Դիտել Մորիս դը Բրոյլ էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Գիտնական
 | բնագիր անուն = {{lang-fr|Maurice de Broglie}}
}}
'''Լուի Ցեզար Վիկտոր Մորիս''', Բրոլի 6-րդ հերցոգ, ավելի հայտնի է որպես '''Մորիս դը Բրոյլ''' ({{lang-fr|Louis-César-Victor-Maurice, 6ème duc de Broglie, Maurice de Broglie}}, {{ԱԾ}}), ֆրանսիացի ֆիզիկոս-նորարար։

Հայտնի տեսաբան [[Լուի դը Բրոյլ]]ի ավագ եղբայրը։

[[Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիա|Փարիզի գիտությունների ակադեմիա]]յի (1924) և [[Ֆրանսիական ակադեմիա]]յի (1934) անդամ։ Գիտական աշխատանքները նվիրված են [[ռենտգենյան ճառագայթում|ռենտգենյան ճառագայթման]], [[ատոմային ֆիզիկա]]յին, [[միջուկային ֆիզիկա]]յին, [[տիեզերական ճառագայթում|տիեզերական ճառագայթների ֆիզիկային]]։

== Կենսագրություն ==
Մորիս դե Բրոյլը սերում է հայտնի արիստոկրատական [[Բրոյլի]] ընտանիքից, որի ներկայացուցիչները երկար տարիներ Ֆրանսիայում զբաղեցրել են քաղաքական և ռազմական պաշտոններ։ Մորիսը 5-րդ հերցոգ դե Բրոլիի և  նապոլոնյան մարշալ [[Ֆիլիպ դե Պոլ Սեգյուր]]ի թոռնուհու՝ Պոլինա դԱրամայի ({{lang-fr|Pauline d’Armaille}}) հինգ երեխաներից երկրորդն էր։ Փարիզի {{Iw|Ստանիսլավի քոլեջ|Ստանիսլավի քոլեջը|fr|Collège Stanislas (Paris)||1}} փայլուն կերպով  ավարտելուց հետո Մորիսը [[1893]] թվականին ընդունվեց {{Iw|Ծովային դպրոց|Ծովային դպրոցը|fr|École navale||1}}, որտեղ սովորել է մինչև [[1895]] թվականը։ Հետագա մի քանի տարիներին նա ծառայել է Միջերկրական էսկադրայի նավերից մեկում որպես ծովային սպա։ Միաժամանակ ֆիզիկա է ուսումնասիրել Տուլոնի և Մարսելի համալսարաններում, որոնցից վերջինն ավարտել է [[1900]] թվականին՝ ստանալով գիտությունների [[լիցենցիատ]]ի աստիճան։ Մորիս դե Բրոյլը տեղադրել է առաջին անհաղորդալար [[ռադիոհաղորդիչ]]ը ֆրանսիական նավատորմի նավի վրա և ցանկանում էր իր ամբողջ ժամանակը տրամադրել գիտությանը, սակայն ընտանիքի անդամների ճնշման տակ ստիպված մնաց ծառայության մեջ։ Միայն [[1904]] թվականին՝ պապի մահից հետո, նա վերցրեց անժամկետ 
արձակուրդ և չորս տարի անց վերջնականապես անցավ թոշակի{{sfn|Weill-Brunschvicg & Heilbron|1970}}։

Մորիս դե Բրոյլը ծառայությունը թողնելուց հետո [[Փարիզի աստղադիտարան]]ում [[սպեկտոսկոպիա]] էր ուսումնասիրում [[Անրի Ալեքսանդր Դելանդր]]ի ղեկավարությամբ։ Դրանցի բացի նա Փարիզի Շատոբրիանի փողոցում գտնվող իր տանը կազմակերպել էր փոքրիկ մասնավոր լաբորատորիա։ Այստեղ, ինչպես նաև [[Քոլեջ դե Ֆրասում]] Մորիսն ուսումնասիրում էր գազերի [[իոնացում]]ը, լիցքավորված ատոմների, մոլեկուլների և փոշու ու ծխի առավել մեծ մասնիկների շարժումը, չափում էր էլեկտրոնի լիցքը։ Այս պրոբլեմատիկան հանդիսանում էր [[1908]] թվականին Մորիսի՝ Պոլ Լանժևանի ղեկավարությամբ պաշտպանած  դիսերտացիայի թեման։ Մորիս դե Բրոյլն իր լաբորատորիայի ընդլայնումից հետո հնարավորություն ստացավ հրավիրելու մի շարք ուսանողների և աշխատակիցների իրեն հետաքրքրող հարցերի ուղղությամբ առավել ինտենսիվ աշխատելու համար{{sfn|Weill-Brunschvicg & Heilbron|1970}}{{sfn|Wilson|1961}}։ 
[[Պատկեր:1911 Solvay conference.jpg|մինի|left|400px|(1911) թվականի առաջին Սոլվեևյան կոնգրեսի մասնակիցները։ Մորիս դե Բրոյլը ձախից վեցերորդն է]]
[[1912]] թվականին [[ռենտգենյան ճառագայթների դիֆրակցիա]]յի հայտնագործումից հետո դը Բրոյլն սկսեց զբաղվել [[ռենտգենյան սպեկտրոսկոպիա]]յով, որը նրա գործունեության հիմնական ուղղությունն էր։ [[Ուիլյամ Հենրի Բրեգ]]ից անկախ նա առաջարկեց օգտագործել պտտվող [[բյուրեղ]] ռենտգենյան սպեկտրների ուսումնասիրման համար, հայտնաբերեց «կիզակետման էֆեկտը» և այդ մեթոդի օգնությամբ ստացավ որոշ մետաղների որակյալ սպեկտրներ, բայց չէր նկատել այն [[Մոզլիի օրենք|օրինաչափությունը]], որ մոտավորապես այդ նույն ժամանակ հայտնագործեց [[Հենրի Մոզլի]]ն{{sfn|Weill-Brunschvicg & Heilbron|1970}}։
Պտտվող բյուրեղի մեթոդի հաջողությունը շատ դեպքերում անսպասելի էր, քանի որ գիտնականներից շատերին թվում էր, թե շրջադարձն ընդամենը կլղոզի մակերևույթից անդրադարձած ճառագայթների պատկերը։ Սակայն պարզվեց, որ բյուրեղի դանդաղ պտույտը (ժամում մի քանի աստիճան) թույլ է տալիս միմյանց նկատմամբ մի փոքր շրջված պատկերների մեծ քանակության հաշվին, սպեկտրներում բացառել մակերևույթի անհարթության պատճառով առաջացած պատահականությունները{{sfn|Heilbron|1967|pp=457, 482—483}}։ Բացի դրանից դը Բրոյլը հայտնաբերեց ռենտգենյան ճառագայթումով մասնիկների իոնացումը{{sfn|Wilson|1961}} և [[Լուսասկավառակ]]ով սպեկտրոմետրի [[իոնացնող խցիկ]]ի փոխարինմամբ կառուցեց ռենտգենյան սպեկտրոգրաֆը{{sfn|Храмов|1983}}։

[[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ի սկսվելուց հետո Մորիս դե Բրոյլը՝ որպես ծովային լեյտենանտ, զբաղվեց [[սուզանավեր]]ի միջոցով [[ռադիոկապ]]ի պրոբլեմների հայտնաբերմամբ և վերացմամբ{{sfn|Wilson|1961}}{{sfn|Weill-Brunschvicg & Heilbron|1970}}։ Աշխատելով սկզբում [[Կամարգո]]ւմ, հետո [[Բորդո]]յի անլար միջազգային կապի կայանում՝ նա կարողացավ ահագին առաջ գնալ ռադիոազդանշանների մոդուլացման և դետեկտման համար տրիոդի կիրառողներից առաջինը լինելով։ Հետագայում նա զբաղվում էր հրետանային [[Ձայնաչափություն|ձայնաչափությամբ]], ինչպես նաև ծառայում էր որպես ֆրանսիական ռազմածովային կցորդ [[Բրիտանական ծովակալություն]]ում{{sfn|Wheaton|2007|pp=47—48}}։

Պատերազմից հետո Ալեքսանդր Դովիյեի ({{lang-fr|Alexandre Dauvillier}}) և մնացած աշխատակիցների հետ Մորիս դե Բրոյլն ուսումնասիրում էր նյութի կառուցվածքի ռենտգենյան ճառագայթների կլանման սպեկտրներ  [[քվանտային ֆիզիկա|քվանտային պատկերացումների]] լույսի ներքո։ Մասնավորապես,  դեռ [[1913]] թվականին նա առաջին անգամ նկատեց ռենտգենյան ճառագայթման [[կլանման շերտերի սահմաններ]]ը, որոնք միայն հետագայում ստացան ճշգրիտ մեկնաբանություններ{{sfn|Heilbron|1967|pp=461}}<ref>{{Ռուսերեն հոդված |автор=Lytle F. W. |заглавие=The EXAFS family tree: a personal history of the development of extended X-ray absorption fine structure |год=1999 |издание=Journal of Synchrotron Radiation |pages=124 |volume=6 |doi=10.1107/S0909049599001260}}</ref>, հետագայում հայտնաբերեց կլանման L-շերտի երրորդ սահմանը, մանրամասնորեն ուսումնասիրեց բազմաթիվ գծերի և այսպես կոչված «կորպուսկուլյար սպեկտրների» նուրբ կառուցվածքը, այսինքն [[Ֆոտոէլեկտրոնային սպեկտրոսկոպիա|ֆոտոէլեկտրոնների ռենտգենյան ճառագայթման ժամանակ արձակած սպեկտրները]], սակայն հիասթափվեց ունեցած սարքավորումների զգայունության անբավարարության պատճառով{{sfn|Weill-Brunschvicg & Heilbron|1970}}<ref>{{Ռուսերեն հոդված |автор=Jenkin J. G., Leckey R. C. G., Liesegang J. |заглавие=The development of x-ray photoelectron spectroscopy: 1900–1960 |год=1977 |издание=Journal of Electron Spectroscopy and Related Phenomena |pages=14—16 |volume=12 |doi=10.1016/0368-2048(77)85065-2}}</ref>։ Այնուամենայնիվ, [[1921]] թվականին նրան հաջողվեց հաստատել, որ ֆոտոէլեկտրոնների սպեկտրի բոլոր առանձնահատկությունները ճշգրտորեն կրկնում են իրենց առաջացնող ռենտգենյան ճառագայթման սպեկտրները, ընդ որում ճառագայթման ընդհանուր էներգիան պետք է ամբողջությամբ տրվի անհատական էլեկտրոնին։ Այլ խոսքերով՝ ռենտգենյան ճառագայթներից ծնված երկրորդական էլեկտրոնների էներգիան, այդ ճառագայթները ծնող առաջնային էլեկտրոնների էներգիայից փոքր չէր, որը հանդիսանում էր էական պրոբլեմ՝ եթե էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը ալիք է, ապա այն պետք է մարի միջավայրում տարածման ժամանակ։ Վերլուծելով ստացված արդյունքները դե Բրոյլը եկավ այն եզրահանգման, որ ռենտգենյան ճառագայթումը պետք է ունենա մասնիկային բնույթ կամ, ծայրահեղ դեպքում, նրա էներգիան պետք է ինչ- որ կերպ կուտակվի ալիքի մակերևույթին<ref>{{Ռուսերեն գիրք |автор=Wheaton B. R. |заглавие=The tiger and the shark: Empirical roots of wave-particle dualism |год=1983 |место=N.Y. |издательство=Cambridge University Press |pages=263—270}}</ref>{{sfn|Wheaton|2007|pp=53—54}}{{sfn|Nye|1997|pp=411-412}}:Այս ամենը էականորեն ազդեց [[Լուի դե Բրոյլ]]ի տեսակետների զարգացման վրա, ով ֆիզիկայով հետաքրքրվեց շնորհիվ մեծ եղբորը՝ դեռևս [[1911]] թվականից Մորիսը աշխատում էր [[Սոլվեևյան կոնգրես]]ում որպես քարտուղար և այնտեղ քննարկվող  քվանտային ֆիզիկայի չլուծված պրոբլեմներով կարողացավ հետաքրքրել Լուիին։ [[1920]]-ական թվականների սկզբներին կրտսեր դե Բրոյլը միացավ լաբարատորիայում ընթացող հետազոտություններին և դարձավ ատոմի ճեղքման և ճառագայթման բնույթի վերաբերյալ մի քանի աշխատանքների համահեղինակը{{sfn|Nye|1997|pp=405-406, 412}}։ Ռենտգենյան ճառագայթների ֆիզիկայի բնագավառում  իր ձեռքբերումների համար Մորիս դե Բրոյլը (մենակ և եղբոր հետ միասին) մի քանի անգամ ներկայացվել է [[Նոբելյան մրցանակ ֆիզիկայում|Նոբելյան մրցանակի]]{{sfn|Nye|1997|p=414}}։

[[Պատկեր:Third Solvay Conference, 1921.jpg|մինի|right|400px|(1921) Սոլվեևյան երրորդ կոնգրեսի մասնակիցները։ Մորիս դե Բրոյլը երկրորդ շարքում աջից ծայրինն է]]

Նրա մասնավոր լաբորատորիայում ընթացող աշխատանքների շրջանակը կամաց-կամաց ընդլայնվում էր և ներառում իր մեջ նոր ուղղություններ՝ միջուկային և տիեզերական ճառագայթների ֆիզիկաներ։ Մորիս դե Բրոյլը Ֆրանսիայում առաջինը գործարկեց [[Վիլսոնի խցիկ]]ը, լաբարատորիայում տեղակայեց 300 կՎ լարումով [[Կոկրոֆտ-ւոլտոնի գեներատոր]]ը։ Վիլսոնի խցիկի և մեծ էլեկտամագնիսի օգնությամբ [[Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա]]յում նա հետազոտեց տիեզերական ճառագայթները և հայտնաբերեց, որ նրանք հիմնականում կազմված են դրականապես լիցքավորված մասնիկներից{{sfn|Wilson|1961}}։ Նեյտրոնի հայտնագործումից քիչ ավելի ուշ՝  [[1932]] թվականին, դը Բրոյլն իր աշխատակից {{Iw|Լուի Լեպրենս-Ռենգե|Լուի Լեպրենս-Ռենգեյի|fr|Louis Leprince-Ringuet||1}} հետ համատեղ անցկացրեց այդ մասնիկների ցրման և կլանման առաջին փորձերը և հայտնաբերեց, որ նոր ռադոն- բերիլիում աղբյուրից արձակված նեյտրոնները էֆեկտիվ կերպով կլանվում ու ցրվում են պարաֆինի կողմից, մինչդեռ կապարը փաստորեն թափանցիկ էր նրանց համար<ref>{{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.jstor.org/stable/10.1525/hsps.2005.35.2.293 |автор=De Gregorio A. G. |заглавие=Neutron physics in the early 1930s |год=2005 |издание=Historical Studies in the Physical and Biological Sciences |pages=296—297 |volume=35}}</ref>:[[1942]] թվականին, [[Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրի|Ֆրեդերիկ Ժոլիո- Կյուրիի]] խնդրանքով, դե Բրոյլը փոխարինեց Պոլ Լանժևենին, որը ձերբակալվել էր [[Ֆրանսիայի օկուպացիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում|օկուպացիոն իշխանությունների]] կողմից, ընդհանուր ֆիզիկայի կաֆեդրայի կառավարչի պաշտոնում մոտ երկու տարի Քոլեջ դե Ֆրանսում։ Նա ակտիվ գիտական գործունեությունը թողեց [[1946]] թվականին{{sfn|Nye|1997|p=417}}։

Մորիս դե Բրոյլն ակտիվորեն մասնակցում էր ադմինիստրատիվ և կազմակերպական աշխատանքների, [[Էներգիայի ատոմային և ալտերնատիվ կոմիսարիատ|Ատոմային էներգիայի հանձնաժողովի]] աշխատանքին, {{Iw|Ֆրանսիայի ծովային ակադեմիա|Ծովային ակադեմիայի|fr|Académie de marine||1}} և {{Iw|Փարիզի օվկիանոսագիտական ինստիտուտ|Օվկիանոսագիտական ինստիտուտի|fr|Institut océanographique de Paris||1}}{{sfn|Weill-Brunschvicg & Heilbron|1970}} անդամ էր։ Օգտագործելով իր ունեցած կապերը՝ գիտնականը ամեն կերպ օժանդակում էր իր լաբորատորիայում ստացված արդյունքների և այնտեղ մշակված սարքավորումների ներդրմանը արդյունաբերության մեջ․ նրա աշակերտներից շատերը խոշոր գործակալություններում խորհրդատու էին կամ աշխատում էին այնտեղ։ Այսչափ սերտ կապերը արդյունաբերական արտադրության մեջ բնութագրական չէր այն ժամանակվա Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի համար և թույլ էր տալիս չսահմանափակվել ընտանեկան միջոցներով ու լրացուցիչ ֆինանսավորում ստանալ հետազոտությունների համար{{sfn|Wheaton|2007|p=50}}{{sfn|Nye|1997|p=411}}։
Մորիս դե Բրոյլի հանրահայտ աշակերտներից ու աշխատակիցներից են Ալեքսանդր Դովիյեն, Լուի դե Բրոյլը, Լուի Լեպրենս-Ռենգեն, [[Ժան Տիբո]]ն({{lang-fr|Jean Thibaud}}), {{Iw|Ժան-Ժակ Տրիյա|Ժան-Ժակ Տրիյան|fr|Jean-Jacques Trillat||1}}, {{Iw|Լյուկա Ռենե|Լյուկա ռենեն|fr|René Lucas||1}}, {{Iw|Լուի Կարտա|Լուի Կարտան|fr|Louis Cartan||1}} և ուրիշ ֆրանսիական ֆիզիկոսներ{{sfn|Nye|1997|pp=409-410}}։ Կոլեգաների և աշակերտների հիշողությունների համաձայն՝ դե Բրոյլը լաբորատորիան ղեկավարում էր ոչ ավտորիտար կերպով և հարգանքով ու ուշադրությամբ էր վերաբերվում աշխատակիցներին։ Ինչպես գրում է Լեպրենս-Ռենգեն, դե Բրոյլը «չափից դուրս սիրալիր էր, նրա մեջ գոռոզություն չկար, նա անկաշկանդորեն էր վերաբերվում իր զրուցակցին, այնպես որ նրա մեջ տեսնում էինք իսկական գիտնականի խորաթափանցություն, սկզբունքային համեստություն, հաշվեկշռված դատողություն մարդկանց կամ իրադարձությունների վերաբերյալ, որոնք նա նկարագրում էր... էներգիայով լեցուն և խայթող հումորով»{{ref+|«...extremely affable, with nothing of the haughty about him, he put the person with whom he was speaking at ease: you sensed in him the discretion, the fundamental modesty of the true scientist, a balanced judgment on events and on men that he described... with a cheerful, even caustic, humor.»|նշում}}{{sfn|Nye|1997|p=417}}:

[[1904]] թվականից Մորիս դե Բրոյլը ամուսնացած էր Կամիլե Բերնու դե Ռոշետյեի ({{lang-fr|Camille Bernou de Rochetaillée}}, 1883-1966) հետ{{sfn|Nye|1997|p=404}}։ Նրանց միակ աղջիկը մահացել էր [[1911]] թվականին վեցամյա հասակում{{sfn|Nye|1997|p=416}}։ Մորիսի մահից հետո՝ [[1906]] թվականից, հորից նրան անցած հերցոգի տիտղոսը ժառանգեց Լուի դե Բրոյլը{{sfn|Nye|1997|pp=401, 417}}։

== Պարգևներ և անդամակցություններ ==
* ''Prix Pierson-Perrin'' (1915){{sfn|Académie}}
* ''Prix Plumey'' (1918){{sfn|Académie}}
* [[Օքսֆորդի համալսարան]]ի պատվավոր դոկտոր (1921){{sfn|Nye|1997|p=409}}
* Ֆիզիկոսների ֆրանսիական միության ''[[:fr:Prix Félix Robin|Prix Félix Robin]]'' (1922)
* Գուտրիի շքանշան և մրցանակ (1924)
* [[ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա]]յի արտասահմանյան թղթակից-անդամ (1927){{sfn|РАН}}
* [[Հյուզի շքանշան]] (1928)
* [[Պատվավոր լեգեոնի շքանշան]]ի մեծ սպա (1954){{sfn|École}}
* [[Լոնդոնի թագավորական միություն|Լոնդոնի թագավորական միության]] արտասահմանյան անդամ (1940){{sfn|Храмов|1983}}

== Հրատարակություններ ==
=== Գրքեր ===
* {{գիրք|հեղինակ=|վերնագիր= La théorie du rayonnement et les quanta: Rapports et discussions de la Reunion tenue à Bruxelles du 30 octobre au 3 novembre 1911, sous les auspices de M. E. Solvay |պատասխանատու խմբագիր= M. de Broglie, P. Langevin (eds.) |վայր= Paris |հրատարակչություն= Gauthier-Villars |թվական= 1912}}
* {{գիրք|հեղինակ= De Broglie M. |վերնագիր= Les rayons X |վայր= Paris |հրատարակչություն= Gauthier-Villars |թվական= 1922}}
* {{գիրք|հեղինակ= De Broglie L., De Broglie M. |վերնագիր= Introduction à la physique des rayons X et <math>\gamma</math> |վայր= Paris |հրատարակչություն= Gauthier-Villars |թվական= 1928}}
* {{գիրք|հեղինակ= De Broglie M. |վերնագիր= Atomes, radioactivité, transmutations |վայր= Paris |հրատարակչություն= Flammarion |թվական= 1939}}
* {{գիրք|հեղինակ= De Broglie M. |վերնագիր= Les premieres congrès de physique Solvay et l'orientation de la physique depuis 1911 |վայր= Paris |հրատարակչություն= Albin Michel |թվական= 1951}}

=== Հիմնական գիտական Հոդվածներ ===
* {{հոդված|հեղինակ= De Broglie M. |վերնագիր= Sur un nouveau procédé permettant d’obtenir la photographie des spectres de raies des rayons de Röntgen |հղում=|հրատարակություն= Comptes rendus de l'Académie des sciences |թվական= 1913 |volume= 157 |pages= 924—926}}
* {{հոդված|հեղինակ= De Broglie M. |վերնագիր= Sur un système de bandes d’absorption correspondant aux rayons L des spectres de rayons X des éléments, et sur l'importance des phénomenes d'absorption sélective en radiographie |հղում=|հրատարակություն= Comptes rendus de l'Académie des sciences |թվական= 1916 |volume= 162 |pages= 352—354}}
* {{հոդված|հեղինակ= De Broglie M. |վերնագիր= Sur les spectres corpusculaires des éléments |հղում=|հրատարակություն= Comptes rendus de l'Académie des sciences |թվական= 1921 |volume= 172 |pages= 274—275, 527—529}}
* {{հոդված|հեղինակ= De Broglie M., De Broglie L. |վերնագիր= Sur le mode d'atome de Bohr et les spectres corpusculaires |հղում=|հրատարակություն= Comptes rendus de l'Académie des sciences |թվական= 1921 |volume= 172 |pages= 746—748}}
* {{հոդված|հեղինակ= De Broglie M. |վերնագիր= Sur les spectres corpusculaires. Lois de l'émission photo-électrique pour les hautes fréquences |հղում=|հրատարակություն= Comptes rendus de l'Académie des sciences |թվական= 1921 |volume= 172 |pages= 806—808}}
* {{հոդված|հեղինակ= De Broglie M., De Broglie L. |վերնագիր= Sur les spectres corpusculaires des éléments |հղում=|հրատարակություն= Comptes rendus de l'Académie des sciences |թվական= 1921 |volume= 173 |pages= 939—941}}
* {{հոդված|հեղինակ= De Broglie M. |վերնագիր= Les phénoménes photo-électriques pour les rayons X et les spectres corpusculaires des éléments |հրատարակություն= Le Journal de Physique et Le Radium |թվական= 1921 |volume= 2 |pages= 265—287 |doi= 10.1051/jphysrad:0192100209026500}}
* {{հոդված|հեղինակ= De Broglie M., De Broglie L. |վերնագիր= Remarques sur les spectres corpusculaires et l'effet photo-électrique |հղում=|հրատարակություն= Comptes rendus de l'Académie des sciences |թվական= 1922 |volume= 175 |pages= 1139—1141}}
* {{հոդված|հեղինակ= De Broglie M. |վերնագիր= La relation <math>h \nu = E</math> dans les phénomènes photo-électriques |հղում=|հրատարակություն= Atomes et électrons: Rapports et décisions du Conseil de physique tenue à Bruxelles du ler au 6 avril 1921 |место= Paris |издательство= Gauthier-Villars |թվական= 1923 |pages= 80—130}}
* {{հոդված|հեղինակ= De Broglie M., Leprince-Ringuet L. |վերնագիր= Sur les neutrons du bore excité par l'émanation du radium |հղում=|հրատարակություն= Comptes rendus de l'Académie des sciences |թվական= 1932 |volume= 195 |pages= 88—89}}

== Նշումներ ==
{{ծանցանկ|group="նշում"}}

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ|3}}

== Գրականություն ==
* {{Ռուսերեն հոդված |ref=Wilson |автор=Wilson W. |заглавие=Maurice, Le Duc de Broglie |год=1961 |издание=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society |pages=31–36 |volume=7 |doi=10.1098/rsbm.1961.0003}}
* {{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.academie-sciences.fr/pdf/eloges/broglie_notice.pdf |автор=Lépine P. |заглавие=Notice sur la vie et les travaux de Maurice de Broglie |год=1962 |издание=Académie des sciences |pages=625–656}}
* {{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.jstor.org/stable/228422 |ref=Heilbron |автор=Heilbron J. L. |заглавие=The Kossel-Sommerfeld theory and the ring atom |год=1967 |издание=Isis |pages=450—485 |volume=58}}
* {{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830900649.html |ref=Weill-Brunschvicg & Heilbron |автор=Weill-Brunschvicg A. R., Heilbron J. L. |заглавие=Louis-César-Victor-Maurice de Broglie |год=1970 |место=New York |издание=Dictionary of Scientific Biography |издательство=Charles Scribner's Sons |pages=487—489 |volume=2}}
* {{Ռուսերեն հոդված |ссылка=http://www.jstor.org/stable/236150 |ref=Nye |автор=Nye M. J. |заглавие=Aristocratic culture and the pursuit of science: The de Broglies in modern France |год=1997 |издание=Isis |pages=397–421 |volume=88}}
* {{Ռուսերեն հոդված |ref=Wheaton |автор=Wheaton B. R. |заглавие=Atomic waves in private practice |год=2007 |ответственный=Eds. J. Evans, A. S. Thorndike |издание=Quantum mechanics at the crossroads: New perspectives from history, philosophy and physics |издательство=Springer |pages=39–71 |doi=10.1007/978-3-540-32665-6_3}}

== Արտաքին հղումներ ==
* {{հ|Académie}} {{Cite web |title=Maurice de Broglie |url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/maurice-de-broglie?fauteuil=37&election=24-05-1934 |accessdate=2016 թ․ մարտի 30 |publisher=Académie française |language=fr |description=Информация на сайте Французской академии}}
* {{հ|École}} {{Cite web |title=Louis César Victor Maurice de Broglie |url=http://ecole.nav.traditions.free.fr/officiers_debroglie_louis.htm |accessdate=2016 թ․ մարտի 30 |publisher=École navale |language=fr |description=Информация на сайте Морской школы}}
{{Արտաքին հղումներ}}
{{Օրվա հոդված նախագծի մասնակից}}

{{DEFAULTSORT:դը Բրոյլ, Մորիս}}
[[Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ]]
[[Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ]]
[[Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ]]
[[Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ]]
[[Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ]]
[[Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով]]
[[Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ]]
[[Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ]]
[[Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ]]
[[Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ]]