Դիտել Քլոր էջի վիքիկոդը

{{Քիմիական տարր
| անվանում = Քլոր / Chlorum (Cl)
| համար = 17
| սիմվոլ = Cl
| վերևից = [[Ֆտոր|F]]
| ներքևից = [[Բրոմ|Br]]
| արտաքին տեսք = [[Պատկեր:chlorine liquid in an ampoule.jpg|200px]] <br />Հեղուկ քլորը փակ անոթում
| պատկեր = Chlorine spectrum visible.png
| ատոմային զանգված = [35, 446; 35,457]<ref name="iupac atomic weights">{{ռուսերեն հոդված|автор=Michael E. Wieser, Norman Holden, Tyler B. coplen, John K. Böhlke, Michael Berglund, Willi A. Brand, Paul De Bièvre, Manfred Gröning, Robert D. Loss, Juris Meija, Takafumi Hirata, Thomas Prohaska, Ronny Schoenberg, Glenda O’connor, Thomas Walczyk, Shige Yoneda, Xiang‑Kun Zhu.|заглавие=Atomic weights of the elements 2011 (IUPAc Technical Report)|ссылка=http://iupac.org/publications/pac/85/5/1047/|язык=en|издание=[[Pure and Applied chemistry]]|год=2013|том=85|номер=5|страницы=1047-1078|doi=10.1351/PAc-REP-13-03-02| issn = 0033-4545 }}</ref>
| կոնֆիգուրացիա = [Ne] 3s<sup><nowiki>2</nowiki></sup> 3p<sup>5</sup>
| ատոմի շառավիղ =100
| կովալենտային շառավիղ =  99
| իոնի շառավիղ = (+7e)27 (-1e)181
| էլեկտրաբացասականություն = 3,16
| էլեկտրոդային պոտենցիալ = 0
| օքսիդացման աստիճան = 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1, 0, −1
| իոնիզացման էներգիա 1 = 1254,9(13,01)
| խտություն = 3,21 գ/լ,  <br />(հեղուկ −35&nbsp;°c) 1,557;  
| հալման ջերմաստիճան =172,2
| եռման ջերմաստիճան = 238,6
| կրիտիկական կետ Կ = 416,9
| ջերմունակության = 21,838<ref name="ХЭ">{{ռուսերեն գիրք
|автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.)
|часть = 
|заглавие = Химическая энциклопедия: в 5 т
|оригинал = 
|ссылка = 
|ответственный = 
|издание = 
|место = Москва
|издательство = Большая Российская энциклопедия
|год = 1999
|том = 5
|страницы = 281
}}
</ref>
| մոլային ծավալ = 18,7
| բյուրեղացանցի կառուցվածք = Շեղանկյուն
| բյուրեղացանցի տվյալներ = a=6,29 b=4,50 c=8,21 
| ջերմահաղորդականություն = 0,009
}}
{{Պարբերական համակարգի տարր|align=center|fontsize=100%|number=17}}
'''Քլոր''' ({{lang-el|''χλωρός''}} - «կանաչ»), քիմիական տարր է, որի նշանն է '''Cl''' և ատոմային համարը՝ 17<ref>[https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/ Պարբերական համակարգը IUPAC-ում]</ref>։ Գտնվում [[Դմիտրի Մենդելեև|Մենդելեև]]ի [[պարբերական համակարգ]]ի 7-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում։ Քիմիական ակտիվ ոչ մետաղ է։ Մտնում է [[հալոգեններ]]ի խմբի մեջ։

Այն դեղնականաչավուն թունավոր գազ է, դեղնականաչավուն գույնով, օդից ծանր t<sub>հալ</sub>=-101°С, t<sub>եռ</sub>=-34°С։ Քլորի մոլեկուլը երկատոմ է(բանաձևը` Cl<sub>2</sub>)։ Բնական քլորը հանդիպում է 2 իզոտոպների ձևով <sup>35</sup>Cl և <sup>37</sup>Cl։ Քլորի բնական միացություններն են՝

== Քլորի հայտնաբերման պատմություն ==
Քլորը հայտնաբերել է շվեդ քիմիկոս Կ. Շեելեն [[1774]] թվականին։ Քլոր անունը տրվել է իր գույնի պատճառով ({{lang-gr|}} «''քլորոս''» նշանակում է դեղնականաչավուն)։ Մյուս հալոգենները հայտնաբերվել են տասնամյակներ անց։

Լաբորատոր պայմաններում քլորը ստանում են՝ տաքացման պայմաններում [[աղաթթու]]ն օքսիդացնելով [[մանգանի երկօքսիդ]]ով.
: <math>\mathsf{4HCl + MnO_2 \rightarrow MnCl_2 + Cl_2\uparrow + 2H_2O}</math>

Քլորը թունավոր գազ է, և որպեսզի անոթից այն չտարածվի լաբորատորիայում, վերջինս որսում են ալկալու (NaOH) լուծույթով։ Ալկալու հետ քլորը փոխազդում և առաջացնում է անվնաս աղեր։

== Բնության մեջ ==
Բնության մեջ հանդիպում է քլորի երկու իզոտոպներ <sup>35</sup>Cl և <sup>37C</sup>l: Հալոգեններից երկիր ընդերքում ամենատարածվածը քլորն է։ Քլորը շատ ակտիվ տարր է, եռանդուն կերպով փոխազդում է բոլոր մետաղների ու բազմաթիվ ոչմետաղների հետ։ Բնության մեջ հանդիպում է բնական միացությունների ձևով՝ հալիտը՝ NaCl, սիլվինը՝ KCl, սիլվինիտը՝ KCl·NaCl, կառնալիտը՝ KCl · MgCl<sub>2</sub> · 6Н<sub>2</sub>O: Մարդու օրգանիզմը պարունակում է 0,25 % քլորի իոն։

== Իզոտոպներ ==
Բնության մեջ հանդիպում է քլորի 2 կայուն իզոտոպներ. 35 և 37 զանգվածային թվով։ 
{| Class="wikitable" style="text-align:Center;"
|-
! [[Իզոտոպ]] !! Հարաբերական զանգված, [[Զանգվածի ատոմային համար|զ. ա. մ.]] !! Կայունությունը !! Քայքայման տեսակը !! Միջուկային հետք
|-
| <sup>35</sup>Cl || 34,968852721 || Կայուն || — || 3/2
|-
| <sup>36</sup>Cl || 35,9683069 || 301000 տարի || β-քայքայումը [[Արգոն-36|<sup>36</sup>Ar]] || 0
|-
| <sup>37</sup>Cl || 36,96590262 || Կայուն || — || 3/2
|-
| <sup>38</sup>Cl || 37,9680106 || 37,2 րոպե || β- քայքայումը <sup>38</sup>Ar || 2
|-
| <sup>39</sup>Cl || 38,968009 || 55,6 րոպե || β-քայքայումը <sup>39</sup>Ar || 3/2
|-
| <sup>40</sup>Cl || 39,97042 || 1,38 րոպե || β-քայքայումը <sup>40</sup>Ar || 2
|-
| <sup>41</sup>Cl || 40,9707 || 34 վրկ || β-քայքայումը в <sup>41</sup>Ar ||
|-
| <sup>42</sup>Cl || 41,9732 || 46,8 վրկ || β-քայքայումը в <sup>42</sup>Ar ||
|-
| <sup>43</sup>Cl || 42,9742 || 3,3 վրկ || β-քայքայումը в <sup>43</sup>Ar ||
|}

== Ֆիզիկական հատկություններ ==
[[Պատկեր:Die chemischen elemente cl.jpg|մինի|Պինդ քլորը -150 ° C-ում]]
[[Պատկեր:Copper(I)-chloride-sample.jpg|մինի|Պղնձի (I) քլորիդ]]
Սովորական պայմաններում քլորը սուր, հեղձուցիչ հոտով, դեղնականաչավուն, օդից 2,5 անգամ ծանր գազ է։ Թունավոր է։ Սենյակային ջերմաստիճանում 0,6 ՄՊԱ ճնշման տակ հեղուկանում է։ Սենյակային ջերմաստիճանում 1 ծավալ ջրում լուծվում է 2,5 ծավալ քլոր, ստացված դեղին լուծույթը անվանում են [[քլորաջուր]], t<sub>հալ</sub>=-101°С, t<sub>եռ</sub>=-34°С, երբ քլորը պնդանում է, առաջացնում է կանաչավուն բյուրեղներ։ Քլորը օդից մոտ 2,5 անգամ ծանր գազ է։ Սենյակային ջերմաստիճանում 1 լ ջրում լուծվում է 2,5 լ քլոր։ Այդ լուծույթը կոչվում է քլորաջուր։ Ոչ մեծ ճնշման տակ քլորը վերածվում է հեղուկի, և այդ ձևով այն պահում ու փոխադրում են պողպատե μալոններով, իսկ մեծ քանակները երկաթուղային ցիստեռններով։

=== Լուծելիություն ===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
! Լուծելիություն
! Լուծելիությունը գ/100գ
|-
| [[Բենզոլ]]
| Լուծելի
|-
| [[Ջուր]] (0&nbsp;°C)
| 1,48
|-
| Ջուր (20&nbsp;°C)
| 0,96
|-
| Ջուր (25&nbsp;°C)
| 0,65
|-
| Ջուր (40&nbsp;°C)
| 0,46
|-
| Ջուր (60&nbsp;°C)
| 0,38
|-
| Ջուր (80&nbsp;°C)
| 0,22
|-
| [[Տետրաքլորմեթան]] (0&nbsp;°C)
| 31,4
|-
| Տետրաքլորմեթան (19&nbsp;°C)
| 17,61
|-
| Տետրաքլորմեթան (40&nbsp;°C)
| 11
|-
| [[Քլորոֆորմ]]
| Լավ լուծելի
|-
| [[Տիտանի քլորիդ (IV)|TiCl<sub>4</sub>]], [[Անագի քլորիդ (IV)|SnCl<sub>4</sub>]]
| Լուծելի
|}

Քլորը օժտված է մեծ էլեկտրաբացասականությամբ։ Քլորի ատոմն ուժգնորեն իրեն է միացնում 1 էլեկտրոն և վերածվում շատ կայուն քլորիդի իոնի։ Անմիջականորեն չի փոխազդում C-ի, N<sub>2</sub>-ի, O<sub>2</sub>-ի և ազնիվ գազերի հետ։

== Քիմիական հատկություններ ==
Քլորը շատ ռեակցունակ նյութ է և փոխազդում է բազմաթիվ նյութերի հետ։ Բնորոշ է քլորի փոխազդեցությունը մետաղների, օրինակ՝ նատրիումի, պղնձի, երկաթի և մի շարք այլ մետաղների հետ։ Օդից ծանր է 1,19 սմ քառակուսի անգամ։ Կարող է առաջացնել ծուխ առանց կրակի։ Ունի օրգանական նյութերի մոլեկուլներին միանալու հատկություն։
[[Պատկեր:Liquid chlorine in flask.jpg|մինի|Հեղուկ քլոր]]
[[Պատկեր:Chlorinegas.jpg|մինի]]
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
! Վալենտականություն
! Հնարավոր<br />[[Օքսիդացման աստիճան]]
! Էլեկտրոնային վիճակ<br />Վալենտային մակարդակ
! Միացությունների օրինակ
|-
| I
| +1, −1, 0
| 3s<sup><nowiki>2</nowiki></sup> 3p<sup>5</sup>
| [[Նատրիումի քլորիդ|NaCl]], [[Նատրիումի հիպերքլորիդ|NaClO]], Cl<sub>2</sub>
|-
| III
| +3
| 3s<sup><nowiki>2</nowiki></sup> 3p<sup>4</sup> 3d<sup>1</sup>
| [[Քլորիտներ (աղեր)|NaClO<sub>2</sub>]]
|-
| V
| +5
| 3s<sup>2</sup> 3p<sup><nowiki>3</nowiki></sup> 3d<sup><nowiki>2</nowiki></sup>
| [[Կալիումի քլորատ|KClO<sub>3</sub>]]
|-
| VII
| +7
| 3s<sup>1</sup> 3p<sup><nowiki>3</nowiki></sup> 3d<sup><nowiki>3</nowiki></sup>
| [[Կալիումի պերքլորատ|KClO<sub>4</sub>]]
|}

* Փոխազդում է մետաղների հետ սովորական պայմաններում.

: <math>\mathsf{2Na + Cl_2 \rightarrow 2NaCl}</math>

: <math>\mathsf{2Sb + 3Cl_2 \rightarrow 2SbCl_3}</math>

: <math>\mathsf{2Fe + 3Cl_2 \rightarrow 2FeCl_3}</math>

* Փոխազդում է ոչ մետաղների հետ (բացի [[Թթվածին|թթվածնի]], [[ազոտ]]ի, [[Ածխածին|ածխածնի]])

: <math>\mathsf{5Cl_2 + 2P\rightarrow 2PCl_5},</math>

: <math>\mathsf{2S + Cl_2 \rightarrow S_2Cl_2}</math>

կամ
: <math>\mathsf{S + Cl_2 \rightarrow SCl_2}.</math>

* Փոխազդում է ջրի հետ.
: <math>\mathsf{Cl_2 + H_2O \rightleftarrows HCl + HClO}</math>

: <math>\mathsf{HClO \rightleftarrows HCl + O}</math> (մարէազերծում է ջուրը)

* Փոխազդում է ալկալիների հետ.
: <math>\mathsf{Cl_2 + 2NaOH \rightarrow NaCl + NaClO + H_2O}</math>

: <math>\mathsf{Cl_2 + 2KOH \rightarrow KCl + KClO + H_2O}</math> (ժավելաջուր)

: <math>\mathsf{3Cl_2 + 6KOH \rightarrow 5KCl + KClO_3 + 3H_2O}</math>

: <math>\mathsf{Cl_2 + Ca(OH)_2OH \rightarrow CaOCL_2 + H_2O}</math>

*Փոխազդում են հալոգենիդների և հալոգենաջրածինների հետ.
: <math>\mathsf{Cl_2 + 2HBr \rightarrow 2HCl + Br_2}</math>

: <math>\mathsf{Cl_2 + 2KJ \rightarrow 2KCl +J_2}</math>

* Քլորը ուժեղ օքսիդիչ է.

: <math>\mathsf{Cl_2 + H_2S \rightarrow 2HCl + KClO + S}</math>

* Փոխազդում է ամոնիակի հետ.
: <math>\mathsf{4NH_3 + 3Cl_2 \rightarrow NCl_3 + 3NH_4Cl }</math>

*Փոխազդում է օրգանական նյութերի հետ.

: <math>\mathsf{CH_3\text{-}CH_3 + Cl_2\rightarrow C_2H_5Cl + HCl}</math>

: <math>\mathsf{CH_4 + Cl_2\rightarrow CH_3Cl + HCl}</math>

: <math>\mathsf{CH_2\text{=}CH_2 + Cl_2\rightarrow Cl\text{-}CH_2\text{-}CH_2\text{-}Cl}</math>

: <math>\mathsf{C_6H_6 + Cl_2\rightarrow C_6H_5Cl + HCl}</math>

*Փոխազդելով շմոլ գազի հետ առաջացնում է ֆոսգեն.
: <math>\mathsf{Cl_2 + CO \rightarrow COCl_2 }</math>

== Ստացման եղանակներ==
[[Պատկեր:Okno.jpg|thumb|right|130px| Պատուհանը պատրաստված քլորացված պոլիմերից]]
*Արդյունաբերության մեջ քլորը ստանում են NaCl-ի հալույթի կամ լուծույթի էլեկտրոլիզից.

: <math>~\mathrm{ 2Nacl+2H_2O\xrightarrow{electroliz^\circ }\ 2NaOH + Cl_2\uparrow +H_2\uparrow}</math>

*Լաբորատորիայում քլորը ստանում են աղաթթվի և ուժեղ օքսիդիչների փոխազդեցությունից.

: <math>\mathsf{4HCl + MnO_2 \rightarrow MnCl_2 + Cl_2 + 2H_2O }</math>

: <math>\mathsf{2KMnO_4 + 16HCl \rightarrow 2KCl + 2MnCl_2 + 5Cl_2 \uparrow + 8H_2O }</math>

== Կիրառություն==
Քլորը լայնորեն օգտագործվում է արդյունաբերության մեջ։ Այն օգտագործվում է աղաթթվի արդյունաբերական ստացման և այնպիսի նյութերի պատրաստման համար, որոնք օգտագործվում են գործվածքներն սպիտակեցնելու համար։
Խմելու ու կենցաղային նպատակների clor clor

նախատեսված ջուրը մինչև ջրատար խողովակների ցանց մղելը հիվանդաբեր միկրոօրգանիզմներից ախտահանվում է իր մեջ աննշան քանակի քլոր լուծելով՝ քլորելով։ Գյուղատնտեսական բույսերի վնասատուների և հիվանդությունների դեմ պայքարելու համար օգտագործվող կարևորագույն պրեպարատները (ինսեկտոֆունգիցիդները)՝ ԴԴՏ, հեքսաքլորան և գրանոզան, այնպիսի օրգանական նյութեր են, որոնց պատրաստման ժամանակ քլոր է գործադրվում։ Արդյունաբերությունում քլորից ստանում են քլորաջրածին և աղաթթու։ Քլորի ջրային լուծույթի մանրէասպան հատկության վրա է հիմնված բնակչությանը ջուր մատակարարող կայաններում գազային քլորի օգտագործումը, հատկություն, որը պայմանավորված ատոմային թթվածնի գոյացմամբ։ Քլորն օրգանիզմն ստանում է հիմնականում կերակրի աղի ձևով։ Քլորը կուտակվում է մաշկի մեջ, ավելցուկային ընդունման դեպքում պահվում է օրգանիզմում։ Սննդամթերքների մեջ պարունակվում է չնչին քանակությամբ։

Քլորից ստանում են նաև ժավելային հեղուկ, որն օգտագործվում է սպիտակեղենի լվացման համար։ Մեծ քանակներով արտադրվում է քլորակիր, որը կիրառվում է թղթի արդյունաբերությունում՝ մանրաթելերի սպիտակեցման համար։ Քլորակիրը երկու աղի խառնուրդ է, որն առաջանում է հանգած կրի կախույթի մեջ քլորը անցկացնելիս։
Քլորի(IV) օքսիդը՝ ClO<sub>2</sub>, օգտագործվում են նաև ախտահանման նպատակներով։ Կալիումի քլորատը՝ KClO<sub>3</sub>, ուժեղ օքսիդիչ է, վերականգնիչների հետ առաջացնում է պայթուցիկ խառնուրդներ, օգտագործվում է լուցկու, բենգալյան կրակների և հրավառության համար խառնուրդների արտադրությունում։ Նատրիումի քլորատը՝ NaClO<sub>3</sub>, ծառայում է որպես մոլախոտերի դեմ պայքարի միջոց։ Մեծ քանակներով քլոր օգտագործվում է քլոր պարունակող օրգանական նյութեր՝ լուծիչներ, մոնոմերներ և պոլիմերներ, թունաքիմիկատներ, ստանալու համար։255

Քլորի զանգվածային բաժինն օրգանիզմում կազմում է 0,15%։ Քլորիդ իոններ է պարունակում արյան պլազման՝ գերազանցապես NaCl և KCl աղերի լուծույթների ձևով։ Դրանք կարգավորում են օսմոտիկ ճնշումը, ապահովում են իոնների հոսքը բջջային մեմբրանների միջոցով, ակտիվացնում են ֆերմենտները։ Կերակրի աղի օրական պահանջը 5-10 գ է։ Մարդու և կենդանիների ստամոքսում արտադրվում է աղաթթու, որը կազմում է ստամոքսահյութի 0,3%-ը և անհրաժեշտ է սննդի նորմալ մարսողության, ինչպես նաև սննդի հետ օրգանիզմում ներթափանցող հիվանդագին մանրէները ոչնչացնելու համար։ Բժշկության մեջ լայնորեն օգտագործվում են կերակրի աղի ֆիզիոլոգիական և հիպերտոնիկ լուծույթները։

Քլորն արտաբջջային հեղուկների և ստոմոքսահյութի հիմնական անիոնն է։ Քլորի իոնները կարևոր դեր են խաղում թթվահիմնային հավասարակշռության և օսմոտիկ ճնշման պահպանման, ինչպես նաև օրգանիզմում ջրի հավասարակշռության ապահովման մեջ։ Կենսաբանական միջավայրերում հիմնականում հանդիպում է քլորի անիոնայինձևը։ Քլորը պարունակվում է ինչպես արյան պլազմայում, այնպես էլ ավիշում և ողնուղեղային հեղուկում։

Քլորը կարող է բարձր ճնշման, աթերոսկլերոզի, սիրտ-անոթային և այլ հիվանդությունների պատճառ դառնալ։ Այն շատ վատ ազդեցություն է թողնում մազերի և մաշկի վրա, քայքայում է սպիտակուցները։ Քլոր պարունակող միջոցներով մաքրված մակերեսներին առաջանում են քիմիական նյութերի բարակ թաղանթ, որը ցնդելով հայտնվում է օդի մեջ, ապա նաև մարդու շնչուղիներում։ Քիմիական նյութերից շատերը կուտակվելով օրգանիզմում՝ առաջացնում են են քրոնիկ հիվանդություններ։

== Տես նաև ==
* [[Պարբերական աղյուսակ]]
* [[Հալոգեններ]]
* [[Քլորաջրածին]]
* [[Աղաթթու]]

== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}

== Գրականություն ==
{{cite book
 |last1=Greenwood |first1=Norman  N.
 |last2=Earnshaw |first2=Alan
 |year=1997
 |title=Chemistry of the Elements
 |edition=2nd
 |page={{{page|}}}{{{p|}}} |pages={{{pages|}}}
 |name-list-style={{{name-list-style|{{{name-list-format|}}}}}}
 |publisher=Butterworth-Heinemann
 |isbn=978-0-08-037941-8
}}

== Արտաքին հղումներ ==
* [https://webelements.com/chlorine/ Քլորը Webelements֊ում]
* [https://www.imdproc.am/p/qimia/9-dasaran/voch-metaghner-halvogenner-15013/halvogenneri-stacumy-dranc-miacutyunneri-kirarutyuny-15018/re-84142e3d-b4c1-474e-b1cb-88d7a642e49a Քլոր՝ պարզ նյութ։ Քլորի ստացումը։]
* [https://www.imdproc.am/p/qimia/9-dasaran/voch-metaghner-halvogenner-15013/halvogenneri-stacumy-dranc-miacutyunneri-kirarutyuny-15018/re-f25eaebf-c988-467b-8ac8-5dca84438df2 Քլորի կիրառությունը և կենսաբանական դերը]
{{Արտաքին հղումներ}}
{{Փոքր պարբերական աղյուսակ}}

[[Կատեգորիա:Ոչ մետաղներ]]
[[Կատեգորիա:Հալոգեններ]]
[[Կատեգորիա:Թունավոր նյութեր]]
[[Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ]]
[[Կատեգորիա:Քիմիական զենք]]
[[Կատեգորիա:Քլոր]]