Տիեզերական արագություն

Տիեզերական արագությունների վերլուծությունը ըստ Իսահակ Նյուտոնի։ A և B մարմինները ընկնում են գետնին։ C մարմինը դուրս է գալիս շրջանագծային ուղեծիր, D-ն պտտվում է էլիպսով։ Е մարմինը դուրս է գալիս բաց տիեզերք։

Տիեզերական արագություն ([[Առաջին տիեզերական արագություն|առաջին Կաղապար:Math₁]], [[երկրորդ տիեզերական արագություն|երկրորդ Կաղապար:Math₂]], [[երրորդ տիեզերական արագություն|երրորդ Կաղապար:Math₃]] և [[չորրորդ տիեզերական արագություն|չորրորդ Կաղապար:Math₄]]), այն նվազագույն արագությունն է, որով ազատ շարժվող մարմինը կարող է երկնային մարմնի մակերևույթից

• [[Առաջին տիեզերական արագություն|Կաղապար:Math₁]] (շրջանային արագություն)` դառնալ այդ մարմնի արբանյակ
• [[երկրորդ տիեզերական արագություն|Կաղապար:Math<sub>2</sub>]] (պարաբոլային արագություն)` հաղթահարել երկնային մարմնի ձգողականությունը և հեռանալ անսահմանություն
• [[երրորդ տիեզերական արագություն|Կաղապար:Math₃]]` հաղթահարել աստղի ձգողականությունը և հեռանալ աստղային համակարգից
• [[չորրորդ տիեզերական արագություն|Կաղապար:Math<sub>4</sub>]]` հեռանալ գալակտիկայից

Երրորդ և չորրորդ տիեզերական արագությունները անհամեմատ ավելի քիչ են գործածվում։ Երկրորդ տիեզերական արագությունը հաշվում են անտեսելով շրջապատում գտնվող այլ երկնային մարմինների ձգողականությունը։

Առաջին և երկրորդ տիեզերական արագությունների միջև կա հետևյալ առնչությունը

$v_2=\sqrt{2}{v}_1.$

Երկնային մարմնի մակերևույթին շրջանային արագության քառակուսին հավասար է նյուտոնյան պոտենցիալին (Կաղապար:Math) հակառակ նշանով

$v_1^2=-\mathrm{\Phi }=\frac{GM}{R}.$, ուր Կաղապար:Math — մոլորակի զանգվածն է, Կաղապար:Math — երկնային մարմնի շառավիղն է, Կաղապար:Math — գրավիտացիոն հաստատունն է։

Երկնային մարմնի մակերևույթին պարաբոլային արագության քառակուսին հավասար է կրկնակի նյուտոնյան պոտենցիալին (Կաղապար:Math) հակառակ նշանով

$v_2^2=-2\mathrm{\Phi }=2\frac{GM}{R}.$

Տարբեր երկնային մարմինների առաջին և երկրորդ տիեզերական արագությունները

Երկնային մարմին	Զանգված (Երկրի զանգվածի հետ համեմատած)	Կաղապար:Math1, կմ/վ	Կաղապար:Math2, կմ/վ
Լուսին	0,0123	1,680	2,375
Մերկուրի	0,055	3,05	4,3
Մարս	0,108	3,546	5,0
Վեներա	0,82	7,356	10,22
Երկիր	1	7,91	11,2
Ուրան	14,5	15,6	22,0
Նեպտուն	17,5	16,7	24,0
Սատուրն	95,3	25	36,0
Յուպիտեր	318,3	43	61,0
Արև	333 000	437	617,7
Սիրիուս B	325 675		10 000
Նեյտրոնային աստղ	666 000		200 000
Սև անցք	832 500 — 5,6Կաղապար:E		299 792,458 (լույսի արագություն)

Տես նաև

• Առաջին տիեզերական արագություն
• Երկրորդ տիեզերական արագություն
• Երրորդ տիեզերական արագություն
• Չորրորդ տիեզերական արագություն