Գեյ-Լյուսակի օրենք

Իզոբար պրոցեսում ծավալի և ջերմաստիճանի կապը

Գեյ Լյուսակի օրենք, 1802 թվականին ֆրանսիացի գիտնական Ժոզեֆ Գեյ-Լյուսակը փորձով հայտնաբերել է տրված քանակով գազի ծավալի և ջերմաստիճանի կապը հաստատուն ճնշման տակ։ Ջերմադինամիկական համակարգի վիճակի փոփոխությունը հաստատուն ճնշման դեպքում կոչվում է իզոբար պրոցես (հունարեն․՝«իզոս»՝ հավասար և «բարոս»՝ ծանրություն)։

Գեյ-Լյուսակի փորձում հետազոտվող գազը լցված է ապակե բալոնի մեջ և փակված է սնդիկի կաթիլով, որը կարող է ազատ տեղաշարժվել մթնոլորտի հետ հաղորդակցվող գլանաձև բարակ և հորիզոնական դիրք ունեցող ապակե երկար խողովակում՝ ապահովելով բալոնում օդի ճնշման հավասարությունն արտաքին( մթնոլորտային) ճնշմանը։ Գազի ջերմաստիճանը կարելի է փոխել 0 °C-Ից մինչև 100 °C(եթե նորմալ մթնոլորտային ճնշումը հավասար է արտաքին ճնշմանը)` տաքացնելով կաթսայի ջուրը։ Գազի ծավալի փոփոխությունը որոշվում է սնդիկի կաթիլի տեղաշարժով։

Դիցուք t๐=0°C ջերմաստիճանում գազը զբաղենում է V๐ ծավալ։ t ջերմաստիճանում գազը զբաղեցնում է V ծավալ:△V-V-V๐ մեծությունը գազի ծավալների փոփոխությունն է ջերմաստիճանը t-ով փոխելիս:△V-ն կախված է ինչպես t-ից, այնպես էլ գազի սկզբնական ծավալից։ Գազի սկզբնական ծավալի յուրաքանչյուր միավորի՝ △V/V๐t է։ Բազմաթիվ, այդ թվում նաև տարբեր գուներով կատարված փորձերի հիման վրա Գեյ-Լյուսակը հայտնաբերել է, որ տվյալ քանակով գազի համար հաստատուն ճնշման դեպքում այդ հարաբերությունը հաստատուն է.

$\alpha =\frac{\mathrm{\Delta }V}{V\circ t}=const$ $\alpha =\frac{1}{273^{\circ }C}$

α-ծավալային ընդարձակման ջերմաստիճանային գործակիցն է և ունի ջերմաստիճանի հակադարձ չաձայնություն

Անգլալեզու գրականության մեջ Գեյ–Լյուսակի օրենքը անվանում են Շառլի օրենք։

Տերմինալոգիա

Հայերեն անվանում	Անգլերեն անվանում	Բանաձև
Գեյ–Լյուսակի օրենք	Շառլի օրենք (en:Charles's law) Գեյ–Լյուսակի օրենք (Volumes Law)	$V/T=\mathrm{c}\mathrm{o}\mathrm{n}\mathrm{s}\mathrm{t}$
Շառլի օրենք	Գեյ–Լյուսակի օրենք (en:Gay Lussac's law) Գեյ–Լյուսակի 2–րդ օրենք	$P/T=\mathrm{c}\mathrm{o}\mathrm{n}\mathrm{s}\mathrm{t}$

Օրենքի ձևակերպումը

Տվյալ քանակով գազի ծավալն իզոբար պրոցեսում ջերմաստիճանից կախված փոխվում է գծային օրենքով։

$V\sim T$ կամ $\frac{V}{T}=\mathrm{c}\mathrm{o}\mathrm{n}\mathrm{s}\mathrm{t},$

որտեղ՝ $V$–ծավալ, $T$–ջերմաստիճան

$\frac{V_1}{T_1}=\frac{V_2}{T_2}$ կամ $V_1{T}_2=V_2{T}_1$.

Գրաֆիկը

Ծավալի կախումը ջերմաստիճանից կոորդինատային հարթության վրա պատկերվում է ուղիղ գծով, որը կոչվում է իզոբար։

Աղբյուրներ

• Ֆիզիկայի 11–րդ դասարանի դասագիրք

Արտաքին հղումներ

• http://www.ausetute.com.au/gaylusac.html
• http://chemed.chem.purdue.edu/genchem/topicreview/bp/ch4/gaslaws3.html#amonton
• http://www.bookrags.com/biography/joseph-louis-gay-lussac-wsd/#gsc.tab=0
• http://lib.armedu.am/resource/1683 Կաղապար:Webarchive