Դիտել Ռևմատոիդ արթրիտ էջի վիքիկոդը

{{Տեղեկաքարտ Հիվանդություն և հիվանդագին վիճակներ}}
'''Ռևմատոիդ արթրիտ (ՌԱ)''' երկարաժամկետ [[աուտոիմուն հիվանդություն]], որն առաջին հերթին ախտահարում է հոդերը<ref name="NIH201420">{{Cite web |date=2014 թ․ օգոստոս |title=Handout on Health: Rheumatoid Arthritis |url=http://www.niams.nih.gov/health_info/Rheumatic_Disease/default.asp |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630212818/http://niams.nih.gov/Health_Info/Rheumatic_Disease/default.asp |archivedate=2015 թ․ հունիսի 30 |accessdate=2015 թ․ հուլիսի 2 |website=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases}}</ref>։ Դրանք դառնում են տաք, այտուցված և ցավոտ<ref name="NIH201420"/>։ Ցավն ու կարկամությունը հանգստի ընթացքում ավելի են արտահայտվում<ref name="NIH201420"/>։ Ավելի հաճախ պրոցեսում դաստակն ու մատերն են ընդգրկվում և հատկանշական է, որ հոդերն երկու կողմից հավասարաչափ են ընդգրկվում<ref name="NIH201420"/>։ Հիվանդությունը մարմնի տարբեր մասերը ևս կարող է ախտահարել<ref name="NIH201420"/>։ Դա կարող է արտահայտվել [[Էրիթրոցիտներ|էրիթրոցիտների քանակի նվազմամբ]], [[Պլևրիտ|թոքերի]] և [[Սրտակրանքի բորբոքում|սրտի]] ախտահարումով<ref name="NIH20148">{{cite 
web|url=http://www.niams.nih.gov/health_info/Rheumatic_Disease/default.asp|title=Handout on Health: Rheumatoid Arthritis|date=August 2014|website=National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630212818/http://niams.nih.gov/Health_Info/Rheumatic_Disease/default.asp|archivedate=June 30, 2015|accessdate=July 2, 2015|deadurl=no}}</ref>։ Տենդ ու էներգիայի նվազում ևս կարող է լինել<ref name="NIH201420"/>։ Հաճախ ախտանիշները շաբաթների և ամիսների ընթացքում են ի հայտ գալիս<ref name="Majithia20073">{{Cite journal |vauthors=Majithia V, Geraci SA |year=2007 |title=Rheumatoid arthritis: diagnosis and management |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-medicine_2007-11_120_11/page/936 |journal=Am. J. Med. |volume=120 |issue=11 |pages=936–9 |doi=10.1016/j.amjmed.2007.04.005 |pmid=17976416}}</ref>։

Քանի դեռ ՌԱ–ի պատճառը հստակ հայտնի չէ, կարծիք կա, որ այն ներառում է [[Ժառանգականություն|ժառանգական]] ու միջավայրային գործոնները<ref name="NIH201420"/>։ ՌԱ-ի հիմքում ընկած է [[հոդ]]երի վրա [[իմունային համակարգ]]ի հարձակման մեխանիզմը<ref name="NIH201420"/>։ Դա հոդապարկի բորբոքման է բերում<ref name="NIH201420"/>։ ՌԱ-ը նաև ոսկրներն ու աճառներն է ախտահարում։ Ախտորոշումն ախտանիշների հիման վրա է իրականացվում<ref name="Majithia20073"/>։ [[Ճառագայթային ախտորոշում|Ճառագայթային]] և լաբորատոր հետազոտությունները կարող են նմանատիպ ախտանիշներ ունեցող այլ հիվանդությունները հաստատել կամ բացառել<ref name="NIH201420"/>։ Այդ հիվանդություններից են [[Համակարգային կարմիր գայլախտ]]ը, [[պսորատիկ արթրիտ]]ը և [[ֆիբրոմիալգիա]]ն<ref name="Majithia20073"/>։

Բուժման նպատակը ցավի անցկացումը, բորբոքման նվազեցումն ու մարդու ինքնազգացողության բարելավումն է<ref name="NICE20153">{{Cite web |date=2015 թ․ դեկտեմբեր |title=Rheumatoid arthritis in adults: management: recommendations: Guidance and guidelines |url=https://www.nice.org.uk/guidance/CG79/chapter/Recommendations |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170416130024/https://www.nice.org.uk/guidance/CG79/chapter/Recommendations |archivedate=2017 թ․ ապրիլի 16 |publisher=NICE}}</ref>։ Դրան կարող են նպաստել բալանսավորված հանգիստն ու վարժությունները, [[Շինաներ ու բրեկեյտներ|շինաներն ու բրեկեյտները]] և այլ օժանդակ միջոցներ<ref name="NIH201420"/>։ Հաճախ օգտագործվում են [[ստերոիդներ]]ը, [[Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ|ՈՍՀԲԴ–ները]], [[ցավի դեմ կիրառվող դեղորայք]]ը<ref name="NIH201420"/>։ Այնպիսի [[Բազիսային հակաբորբոքային պրեպարատներ]] (DMARD), ինչպիսիք են [[Հիդրոքսիքլորոխիննշ|հիդրոքսիքլորոխինն]] ու [[մետոտրեքսատ]]ը կարող են կիրառվել հիվանդության դանդաղ պրոգրես ունենալու համար<ref name="NIH201420"/>։ Կենսաբանական Բազիսային հակաբորբոքային պրեպարատները կարող են օգտագործվել այն դեպքում, երբ բուժման մյուս մեթոդներն արդյունավետ չեն<ref name="ACR20152">{{Cite journal |last1=Singh |first1=JA |last2=Saag |first2=KG |last3=Bridges SL |first3=Jr |last4=Ak l |display-authors=etal |date=2016 թ․ հունվար |title=2015 American College of Rheumatology Guideline for the Treatment of Rheumatoid Arthritis |url-status=live |journal=Arthritis & Rheumatology |volume=68 |issue=1 |pages=1–26 |doi=10.1002/art.39480 |pmid=26545940}}</ref>։ Այնուամենայնիվ, դրանք կարող են ավելի արտահայտված կողմնակի ազդեցություններ ունենալ<ref>{{Cite journal |last1=Singh |first1=JA |last2=Wells |first2=GA |last3=Christensen |first3=R |display-authors=etal |date=2011 թ․ փետրվարի 16 |title=Adverse effects of biologics: a network meta-analysis and Cochrane overview |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=2 |pages=CD008794 |doi=10.1002/14651858.CD008794.pub2 |pmid=21328309}}</ref>։ Որոշ դեպքերում հոդերի վրա իրականացվող վիրահատական միջամտությունները՝ վերականգնում, դրանց [[Արթրոդեզ|արհեստականորեն անշարժացումը]] կամ [[արթրոպլաստիկա]]ն կարող են օգտակար լինել<ref name="NIH201420"/>։ Շատ [[այընտրանքային բուժման մեթոդներ]], սակայն ապացուցված չեն<ref name="Ef20102">{{Cite journal |vauthors=Efthimiou P, Kukar M |year=2010 |title=Complementary and alternative medicine use in rheumatoid arthritis: proposed mechanism of action and efficacy of commonly used modalities |journal=Rheumatology International |volume=30 |issue=5 |pages=571–86 |doi=10.1007/s00296-009-1206-y |pmid=19876631}}</ref><ref name="NCCIH2">{{Cite web |date=2006 թ․ հունվար |title=Rheumatoid Arthritis and Complementary Health Approaches |url=http://nccih.nih.gov/health/RA/getthefacts.htm |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150705082102/https://nccih.nih.gov/health/RA/getthefacts.htm |archivedate=2015 թ․ հուլիսի 5 |accessdate=2015 թ․ հուլիսի 1 |publisher=National Center for Complementary and Integrative Health}}</ref>։

2015 թվականի տվյալներով ՌԱ-ով հիվանդ են մոտ 24.5 միլիոն մարդ<ref name="GBD2015Pre2">{{Cite journal |last1=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence |first1=Collaborators. |date=2016 թ․ հոկտեմբերի 8 |title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 |journal=Lancet |volume=388 |issue=10053 |pages=1545–1602 |doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6 |pmc=5055577 |pmid=27733282}}</ref>։ [[Զարգացող աշխարհ]]ի հասուն մարդկանց 0.5-1%-ի, նույնն է, թե 100.000-ից 5-50-ի մոտ, ամեն տարի ՌԱ է զարգանում<ref name="Lancet2016">{{Cite journal |last=Smolen |first=Josef S. |last2=Aletaha |first2=Daniel |last3=McInnes |first3=Iain B. |date=2016 թ․ հոկտեմբերի 22 |title=Rheumatoid arthritis |journal=Lancet |volume=388 |issue=10055 |pages=2023–2038 |doi=10.1016/S0140-6736(16)30173-8 |pmid=27156434}}</ref>։ Միջին տարիքի կանայք 2.5 անգամ ավելի հաճախ են հիավանդանում, քան տղամարդիկ<ref name="NIH201420"/>։ 2013 թվականին գրանցվել է 38.000 մահ այն դեպքում, երբ 1990 թվականին այն կազմել է 28.000 դեպք<ref name="GDB2013">{{Cite journal |author1=GBD 2013 Mortality Causes of Death Collaborators |year=2015 |title=Global, regional, and national age–sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013 |journal=The Lancet |volume=385 |issue=9963 |pages=117–171 |doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2 |pmc=4340604 |pmid=25530442}}</ref>։ ՌԱ–ն 1800 թվականին Փարիզում առաջին անգամ բժիշկ [[Ավգաուստին Հակոբ Լանդրե-Բեուվիս]]ն (1772–1840թթ․) է նկարագրել<ref name="Landre18002">{{Cite book |author=Landré-Beauvais AJ |title=La goutte asthénique primitive (doctoral thesis) |year=1800 |location=Paris}} reproduced in {{Cite journal |author=Landré-Beauvais AJ |year=2001 |title=The first description of rheumatoid arthritis. Unabridged text of the doctoral dissertation presented in 1800 |journal=Joint Bone Spine |volume=68 |issue=2 |pages=130–43 |doi=10.1016/S1297-319X(00)00247-5 |pmid=11324929}}</ref>։ Ռևմատոիդ արթրիտ տերմինը հունարենից թարգմանաբար վնասված և այտուցված կապաններ է նշանակում<ref name="Landre18003">{{Cite book |author=Landré-Beauvais AJ |title=La goutte asthénique primitive (doctoral thesis) |year=1800 |location=Paris}} reproduced in {{Cite journal |author=Landré-Beauvais AJ |year=2001 |title=The first description of rheumatoid arthritis. Unabridged text of the doctoral dissertation presented in 1800 |journal=Joint Bone Spine |volume=68 |issue=2 |pages=130–43 |doi=10.1016/S1297-319X(00)00247-5 |pmid=11324929}}</ref>։

== Նշաններ և ախտանիշներ ==
ՌԱ–ն առաջին հերթին [[Կապան (անատոմիա)|կապաններն]] է ախտահարում, սակայն 15.20% դեպքերում այլ [[Օրգան (կենսաբանություն)|օրգանները]] ևս կարող են ախտահարվել<ref name="pmid12860726">{{Cite journal |vauthors=Turesson C, O'Fallon WM, Crowson CS, Gabriel SE, Matteson EL |year=2003 |title=Extra-articular disease manifestations in rheumatoid arthritis: incidence trends and risk factors over 46 years |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-the-rheumatic-diseases_2003-08_62_8/page/722 |journal=Ann. Rheum. Dis. |volume=62 |issue=8 |pages=722–7 |doi=10.1136/ard.62.8.722 |pmc=1754626 |pmid=12860726}}</ref>։ ՌԱ-ի հետ ասոցացված են սրտանոթային հիվանդությունները, օստեոպորոզը, թոքերի ինտերստիցիալ հիվանդությունը, ինֆեկցիաները, քաղցկեղը, հոգնածության զգացումը, հոգեկան որոշ խնդիրներ և անաշխատունակությունը<ref>{{Cite journal |last=Cutolo |first=Maurizio |last2=Kitas |first2=George D. |last3=van Riel |first3=Piet L.C.M. |date=2014 թ․ փետրվար |title=Burden of disease in treated rheumatoid arthritis patients: Going beyond the joint |journal=Seminars in Arthritis and Rheumatism |volume=43 |issue=4 |pages=479–488 |doi=10.1016/j.semarthrit.2013.08.004 |issn=0049-0172 |pmid=24080116}}</ref>։

=== Հոդեր ===
[[Հոդաբորբ]]ը ներառում է [[ձուսպաթաղանթ]]ների [[բորբոքում]]ը։ Հոդերը այտուցված, փափուկ ու տաք են դառնում, իսկ կարկամությունը սահմանափակում է շարժումները։ ժամանակի ընթացքում ախտահարվում են մի քանի հոդեր՝ [[պոլիարթրիտ]]։ Շատ հաճախ պրոցեսում ներառվում են [[ձեռք]]երի, [[ոտնաթաթ]]երի և [[պարանոցային շրջան]]ի փոքր հոդերը, ինչպես նաև այնպիսի մեծ հոդեր, ինչպիսիք ուսի ու ծնկան հոդերն են<ref name="Davidson2014" />։ Սինովիտը կարող է բերել անշարժացմամբ ուղեկցվող [[Հյուսվածքների սպիացում|հյուսվածքների սպիացման]] և հոդամակերեսների էրոզիայի, որի հետևանքով դեֆորմացիա ու ֆունկցիայի նվազում է առաջանում<ref name="Majithia20073"/>։

ՌԱ-ն ընթանում է բորբոքմանը բնորոշ նշաններով և այդ դեպքում դիտվում են հոդերի այտուց, տաքություն, կարկամություն՝ վաղ առավոտյան արթնանալիս կամ երկարատև ֆիզիկական անշարժությունից հետո։ Աճող [[վաղորդյան կարկամություն]]ը հիվանդության բնորոշ առանձնահատկությունն է և սովորաբար տևում է մի ժամից ավելի։ Հիվանդության սկզբնական շրջանում նուրբ շարժումները կարող են մեղմել ցավը։ Այս ախտանիշները օգնում են ՌԱ–ը տարբերակել կապանների այնպիսի ոչ բորբոքայինային խնդիրներից, ինչպիսին [[օստեոարթրիտ]]ն է։ Ոչ բորբոքային ծագման արթրիտների դեպքում բորբոքման նշաններն ու վաղորդյան կարկամությունը նվազ բնորոշ են։ ՌԱ–ային ասոցացված ցավը բորբոքման տեղում է առաջանում և այն բույթով ոչ թե [[Ծայրամասային նեյրոպաթիա|նեյրոպաթիկ]], այլ [[Նոցիցեպցիա|նոցիցեպտիվ]] է<ref>{{Cite journal |vauthors=Gaffo A, Saag KG, Curtis JR |year=2006 |title=Treatment of rheumatoid arthritis |journal=Am J Health Syst Pharm |volume=63 |issue=24 |pages=2451–2465 |doi=10.2146/ajhp050514 |pmc=5164397 |pmid=17158693}}</ref>։ Հոդերը հաճախ բավականին սիմետրիկ ձևով են ախտահարվում, չնայած դա սպեցիֆիկ չէ, քանի որ սկզբում կարող է ասիմետրիկ լինել<ref name=Davidson2014>{{Cite book |title=Davidson's principles and practice of medicine |date=2014 |publisher=Churchill Livingstone/Elsevier |isbn=978-0-7020-5035-0 |editor1-last=Walker |editor1-first=Brian R. |edition=22nd |editor2-last=Colledge |editor2-first=Nicki R. |editor3-last=Ralston |editor3-first=Stuart H. |editor4-last=Penman |editor4-first=Ian D.}}</ref>{{rp|}}։

Հիվանդության խորացման հետ մեկտեղ բորբոքային ակտիվությունը ջլերի սպիացման և էրոզիայի, հոդերի կազմաքանդման է տանում, որը սահմանափակում է շարժումների ծավալն ու դեֆորմացիայի հանգեցնում։ Մատները՝ կախված նրանից, թե առավելապես ո՞ր կապաններն են ախտահարվում, կարող են ցանկացած դեֆորմացիա ընդունել։ Սպեցիֆիկ դեֆորմացիաները, որոնք լինում են նաև օստեոարթրիտի դեպքում, ներառում են [[ուլնար դեվիացիա]]ն, [[կոճակի դեֆորմացիա]]ն (նաև կոճակի անցքի դեֆորմացիա)՝ ձեռքերի մոտակա միջֆալանգային հոդի գերծալում և հեռակա [[միջֆալանգային հոդ]]ի գերտարածում, [[կարապի վզի դեֆորմացիա]]՝ մոտակա միջֆալանգային կապանի գերտարածում և հեռակա միջֆալանգային կապանի գերծալում և Z–ձև բթամատ։ Z–ձև բթամատը կամ Z–ձև դեֆորմացիան կազմվում է միջֆալանգային կապանի [[գերտարածում]]ով, ֆիքսված ծալումով ու [[Նախադաստակֆալագային հոդ|նախադաստակաֆալագային հոդի]] [[մասնակի դիսլոկացիա]]յով և բթամատին Z տառին նման տեսք է տալիս{{rp|1098}}։ Կարող է [[նախագարշապարի 2–րդ մատ]]ի դեֆորմացիա դիտվել։ Հոդերի դեֆորմացիան վատագույն դեպքում հաշմանդամության է բերում, հայտնի է որպես ''[[arthritis mutilans]]''<ref name="McGraw Hill">{{Cite book |last1=Shah |first1=Ankur |title=Harrison's Principles of Internal Medicine |date=2012 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07174889-6 |edition=18th |location=United States |page=2738}}</ref>։

=== Մաշկ ===
[[Ռևմատոիդ հանգույց]]ները, որոնք երբեմն մաշկում են տեղակայվում, հոդային համակարգից դուրս գտնվող ամենաընդհանուր ախտահարումն են և հանդիպում են հիվանդների 30%–ի մոտ<ref name="Tur2013">{{Cite journal |last1=Turesson |first1=C |date=2013 թ․ մայիս |title=Extra-articular rheumatoid arthritis |journal=Current Opinion in Rheumatology |volume=25 |issue=3 |pages=360–6 |doi=10.1097/bor.0b013e32835f693f |pmid=23425964}}</ref>։ Այն բորբոքային ռեակցիայի տեսակ է, որը ախտաբանների շրջանում հայտնի է որպես «[[նեկրոզացվող գրանուլեմա]]»։ Հանգույցների առաջացման սկզբնական ախտաբանական պրոցեսը հայտնի չէ, սակայն մինչև կառուցվածքային առանձնահատկությունների ի հայտ գալը կարող է ըստ էության սինովիտի հետ նույնացվել։ Հանգույցը [[ֆիբրինոիդ մեռուկ]]ով կենտրոնական մաս ունի ու կարող է պատռվել և համանման է ախտահարված սինովյալ տարածությունում հայտնաբերված [[ֆիբրին]]ով հարուստ մեռուկային նյութի։ Շրջակա նեկրոզը [[մակրոֆագ]]երի և [[ֆիբրոբլաստ]]ների շերտ է, որը համապատասխանում է սինովիումի ներքին թաղանթին և [[Շարակցական հյուսվածք|շարակցահյուսվածքային]] մանժետ, որը բաղկացած է [[լիմֆոցիտ]]ների և [[պլազմատիկ բջիջ]]ների խմբերից, որն էլ ենթաինտիմալ շրջանին է համապատասխան։ Տիպիկ ռևմատոիդ հանգույցի տրամագիծը կարող է մի քանի միլիմետրից մինչև մի քանի սանտիմետր լինել և հայտնաբերվում է ոսկորների արտացցվածքներում, [[արմունկ]]ի և [[նախագարշապար]]ի կամ այլ տեղամասերում, որոնք կրկնվող մեխանիկական սթրեսների են ենթարկվում։ Հանգույցները կոռելյացվում են դրական ՌԳ–ի ([[Ռևմատոիդ գործոն]]) [[Տիտրաչափություն|տիտրի]], հակացիտրուլինացված պեպտիդի, և սուր էրոզիվ արթրիտի հետ։ Հազվադեպ, սրանք կարող են տեղակայվել ներքին օրգաններում, մարմնի տարբեր մասերում։

[[Անոթաբորբ]]երի մի քանի ձևեր հանդիպում են ՌԱ–յի դեպքում, բայց հաճախ դիտվում են, երբ հիվանդությունը երկարատև և չբուժված է։ Ավեի հաճախ ներառված են միջին ու մանր տրամաչափի անոթները։ Ռևմատոիդ վասկուլիտներն, այդպիսով կարող են ներկայանալ մաշկի խոցոտմամբ և նյարդի վասկուլիտիկ ինֆարկտով, որը հայտնի է որպես ''[[mononeuritis multiplex]]''<ref>{{Cite journal |last=Genta |first=Marcia S. |last2=Genta |first2=Robert M. |last3=Gabay |first3=Cem |date=2006 թ․ հոկտեմբերի 1 |title=Systemic rheumatoid vasculitis: a review |journal=Seminars in Arthritis and Rheumatism |volume=36 |issue=2 |pages=88–98 |doi=10.1016/j.semarthrit.2006.04.006 |pmid=17023257}}</ref>։

Այլ, ծայրահեղ հազվագյուտ դեպքերում մաշկի հետ կապված խնդիրեները ներառում են [[գանգրենոզ պիոդերմա]]ն, [[Սվիթի համախտանիշ]]ը, դեղորայքային ռեակցիաները, [[հանգուցացոր էրիթեմա]]ն, բլթային [[պաննիկուլիտ]]ը, մատների մաշկի [[Ապաճում|ատրոֆիան]], [[ափային էրիթեմա]]ն և մաշկի փխրունությունը (հաճախ կորտիկոստերոիդների օգտագործման հետևանքով ավելի են վատանում)։

[[Դիֆուզ կետային ալոպեցիա]]ն ավելի հաճախ է հանդիպում Ռևմատոիդ արթրիտով հիվանդ մարդկանց մոտ։ ՌԱ–ն նույնպես ավելի հաճախ հանդիպում է այն մարդկանց մոտ ովքեր ունեն կետային ալոպեցիայով հիվանդ հարազատներ<ref name=":12">{{Cite book |last=Khan Mohammad Beigi |first=Pooya |title=Alopecia Areata |date=2018 |isbn=978-3-319-72133-0 |doi=10.1007/978-3-319-72134-7}}</ref>։

=== Թոքեր ===
[[Թոքերի ֆիբրոզ]]ը ռևմատոիդ արթրիտի բարդություն է։ Այն օրինակ՝ [[Մետոտրեքսատ|մեթոտրեքսատով]] և [[լեֆլյունոմիդ]]ով բուժման հազվագյուտ, բայց քաջածանոթ հետևանք է։ [[Կապլանի համախտանիշ]]ի դեպքում ՌԱ–յով հիվանդների մոտ թոքերում հանգույցներ և [[ածուխ]]ի փոշու հավելյալ ազդեցություն է նկարագրվում։ [[Արտաքիրտ|էքսուդատիվ]] [[պլևրալ արտահոսք]]ը ևս կապված է ՌԱ–յի հետ<ref>{{Cite journal |last=Kim |first=Eunice J. |last2=Collard |first2=Harold R. |last3=King |first3=Talmadge E. |date=2009 թ․ նոյեմբերի 1 |title=Rheumatoid arthritis-associated interstitial lung disease: the relevance of histopathologic and radiographic pattern |url=https://archive.org/details/sim_chest_2009-11_136_5/page/1397 |journal=Chest |volume=136 |issue=5 |pages=1397–1405 |doi=10.1378/chest.09-0444 |issn=1931-3543 |pmc=2818853 |pmid=19892679}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Balbir-Gurman |first=Alexandra |last2=Yigla |first2=Mordechai |last3=Nahir |first3=Abraham Menahem |last4=Braun-Moscovici |first4=Yolanda |date=2006 թ․ հունիսի 1 |title=Rheumatoid pleural effusion |journal=Seminars in Arthritis and Rheumatism |volume=35 |issue=6 |pages=368–378 |doi=10.1016/j.semarthrit.2006.03.002 |issn=0049-0172 |pmid=16765714}}</ref>։

=== Սիրտ և արյունատար անոթներ ===
ՌԱ ունեցող մարդիկ ավելի հակված են [[աթերոսկլերոզ]]ի, իսկ [[միոկարդի ինֆարկտ]]ի (սրտային նոպա) ու [[կաթված]]ի ռիսկը զգալիորեն ավելանում է<ref>{{Cite journal |vauthors=Wolfe F, Mitchell DM, Sibley JT, Fries JF, Bloch DA, Williams CA, Spitz PW, Haga M, Kleinheksel SM, Cathey MA |date=1994 թ․ ապրիլ |title=The mortality of rheumatoid arthritis |journal=Arthritis Rheum. |volume=37 |issue=4 |pages=481–94 |doi=10.1002/art.1780370408 |pmid=8147925}}</ref><ref>{{Cite journal |author=Aviña-Zubieta JA, Choi HK, Sadatsafavi M, Etminan M, Esdaile JM, Lacaille D |last4=Etminan |first4=Mahyar |last5=Esdaile |first5=John M. |last6=Lacaille |first6=Diane |year=2008 |title=Risk of cardiovascular mortality in patients with rheumatoid arthritis: a meta-analysis of observational studies |journal=Arthritis Rheum. |volume=59 |issue=12 |pages=1690–1697 |doi=10.1002/art.24092 |pmid=19035419}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Alenghat |first=Francis J. |date=2016 թ․ փետրվարի 4 |title=The Prevalence of Atherosclerosis in Those with Inflammatory Connective Tissue Disease by Race, Age, and Traditional Risk Factors |journal=Scientific Reports |volume=6 |pages=20303 |bibcode=2016NatSR...620303A |doi=10.1038/srep20303 |pmc=4740809 |pmid=26842423}}</ref>։ Ծագող

այլ հնարավոր բարդությունները ներառում են [[Սրտակրանքի բորբոքում|պերիկարդիտը]], [[էնդոկարդիտ]]ը, ձախ փորոքային անբավարարությունը, վալվուլիտը և ֆիբրոզը<ref name="Gupta">{{Cite journal |vauthors=Gupta A, Fomberstein B |year=2009 |title=Evaluating cardiovascular risk in rheumatoid arthritis |url=http://www.musculoskeletalnetwork.com/rheumatoid-arthritis/content/article/1145622/1433094 |url-status=live |journal=Journal of Musculoskeletal Medicine |volume=26 |issue=8 |pages=481–94 |archivedate=2012 թ․ հուլիսի 23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723164920/http://www.musculoskeletalnetwork.com/rheumatoid-arthritis/content/article/1145622/1433094}}</ref>։ ՌԱ ունեցող շատ մարդիկ չեն կրում կրծքավանդակի այն ցավը, որը նրանք զգում են անգինայի կամ միոկարդի ինֆարկտի դեպքում։ Սրտանոթային ռիսկը նվազեցնելու համար կարևոր է ՌԱ–յի հետևանքով առաջացած բորբոքման օպտիմալ հսկողություն պահպանել, որը կարող է ներառվել սրտանոթային ռիսկի առաջացման մեջ և կատարել վարժանքներ ու օգտագործել դեղորայք՝ համապատասխանաբար մեղմելու կարդիովասկուլյար այնպիսի ռիսկի գործոններ, ինչպիսիք արյան լիպիդներն ու ճնշումն են։ ՌԱ–ն բուժող բժիշկները հակաբորբոքային դեղորայք նշանակելիս սրտանոթային ռիսկի նկատմաբ պետք է զգույշ լինեն և դա հաշվի առնելով նշանակեն ասպիրինի ցածր դոզաներ, եթե իհարկե ստամոքսաղիքային էֆեկտները տանելի են<ref name="Gupta" />։

=== Արյուն ===
[[Սակավարյունություն]]ը արյան բջիջների ամենաընդհանուր անոմալիան է, որը կարող է առաջանալ ամենատարբեր մեխանիզմներով։ ՌԱ–յի հետևանքով առաջացած քրոնիկ բորբոքումը բերում է [[հեպսիդին]]ի աճող մակարդդակի, որը բերում է [[քրոնիկ հիվանդության անեմիա]]յի, որտեղ երկաթը վատ է ներծծվում ու նաև հափշտակվում է [[մակրոֆագեր]]ի կողմից։ Արյան կարմիր բջջները նորմալ չափի և գույնի են՝ նորմոցիտիկ, նորմոքրոմիկ։ [[Արյան սպիտակ բջիջների ցածր քանակ]]ը սովորաբար հանդիպում է [[Ֆելտիի համախտանիշ]]ով անձանց մոտ, ովքեր ունեն նաև մեծացած լյարդ ու փայծախ։ Նեյտրոպենիայի մեխանիզմը կոմպլեքսային է։ [[Թրոմբոցիտների բարձր քանակ]]ը հանդիպում է, երբ բորբոքումն անվերահսկելի է դառնում։

=== Այլ ===
==== Երիկամներ ====
Երիկամային [[ամիլոդոզ]]ը կարող է չբուժված քրիոնիկ հիվանդության հետևանքով հանդիպել<ref>{{Cite journal |author=de Groot K |date=2007 թ․ օգոստոս |title=[Renal manifestations in rheumatic diseases] |journal=Internist (Berl) |volume=48 |issue=8 |pages=779–85 |doi=10.1007/s00108-007-1887-9 |pmid=17571244}}</ref>։ [[Պենիցիլամին]]ով և [[ոսկու աղեր]]ով բուժումը [[թաղանթային նեյրոպաթիա]]յի հայտնի պատճառ են։

==== Աչքեր ====
Աչքերը կարող են ուղղակիորեն ախտահարվել [[էպիսկլերիտ]]ի և [[սկլերիտ]]ի ձևով, որոնք ծանր լինելու դեպքում հազվադեպ կարող են պրոգրեսիվել՝ բերելով պերֆորացվող սկլերոմալացիայի։ Խիստ հազվագյուտ անուղղակի էֆեկտը [[keratoconjunctivitis sicca]]–ն է, որն [[արցունքագեղձ]]երում և [[թքագեղձ]]երում [[լիմֆոցիտ]]ների ինֆիլտրացիայի հետևանք է, ուղեկցվում է աչքերի և բերանի չորությամբ։ Ծանր դեպքերում, եղջերաթաղանթի չորությունը կարող է բերել [[կերատիտ]]ի և տեսողության կորստի։ Խիստ չորության դեպքում կատարվող կանխարգելիչ բուժման այնպիսի չափանիշ, ինչպիսին [[արտասվաքթային ծորան]]ով արգելափակումն է՝ կարևոր է։

==== Լյարդ ====
ՌԱ–յով մարդկանց մոտ լյարդային խնդիրները կարող են հիմնական հիվանդության պրոցեսի կամ հիվանդության բուժման համար կիրառվող դեղորայքի հետևանք լինել<ref name="Selmi2011" />։ Համատեղ գոյություն ունեցող լյարդի աուտոիմուն հիվանդությունները, ինչպես [[Առաջնային բիլիար ցիրոզ|առաջնային բիլիար ցիռոզը]] կամ [[աուտոիմուն հեպատիտ]]ն են, նույպես կարող են խնդիրեր առաջացնել<ref name="Selmi2011">{{Cite journal |last=Selmi |first=Carlo |last2=Santis |first2=Maria De |last3=Gershwin |first3=M Eric |year=2011 |title=Liver involvement in subjects with rheumatic disease |journal=[[Arthritis Research & Therapy]] |volume=13 |issue=3 |page=226 |doi=10.1186/ar3319 |pmc=3218873 |pmid=21722332}}</ref>։

==== Նյարդաբանական ====
Կարող են [[ծայրամասային նեյրոպաթիա]]ն և [[mononeuritis multiplex]] –ը հանդիպել։ Ամենաընդհանուր խնդիրը [[դաստակի թունելի սինդրոմ]]ն է, որն առաջանում է դաստակի շուրջ զարգացած այտուցի հետևանքով՝ միջնակ նյարդի ճնշումից։ [[Ողնաշարի ռևմատոիդ հիվանդություն]]ը կարող է բերել [[միելոպաթիա]]յի։ [[Ատամնաձև ելուն]]ի էրոզիայի և/կամ [[պարանոցային շրջան]]ի [[լայնական կապան]]ների՝ գանգի հետ կապակցման հետևանքով կարող է [[ատլանտոաքսիալ հոդ]]ի ենթահոդախախտում հանդիպել։ Էրոզիայի հետևանքով [[ող]]ների վերին հատվածները կարող են միմյանց նկատմամբ սահել և ճնշել ողնուղեղը։ Շարժումների սահմանափակմանն ի սկզբանե անհրաժեշտ հետևողականություն չցուցաբերելու դեպքում [[կվադրիպլեգիա]] կամ նույնիսկ մահվան ելք կարող է լինել<ref>{{Cite journal |last1=Wasserman |first1=B. R. |last2=Moskovich |first2=R. |last3=Razi |first3=A. E. |year=2011 |title=Rheumatoid arthritis of the cervical spine--clinical considerations |url=http://hjdbulletin.org/files/archive/pdfs/222.pdf |journal=Bulletin of the Nyu Hospital for Joint Diseases |volume=69 |issue=2 |pages=136–48 |pmid=22035393}}</ref>։

==== Կառուցվածքային ախտանշաններ ====
[[Կառուցվածքային ախտանշաններ]]ը ներառում են [[հոգնածություն]]ը, ցածր աստիճանի [[տենդ]]ը, [[դիսկոմֆորտ]]ը, [[ախորժակի կորուստ]]ը և [[քաշի կորուստ]]ը, որոնք ակտիվ ՌԱ–յով հիվանդ մարդկանց ընդհանուր համակարգային դրսևորևմներ են։

==== Ոսկրեր ====
Տեղային [[օստեոպորոզ]] հանդիպում է վնասված հոդերի շրջանում։ Կարծիք կա, որ այն մասնակիորեն բորբոքային [[ցիտոկիններ]]ն են առաջացնում։ Ավելի ընդհանուր է այն, որ օստեոպորոզին հավանաբար նպաստում են անշարժությունը, ցիտոկինների համակարգային էֆեկտները, ոսկրածուծում դրանց տեղային արտադրությունն ու կորտիկոստերոիդային թերապիան։

==== Քաղցկեղ ====
[[Լիմֆոմա]]յի առաջացման հավանականությունն աճում է, չնայած դա ընդհանուր չէ և ասոցացվում է քրոնիկ բորբոքման, ոչ թե ՌԱ–յի հետ<ref>{{Cite journal |vauthors=Baecklund E, Iliadou A, Askling J, et al |year=2006 |title=Association of chronic inflammation, not its treatment, with increased lymphoma risk in rheumatoid arthritis |journal=Arthritis & Rheumatism |volume=54 |issue=3 |pages=692–701 |doi=10.1002/art.21675 |pmid=16508929}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Franklin J, Lunt M, Bunn D, Symmons D, Silman A |year=2006 |title=Incidence of lymphoma in a large primary care derived cohort of cases of inflammatory polyarthritis |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-the-rheumatic-diseases_2006-05_65_5/page/617 |journal=Annals of the Rheumatic Diseases |volume=65 |issue=5 |pages=617–622 |doi=10.1136/ard.2005.044784 |pmc=1798140 |pmid=16249224}}</ref>։

==== Ատամներ ====
[[Շուրջատամնաբորբ]]ն ու ատամների կորուստը շատ տարածված են ՌԱ–յով հիվանդների շրջանում<ref>{{Cite journal |last=de Pablo |first=Paola |date=2009 թ․ ապրիլի 1 |title=Periodontitis in systemic rheumatic diseases |url=https://www.nature.com/articles/nrrheum.2009.28 |journal=Nature |volume=5 |pages=218–224}}</ref>։

== Ռիսկի գործոններ ==
ՌԱ–ն համակարգային (ընդգրկում է ողջ մարմինը) աուտոիմուն հիվանդություն է։ Որոշ ժառանգական և միջավայրային գործոններ ազդում են ՌԱ–յի առաջացման ռիսկի վրա։

=== Ժառանգական ===
ՌԱ–յի ընտանեկան պատմությունը մոտավորապես 3-5 անգամ ավելացնում է ՌԱ ռիսկը և, ինչպես 2016 թ․–ին գնահատվեց ժառաժառանգականությունը կարող է 40-65 % դեպքերում շճաբանորեն դրական ՌԱ–յի դեպքում հանդիպել, սակայն միայն 20% դեպքերում՝ շճաբանորեն բացասական ՌԱ–յի դեպքում<ref name="Lancet2016" />։ ՌԱ–ն խիստ ասոցացվում է [[հյուսվածահամատեղելիության գլխավոր համալիր]]ի ՀԳՀ [[HLA-DR4]] հակածնին, որը գլխավոր ժառանգական գործոնն է, և, որի հարաբերակա հավանականությունը կախված էթնիկ խմբից փոփոխվում է։ [[Ամբողջական գենոմի ասոցացիաների հետազոտություն]]ը ուսունասիրում է [[մեկ նուկլեոտիդային պոլիմորֆիզմ]]ը, որն ունի ՌԱ–յին ասոցացված շուրջ հարյուր գեն, որոնցից շատերը ներառում են [[Human leukocyte antigen|HLA]] համակարգը մասնավորապես [[HLA-DRB1]], որը հսկում է սեփական ու օտար մոլեկուլների ճանաչումը օրինակ՝ [[CD28]] և [[CD40]], ցիտոկինների ազդանշանումը, լիմֆոցիտների ընկալիչների ակտիվացման շեմը օրինակ՝ [[PTPN22]] և իմուն համակարգի սկզբնական գործարկումը կարծես թե ավելի քիչ ազդեցություն ունի քան HLA մուտացիաները<ref name="Lancet2016" />։

=== Միաջավայրային ===
Գոյություն ունեն էպիգենետիկ և միջավայրային ռիսկի գործոններ<ref name="Lancet2016" /><ref name="Firestein2017">{{Cite journal |last=Firestein |first=Gary S. |last2=McInnes |first2=Iain B. |date=2017 թ․ փետրվարի 21 |title=Immunopathogenesis of Rheumatoid Arthritis |journal=Immunity |volume=46 |issue=2 |pages=183–196 |doi=10.1016/j.immuni.2017.02.006 |pmc=5385708 |pmid=28228278}}</ref>։ Կովկասյան պոպուլյացիայում [[ծխել]]ը հաստատված ռիսկի գործոն է, որը մասնավորապես տղամարդկանց, թունդ ծխողների և շճաբանորեն դրական ՌԱ ունեցող մարդկանց մոտ ի տարբերություն չծխողների՝ հավանականությունը բարձրացնում է 3 անգամ<ref name="Sugiyama2010" />։ Ալկոհոլի չափավոր օգտագործումը կարող է պաշտպանական ազդեցություն ունենալ<ref>{{Cite journal |vauthors=Liao KP, Alfredsson L, Karlson EW |date=2009 թ․ մայիս |title=Environmental influences on risk for rheumatoid arthritis |journal=Current Opinion in Rheumatology |volume=21 |issue=3 |pages=279–83 |doi=10.1097/BOR.0b013e32832a2e16 |pmc=2898190 |pmid=19318947}}</ref>։

[[Սիլիկահող]]ի ազդեցությունը ևս կապված է ՌԱ–յի հետ<ref>{{Cite journal |last1=Pollard |first1=Kenneth Michael |date=2016 թ․ մարտի 11 |title=Silica, Silicosis, and Autoimmunity |journal=Frontiers in Immunology |volume=7 |pages=97 |doi=10.3389/fimmu.2016.00097 |pmc=4786551 |pmid=27014276}}</ref>։

=== Բացասական տվյալներ ===
Ոչ վարակային գործոնը հաստատապես կապված է ՌԱ–յին, որևէ վկայություն չկա, որը ցույց կտա հիվանդության վարակային բնույթը<ref name="Elsevier">{{Cite book |last1=Doherty |first1=M |title=Musculosketal Disorders-Davidson's Principle of Internal Medicine |last2=Lanyon |first2=P |last3=Ralston |first3=SH |publisher=Elsevier |edition=20th |pages=1100–1106}}</ref>, բայցևայնպես շուրջատամանաբորբային հիվանդությունը կապվում է ՌԱ–յին<ref name="Lancet2016" />։

Որոշ բացասական տվյաներ ենթադրում են, որ կամ գործարկող պատճառն է փոփոխվում կամ այն պատահականորեն հայտնվելով բերում է իմուն պատասխանի։

== Ախտաֆիզիոլոգիա ==
ՌԱ–ն նախ սկսվում է [[Աուտոիմունայնություն|աուտոիմունայնության]] բերող կայուն բջջային ակտվիացիայով և հոդերում ու նաև մյուս օրգաններում [[իմուն կոմպլեքսներ]]ի գոյացմամբ։ Հիվանդության սկզբնական տեղակայումը սինովյալ թաղանթում է, որն այտուցվում և լցվում է իմունային բջիջներով։ ՌԱ–յի առաջադիմման երեք փուլերն են՝ սկզբնական (ոչ սպեցիֆիկ բորբոքման հետևանք), բորբոքման ուժեղացման ([[T բջիջներ|T բջիջների ակտիվացման]] հետևանք) և քրոնիկ բորբոքման փուլ, երբ [[ցիտոկիններ]]ի, [[Interleukin 1|IL–1–ի]], [[ՈՒՆԳ–ալյֆա|ՈՒՆԳ ալյֆա–յի]] և [[Interleukin 6|IL–6]]–ի ազդեցության հետևանքով հուսվածքները վնասվում են<ref name="McGraw Hill" />։

=== Ոչ սպեցիֆիկ վնասում ===
Այն գործոնները, որոնք մի անգամ բերում են նորմալ իմուն պատասխանի, հետո կայուն և քրոնիկական են դառնում։ Դրանք ժառանգական խանգարումներ են, որոնք փոփոխում են [[հարմարողական իմունային պատասխան]]ը<ref name="Lancet2016" />։ ժառանգական գործոններին միջավայրային գործոններն են միանում, մասնավորապես՝ ծխախոտի օգտագործումը, որը հաստատված ռիսկի գործոն է<ref name="Sugiyama2010">{{Cite journal |last1=Sugiyama |first1=D. |last2=Nishimura |first2=K. |last3=Tamaki |first3=K. |last4=Tsuji |first4=G. |last5=Nakazawa |first5=T. |last6=Morinobu |first6=A. |last7=Kumagai |first7=S. |year=2010 |title=Impact of smoking as a risk factor for developing rheumatoid arthritis: A meta-analysis of observational studies |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-the-rheumatic-diseases_2010-01_69_1/page/70 |journal=Annals of the Rheumatic Diseases |volume=69 |issue=1 |pages=70–81 |doi=10.1136/ard.2008.096487 |pmid=19174392}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Padyukov L, Silva C, Stolt P, et al |year=2004 |title=A gene-environment interaction between smoking and shared epitope genes in HLA-DR provides a high risk of seropositive rheumatoid arthritis |url=http://rsp.ima-press.net/rsp/article/view/1939 |url-status=dead |journal=Arthritis Rheum. |volume=50 |issue=10 |pages=3085–92 |doi=10.1002/art.20553 |pmid=15476204 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323125754/https://rsp.ima-press.net/rsp/article/view/1939 |archive-date=2019 թ․ մարտի 23 |access-date=2019 թ․ մարտի 23}}</ref>։

Միջավայրային և հորմոնալ մի շարք գործոններով (ներառյալ հիվանդության սկիզբը ծննդաբերությունից և հորմոնալ դեղամիջոցների կիրառումից հետո) կարող է բացատրվել կանանց մոտ ՌԱ–յի զարգացման բարձր ռիսկը։ Հավանականությունն աճում է, քանի որ բացասական հետադարձ մեխանիզմները, որոնք նորմայում տոլերանտություն են պահպանում, որոշակի հակածնների հակասում են դրական հետադարձ մեխանիզմով, ինչպս օրինակ՝ IgG Fc–ն կապվում է [[ռևամատոիդ գործոն]]ի կողմից և ցիտրուլինացված ֆիբրինոգենը կապվում է [[ցիտրուլինացված պեպտիդի նկատմամբ հակամարմիններ]]ի կողմից (ACPA–հակացիտրուլինացված պրոտեինների հակամարմին)։ B բջիջների արտադրած իմուն համալիրների հավանական դերի մասին քննարկումները և T բջիջների արտադրուկների՝ բորբոքման մեջ ներառումը շարունակվում է 30 տարի, բայց սրանցից ոչ մեկը բորբոքման տեղում անհրաժեշտ չի։ IgGFc նկատմամբ հակամարմիները (հայտնի, որպես ռևմատոիդ գործոններ) և ACPA–ն 80% սպեցիֆիկություն ունեն ախտորոշման համար<ref>{{Cite journal |author1=Hua |first1=C |last2=Daien |first2=C. I |last3=Combe |first3=B |last4=Landewe |first4=R |year=2017 |title=Diagnosis, prognosis and classification of early arthritis: Results of a systematic review informing the 2016 update of the EULAR recommendations for the management of early arthritis |journal=RMD Open |volume=3 |issue=1 |pages=e000406 |doi=10.1136/rmdopen-2016-000406 |pmc=5237764 |pmid=28155923}}</ref>։ Ինչպես մյուս աուտոիմուն հիվանդությունների, այնպես էլ ՌԱ–յի դեպքում հիվանդներն ունեն ոչ նորմալ գլիկոլիզացված հակամարմիններ, որոնք համարվում է, որ նպաստում են հոդերի բորբոքմանը<ref name="immune_glycan">{{Cite journal |vauthors=Maverakis E, Kim K, Shimoda M, Gershwin M, et al |year=2015 |title=Glycans in the immune system and The Altered Glycan Theory of Autoimmunity |journal=J Autoimmun |volume=57 |issue=6 |pages=1–13 |doi=10.1016/j.jaut.2014.12.002 |pmc=4340844 |pmid=25578468}}</ref>։

=== Բորբոքման ուժեղացումը ձուսպապարկում ===
Երբ գեներալիզացված ոչ նորմալ իմուն պատասխանը կայուն է դառնում, որը մինչև որևէ ախտանշանի ի հայտ գալը կարող է մի քանի տարի տևել, պլազմատիկ բջիջները՝ B բջիջներից ծագելով արտադրում են մեծաքանակ IgG և IgM դասի ռևմատոիդ գործոններ և ACPA։ Սրանք Fc ընկալչի միջոցով ակտիվացնում են մակրոֆագերին, որն էլ ՌԱ–յի ինտենսիվ բորբոքման մաս է կազմում<ref>{{Cite book |author=Boldt AB, Goeldner I, de Messias-Reason IJ |title=Relevance of the lectin pathway of complement in rheumatic diseases |journal=Adv Clin Chem |year=2012 |isbn=9780123943170 |series=Advances in Clinical Chemistry |volume=56 |pages=105–53 |doi=10.1016/B978-0-12-394317-0.00012-1 |pmid=22397030}}</ref>։ Fc ընկալիչների ու ինքնառեակտիվ հակամարմնի կապումը միջնորդավորված է հակամարմնի N–գլիկանով, որը փոփոխվել է, որպեսզի բորբոքումը խթանվի<ref name = "immune_glycan"/>։

Սա նպաստում է հոդերում տեղային բորբոքմային պրոցեսին։ Հատկապես բորբոքվում է ձուսպապարկը՝ [[Այտուցներ|այտուցվում]] է, անոթները լայնանում են (վազոդիլատացիա) և լցվում ակտիվացած T բջիջներով (հիմնականում՝ CD4–ով՝ միկրոսկոպիկ հանգուցային ագրեգատներում և CD8–ով՝ միկրոսկոպիկ դիֆուզ ինֆիլտրատներում)։ Ինչպես [[Անտիգեն ներկայացնող բջիջ|անտիգեն ներկայացնող բջիջները,]] սինովյալ մակրոֆագերը և [[դենտրիդային բջիջներ]]ը ևս գործում են MHC դասի II մոլեկուլների էքսպրեսիայով, որը հաստատում է հյուսվածքի վրա իմուն ռեակցիայի ազդեցությունը։

=== Քրոնիկ բորբոքում ===
Հիվանդությունը պրոգրեսիվում է սինովյալ թաղանթի եզրերով գրանուլյացիոն հյուսվածքի ձևավորումով, էքստենսիվ [[Անոթագոյացում|անոթագոյացմամբ]] [[պաննուս]]ի առաջացումով և ֆերմենտներով, որոնք հյուսվածքների վնասում են առաջացնում<ref>{{Cite journal |author1=Elshabrawy |first1=H. A |last2=Chen |first2=Z |last3=Volin |first3=M. V |last4=Ravella |first4=S |last5=Virupannavar |first5=S |last6=Shahrara |first6=S |year=2015 |title=The Pathogenic Role of Angiogenesis in Rheumatoid Arthritis |journal=Angiogenesis |volume=18 |issue=4 |pages=433–448 |doi=10.1007/s10456-015-9477-2 |pmc=4879881 |pmid=26198292}}</ref>։ Սինովյալ թաղանթի հաստացումը, աճառների ու ոսկրերի քայքայումը և հոդերի վիճակը վատթարանում է աճող [[կալպրոտեկտին]]ի մակարդակի հետ, որն էլ որպես [[բիոմարկեր]] է ծառայում<ref>{{Cite journal |author1=Abildtrup |first1=M |last2=Kingsley |first2=G. H |last3=Scott |first3=D. L |year=2015 |title=Calprotectin as a biomarker for rheumatoid arthritis: A systematic review |journal=The Journal of Rheumatology |volume=42 |issue=5 |pages=760–70 |doi=10.3899/jrheum.140628 |pmid=25729036}}</ref>։

Ցիտոկիններն ու քեմոկինները գրավում և կապաններում կուտակում են իմուն բջիջները, այսիքն՝ ակտիվացած T և B բջիջներին, ակտիվացած ֆիբրոբլաստներից առաջացած մոնոցիտներին և մակրոֆագերին<ref name="Lancet2016" /><ref name="Chiu2017rev">{{Cite journal |last1=Chiu |first1=YG |last2=Ritchlin |first2=CT |date=2017 թ․ հունվար |title=Denosumab: targeting the RANKL pathway to treat rheumatoid arthritis |journal=Expert Opinion on Biological Therapy |volume=17 |issue=1 |pages=119–128 |doi=10.1080/14712598.2017.1263614 |pmc=5794005 |pmid=27871200}}</ref>։ Դրանք [[RANKL]] և [[RANK]] միջոցով ազդանշան ստանալով, ի վերջո [[օտեոկլաստ]]ների պրոդուկցիա են առաջացնում։

[[Ուռուցքի մեռուկացնող ալֆա գործոն]]ը (ՈՒՆԳ–ալյֆա) մեծ դեր ունի։ Մի քանի տեսություններ գոյություն ունեն, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես է անջատվում այն։ TNF‐α–ն պրոբորբոքային ցիտոկին է, որը բորոբոքային պատասխանի առաջացման գործում առանցքային դեր ունի։ Եթե TNF–ի արտադրությունը B բջիջներն են թողարկում՝ ռևմատոիդ գործոնով կամ ACPA պարունակող իմուն համալիրներով իմունագլոբուլինային [[Fc ընկալիչ]]ների ակտիվացման միջոցով, ապա ՌԱ–ն կարող է որպես [[3–րդ տիպի գերզգայնության ռեակցիա]] ընդունվել<ref>{{Cite web |title=HBP310 Immunology |url=http://www.path.sunysb.edu/coursemat/hbp310immun.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060807074858/http://www.path.sunysb.edu/coursemat/hbp310immun.htm |archivedate=2006 թ․ օգոստոսի 7 |accessdate=2008 թ․ սեպտեմբերի 20 |website=SUNY Stony Brook Pathology Department}}</ref><ref>{{Cite web |author=Ghaffar, Abdul |title=Hypersensitivity States |url=http://www.microbiologybook.org/book/immunol-sta.htm |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160518095824/http://www.microbiologybook.org/book/immunol-sta.htm |archivedate=2016 թ․ մայիսի 18 |accessdate=2016 թ․ մայիսի 29 |website=University of South Carolina School of Medicine}}</ref>։ 1999 թ․–ի տվյալներով, եթե ՈՒՆԳ–ի արտադրութունը գործարկում են T բջիջների արտադրած<ref>{{Cite web |author=Holmes, N. |year=1999 |title=Lecture 14: Hypersensitivity |url=http://www-immuno.path.cam.ac.uk/~immuno/part1/lec13/lec13_97.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060206220202/http://www-immuno.path.cam.ac.uk/~immuno/part1/lec13/lec13_97.html |archivedate=2006 թ․ փետրվարի 6 |accessdate=2008 թ․ սեպտեմբերի 20 |website=Immunology Division, Department of Pathology, University of Cambridge}}</ref> նյութերը՝ [[ինտերլեյկին–17]], այն կարող է ավելի [[4–րդ տիպի գերզգայունություն|4–րդ տիպի գերզգայունությանը]] մոտ լինել, չնայած այդ տերմինաբանությունը կարող է հնացած լինել։

Չնայած թվում է, որ ՈՒՆԳ–ն դոմինանտ քիմիական միջնորդանյութն է, մյուս ցիտոկինները ևս ներառված են բորբոքային պրոցեսում, որովհետև ՈՒՆԳ–ի արգելափակումը բոլոր հյուսվածքներին չէ, որ օգտակար է, մասնավորապես՝ թոքերի հիվանդություններն ու հանգույցների վիճակը կարող են վատթարանալ։ ԻԼ-1–ի, [[Ինտերլեյկին 1|ԻԼ-15–ի]] և [[Ինտերլեյկին 6|ԻԼ-6–ի]] արգելափակումը բարերար ազդեցություն ունի։ [[Ինտերլեյկին 17|ԻԼ-17–ը]] կարող է կարեևոր լինել<ref>{{Cite journal |last=Gaffen |first=Sarah L. |date=2017 թ․ հունվարի 22 |title=Role of IL-17 in the Pathogenesis of Rheumatoid Arthritis |journal=Current Rheumatology Reports |volume=11 |issue=5 |pages=365–370 |doi=10.1007/s11926-009-0052-y |issn=1523-3774 |pmc=2811488 |pmid=19772832}}</ref>։

== Ախտորոշում ==
=== Պատկերում ===
[[Image:Inflamatory arthritis2010.JPG|thumb|Հոդում սինովիալ հեղուկի հայտնաբեում՝բորբոքային հոդաբորբով]]Ձեռքերի և ոտնաթաթերի [[Ռենտգեն ախտորոշում|ռենտգեն]] զննում կատարվում է, երբ հոդերը ախտահարվում են։ Հիվանդության վաղ էտապում այն հոդի շրջանում կարող է [[օստեոպենիա]] ցույց տալ՝ փափուկ հյուսվածքեների այտուց և հոդային ճեղքի նեղացում։ Հիվանդության զարգացման հետ մեկտեղ կարող է ոսկրերի էրոզիա և ենթահոդախախտում դիտվել։ Բժշկական մյուս պատկերող տեխնիկաները ևս ( օրինակ՝[[մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն]] (ՄՌՏ), ուլտրաձայնային հետազոտություն) կարելի է անցկացնել<ref name="McGraw Hill" /><ref>{{Cite journal |last1=Takase-Minegishi |first1=K |last2=Horita |first2=N |last3=Kobayashi |first3=K |last4=Yoshimi |first4=R |last5=Kirino |first5=Y |last6=Ohno |first6=S |last7=Kaneko |first7=T |last8=Nakajima |first8=H |last9=Wakefield |first9=RJ |last10=Emery |first10=P |date=2018 թ․ հունվարի 1 |title=Diagnostic test accuracy of ultrasound for synovitis in rheumatoid arthritis: systematic review and meta-analysis |journal=Rheumatology (Oxford, England) |volume=57 |issue=1 |pages=49–58 |doi=10.1093/rheumatology/kex036 |pmid=28340066}}</ref>։
Ուլտրասոնոգրաֆիայի տեխնիկակական ձեռքբերումները ինչպես բարձր հաճախականության տվիչները 10 մհց կամ ավելի բարելավվել են ուլտրաձայնային պատկերների տարածական լուծումները՝սովորական ռենգենոգրաֆիայից ավելի քան 20%–ով ավելի տեսանելի դարձնելով էրոզիան։ Գունավոր և իմպուլս Դոպլեր ուլտրաձայնային հետազոտությունները կիրառվում են սինովիալ բորբոքումը գնահատելու համար, կարող են նաև ցույց տալ ակտիվ սինովիտի անոթային նշանները։ ՌԱ–յի վաղ շրջանից սկսած սա կարևորվում է, քանի որ սինովիումն առաջնինն է ախտահարվում, ուստի սինովիտը հոդի ապագա վնասման համար լավագույն կանխատեսելի ցուցանիշն է<ref>{{Cite journal |last1=Schueller-Weidekamm |first1=Claudia |date=2010 թ․ ապրիլի 29 |title=Modern ultrasound methods yield stronger arthritis work-up |url=http://www.diagnosticimaging.com/ultrasound/modern-ultrasound-methods-yield-stronger-arthritis-work |url-status=dead |journal=Diagnostic Imaging |volume=32 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190409091359/https://www.diagnosticimaging.com/ultrasound/modern-ultrasound-methods-yield-stronger-arthritis-work |archive-date=2019 թ․ ապրիլի 9 |access-date=2019 թ․ մարտի 23}}</ref>։
[[Պատկեր:X-ray of right fourth PIP joint with bone erosions by rheumatoid arthritis.jpg|thumb|Closeup of [[bone erosion]]s in rheumatoid arthritis.<ref>{{Cite journal |last1=Ideguchi |first1=Haruko |last2=Ohno |first2=Shigeru |last3=Hattori |first3=Hideaki |last4=Senuma |first4=Akiko |last5=Ishigatsubo |first5=Yoshiaki |year=2006 |title=Bone erosions in rheumatoid arthritis can be repaired through reduction in disease activity with conventional disease-modifying antirheumatic drugs |journal=Arthritis Research & Therapy |volume=8 |issue=3 |pages=R76 |doi=10.1186/ar1943 |issn=1478-6354 |pmc=1526642 |pmid=16646983}}</ref>]]

=== Արյան հետազոտություն ===
Երբ կլինիկորեն ՌԱ է կասկածվում, բժիշկը կարող է [[ռևմատոիդ գործոն]]ը (ՌԳ) և [[հակացիտրուլինացված պրոտեինի հակամարմիններ]]ը (ACPA–ն հաշվվում է որպես հակա–CCP հակամարմիններ)<ref>{{Cite journal |vauthors=Westwood OM, Nelson PN, Hay FC |year=2006 |title=Rheumatoid factors: what's new? |url=https://archive.org/details/sim_rheumatology_2006-04_45_4/page/379 |journal=Rheumatology (Oxford) |volume=45 |issue=4 |pages=379–85 |doi=10.1093/rheumatology/kei228 |pmid=16418203}}</ref>։ 75-85% դեպքերում այն դրական է, բայց բացասական ՌԳ–ն կամ հակա–CCP հակամարմինները չեն բացառում հազվադեպ հանդիպող այսպես կոչված [[շճաբանորեն բացասական]] արթրիտը, որն առկա է ՌԱ–յով հիվանդների 15-25%–ի մոտ<ref name=Nishimura>{{Cite journal |vauthors=Nishimura K, Sugiyama D, Kogata Y, et al |year=2007 |title=Meta-analysis: diagnostic accuracy of anti-cyclic citrullinated peptide antibody and rheumatoid factor for rheumatoid arthritis |journal=Ann. Intern. Med. |volume=146 |issue=11 |pages=797–808 |doi=10.7326/0003-4819-146-11-200706050-00008 |pmid=17548411}}</ref>։ Հիվանդության առաջին տարում, ռևմատոիդ գործոնն ավելի հավանական է, որ բացասական կլինի, սակայն ժամանակի ընթացքում շճաբանորեն դրական կդառնա։ ՌԳ–ն ոչ սպեցիֆիկ հակամարմին է և հանդիպում է առողջ մարդկանց 10%–ի մոտ ու այլ քրոնիկ ինֆեկցիաների՝ [[Հեպատիտ C]] և քրոնիկ աուտոիմուն հիվանդությունների դեպքում ([[Շյոգրենի համախտանիշ]]ի, [[Համակարգային կարմիր գայլախտ]]ի)։ Հետևաբար այս թեստը ՌԱ–յի համար սպեցիֆիկ չէ<ref name="McGraw Hill"/>։

Նոր շճաբանական թեստերը ստուգում են հակացիտրուլինացված սպիտակուցի հակամարմինները (հակա–CCP ACPAներ)։ Այս թեստերը դրական են 61-75% դեպքերում, սակայն սպեցիֆիկությունը շուրջ 95% է<ref>{{Cite journal |last=van Venrooij |first=Walther J. |last2=van Beers |first2=Joyce J. B. C. |last3=Pruijn |first3=Ger J. M. |date=2011 թ․ հունիսի 7 |title=Anti-CCP antibodies: the past, the present and the future |journal=Nature Reviews. Rheumatology |volume=7 |issue=7 |pages=391–398 |doi=10.1038/nrrheum.2011.76 |issn=1759-4804 |pmid=21647203}}</ref>։ Մինչ ախտանշանների ի հայտ գալը ինչպես ՌԳ–ները, այնպես էլ ACPA–ները արյան քննությամբ կարող են հայտնաբերվել<ref name="McGraw Hill" />։

ACPA–յի ամենատարածված կլինիկական թեստը [[Ցիկլիկ ցիտրուլինացված պեպտիդ|հակացիկլիկ ցիտրուլինացված պեպտիդի]] (հակա–CCP) իմունոֆերմենտային անալիզն է։ Բուժման ժամանակ իրագործվող շճաբանական թեստը 2008 թ․–ի ՌԱ–յի վաղ հայտնաբերման համար միավորեց ՌԳ–ի և ՀԱԿԱ–MCV–յի հայտնաբերումը՝ 72% զգայունությամբ և 99.7% սպեցիֆիկությամբ<ref>{{Cite journal |last1=Luime |first1=J. J. |last2=Colin |first2=E. M. |last3=Hazes |first3=J M W. |last4=Lubberts |first4=E. |year=2010 |title=Does anti-mutated citrullinated vimentin have additional value as a serological marker in the diagnostic and prognostic investigation of patients with rheumatoid arthritis? A systematic review |url=http://ard.bmj.com/cgi/content/short/ard.2008.103283v1 |journal=Annals of the Rheumatic Diseases |volume=69 |issue=2 |pages=337–344 |doi=10.1136/ard.2008.103283 |pmid=19289382}}</ref>։

Արյան մյուս թեստերը ([[էրիթրոցիտների նստեցման արագություն]]ը, [[C-ռեակտիվ սպիտակուց|C–ռեակտիվ սպիտակուցը]], [[արյան բջիջների քանակ]]ը, [[երիկամների գործառույթ]]ը, [[լյարդի ֆերմենտներ]]ը) և որոշ իմունոլոգիական թստեր (օրինակ՝ [[հակակորիզային հակամարմին]]/ANA) սովորաբար անցկացվում են հոդաբորբի մյուս պատճառները տարբերակելու համար։ Անալիզում [[ֆերիտին]]ի բարձր քանակը կարող է [[հեմոքրոմատոզ]]ի մասին վկայել, ՌԱ–յին նմանակել կամ [[Սթիլի հիվանդություն|Սթիլի հիվանդության]] նշան լինել կամ շճաբանորեն այն կարող է բացասական լինել, ինչպես սովորաբար յուվենիլ ռևմատոիդ արթրիտի դեպքում է լինում։

=== Դասակարգման չափորոշիչներ ===
2010 թ․–ին Ռևմատոլոգիայի ամերիկյան քոլեջն (ՌԱՔ) ու Ռևմատիզմի Եվրոպայի լիգան (ՌԵվԼ) ՌԱ դասակարգման չափորոշիչներ են ներկայացրել<ref name=acr-eular>{{Cite journal |last1=Aletaha |first1=D. |last2=Neogi |first2=T. |last3=Silman |first3=A. J. |last4=Funovits |first4=J. |last5=Felson |first5=D. T. |last6=Bingham |first6=C. O. |last7=Birnbaum |first7=N. S. |last8=Burmester |first8=G. R. |last9=Bykerk |first9=V. P. |last10=Cohen |first10=M. D. |last11=Combe |first11=B. |last12=Costenbader |first12=K. H. |last13=Dougados |first13=M. |last14=Emery |first14=P. |last15=Ferraccioli |first15=G. |display-authors=29 |year=2010 |title=2010 Rheumatoid arthritis classification criteria: An American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism collaborative initiative |journal=Annals of the Rheumatic Diseases |volume=69 |issue=9 |pages=1580–1588 |doi=10.1136/ard.2010.138461 |pmid=20699241 |first16=J. M. |first17=K. |first18=T. W. |first19=A. |first20=J. |first21=T. K. |first22=T. |first23=P. |first24=H. A. |first25=L. W. |first26=R. L. |first27=T. |first28=J. S. |first29=E. |first30=D. |last16=Hazes |last17=Hobbs |last18=Huizinga |last19=Kavanaugh |last20=Kay |last21=Kvien |last22=Laing |last23=Mease |last24=Menard |last25=Moreland |last26=Naden |last27=Pincus |last28=Smolen |last29=Stanislawska-Biernat |last30=Symmons}}</ref>։

Նոր չափորոշիչները բնույթով ոչ թե ախտորոշիչ, այլ ուղղակի դասակարգային են և թույլ են տալիս ճանաչել հիվանդությունը, որ քրոնիզացիայի զարգացման հավանականությունը բարձր է<ref name="McGraw Hill"/>։ Այնուամենայնիվ, 6 կամ ավելի միավորի դեպքում միանշանակ ՌԱ է ախտորոշվում։

Ըստ նոր դասակարգային չափանիշների՝ 1987 թ․–ին ՌԱՔ–ի ընդունած չափանիշները «հին» են և վաղ ախտորոշման համար են հարմարեցված։ «Նոր» չափանիշները ՌԱՔ–ը և ՌԵվլ–ը համատեղ են հրապարակել՝ սանդղակն ընդգրկում է 0–10 բալ։ Ախտորոշման մեջ չորս չափորոշիչներ են ներառված<ref name=acr-eular/>։․

* Հոդերի ներգրավում, մասնավոապես՝ [[նախադաստակֆալանգային հոդ]]երը, [[մոտակա միջֆալանգային հոդ]]երը[[Բթամատի միջֆալանգային հոդ|, բթամա]][[Բթամատի միջֆալանգային հոդ|տի միջֆալանգային հոդը]], երկրորդից հինգերորդ [[նախադաստակֆալանգային հոդ]]ը և [[դաստակ]]ը՝ որպես փոքր հոդեր և [[ուս]]երը, [[արմունկ]]ները, [[կոնքի հոդ]]երը, [[Ծունկ|ծնկները]] և [[սրունքթաթային հոդ]]ը՝ որպես մեծ հոդեր։ 
**1 մեծ հոդի ներգրավումը գնահատվում է 0 միավոր
**2–10 մեծ հոդի ներգրավումը գնահատվում է 1 միավոր
** 1–3 փոքր հոդերի ներգրավումը միասին կամ առանց մեծ հոդերի գնահատվում է 2 միավոր
**4–10 փոքր հոդերի ներգրավումը միասին կամ առանց մեծ հոդերի գնահատվում է 3 միավոր
**10–ից ավելի հոդերի ներգրավումը միասին կամ առանց մեծ հոդերի գնահատվում է 5 միավոր
* շճաբանական պարամետրեր – ներառում է ռևմատոիդ գործոնը, ինչպես նաև [[anti-citrullinated protein antibody|ACPA]]–ն
**Բացասական Ռևմատոիդ գործոն և բացասական ACPA–ն գնակատվում է 0 միավոր
**Ցածր–դրական ՌԳ–ն կամ ցածր դրական ACPA–ն գնահատվում է 2 միավոր
**բարձր պոզիտիվ ՌԳ–ն կամ բարձր դրական ACPA–ն գնահատվում է 3 միավոր
*սուր փուլի ռեակտանտներ – 1 միավոր բարձր [[Էրիթրոցիտների նստեցման արագություն|էՆԱ]] կամ [[C ռեակտիվ սպիտակուց]]
*[[հոդաբորբ]]ի տևողությունը – 1 միավոր, եթե վեց շաբաթից ավել է տևում

Նոր չափանիշները հարմարված են ՌԱ–յի ընթացքին, ախտորոշման ընթացիկ հաջողություններին և բուժմանը։ «Նոր» չափանիշներով շճաբանական ու [[Աուտոիմուն հիվանդություն|աուտոիմուն ախտորոշումը]] մեծ դեր ունեն (ACPA–յի հայտնաբերումը հիվանդությունը վաղը շրջանում՝ մինչև հոդերի կազմաքանդումը, ախտորոշելու համար սպեցիֆիկ թեստ է)։ Հոդերի կազմաքանդումը տեսանելի է ճառագայթային պատկերների վրա, որը 1987 թ․–ին ՌԱՔ–ի հիմնական ախտորոշման չափանիշներից էր<ref>{{Cite journal |last1=Arnett |first1=Frank C. |last2=Edworthy |first2=Steven M. |last3=Bloch |first3=Daniel A. |last4=McShane |first4=Dennis J. |last5=Fries |first5=James F. |last6=Cooper |first6=Norman S. |last7=Healey |first7=Louis A. |last8=Kaplan |first8=Stephen R. |last9=Liang |first9=Matthew H. |last10=Luthra |first10=Harvinder S. |last11=Medsger |first11=Thomas A. |last12=Mitchell |first12=Donald M. |last13=Neustadt |first13=David H. |last14=Pinals |first14=Robert S. |last15=Schaller |first15=Jane G. |year=1988 |title=The american rheumatism association 1987 revised criteria for the classification of rheumatoid arthritis |journal=Arthritis & Rheumatism |volume=31 |issue=3 |pages=315–324 |doi=10.1002/art.1780310302 |first16=John T. |first17=Ronald L. |first18=Gene G. |last16=Sharp |last17=Wilder |last18=Hunder}}</ref>։ Այս չափանիշն այլևս չի համապատասխանում ներկայիս չափանիշներին, քանի որ այն ընդամենը վնասման տեսակ է, որից բուժման ժամանակ պետք է խուսափել։

Կլինիկական պրակտիկայում հետևյալ չափանիշներն են կիրառվում։

* երկու կամ ավելի այտուցված հոդեր
*վերջին վեց ամսվա ընթացքում վաղորդյան կարկամություն, որը մի ժամից ավել է տևում
*[[ռևմատոիդ գործոն]]ների կամ ACPA–Ի նկատմամբ [[աուտոհակամարմին]]ների հայտնաբերումը, ինչպես օրինակ՝ [[մուտացված ցիտրուլինացված վիմետին]]ը կարող է հաստատել կասկածվող ՌԱ–ն։ Շճաբանորեն բացասական արդյունքը հիվանդության առկայությունը չի բացառում։

=== Տարբերակիչ ախտորոշում ===
Մի քանի այլ բժշկական վիճակներ կարող են ՌԱ–յին նման լինել, ուստի ախտորոշման ժամանակ դրանք տարբերակելու անհրաժեշտություն է առաջանում<ref name=Merckmanual>{{Cite book |title=The Merck Manual |publisher=Merck Publishing Group |year=1992 |isbn=978-0-911910-16-2 |editor=Berkow R |edition=16th |pages=1307–08}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Lovy MR, Starkebaum G, Uberoi S |year=1996 |title=Hepatitis C infection presenting with rheumatic manifestations: a mimic of rheumatoid arthritis |journal=J. Rheumatol. |volume=23 |issue=6 |pages=1238–9 |pmid=8782126}}</ref>․

* Բյուրեղ– միջնորդավորված պոդագրա և պսևդոպոդագրա – սովորաբար որոշակի հոդեր (ծնկան, կրնկային) է ներագրավում և տարակուսանքի դեպքում կարելի է հոդային հեղուկի ասպիրացիայով տարբերակել։ Կարմրությունը, պրոցեսում հոդերի ասիմետրիկ ընդգրկումը, ցավը գիշերային ժամերին են լինում և սկսվելիս տևում են մինչև մեկ ժամ
*[[Օստեոարթրիտ]] – ախտահարված հոդերի [[Ռենտգեն հետազոտություն|ռենտգեն հետազոտությամբ]], արյան անալիզով, հիվանդների տարիքով է տարբերվում, ցավը՝ մինչև մեկ ժամ տևողություն ու ասիմետրիկ ընդգրկում ունի, ուժեղանում է շարժումներ կատարելիս 
*[[Համակարգային կարմիր գայլախտ]] (ՀԿԳ) – տարբերակվում է կլինիկական յուրահատուկ ախտանշաններով և արյան անալիզով՝ երկշղթա ԴՆԹ–ի նկատմամբ հակամարմիններ ենք հայտնաբերում
*[[Պսորիատիկ արթրիտ]]ի տեսակներից մեկից, որը ՌԱ–յին է հիշեցնում– եղունգների փոփոխություն, մաշկային ախտանշաններ
*[[Լայմի հիվանդություն]]ն առաջացնում է էրոզիվ հոդաբորբ և կարող է նմանվել ՌԱ–յին – տարբերակում ենք արյան անալիզով։ էնդեմիկ տարածքներում է լինում։
*[[Ռեակտիվ արթրիտ]] նախկինում՝ Ռեյտերի հիվանդություն – ասիմետրիկ ձևով ախտահարում է կրնկային, [[սրբոսկրազստային հոդ]]երը և ոտքի մեծ հոդերը։ Դա սովորաբար ասոցացվում է [[ուրետրիտ]]ի, [[կոնյուկտիվիտ]]ի, [[իրիտ]]ի, այտային անցավ խողի և [[Կերատոդերմիկ բլենոռեային|բլենոռեային կերատոդերմային։]]
*[[Աքսիալ սպոնդիլոարթրիտ]]՝ ներառում է [[անկիլոզացնող սպոնդիլիտ]]ը – այն ներգրավում է ողնաշարը, չնայած այս վիճակի հետևում ՌԱ–յի նմանվող սիմետրիկորեն տեղակայված փոքր հոդային պոլիարթրիտ կարող է հանդիպել 
* Հեպատիտ C – ''Փոքր'' հոդերի սիմետրիկ ընդգրկում՝ պոլիարթրիտի ձևով։ Այն ՌԳ–ի նկատմամբ աուտոանտիգենների առաջացման կարող է բերել։

Ավելի հազվադեպ հանդիպող պատճառները սովորաբար տարբեր են լինում, բայց, այնուամենայնիվ կարող են փոքր հոդերի ցավ առաջացնել․

*[[Սարկոիդոզ]]ը, ամիլոիդոզը և [[Ուիփլի հիվանդություն]]ը նույպես կարող են նմանվել ՌԱ–յին։
* Հեմոքրոմատոզը կարող է ձեռքի հոդերի բորբոքում առաջացնել։
*Սուր ռևմատիկ տենդը հոդերի ընդգրկման միգրատոր բնույթով կարող է տարբերակվել և ենթադրվող [[ստրեպտոկոկ]]ային վարակի մասին վկայել։
*Բակտերիալ արթրիտը (օրինակ՝ [[Streptococcus]] կողմից հարուցված) սովորաբար ասիմետրիկ է, մինչդեռ ՌԱ–ն սիմետրիկորեն է ախտահարում։
*Գոնոկոկալ արթրիտը (բակտերիալ արթրիտ) նույնպես սկզբնական շրջանում միգրատոր է և կարող է դաստակների ու գարշապարի [[Ջիլ|ջլերը]] [[Ջիլ|ն]]երառել։

Երբեմն հոդաբորբը չի տարբերակվում օրինակ՝ երբ վերոնշյալ չափանիշներից որևէ մեկը դրական չէ, նույնիսկ եթե ձուսպապարկաբորբ է առկա և ուլտրաձայնային հետազոտությամբ այն պատկերվում է։

=== ՌԱ զարգացման մոնիթորինգ ===
Հիվանդության ռեմիսիայի մոնիթորինգի համար շատ եղանակներ կարող են կիրառվել։

;ՀԱՄ28
28 հոդերի Հիվանդության ակտիվության միավորը լայնորեն օգտագործվում է ՌԱ–յի ակտիվությունը և բուժման արդյունավետությունը գնահատելու համար։ Ներգրավված հոդերն են [[Միջֆալանգային հոդ|մոտակա միջֆալանգային]] (10), [[Ախադաստակֆալանգային հոդ|նախադաստակֆալանգային հոդեր]] (10), [[դասատակ]]ներ (2), [[արմունկ]]ներ (2), [[Ուսային հոդ|ուսեր]] (2) և [[Ծունկ|ծնկներ]] (2)։ Այս հոդերը զննելիս ինչպես փափկությունն (TEN28), այնպես էլ այտուցը (SW28) հաշվի են առնում։ Վերջին 7 օրվա ՌԱ ակտիվությունը [[Էրիթրոցիտների նստեցման արագություն|էրիթրոցիտների նստեցման արագությամբ]](էՆԱ) և սուբյեկտիվ գնահատոմամբ (ՍԳ) է հաշվարկվում՝ 0–100 միավորով – 0 միավորի դեպքում ակտիվություն չկա, իսկ 100 միավորի դեպքում՝ ակտիվության բարձր հավանականություն կա։ ՀԱՄ28–ն այս պարամետրերով այսպես է հաշվարկվում<ref name="Prevoo1995" />․

<math>DAS28=0.56 \times \sqrt{TEN28} + 0.28 \times \sqrt{SW28} + 0.70 \times \ln(ESR) + 0.014 \times SA</math>

Սրանից՝ ախտահարվածների մոտ հիվանդության ակտիվությունը դասակարգվում է, ինչպես նշվածում<ref name="Prevoo1995">{{Cite journal |vauthors=Prevoo ML, van 't Hof MA, Kuper HH, van Leeuwen MA, van de Putte LB, van Riel PL |year=1995 |title=Modified disease activity scores that include twenty-eight-joint counts. Development and validation in a prospective longitudinal study of patients with rheumatoid arthritis |journal=Arthritis Rheum. |volume=38 |issue=1 |pages=44–8 |doi=10.1002/art.1780380107 |pmid=7818570}}</ref>։

{| class="wikitable"
|-
! colspan="2" rowspan="2" | ՀԱՄ28 !! colspan="3" | ՀԱՄ28–ի նվազումն սկզբնական չափից
|-
|[[more than|>]] 1.2 || > 0.6 և ≤ 1.2 || ≤ 0.6
|-
|[[less than or equal to|≤]] 3.2 || ինակտիվ || Բարելավումը՝ լավ || Բարելավումը՝ չափավոր || Բարելավում չկա
|-
|[[more than|>]] 3.2 և ≤ 5.1 || չափավոր || Բարելավումը՝ չափավոր || Բարելավումը՝ չափավոր || Բարելավում չկա
|-
| > 5.1 || Շատ ակտիվ || Բարելավումը՝ չափավոր || Բարելավում չկա || 
|}

Սակայն այն միշտ ցույց չի տալիս բուժման էֆեկտը<ref>Kelly, Janis (22 February 2005) [http://www.medscape.com/viewarticle/538134 DAS28 not always a reliable indicator of treatment effect in RA] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225054141/http://www.medscape.com/viewarticle/538134 |date=2011-02-25 }}, Medscape Medical News.</ref>։ Միակ գլխավոր սահմանափակումն այն է, որ կարող է ցածր աստիճանի սինովիտը բաց թողնվել<ref>{{Cite journal |last1=Uribea |first1=Liliana |last2=Ceróna |first2=Carmen |last3=Amarilesb |first3=Pedro |last4=Fernando Llanoa |first4=Juan |last5=Restrepob |first5=Margarita |last6=Montoyaa |first6=Nora |last7=Alonso Gonzáleza |first7=Luis |last8=Felipe Díaza |first8=Oscar Jair |last9=Alejandra Saldarriagaa |first9=Margarita |last10=Gómez-Puerta |first10=José A. |display-authors=5 |date=July–September 2016 |title=Correlación entre la actividad clínica por DAS-28 y ecografía en pacientes con artritis reumatoide |trans-title=Correlation between clinical activity measured by DAS-28 and ultrasound in patients with rheumatoid arthritis |journal=Revista Colombiana de Reumatología |language=es |volume=23 |issue=3 |pages=159–169 |doi=10.1016/j.rcreu.2016.05.002}}</ref>։

;Այլ
ՌԱ–յի ռեմիսիայի մոնիթորինգի համար կիրառվող միավորներից են՝ Ռևմատոլոգիայի ամերիկյան քոլեջի/Ռևմատիզմի Եվրոպայի լիգայի՝ ՌԱ–յի ռեմիսիայի կանխատեսումային սահմանումը, Հիվանդության ակտիվության պարզեցված ինդեքսը (ՀԱՊԻ) և Հիվանդության ակտիվության կլինիկական ինդեքսը (ՀԱԿԻ)<ref>{{Cite journal |last1=Yazici |first1=Yusuf |date=2013 |title=Tools for monitoring remission in rheumatoid arthritis: any will do, let's just pick one and start measuring |journal=[[Arthritis Research & Therapy]] |volume=15 |issue=1 |page=104 |doi=10.1186/ar4139 |pmc=3672754 |pmid=23374997}}</ref>։ Որոշ միավորներ հիվանդը ինքը կարող է հաշվարկել առանց բուժաշխատողի մասնակցության (օրինակ՝ Առողջության գնահատման հաշմանդամության հարցաշարը)<ref>{{Cite journal |last=Bruce |first=Bonnie |last2=Fries |first2=James F. |date=2003 թ․ հունվարի 1 |title=The Stanford Health Assessment Questionnaire: Dimensions and Practical Applications |journal=Health and Quality of Life Outcomes |volume=1 |pages=20 |doi=10.1186/1477-7525-1-20 |issn=1477-7525 |pmc=165587 |pmid=12831398}}</ref>։

== Կանխարգելում ==
Բացի ռիսկի գործոնների նվազեցումից այլ կանխարգելիչ միջոցառումներ հայտնի չեն<ref name="Healthline">{{Cite web |last1=Spriggs |first1=Brenda B |date=2014 թ․ սեպտեմբերի 4 |title=Rheumatoid Arthritis Prevention |url=http://www.healthline.com/health/rheumatoid-arthritis-prevention#Overview1 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140727143455/http://www.healthline.com/health/rheumatoid-arthritis-prevention#Overview1 |archivedate=2014 թ․ հուլիսի 27 |accessdate=2014 թ․ սեպտեմբերի 16 |publisher=Healthline Networks}}</ref>։

== Վարում ==
ՌԱ–յի վերջնական բուժում չկա, սակայն, այնուամենայնիվ առկա բուժական միջոցառումները կարող են բարելավել ախտանշանները և դանդաղեցնել հիվանդության զարգացումը։ ՌԱ–յի՝ վաղ ու ագրեսիվորեն սկսվելու դեպքում հիվանդությունը փոփոխող բուժումն ամենալավ արդյունքն ունի<ref name="ACR2008">{{Cite journal |vauthors=Saag KG, Teng GG, Patkar NM, etal |year=2008 |title=American College of Rheumatology 2008 recommendations for the use of nonbiologic and biologic disease-modifying antirheumatic drugs in rheumatoid arthritis |journal=Arthritis Rheum. |volume=59 |issue=6 |pages=762–84 |doi=10.1002/art.23721 |pmid=18512708}}</ref>։

Բուժման նպատակը ախտանշանների՝ ցավի, այտուցի նվազեցումը, ոսկրերի դեֆորմացիայի կանխարգելումը (օրինակ՝ ռենտգենով տեսանելի ոսկրերի էրոզիա), առօրյա գործունեության պահպանումն է<ref name="Wasserman">{{Cite journal |author=Amy M. Wasserman |year=2011 |title=Diagnosis and Management of Rheumatoid Arthritis |journal=American Family Physician |volume=84 |issue=11 |pages=1245–1252 |pmid=22150658}}</ref>։ Սա առաջին հերթին վերաբերում է [[Բազիսային հակաբորբոքային պրեպարատներ]]ին, ցավի դեմ կարող են ալգետիկներ օգտագործվել<ref name="NICE20153"/>։ ՌԱ–ն պետք է բուժվի առնվազն մեկ սպեցիֆիկ հակառևմատիկ դեղով<ref name="ACR2015">{{Cite journal |last1=Singh |first1=JA |last2=Saag |first2=KG |last3=Bridges SL |first3=Jr |last4=Ak l |display-authors=etal |date=2016 թ․ հունվար |title=2015 American College of Rheumatology Guideline for the Treatment of Rheumatoid Arthritis |url-status=live |journal=Arthritis & Rheumatology |volume=68 |issue=1 |pages=1–26 |doi=10.1002/art.39480 |pmid=26545940}}</ref>։ Ցավի դեմ խորհուրդ չի տրվում [[Բենզոդիազեպինային պրեպարատներ|բենզոդիազեպիններ]] կիրառել (ինչպես օրինակ՝ [[դիազեպամ]]), քանի որ այն առանձնապես չի օգնում և կիրառումը մեծ ռիսկերի հետ է կապված<ref>{{Cite journal |author=Richards BL, Whittle SL, Buchbinder R |date=2012 թ․ հունվարի 18 |editor1-last=Richards |editor1-first=Bethan L |title=Muscle relaxants for pain management in rheumatoid arthritis |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=1 |pages=CD008922 |doi=10.1002/14651858.CD008922.pub2 |pmid=22258993}}</ref>։

=== Կենսակերպ ===
Կանոնավոր ֆիզիկական վարժանքները և ապահով, և օգտակար են մկանային ուժն ու ընդհանուր ֆիզիկական գործունեությունը պահպանելու համար<ref>{{Cite journal |author=Hurkmans E, van der Giesen FJ, Vliet Vlieland TP, Schoones J, Van den Ende EC |date=2009 թ․ հոկտեմբերի 7 |editor1-last=Hurkmans |editor1-first=Emalie |title=Dynamic exercise programs (aerobic capacity and/or muscle strength training) in patients with rheumatoid arthritis |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=4 |pages=CD006853 |doi=10.1002/14651858.CD006853.pub2 |pmid=19821388}}</ref>։ Հաստակ չէ, թե դիետիկ սնունդը որևէ բարերար արդյունք թողնում արդյո՞ք<ref>{{Cite journal |author=Hagen KB, Byfuglien MG, Falzon L, Olsen SU, Smedslund G |date=2009 թ․ հունվարի 21 |editor1-last=Hagen |editor1-first=Kåre Birger |title=Dietary interventions for rheumatoid arthritis |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=1 |pages=CD006400 |doi=10.1002/14651858.CD006400.pub2 |pmid=19160281}}</ref>։ Ֆիզիկական ակտիվությունն օգտակար է ՌԱ ունեցող այն մարդկանց համար, ովքեր հոգնածություն ունեն։ Օկուպացիոն թերապիան կամ էրգոթերապիան (նպատակը՝ ֆիզիկական և մտավոր խնդիրներ ունեցող անձանց կենսական և առօրյա խնդիրները բարելավելը, նրանց զբաղվածության մեջ ներգրավելը, հետագա հիվանդությունները կանխելը և նրանց՝ հասարակության մեջ ինտեգրումն է) դրական դեր ունի ֆունկցիանալ կարողությունները բարելավելու գործում<ref>{{Cite journal |last1=Steultjens |first1=Esther EMJ |date=2004 |title=Occupational therapy for rheumatoid arthritis |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=1 |pages=CD003114 |doi=10.1002/14651858.CD003114.pub2 |pmid=14974005 |hdl=2066/58846}}</ref>։

=== Հիվանդությունը փոփոխող ագենտներ ===
Բազիսային հակառևմատիկ դեղորայքը (ԲՀՊ) ՌԱ–յի առաջին գծի բուժումն է<ref name=ACR2015/>։ Այն տարբեր դեղերի հավաքածու է, որը ըստ այդ բաղադրիչների կիրառման է խմբավորված։ Դրանք հիվանդության ախտանիշները և մասնավորապես՝ հոդերի վնասումը նվազեցնելու, դրանց ֆունկցիոնալ կարողությունները բարելավելու համար են<ref name=ACR2015/>։ [[Բազիսային հակաբորբոքային պրեպարատներ]]ով բուժումը պետք է հիվանդության վաղ շրջանում սկսել և որպես արդյունք՝ ախտադադարի (ռեմիսիա) ընթացքում հիվանդների մոտավորապես կեսի մոտ դրական արդյունք կլինի<ref name=ACR2015/>։

Ինչպես [[Բազիսային հակաբորբոքային պրեպարատներ|ԲՀՊ–ն]], հետևյալ դեղորայքը ևս պետք է հաշվի առնել՝ [[մեթոտրեքսատ]], [[հիդրօքսիքլորոխին]], [[սուլֆասալազին]], [[լեֆլյունոմիդ]], TNF-ալֆա ինհիբիտորներ ([[ցերտոլիզումաբ]], [[ինֆիքսիմաբ]] և [[էտաներացեպտ]]), [[աբատացեպտ]] և [[անակիրա]]։ [[Ռիտուքսիմաբ]]ը և [[տոցիլիզումաբ]]ը մոնոկլոնալ հակամարմիններ ու ևս ԲՀՊ են<ref name=ACR2015/>։

[[Հիդրոքսիքլորոխին]]ը, բացի իր քիչ թունավոր հատկությանը, էֆեկտիվ է չափավոր արտահայտված ՌԱ–յի բուժման ընթացքում<ref>{{Cite journal |last1=Suarez-Almazor |first1=ME |last2=Belseck |first2=E |last3=Shea |first3=B |last4=Homik |first4=J |last5=Wells |first5=G |last6=Tugwell |first6=P |date=2000 |title=Antimalarials for treating rheumatoid arthritis |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=4 |pages=CD000959 |doi=10.1002/14651858.CD000959 |pmid=11034691}}</ref>։

Այլ հաճախակի օգտագործվող ագենտների հետ միաժամանակ (սուլֆասաազին, լեֆլյունոմիդ) ամենաշատը մեթոտրեքսատն է կիրառվում<ref name=ACR2015/>։ Լեֆլյունոմիդն արդյունավետ է, երբ 6–12 ամսաչափ է կիրառվում և ունի միևնույն արդյունավետությունը, ինչ մեթոտրեքսատի երկամյա կիրառումը<ref>{{Cite journal |last1=Osiri |first1=M |last2=Shea |first2=B |last3=Robinson |first3=V |last4=Suarez-Almazor |first4=M |last5=Strand |first5=V |last6=Tugwell |first6=P |last7=Wells |first7=G |date=2003 |title=Leflunomide for treating rheumatoid arthritis |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=1 |pages=CD002047 |doi=10.1002/14651858.CD002047 |pmid=12535423}}</ref>։ [[Նատրիումի աուրոթիոմալատ]]ն (ոսկի) ու [[ցիկլոսպորին]]ն արտահայտված վնասակար էֆեկտներ ունենալու պատճառով ավելի քիչ են կիրառվում<ref name=ACR2015/>։

Ամեն դեպքում ցիկլոսպորինը արդյունավետ է պրոգրեսիվող ՌԱ–յի ժամանակ՝ մեկ տարի օգտագործելիս<ref>{{Cite journal |last1=Wells |first1=G |last2=Haguenauer |first2=D |last3=Shea |first3=B |last4=Suarez-Almazor |first4=ME |last5=Welch |first5=VA |last6=Tugwell |first6=P |date=2000 |title=Cyclosporine for rheumatoid arthritis. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=2 |pages=CD001083 |doi=10.1002/14651858.CD001083 |pmid=10796412}}</ref>։ Դեղային ագենտները կարող են համակցություններով կիրառվել<ref name="ACR2015" />։ Մեթոտրեքսատն ամենակարևոր և կիրառելի ԲՀՊ–ն է և, սովորաբար՝ բուժման առաջին ընտրությունը<ref name="NICE20153"/><ref name="ACR2015" /><ref name="chapter94">DiPiro, Joseph T., Robert L. Talbert, Gary C. Yee, Gary R. Matzke, Barbara G. Wells, and L. Michael Posey (2008) Pharmacotherapy: a pathophysiologic approach. 7th ed. New York: McGraw-Hill, {{ISBN|978-0-07-147899-1}}.</ref>։ Վնասակարը էֆետները պետք է պարբերաբար հսկվեն (ներառյալ ստամոքսաղիքային, արյունաբանական, թոքային և լյարդային ազդեցությունները)<ref name="chapter94" />։ Դեղերի կողմնակի էֆեկտները՝ սրտխառնոց, փսխում կամ որովայնացավ, ֆոլաթթվի (վիտամին B9) ընդունմամբ կարող են նվազել<ref>{{Cite journal |last1=Shea |first1=B. |last2=Swinden |first2=M.V. |last3=Tanjong Ghogomu |first3=E. |last4=Ortiz |first4=Z. |last5=Katchamart |first5=W. |last6=Rader |first6=T. |last7=Bombardier |first7=C. |last8=Wells |first8=George A |last9=Tugwell |first9=Peter |date=2013 թ․ մայիսի 31 |title=Folic acid and folinic acid for reducing side effects in patients receiving methotrexate for rheumatoid arthritis |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=5 |issue=5 |pages=CD000951 |doi=10.1002/14651858.CD000951.pub2 |pmid=23728635}}</ref>։

2015 թ․–ին [[Կոխրան]]ի հետազոտությունները գտան, որ ռիտուքսիմաբի ու մեթոտրեքսատի միաժամանակյա կիրառումն ավելի էֆեկտիվ է, քան մեթոտրեքսատի միայնակ կիրառումը<ref name=":0" />։ Ռիտուքսիմաբի ազդեցության հիմքում B բջիջների քանակի նվազեցումն է (իմուն բջիջներ, որոնք ներագրավված են բորբոքման գործընթացում)։ Մարդիկ, ովքեր ռիտուքսիմաբ են օգտագործում ցավային ախտանիշի, ինչպես նաև ընդհանուր ֆունկցիոնալ բարելավում, հիվանդության նվազ ակտիվություն ուեն և, ըստ ռենտգեն տվյալների՝ հոդերի ավելի քիչ վնասում։ Բուժումից 6 ամիս անց մարդկանց ավելի քան 21%–ը ռիտուքսիմաբի և մեթոտրեքսատի կիրառման արդյունքում վիճակի բարելավում են ունենում<ref name=":0">{{Cite journal |last=Lopez-Olivo |first=Maria Angeles |last2=Amezaga Urruela |first2=Matxalen |last3=McGahan |first3=Lynda |last4=Pollono |first4=Eduardo N. |last5=Suarez-Almazor |first5=Maria E. |date=2015 թ․ հունվարի 20 |title=Rituximab for rheumatoid arthritis |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=1 |pages=CD007356 |doi=10.1002/14651858.CD007356.pub2 |issn=1469-493X |pmid=25603545}}</ref>։

Կենսաբանական ագենտները ընդհանուր առմամբ պետք է կիրառվեն միայն այն դեպքում, երբ մեթոտրեքսատի և այլ՝ համաձայնեցված ագենտների եռամսյա օգտագործումից հետո բուժումն արդյունավետո չի լինում<ref name="ACR2015" />։ Դրանք ի տարբերություն այլ ԲՀՊ–ների՝ ասոցացվում են ծանր վարակների ավելի բարձր ցուցանիշների հետ<ref>{{Cite journal |last1=Singh |first1=Jasvinder A |last2=Cameron |first2=Chris |last3=Noorbaloochi |first3=Shahrzad |last4=Cullis |first4=Tyler |last5=Tucker |first5=Matthew |last6=Christensen |first6=Robin |last7=Ghogomu |first7=Elizabeth Tanjong |last8=Coyle |first8=Doug |last9=Clifford |first9=Tammy |last10=Tugwell |first10=Peter |last11=Wells |first11=George A |date=2015 թ․ մայիս |title=Risk of serious infection in biological treatment of patients with rheumatoid arthritis: a systematic review and meta-analysis |journal=The Lancet |volume=386 |issue=9990 |pages=258–265 |doi=10.1016/S0140-6736(14)61704-9 |pmc=4580232 |pmid=25975452}}</ref>։ Կենսաբանական ԲՀՊ ագենտները, որոնք կիրառվում են ՌԱ–յի բուժման համար ներառում են [[Ուռուցք մեռուկացնող ալյֆա գործոն|ուռուցք մեռուկացնող ալյֆա գործոնի (]]ՈՒՄԳ–ալյֆա) արգելակիչներ՝ [[ինֆլիքսիմաբ]], [[ԻԼ–1|ինտերլեյկին–1]] արգելակիչներ՝ [[անակիրա]], [[B բջիջ]]ների դեմ [[մոնոկլոնալ հակամարմին]]ներ՝ [[ռիտուքսիմաբ]] և տոցիլիզումաբ, [[T բջիջ]]ների կոստիմուլյացիայի արգելակիչներ՝ աբատացեպտ։ Դրանք հաճախ օգտագործվում են կամ մեթոտրեքսատի կամ լեֆլյունոմիդի հետ համատեղ<ref name="Lancet2016" /><ref name="ACR2015" />։ Աբադացեպտը չպետք է կիրառվի մյուս պրեպարատների հետ միաժամանակ<ref>{{Cite journal |last=Maxwell |first=Lara |last2=Singh |first2=Jasvinder A. |date=2009 թ․ հոկտեմբերի 7 |title=Abatacept for rheumatoid arthritis |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=4 |pages=CD007277 |doi=10.1002/14651858.CD007277.pub2 |issn=1469-493X |pmid=19821401}}</ref>։ ՈՒՄԳ արգելակիչներով լավ վերահսկվող մարդկանց մոտ դեղաչափն իջեցնելիս ընդհանուր վիճակը չի տուժում<ref>{{Cite journal |last1=van Herwaarden |first1=N |last2=den Broeder |first2=AA |last3=Jacobs |first3=W |last4=van der Maas |first4=A |last5=Bijlsma |first5=JW |last6=van Vollenhoven |first6=RF |last7=van den Bemt |first7=BH |date=2014 թ․ սեպտեմբերի 29 |title=Down-titration and discontinuation strategies of tumor necrosis factor-blocking agents for rheumatoid arthritis in patients with low disease activity |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=9 |issue=9 |pages=CD010455 |doi=10.1002/14651858.CD010455.pub2 |pmid=25264908}}</ref>։ Հիվանդները մինչև ցանկացած [[ՈՒՆԳ ինհիբիտոր|ՈՒՆԳ արգելակիչներով]] բուժում սկսելը լատենտ [[Տուբերկուլոզ|տուբերկուլյոզի]] դեմ պետք է հետազոտվեն՝ դրա վերաակտիվացումից խուսափելու համար<ref name="McGraw Hill" />։

ՈՒՆԳ արգելակիչները և մեթոտրեքսատը պարզվում է, որ միայնակ կիրառելիս միևնույն էֆեկտիվությունն ունեն և ավելի արդյունավետ են միաժամանակ կիրառելու դեպքում։ [[Գոլիմումաբ]]ը նշանակալի արդյունավետություն է ցուցաբերում, երբ մեթոտրեքսատի հետ է կիրառվում<ref>{{Cite journal |last1=Singh |first1=JA |last2=Noorbaloochi |first2=S |last3=Singh |first3=G |date=2010 թ․ հունվարի 20 |title=Golimumab for rheumatoid arthritis |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=1 |pages=CD008341 |doi=10.1002/14651858.CD008341 |pmid=20091667}}</ref>։ ՈՒՆԳ ինհիբիտորներն ու [[էտաներցեպտ]]ը հավասար արդյունավետություն ունեն և ավելի անվտանգ են<ref>{{Cite journal |author=Aaltonen KJ, Virkki LM, Malmivaara A, Konttinen YT, Nordström DC, Blom M |last2=Virkki |last3=Malmivaara |last4=Konttinen |last5=Nordström |last6=Blom |year=2012 |editor1-last=Hernandez |editor1-first=Adrian V |title=Systematic review and meta-analysis of the efficacy and safety of existing TNF blocking agents in treatment of rheumatoid arthritis |journal=PLoS ONE |volume=7 |issue=1 |pages=e30275 |bibcode=2012PLoSO...730275A |doi=10.1371/journal.pone.0030275 |pmc=3260264 |pmid=22272322}}</ref>։ 20% և ավելի հիվանդների դեպքում աբատացեպտի՝ բուժման մեջ ներառումն ավելի էֆեկտիվ է դարձնում այն, սակայն երկարաժամկետ անվտանգությանը վերաբերող հետազոտությունները դեռևս հաստատված չեն<ref>{{Cite journal |author=Maxwell L, Singh JA |last2=Singh |date=2009 թ․ հոկտեմբերի 7 |editor1-last=Maxwell |editor1-first=Lara |title=Abatacept for rheumatoid arthritis |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=4 |pages=CD007277 |doi=10.1002/14651858.CD007277.pub2 |pmid=19821401}}</ref>։ Ադալիմումաբը 52 շաբաթ օգտագործելիս ռադիգրաֆիորեն դանդաղեցնում է ՌԱ զարգացումը<ref>{{Cite journal |last1=Navarro-Sarabia |first1=F |last2=Ariza-Ariza |first2=R |last3=Hernandez-Cruz |first3=B |last4=Villanueva |first4=I |date=2005 թ․ հուլիսի 20 |title=Adalimumab for treating rheumatoid arthritis. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=3 |pages=CD005113 |doi=10.1002/14651858.CD005113.pub2 |pmid=16034967}}</ref>։ Բայցևայնպես, ՌԱ–յի կենսաբանական պրեպարատների լայնորեն կիրառման տարածման համար անհրաժեշտ ապացույցները քիչ են<ref>{{Cite journal |author=Singh JA, Christensen R, Wells GA, Suarez-Almazor ME, Buchbinder R, Lopez-Olivo MA, Tanjong Ghogomu E, Tugwell P |last2=Christensen |last3=Wells |last4=Suarez-Almazor |last5=Buchbinder |last6=Lopez-Olivo |last7=Tanjong Ghogomu |last8=Tugwell |date=2009 թ․ հոկտեմբերի 7 |editor1-last=Singh |editor1-first=Jasvinder A |title=Biologics for rheumatoid arthritis: an overview of Cochrane reviews |url=http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1516-31802010000500013 |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |type=Submitted manuscript |volume=128 |issue=4 |pages=309–310 |doi=10.1002/14651858.CD007848.pub2 |pmid=19821440}}</ref>։ Պրեպարատների հետ ասոցացվող խնդիրները ներառում են դրանց բարձր գինը և ինֆեկցիաների՝ մասնավորապես [[տուբերկուլյոզ]]ի հետ կապը<ref name="Lancet2016" />։

=== Հակաբորբոքային և ցավազրկող դեղորայք ===
[[Գլյուկոկորտիկոիդները]] կարող են կարճաժամկետ կիրառվել, չնայած՝ ամենացածր դեղաչափով կիրառելիս անգամ հիվանդության ուժգնացում է հնարավոր, մինչդեռ դանդաղ ազդող դեղերի էֆեկտին երկար կարելի էր սսպասել<ref name="Lancet2016" /><ref name="ACR2015" />։

Ոչ [[Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ|ՈՍՀԲ]] դեղորայքը (օրինակ՝ [[պարացետամոլ]]ը) մեղմում են ցավային ախտանիշները, սակայն չեն փոփոխում հիմնական հիվանդության ընթացքը<ref name="NICE20153"/>։

[[Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ|ՈՍՀԲ]]–ները նվազեցնում են և ցավը, և կարկամությունը, բայցևայնպես չեն ազդում հիմնական հիվանդության ընթացքի վրա, արդյունավետ չեն ՌԱ–յով երկար տառապող մարդկանց դեպքում և այդպիսով՝ որպես առաջին գծի դեղեր երկար չեն կիրառվում<ref name="Lancet2016" /><ref>{{Cite journal |author=Tarp S, Bartels EM, Bliddal H, Furst DE, Boers M, Danneskiold-Samsøe B, Rasmussen M, Christensen R |last2=Bartels |last3=Bliddal |last4=Furst |last5=Boers |last6=Danneskiold-Samsøe |last7=Rasmussen |last8=Christensen |date=2012 թ․ նոյեմբեր |title=Effect of nonsteroidal antiinflammatory drugs on the C-reactive protein level in rheumatoid arthritis: a meta-analysis of randomized controlled trials |journal=Arthritis and Rheumatism |volume=64 |issue=11 |pages=3511–21 |doi=10.1002/art.34644 |pmid=22833186}}</ref>։ [[Ստամոքսաղիքային խնդիրներ|Ստամոքսաղիքային]], [[Սրտանոթային խնդիրներ|սրտանոթային]] կամ երիկամային խնդիրներ ունեցող անձինք ՈՍՀԲ դեղորայքը պետք է զգուշությամբ օգտագործեն<ref>{{Cite journal |author=Marks JL, Colebatch AN, Buchbinder R, Edwards CJ |last2=Colebatch |last3=Buchbinder |last4=Edwards |date=2011 թ․ հոկտեմբերի 5 |editor1-last=Marks |editor1-first=Jonathan L |title=Pain management for rheumatoid arthritis and cardiovascular or renal comorbidity |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=10 |pages=CD008952 |doi=10.1002/14651858.CD008952.pub2 |pmid=21975789}}</ref><ref>{{Cite journal |author=Radner H, Ramiro S, Buchbinder R, Landewé RB, van der Heijde D, Aletaha D |last2=Ramiro |last3=Buchbinder |last4=Landewé |last5=Van Der Heijde |last6=Aletaha |date=2012 թ․ հունվարի 18 |editor1-last=Radner |editor1-first=Helga |title=Pain management for inflammatory arthritis (rheumatoid arthritis, psoriatic arthritis, ankylosing spondylitis and other spondylarthritis) and gastrointestinal or liver comorbidity |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=1 |pages=CD008951 |doi=10.1002/14651858.CD008951.pub2 |pmid=22258995}}</ref><ref name="pmid22141388">{{Cite journal |author=McCormack PL |year=2011 |title=Celecoxib: a review of its use for symptomatic relief in the treatment of osteoarthritis, rheumatoid arthritis and ankylosing spondylitis |journal=Drugs |volume=71 |issue=18 |pages=2457–89 |doi=10.2165/11208240-000000000-00000 |pmid=22141388}}</ref>։ Մեթոտրեքսատի և ՈՍՀԲ–ի միասին կիրառումն անվտանգ է, իհարկե եթե պատշաճ մշտադիտարկում է արված<ref>{{Cite journal |last1=Colebatch |first1=AN |last2=Marks |first2=Jonathan L |last3=Edwards |first3=Christopher J |date=2011 |title=Safety of non-steroidal anti-inflammatory drugs, including aspirin and paracetamol (acetaminophen) in people receiving methotrexate for inflammatory arthritis (rheumatoid arthritis, ankylosing spondylitis, psoriatic arthritis, other spondyloarthritis) |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=11 |page=CD008872 |doi=10.1002/14651858.CD008872.pub2 |pmid=22071858}}</ref>։ [[COX–2 ինհիբիտոր]]ները (օրինակ՝ [[ցելեկոքսիբ]]ը) և ՈՍՀԲ դեղորայքը հավասարապես արդյունավետ են<ref name="Job2008">{{Cite journal |author=Chen YF, Jobanputra P, Barton P, Bryan S, Fry-Smith A, Harris G, Taylor RS |last2=Jobanputra |last3=Barton |last4=Bryan |last5=Fry-Smith |last6=Harris |last7=Taylor |date=2008 թ․ ապրիլ |title=Cyclooxygenase-2 selective non-steroidal anti-inflammatory drugs (etodolac, meloxicam, celecoxib, rofecoxib, etoricoxib, valdecoxib and lumiracoxib) for osteoarthritis and rheumatoid arthritis: a systematic review and economic evaluation |journal=Health Technology Assessment (Winchester, England) |volume=12 |issue=11 |pages=1–278, iii |doi=10.3310/hta12110 |pmid=18405470}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Fidahic |first1=M |last2=Jelicic Kadic |first2=A |last3=Radic |first3=M |last4=Puljak |first4=L |date=2017 թ․ հունիսի 9 |title=Celecoxib for rheumatoid arthritis. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=6 |pages=CD012095 |doi=10.1002/14651858.CD012095.pub2 |pmid=28597983}}</ref>։

Նեյրոկարգավորող դեղերը (արդիական է կապսայիցինի կիրառումը), կարող են լինել նվազեցնել ցավը<ref name="Ric2012" />։ [[Նեֆոպամ]]ի՝ բերանային և [[կանեփ]]ի կիրառումը խորհուրդ չի տրվում, քանի որ 2012 թ․–ից ընդունվել է, որ դրանց կիրառման ռիսկն ավեի մեծ է, քան տված օգուտը<ref name="Ric2012">{{Cite journal |last1=Richards |first1=BL |last2=Whittle |first2=SL |last3=Buchbinder |first3=R |date=2012 թ․ հունվարի 18 |title=Neuromodulators for pain management in rheumatoid arthritis |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=1 |pages=CD008921 |doi=10.1002/14651858.CD008921.pub2 |pmid=22258992}}</ref>։

=== Վիրաբուժություն ===
Ցավը կանխելու համար՝ հատկապես երբ մատները, ձեռքերը և դաստակներն են ախտահարվել, [[սինովէկտոմիա]]յի կարիք կարող է լինել կամ թեկուզ ջլի պատռվածքի դեպքում, երբ դեղորայքային բուժումը ձախողվել է։ Ախտահարված մի քանի հոդեր կարող են [[Արթրոպլաստիկա|պլաստիկ]] վիրահատության կարիք ունենալ, ինչպես օրինակ՝ ծունկը։ Հետվիրահատական շրջանում [[ֆիզիոթերապիա]]ն միշտ էլ կարևոր է<ref name="Davidson2014" />{{rp|1080, 1103}}։

=== Այլընտրանքային բժշկություն ===
Ընդհանուր առմամբ, բավարար ապացույցներ չկան, որոնք հիմնավորում են ՌԱ–յի՝ այլընտրանքային բժշկության (ԱԲ) մոտեցումների էֆեկտիվությունն ու դրանց ապահով լինելը։ Մտքի և մարմնական որոշ վարժություններ, սննդային հավելումներ կարող են օգտակար լինել ՌԱ ախտանշաններ ունեցող մարդկանց համար՝ բավարար չափով լրացնելով այլընտրանքային բուժումներին, սակայն, այդուհանդերձ անհրաժեշտ ապացույցներ չկան համապատասխան եզրակացություններ անելու համար<ref name="NCCIH2"/>։ Այլընտրանքային բժշկության համակարգային զննումը գտել է, որ բացառությամբ ձկան յուղի՝ եղած ապացույցները չեն պաշտպանում ԱԲ ընթացիկ կիրառումը ՌԱ–յի վարման ընթացքում<ref name="Macfarlane">{{Cite journal |author=Macfarlane GJ, El-Metwally A, De Silva V, Ernst E, Dowds GL, Moots RJ |last2=El-Metwally |last3=De Silva |last4=Ernst |last5=Dowds |last6=Moots |author7=Arthritis Research UK Working Group on Complementary Alternative Medicines |year=2011 |title=Evidence for the efficacy of complementary and alternative medicines in the management of rheumatoid arthritis: a systematic review |journal=Rheumatology (Oxford) |volume=50 |issue=9 |pages=1672–83 |doi=10.1093/rheumatology/ker119 |pmid=21652584}}</ref>։ Որոշ հետազոտությունները այլընտրանքային բժշկության լայն սպեկտրում դրական արդյունք են ցույց տալիս, քանի որ հաճախ կրում են [[հրատարակված շեղումներ]]ի ազդեցությունը և ինչպես [[ռանդոմիզացված կլինիկական փորձարկումները]], սովորաբար բարձր որակի ապացույցներ չեն համարվում։

2005 թվականին Կոխրանի գրախոսությամբ հաղորդվեց, որ կարելի է [[ցածր ինտենսիվության ճառագայթային թերապիա]]յով փերձել մեղմել ցավը և վաղորդյան կարկամությունը, թեև քիչ կողմնակի էֆեկտներ այնուամենայնիվ լինումեն<ref>{{Cite journal |vauthors=Brosseau L, Robinson V, Wells G, Debie R, Gam A, Harman K, Morin M, Shea B, Tugwell P |date=2005 |title=Low level laser therapy (Classes I, II and III) for treating rheumatoid arthritis |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume=4 |issue=4 |pages=CD002049 |doi=10.1002/14651858.CD002049.pub2 |pmid=16235295}}</ref>։

Սահմանափակ թվով ապացույցներ կան այն մասին, որ [[Թայ Չի]]ն կարող է բարելավել հոդերում շարժումների ծավալը<ref>{{Cite journal |last1=Han |first1=Alcie |last2=Judd |first2=Maria |last3=Welch |first3=Vivian |last4=Wu |first4=Taixiang |last5=Tugwell |first5=Peter |last6=Wells |first6=George A |date=2004 |title=Tai chi for treating rheumatoid arthritis |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=3 |pages=CD004849 |doi=10.1002/14651858.CD004849 |pmid=15266544}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ernst |first=E. |last2=Pittler |first2=M. H. |last3=Lee |first3=M. S. |date=2007 թ․ նոյեմբերի 1 |title=Tai chi for rheumatoid arthritis: systematic review |journal=Rheumatology |volume=46 |issue=11 |pages=1648–1651 |doi=10.1093/rheumatology/kem151 |issn=1462-0324 |pmid=17634188}}</ref>։ Ինչպես իսկական, այնպես է պսևդոասեղնաբուժության վերաբերյալ ապացույցները համոզիչ չեն<ref>{{Cite journal |author=Lee MS, Shin B-C, Ernst E |last2=Shin |last3=Ernst |year=2008 |title=Acupuncture for rheumatoid arthritis: a systematic review |journal=Rheumatology |volume=47 |issue=12 |pages=1747–53 |doi=10.1093/rheumatology/ken330 |pmid=18710899}}</ref><ref>{{Cite journal |author=Macfarlane GJ, Paudyal P, Doherty M, Ernst E, Lewith G, MacPherson H, Sim J, Jones GT |last2=Paudyal |last3=Doherty |last4=Ernst |last5=Lewith |last6=MacPherson |last7=Sim |last8=Jones |author9=Arthritis Research UK Working Group on Complementary Alternative Therapies for the Management of the Rheumatic Diseases |year=2012 |title=A systematic review of evidence for the effectiveness of practitioner-based complementary and alternative therapies in the management of rheumatic diseases: rheumatoid arthritis |journal=Rheumatology |volume=51 |issue=9 |pages=1707–13 |doi=10.1093/rheumatology/kes133 |pmid=22661556}}</ref>։

Կոխրանի՝ 2002 թվականի գրախոսության համաձայն որոշ դրական արդյունքներ կան էլեկտրական ստիմուլյացիայի՝ որպես վերականգնողական միջամտություն կիրառման և այն մասին, որ այն բարելավում է ձեռքերի ուժը և օգնում է դիմակայել հոգնածությանը<ref>{{Cite journal |last1=Brosseau |first1=LU |last2=Pelland |first2=LU |last3=Casimiro |first3=LY |last4=Robinson |first4=VI |last5=Tugwell |first5=PE |last6=Wells |first6=GE |date=2002 |title=Electrical stimulation for the treatment of rheumatoid arthritis. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=2 |pages=CD003687 |doi=10.1002/14651858.CD003687 |pmid=12076504}}</ref>։

==== Սննդային հավելումներ ====
;Ճարպաթթուներ
Գամմա լինոլենաթթուն, որն օմեգա–6 ճարպաթթու է, կարող է նվազեցնել ցավը, ախտահարվող հոդերի թիվն ու կարկամությունը և ընդհանուր առմամբ, անվտանգ է<ref>{{Cite web |last=Soeken |first=K L |last2=Miller |first2=S A |last3=Ernst |first3=E |year=2003 |title=Herbal medicines for the treatment of rheumatoid arthritis: a systematic review |url=http://www.crd.york.ac.uk/CRDWeb/ShowRecord.asp?AccessionNumber=12003000980 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116101729/http://www.crd.york.ac.uk/CRDWeb/ShowRecord.asp?AccessionNumber=12003000980 |archivedate=2014 թ․ հունվարի 16 |accessdate=2013 թ․ մարտի 23 |website=[[Centre for Reviews and Dissemination]] |publisher=[[National Institute for Health Research]]}}</ref>։ Ըստ մետաանալիզի՝ [[օմեգա–3 ճարպաթթուներ]]ը (պարունակվում են ձկան յուղում) բարենպաստ արդյունք ունեն ցավի վրա, թեև այդ արդյունքը միջին է համարվում։ Այդ նույն գրախոսության մեջ նշվում է նաև, որ դրանց կիրառման հետևանքով ավելի քիչ բորբոքում է լինում, սակայն ֆունկցիոնալ տեսակետից հոդում տարբերություն չի լինում<ref name="Senft">{{Cite journal |vauthors=Senftleber NK, Nielsen SM, Andersen JR, Bliddal H, Tarp S, Lauritzen L, Furst DE, Suarez-Almazor ME, Lyddiatt A, Christensen R |year=2017 |title=Marine Oil Supplements for Arthritis Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Trials |journal=Nutrients |volume=9 |issue=1 |page=42 |doi=10.3390/nu9010042 |pmc=5295086 |pmid=28067815}}</ref>։ Գրախոսության մեջ պրոբորբոքային էյկոզանոիդներում ձկնայուղում պարունակվող օմեգա-3 ճարպաթթվի կոնցենտրացիան էր քննվել– ի տարբերություն ոչ աուտոիմուն քիոնիկ հիվանդությունների՝ [[Լեյկոտրիեն B4|լեյկոտրիեն B4–ը]] ՌԱ–յի դեպքում նվազած է<ref name="Jiang">{{Cite journal |vauthors=Jiang J, Li K, Wang F, Yang B, Fu Y, Zheng J, Li D |year=2016 |title=Effect of Marine-Derived n-3 Polyunsaturated Fatty Acids on Major Eicosanoids: A Systematic Review and Meta-Analysis from 18 Randomized Controlled Trials |journal=PLoS ONE |volume=11 |issue=1 |pages=e0147351 |bibcode=2016PLoSO..1147351J |doi=10.1371/journal.pone.0147351 |pmc=4726565 |pmid=26808318}}</ref>։ Երրորդ մետաանալիզը հետևել է ձկնային ծախսին։ Արդյունքը թույլ էր՝ ոչ վիճակագրորեն նշանակալի հակադարձ համեմատական կապ է առկա ձկնային ծախսի և ՌԱ–յի միջև<ref name="DiG">{{Cite journal |vauthors=Di Giuseppe D, Crippa A, Orsini N, Wolk A |year=2014 |title=Fish consumption and risk of rheumatoid arthritis: a dose-response meta-analysis |journal=Arthritis Res. Ther. |volume=16 |issue=5 |pages=446 |doi=10.1186/s13075-014-0446-8 |pmc=4201724 |pmid=25267142}}</ref>։ Չորրորդ գրախոսության համաձայն մարդիկ ավելի քան երեք ամիս ուտում են ≥2.7 գ/օր ձկան յուղ։ Ցավը մեղմող դեղերի կիրառումը նվազում է, բայց այտուցված կամ կակղած հոդերի վիճակի բարելավումը, վաղորդյան կարկամությունը կամ ընդհանուր ֆիզիկական վիճակը չեն փոփոխվում<ref name="Lee">{{Cite journal |vauthors=Lee YH, Bae SC, Song GG |year=2012 |title=Omega-3 polyunsaturated fatty acids and the treatment of rheumatoid arthritis: a meta-analysis |journal=Arch. Med. Res. |volume=43 |issue=5 |pages=356–62 |doi=10.1016/j.arcmed.2012.06.011 |pmid=22835600}}</ref>։ Այսպիսով, ընթացիկ ապացույցները բավարար հզոր չեն, որպեսզի սահմանվի, որ օմեգա–3 ճարպաթթուների կամ ձկան յուղի հավելումների կիրառումը էֆեկտիվ է ՌԱ–յի բուժման համար<ref name="Senft" /><ref name="Jiang" /><ref name="DiG" /><ref name="Lee" />։

;Խոտաբույսեր
[[Ռևմատոլոգիայի ամերիկյան քոլեջ]]ը նշում է, որ ոչ բուսական ծագման դեղերի՝ ՌԱ հիվանդների առողջության համար բարերար ազդեցություն ունենալը բարձր աստիճանի ապացուցված լինելու պահանջ ունի, այդպիսով դրանց կիրառումը խորհուրդ չի տրվում<ref name="ACRCAM" />։ Բուսական հավելումների ավելի անվտանգ լինելու մասին որևէ հավաստի գիտական հիմք դեռևս չկա։ Բուսական դեղորայքը, չնայած որպես բնական միջոց է պիտակավորվում, անխնա ձևով կիրառելիս կարող է թունավոր կամ մահացու լինել<ref name="ACRCAM">{{Cite web |title=Herbal Remedies, Supplements and Acupuncture for Arthritis |url=http://www.rheumatology.org/Practice/Clinical/Patients/Diseases_And_Conditions/Herbal_Remedies,_Supplements_and_Acupuncture_for_Arthritis/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505001915/http://www.rheumatology.org/Practice/Clinical/Patients/Diseases_And_Conditions/Herbal_Remedies,_Supplements_and_Acupuncture_for_Arthritis/ |archivedate=2013 թ․ մայիսի 5 |accessdate=2013 թ․ մայիսի 3 |publisher=American College of Rheumatology}}</ref>։

Այն թյուր կարծիքի հետևանքով, որ բուսական ծագման պրեպարատները միշտ անվտանգ են, երբեմն երկմտանք է առաջանում հաղորդել, որ դրանց կիրառումը կարող է բարձրացնել վնասկար ռեակցիաների ռիսկը<ref name="Ef20102"/>։

ՌԱ բուժման համար ստորև նշվածների կիրառելիությունը դեռևս հետազոտվում է՝ հիմնված նախնական խոստումնալից արդյունքների վրա (կլինիկական օգտագործման համար դեռևս խորհուրդ չեն տրվում)․ [[բոսվելաթթու]]<ref>{{Cite journal |author=Abdel-Tawab M, Werz O, Schubert-Zsilavecz M |last2=Werz |last3=Schubert-Zsilavecz |date=2011 թ․ հունիս |title=Boswellia serrata: an overall assessment of in vitro, preclinical, pharmacokinetic and clinical data |journal=Clinical Pharmacokinetics |volume=50 |issue=6 |pages=349–69 |doi=10.2165/11586800-000000000-00000 |pmid=21553931}}</ref>, [[քրքում]]<ref>{{Cite journal |author=White B, Judkins DZ |last2=Judkins |date=2011 թ․ մարտ |title=Clinical Inquiry. Does turmeric relieve inflammatory conditions? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-family-practice_2011-03_60_3/page/155 |journal=The Journal of Family Practice |volume=60 |issue=3 |pages=155–6 |pmid=21369559}}</ref>, [[դևի ճանկ]]<ref>{{Cite journal |last1=Wegener |first1=T. |year=1999 |title=Therapie degenerativer Erkrankungen des Bewegungsapparates mit südafrikanischer Teufelskralle (Harpagophytum procumbens DC) |trans-title=Therapy of degenerative diseases of the musculoskeletal system with South African devil's claw (Harpagophytum procumbens DC) |journal=Wiener Medizinische Wochenschrift |language=de |volume=149 |issue=8–10 |pages=254–257 |pmid=10483693}}</ref><ref name="pmid17627199">{{Cite journal |author=Denner SS |year=2007 |title=A review of the efficacy and safety of devil's claw for pain associated with degenerative musculoskeletal diseases, rheumatoid, and osteoarthritis |journal=Holist Nurs Pract |volume=21 |issue=4 |pages=203–7 |doi=10.1097/01.HNP.0000280932.65581.72 |pmid=17627199}}</ref>, [[այրվող թուփ]]<ref>{{Cite journal |author=Zhang LF, Zhao JX |last2=Zhao |date=2005 թ․ դեկտեմբեր |title=The recent research situation of Euonymus alatus |journal=Zhongguo Zhong Yao Za Zhi = Zhongguo Zhongyao Zazhi = China Journal of Chinese Materia Medica |volume=30 |issue=24 |pages=1895–8 |pmid=16494017}}</ref>, [[Ամպրոպի դուքսի պատատուկ|ամպրոպի դուքսի պատատուկ (Tripterygium wilfordii)]]<ref name="pmid21365177">{{Cite journal |author=Bao J, Dai SM |last2=Dai |year=2011 |title=A Chinese herb Tripterygium wilfordii Hook F in the treatment of rheumatoid arthritis: mechanism, efficacy, and safety |journal=Rheumatol. Int. |volume=31 |issue=9 |pages=1123–9 |doi=10.1007/s00296-011-1841-y |pmid=21365177}}</ref>։ [[Ավանդական բժշկության ազգային կենտրոն]]ը նշում է․ «Մասնավորապես ամպրոպի դուքսի պատատուկը (Tripterygium wilfordii) կարող է լուրջ կողմնակի էֆեկտներ ունենալ»<ref name="NCCIH2"/>։

Հակասող տվյալներ կան [[էրիթրոպոեզ]]ը խթանող պրեպարատների դերի՝ ՌԱ հիվանդների անեմիայի բուժման համար կիրառվելու մասին<ref>{{Cite journal |last1=Martí-Carvajal |first1=Arturo J |last2=Agreda-Pérez |first2=Luis H |last3=Solà |first3=Ivan |last4=Simancas-Racines |first4=Daniel |year=2013 |title=Erythropoiesis-stimulating agents for anemia in rheumatoid arthritis |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=2 |page=CD000332 |doi=10.1002/14651858.CD000332.pub3 |pmid=23450527}}</ref>։

=== Հղիություն ===
ՌԱ ունեցող կանանց ավելի քան 75%–ը հղիության ընթացքում ախտանշանների բարելավում ունի, սակայն ծննդաբերությունից հետ դրանք կարող են վատթարանալ<ref name="McGraw Hill"/>։ [[Մետոտրեքսատ|Մեթոտրեքսատն]] ու [[լեֆլյունոմիդ]]ը տերատոգեն (պտղի համար վտանգավոր) են և հղիության ժամանակ չեն կիրառվում։ Սեռահասուն կանայք հղիությունից խուսափելու համար կարող են հակաբեղմնավորիչներ օգտագործել և հղիություն պլանավորելիս դադարեցնել դրանց կիրառումը<ref name="Wasserman" /><ref name="chapter94" />։ Ցածր դեղաչափով [[պրեդնիզոլոն]]ի, [[հիդրօքսիքլորոխին]]ի և [[սուլֆասալազին]]ի կիրառումն անվտանգ է ՌԱ ունեցող հղիների համար։

=== Պատվաստումներ ===
ՌԱ ունեցող մարդիկ ինֆեկցիաների ու մահացության աճող ռիսկ ունեն, իսկ խորհուրդ տրվող պատվաստումները կարող են նվազեցնել այդ ռիսկերը<ref>{{Cite journal |last1=Perry |first1=Lisa M. |last2=Winthrop |first2=Kevin L. |last3=Curtis |first3=Jeffrey R. |date=2014 թ․ հունիսի 13 |title=Vaccinations for Rheumatoid Arthritis |journal=Current Rheumatology Reports |volume=16 |issue=8 |pages=431 |doi=10.1007/s11926-014-0431-x |pmc=4080407 |pmid=24925587}}</ref>։ Հիվանդները ապաակտիվացված [[գրիպի վակցինա]]ն կարող են ամեն տարի ստանալ<ref>{{Cite journal |last1=Grohskopf |first1=LA |last2=Olsen |first2=SJ |last3=Sokolow |first3=LZ |last4=Bresee |first4=JS |last5=Cox |first5=NJ |last6=Broder |first6=KR |last7=Karron |first7=RA |last8=Walter |first8=EB |last9=Centers for Disease Control and |first9=Prevention |date=2014 թ․ օգոստոսի 15 |title=Prevention and control of seasonal influenza with vaccines: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) – United States, 2014–15 influenza season |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=63 |issue=32 |pages=691–7 |pmc=4584910 |pmid=25121712}}</ref>։ Մինչև 65 տարեկանները [[պնևմոկոկային վակցինա]]ն կարող են ընդունել տարին երկու անգամ, իսկ 65 տարեկանից բարձր անձինք՝ տարին մեկ անգամ<ref>{{Cite journal |last1=Black |first1=CL |last2=Yue |first2=X |last3=Ball |first3=SW |last4=Donahue |first4=SM |last5=Izrael |first5=D |last6=de Perio |first6=MA |last7=Laney |first7=AS |last8=Lindley |first8=MC |last9=Graitcer |first9=SB |last10=Lu |first10=PJ |last11=Williams |first11=WW |last12=Bridges |first12=CB |last13=DiSogra |first13=C |last14=Sokolowski |first14=J |last15=Walker |first15=DK |date=2014 թ․ սեպտեմբերի 19 |title=Influenza vaccination coverage among health care personnel – United States, 2013–14 influenza season |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=63 |issue=37 |pages=805–11 |pmc=5779456 |pmid=25233281 |first16=SM |last16=Greby}}</ref>։ Եվ վերջում, կենդանի ատենուացված [[զոստեր վակցինա]]ն 60 տարեկանից բարձր անձինք կարող են ստանալ, ինչը խորհորդ չի տրվում միայն [[ուռուցք մեռուկացնող ալյֆա գործոն]]ի արգելակիչներ ընդունողներին<ref>{{Cite journal |last1=Hales |first1=CM |last2=Harpaz |first2=R |last3=Ortega-Sanchez |first3=I |last4=Bialek |first4=SR |last5=Centers for Disease Control and Prevention |first5=(CDC) |date=2014 թ․ օգոստոսի 22 |title=Update on recommendations for use of herpes zoster vaccine |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |volume=63 |issue=33 |pages=729–31 |pmc=5779434 |pmid=25144544}}</ref>։

== Կանխատեսում ==
Հիվանդության տևողությունը լայնորեն տատանվում է։ Որոշ մարդիկ կարող են չափավոր արտահայտված կարճաժամկետ ախտանիշներ ունենալ, սակայն ավելի հաճախ հիվանդությունը կյանքի ընթացքում զարգացում է ապրում։ Հիվանդների շուրջ 20%–30%–ն ունեն ենթամաշկային հանգույցներ (հայտնի որպես [[ռևմատոիդ հանգույց]]ներ), ինչն էլ վատ կանխատեսման՝ պրոգնոզի հետ է առնչվում։

=== Կանխատեսումային գործոններ ===
Վատ կանխատեսումային գործոններն ընդգրկում են՝[[Image:Rheumatoid arthritis world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|upright=1.3|2004 թ․, ՌԱ–յի համար հաշվված [[Հաշմանդամության հետ ասոցացված կյանքի տարիներ]]ը՝ 100,000 բնակչի հաշվով։ 
{{colbegin}}
{{legend|#b3b3b3|Տվյալներ չկան}}
{{legend|#ffff65|<40}}
{{legend|#fff200|40–50}}
{{legend|#ffdc00|50–60}}
{{legend|#ffc600|60–70}}
{{legend|#ffb000|70–80}}
{{legend|#ff9a00|80–90}}
{{legend|#ff8400|90–100}}
{{legend|#ff6e00|100–110}}
{{legend|#ff5800|110–120}}
{{legend|#ff4200|120–130}}
{{legend|#ff2c00|130–140}}
{{legend|#cb0000|>140}}
{{colend}}]]
* Մշտական, կայուն սինովիտ
*Վաղ էրոզիվ հիվանդություն
*Արտահոդային գոյացություններ (ներառյալ ռևմատոիդ հանգույցներ)
*Շճաբանորեն դրական ՌԳ 
* Շճաբանորեն դրական հակա-CCP հակամարմիններ
* HLA-DR4 ալելների կրություն
* ՌԱ–յի ընտանեկան պատմություն
*Ֆունկցիոնալ վատ կարգավիճակ
*Սոցիոտնտեսական տարատեսակ գործոններ
*Սուր փուլի նկատմաբ բարձրացած պատասխան (էրիթրոցիտների նստեցման արագություն՝ էՆԱ, C–ռեակտիվ սպիտակուց)
*Կլինիկորեն աճող սուր վիճակ
=== Մահացություն ===
ՌԱ–ն կյանքի տևողությունը նվազեցնում է միջինում երեքից տասներկու տարի<ref name="Wasserman"/>։ Երիտասարդ տարիքում հիվանդության սկիզբը, դրա երկարատևությունը, առողջական այլ խնդրների առկայությունն ու սուր ՌԱ–յի հատկանիշները, ինչպես նաև ֆիզիկական կարողությունների կամ առողջական կարգավիճակի թույլ լինելը, մի քանի հոդերի վնասումը՝ տեսանելի ռենտգեն պատկերի վրա, հոսպիտալիզացիայի կարիքը կամ այլ օրգանների ընդգրկումը ասոցացվում են բարձր մահացության հետ<ref>Kitas, George (4 April 2006) [https://web.archive.org/web/20060924153339/http://www.rheumatoid.org.uk/article.php?article_id=112 Why is life span shortened by Rheumatoid Arthritis?] National Rheumatoid Arthritis Society</ref>։ Բուժման նկատմամբ դրական պատասխանը կարող է ավելի լավ կանխորոշման ցուցանիշ լինել։ 2005 թվականին [[Մայոյի կլինիկա]]յում կատարված հետազոտությունը նշում է, որ ՌԱ–յով հիվանդները սրտային հիվանդություններին երկու անգամ ավելի են հակված<ref>[https://web.archive.org/web/20050306030726/http://mayoclinic.org/news2005-rst/2654.html Rheumatoid Arthritis Patients Have Double the Risk of Heart Failure]. mayoclinic.org (3 February 2005).</ref>, անկախ մյուս ռիսկի գործոններից ([[դիաբետ]], ալկոհոլային կախվածություն, բարձրացած [[խոլեստերոլ]], արյան ճնշում և [[մարմնի զանգվածի ցուցանիշ]]ը)։ Մեխանիզմը, որով ՌԱ–ն բարձրացնում է այդ ռիսկը, դեռևս հայտնի չէ, սակայն քրոնիկ բորբոքումը նպաստող գործոն է համարվում<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Cardiac disease in rheumatoid arthritis |url=http://www.hopkins-arthritis.org/news-archive/2002/cardiac.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061009112820/http://www.hopkins-arthritis.org/news-archive/2002/cardiac.html |archivedate=2006 թ․ հոկտեմբերի 9 |publisher=Johns Hopkins University}}</ref>։ Հնարավոր է, որ նոր կենսաբանական դեղերով բուժումը երկարացնում է կյանքի տևողությունը և նվազեցնում է աթերոսկլերոզի զարգացման ռիսկը<ref name="pmid20678592">{{Cite journal |author=Atzeni F, Turiel M, Caporali R, Cavagna L, Tomasoni L, Sitia S, Sarzi-Puttini P |last2=Turiel |last3=Caporali |last4=Cavagna |last5=Tomasoni |last6=Sitia |last7=Sarzi-Puttini |year=2010 |title=The effect of pharmacological therapy on the cardiovascular system of patients with systemic rheumatic diseases |journal=Autoimmun Rev |volume=9 |issue=12 |pages=835–9 |doi=10.1016/j.autrev.2010.07.018 |pmid=20678592}}</ref>։ Սա կոհորտային ու գրանցված հետազոտությունների վրա է հիմնված և դեռ վարկածային է մնում։ Անստույգ է դեռ այն, թե կենսաբանական պրեպարատները լավացնում են արդյոք անոթային ֆունկցիան, թե՞ ոչ։ Ընդհանուր խոլեստերոլի, բարձր խտության լիպոպրոտեինների մակարդակը բարձրացած է և աթերոգեն ինդեքսի բարելավում չկա<ref name="biologics cv effects/ cancer">{{Cite journal |last1=Damjanov |first1=N |last2=Nurmohamed |first2=MT |last3=Szekanecz |first3=Z |date=2014 թ․ մարտի 18 |title=Biologics, cardiovascular effects and cancer |journal=BMC Medicine |volume=12 |issue=1 |pages=48 |doi=10.1186/1741-7015-12-48 |pmc=3984692 |pmid=24642038}}</ref>։

== Համաճարակաբանություն ==
ՌԱ–ն ախտահարում է զարգացող աշխարհի հասուն մարդկանց 0.5–1%–ին, իսկ 100,000–ից 5– 50 մարդու մոտ ամեն տարի սկսում է զարգանալ այն<ref name="Lancet2016" />։ 2010 թվականին համաշխարհային մակարդակով 49,000 մահ է գրանցվել<ref name="Loz2012">{{Cite journal |last1=Lozano |first=1R |last2=Naghavi |first2=M |last3=Foreman |first3=K |last4=Lim |first4=S |last5=Shibuya |first5=K |last6=Aboyans |first6=V |last7=Abraham |first7=J |last8=Adair |first8=T |last9=Aggarwal |first9=R |last10=Ahn |first10=Stephanie Y |last11=Almazroa |first11=Mohammad A |last12=Alvarado |first12=Miriam |last13=Anderson |first13=H Ross |last14=Anderson |first14=Laurie M |last15=Andrews |first15=Kathryn G |display-authors=8 |date=2012 թ․ դեկտեմբերի 15 |title=Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 |journal=Lancet |volume=380 |issue=9859 |pages=2095–128 |doi=10.1016/S0140-6736(12)61728-0 |pmid=23245604 |first16=Charles |first17=Larry M |first18=Suzanne |first19=David H |first20=Michelle L |first21=Emelia J |first22=Derrick |first23=Kavi |first24=Boris |first25=Aref Bin |first26=Gretchen |first27=Fiona |first28=Ian |first29=Soufiane |first30=Chiara |hdl=10536/DRO/DU:30050819 |last16=Atkinson |last17=Baddour |last18=Barker-Collo |last19=Bartels |last20=Bell |last21=Benjamin |last22=Bennett |last23=Bhalla |last24=Bikbov |last25=Abdulhak |last26=Birbeck |last27=Blyth |last28=Bolliger |last29=Boufous |last30=Bucello}}</ref>։

Մինչև 15 տարեկան հասակում այն հազվադեպ է սկսվում, իսկ մինչև 80 տարեկանների ընդգրկումն աճում է։ Կանայք երկուսից երեք անգամ ավելի հաճախ են հիվանդանում, քան տղամարդիկ<ref name="McGraw Hill" />։

Այն տարիքը, երբ սովորաբար սկսվում է հիվանդությունը, կանաց մոտ 40–50 տարեկանն է, իսկ տղամարդկանց մոտ՝ մի փոքր ավելի ուշ<ref>{{Cite journal |author=Alamanos Y, Voulgari PV, Drosos AA |last2=Voulgari |last3=Drosos |year=2006 |title=Incidence and prevalence of rheumatoid arthritis, based on the 1987 American College of Rheumatology criteria: a systematic review |journal=Semin. Arthritis Rheum. |volume=36 |issue=3 |pages=182–8 |doi=10.1016/j.semarthrit.2006.08.006 |pmid=17045630}}</ref>։ ՌԱ–ն քրոնիկ հիվանդություն է՝ բավականաչափ հազվադեպ ինքնաբերաբար ռեմիսիա կարող է դիտվել, իսկ ընթացքում՝ մեկից ավելի կայուն ախտանիշներ, վերջույթներում՝ լարվածության տատանումներ, հոդային կառուցվածքների պրոգրսիվող վատթարացում, որն էլ բերում է դեֆորմացիաների և անաշխատունակության։

== Պատմություն ==
Արթրիտի հայտնի առաջին նկարագրությունները տրվել են դեռևս Ք․ա․ 4500 թվականին։ Մեր թվարկության 123 թվականին գրավոր ձևով նկարագրվել են նշաններ, որոնք նման են ՌԱ ախտանշաբանությանը<sup>[''[[Վիքիպեդիա:Վստահելի աղբյուրներ|փա՞ստ]]'']</sup>։ Տենասում բնիկ ամերիկացիների կմախքային գտածոներում են դրանք հայտնաբերվել։ Եվրոպայում մինչև 17–րդ դարը հիվանդությունը հազվադեպ է եղել։ 1800 թվականին ՌԱ առաջին նկարագրությունը տվել է ֆրանսիացի բժիշկ [[Ավգուստին Հակոբ Լանդրե–Բուիվս]]ը (1772–1840թթ․), ով հիմնել է Փարիզի Սալպետրիերի հիվանդանոցը։ «Ռևմատոիդ արթրիտ» տերմինը 1859 թվականին ստեղծել է բրիտանացի ռևմատոլոգ [[Ալֆրեդ Բերինգ Գերոդ]]ը>։

Անոմալիա հայտնաբերվել է նախակոլումբոսյան ոսկրերի քննության արդյունքում։ Թենեսում գտնված ոսկորներում տուբերկուլյոզի ոչ մի նշան չի հայտնաբերվել, թեև այդ ժամանակաշրջանում այն ողջ Ամերիկայում եղել է<ref name="pmid14528501">{{Cite journal |author=Rothschild BM, Rothschild C, Helbling M |last2=Rothschild |last3=Helbling |year=2003 |title=Unified theory of the origins of erosive arthritis: conditioning as a protective/directing mechanism? |journal=[[J. Rheumatol.]] |volume=30 |issue=10 |pages=2095–102 |pmid=14528501}}</ref>։

[[Պետեր Փոլ Ռուբենս]]ի արվեստում ամենայն հավանականությամբ պատկերվել են ՌԱ–յի հետևանքները։ Ըստ որոշ բժիշկների՝ նկարչի ձեռքերը ավելի ուշ շրջանի նկարներում իր հարաճող ախտանշաններն են ի ցույց դնում<ref name="pmid7005475">{{Cite journal |author=Appelboom T, de Boelpaepe C, Ehrlich GE, Famaey JP |last2=De Boelpaepe |last3=Ehrlich |last4=Famaey |year=1981 |title=Rubens and the question of antiquity of rheumatoid arthritis |journal=JAMA |volume=245 |issue=5 |pages=483–6 |doi=10.1001/jama.245.5.483 |pmid=7005475}}</ref><ref>{{Cite web |author=Kelly, Janis |date=2005 թ․ հունիսի 14 |title=Did RA travel from New World to Old? The Rubens connection |url=http://www.medscape.com/viewarticle/538251 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215072634/http://www.medscape.com/viewarticle/538251 |archivedate=2013 թ․ դեկտեմբերի 15 |accessdate=2011 թ․ մարտի 3 |publisher=Medscape}}</ref>։ 16-րդ դարում այդպիսի որոշ մարդիկ կարծես թե պատկերվել են<ref>{{Cite journal |author1=Dequeker J. |author2=Rico H. |year=1992 |title=Rheumatoid arthritis-like deformities in an early 16th-century painting of the Flemish-Dutch school |journal=JAMA |volume=268 |issue=2 |pages=249–251 |doi=10.1001/jama.268.2.249 |pmid=1608144}}</ref>։ Այնուամենայնիվ հայտնի է, որ 16-17-րդ դարում ձեռքով նկարված կտավներում որոշակի սովորութային ոճ կա, որը հատկապես Մաներիստական ոճի նկարներում է տեսանելի։

Պատմականորեն ՌԱ բուժումը ընդգրկել է նաև՝ [[Հանգիստ, սառույց, ճնշում, էլևացիա (բժշկություն)|հանգիստ, սառույց, ճնշում, էլևացիա,]] [[խնձոր]]ի դիետա, [[մշկընկույզ]], ֆիզիկական վարժություններ, [[եղինջ]], [[Մեղուներ|մեղվաթույն]], [[Պղինձ|պղնձե ձեռնաշղթա]], խավարածիլի դիետա, [[պահք]], ատամների հեռացում, [[մեղր]], [[վիտամին]]ներ, [[ինսուլին]], [[մագնիս]]ներ և [[էլետրոկոնվուլսիվ թերապիա]] (ԷԿԹ)<ref>{{Cite journal |author=Hart FD |year=1976 |title=History of the treatment of rheumatoid arthritis |journal=Br Med J |volume=1 |issue=6012 |pages=763–5 |doi=10.1136/bmj.1.6012.763 |pmc=1639217 |pmid=177148}}</ref>։[[Պատկեր:Rheumatoid arthritis world map-Deaths per million persons-WHO2012.svg|thumb|upright=1.3|2012 թվականին գրանցված ՌԱ հիվանդների մահերի թիվը մեկ միլիոն մարդու հաշվով {{refbegin|3}}{{legend|#ffff20|0–0}}{{legend|#ffe820|1–1}}{{legend|#ffd820|2–3}}{{legend|#ffc020|4–5}}{{legend|#ffa020|6–6}}{{legend|#ff9a20|7–8}}{{legend|#f08015|9–9}}{{legend|#e06815|10–12}}{{legend|#d85010|13–20}}{{legend|#d02010|21–55}}{{refend}}]]

=== Ծագումնաբանություն ===
Ռևմատոիդ արթրիտ տերմինը ծագել է հունարենից` հոդերի վնասում, որը ռևմատիկ տենդ է է հիշեցնում։ Rhuma «ջրի հոսք» է նշանակում և հնարավոր է վերաբերում է այն փաստին, որ հոդերը այտուցված են կամ այդ հիվանդությունը կարող է վատանալ խոնավ եղանակին<ref name="Paget2002">{{Cite book |last1=Paget |first1=Stephen A. |url=https://books.google.com/books?id=akacOyQrnKkC&pg=PA32 |title=The Hospital for Special Surgery Rheumatoid Arthritis Handbook Everything You Need to Know |last2=Lockshin |first2=Michael D. |last3=Loebl |first3=Suzanne |date=2002 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=9780471223344 |location=New York |page=32 |url-status=live |archivedate=2017 թ․ փետրվարի 22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170222110341/https://books.google.com/books?id=akacOyQrnKkC&pg=PA32}}</ref>։

== Ուսումնասիրություններ ==
[[Մետաանալիզ]]ով [[Շուրջատամնային հիվանդություն|շուրջատամնային հիվանդության]] և ՌԱ–յի միջև կապ է հայտանբերվել, սակայն այդ կապի մեխանիզմը դեռևս անհայտ է<ref name=Tang2017>{{Cite journal |last=Tang |first=Qingqin |last2=Fu |first2=Haitao |last3=Qin |first3=Baodong |last4=Hu |first4=Zhide |last5=Liu |first5=Yaoting |last6=Liang |first6=Yan |last7=Zhou |first7=Lin |last8=Yang |first8=Zaixing |last9=Zhong |first9=Renqian |date=2017 թ․ փետրվարի 1 |title=A Possible Link Between Rheumatoid Arthritis and Periodontitis: A Systematic Review and Meta-analysis |journal=The International Journal of Periodontics & Restorative Dentistry |volume=37 |issue=1 |pages=79–86 |doi=10.11607/prd.2656 |pmid=27977821}}</ref>։ Բակտերիաների երկու տեսակներ որպես սպիտակուցների [[Ցիտրուլինացում|ցիտրուլինացման]] մեդիատորներ ներգրավված են ՌԱ ունեցող մարդկանց լնդերում<ref name=Lancet2016/>։

[[Վիտամին D–ի անբավարարություն]]ը ավելի բնորոշ է ՌԱ հիվանդներին, քան ընդհանուր բնակչությանը<ref name="pmid23370372">{{Cite journal |vauthors=Gatenby P, Lucas R, Swaminathan A |year=2013 |title=Vitamin D deficiency and risk for rheumatic diseases: an update |journal=Curr Opin Rheumatol |volume=25 |issue=2 |pages=184–91 |doi=10.1097/BOR.0b013e32835cfc16 |pmid=23370372}}</ref><ref name=Wen2011>{{Cite journal |vauthors=Wen H, Baker JF |date=2011 թ․ մարտ |title=Vitamin D, immunoregulation, and rheumatoid arthritis |journal=Journal of Clinical Rheumatology |volume=17 |issue=2 |pages=102–7 |doi=10.1097/RHU.0b013e31820edd18 |pmid=21364350}}</ref>։ Այնուամենայնիվ պարզ չէ, վիտամին D–ի անբավարարությունը ՌԱ–յի պատճառ է արդյոք, թե՞ հետևանք<ref name="pmid21067953">{{Cite journal |vauthors=Guillot X, Semerano L, Saidenberg-Kermanac'h N, Falgarone G, Boissier MC |year=2010 |title=Vitamin D and inflammation |journal=Joint Bone Spine |volume=77 |issue=6 |pages=552–7 |doi=10.1016/j.jbspin.2010.09.018 |pmid=21067953}}</ref>։ [[Մետաանալիզ]]ներից մեկը հայտնաբերել է, որ ՌԱ հիվանդների մոտ վիտամին D–ի մակարդակը ցածր է և դրանով պայմանավորված կարգավիճակը հակադարձ համեմատական է ՌԱ գերակշռմանը, որն էլ ենթադրում է, որ [[վիտամին D–ի անբավարարություն]]ը կապված է ռևմատոիդ արթրիտի զգայունությանը<ref>{{Cite journal |author1=Lee |first1=Y. H. |last2=Bae |first2=SC |year=2016 |title=Vitamin D level in rheumatoid arthritis and its correlation with the disease activity: A meta-analysis |url=http://www.clinexprheumatol.org/article.asp?a=10111 |url-status=live |journal=Clinical and Experimental Rheumatology |volume=34 |issue=5 |pages=827–833 |pmid=27049238 |archivedate=2017 թ․ ապրիլի 5 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170405171050/http://www.clinexprheumatol.org/article.asp?a=10111}}</ref>։

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանտուփ}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.med-edu.ru/therapy/imunno/975 Видеоролик, наглядно демонстрирующий симптомы болезни]
* [http://ogneci.com/dr/node/40 Հոդերի բորբոքում] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130830211217/http://ogneci.com/dr/node/40 |date=2013-08-30 }}
{{Արտաքին հղումներ}}

[[Կատեգորիա:Ոսկրային և հոդային հիվանդություններ]]