ե., Դարակ, 2020, էջ 72-75։

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Գրականություն ==
*Ландыш майский — статья из Большой советской энциклопедии (Проверено 10 октября 2009)
*Ландыш // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (Проверено 22 февраля 2009)
*Вавилова Л.П. Опыт выращивания и выгонки ландыша // Интродукция и приёмы культуры цветочно-декоративных растений. — М.: Наука, 1997. — 168 с.
*Губанов И. А. и др. 345. Convallaria majalis L. — Ландыш майский // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3 т. — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл., 2002. — Т. 1. Папоротники, хвощи, плауны, голосеменные, покрытосеменные (однодольные). — С. 455. — ISBN 8-87317-091-6.
*Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 6. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1982. — С. 163—164.
*Кнорринг О. Э. Род 293. Ландыш — Convallaria L. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. и ред. тома акад. В. Л. Комаров. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1935. — Т. IV. — С. 467—468. — 760 + XXX с. — 5175 экз.
* ''Poucher, W. A.'' Perfumes, cosmetics and soaps. — vol. 2. — London : Chapman and Hall Ltd. — 1959{{ref-en}}
* ''Rath, Gernot; Orzechowski G; Dr. Madaus & Co.'' Die Convallaria majalis, ihr Weg durch die Geschichte. — Köln. — 1959{{ref-de}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/7113 Հովտաշուշանը դասարան․ամ կայքում] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904010317/https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/7113 |date=2019-09-04 }}
* [https://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=942 Հովտաշուշանը հայկական հանրագիտարանում] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191109103448/http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=942 |date=2019-11-09 }}
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CONVA Հովտաշուշանը USDA NRCS կայքում] {{ref-en}}
{{Արտաքին հղումներ}}
{{ՀՀՀ}}
{{ՀՍՀ|հատոր=6|էջ=583}}

[[Կատեգորիա:Հայաստանի բուսական աշխարհ]]
[[Կատեգորիա:Հովտաշուշանազգիներ]]
[[Կատեգորիա:Դեղաբույսեր]]