Էլեկտրոլիտային դիսոցում

Էլեկտրոլիտային դիսոցում, լուծույթում էլեկտրոլիտի ինքնաբերաբար տրոհման երևույթ, որի դեպքում առաջանում են դրական և բացասական լիցքավորված իոններ՝ կատիոններ և անիոններ։ Էլեկտրոլիտային դիսոցման դասական տեսությունը ստեղծել է Ս. Արենիուսը, 1887 թվականին։ Ըստ այդ տեսության, լուծույթում էլեկտրոլիտի մոլեկուլները տրոհվում են իոնների։ Տրոհված մոլեկուլների թվի հարաբերությունը էլեկտրոլիտի չտրոհված մոլեկուլների թվին կոչվում է դիսոցման աստիճան $(a)$, ընդ որում $0⩽a⩽1$։ Դիսոցման աստիճանը կապված է Վանտ Հոֆի հաստատունի հետ $a=(i-1)/(n-1)$ հարաբերությամբ, որտեղ $n$-ը մեկ մոլեկուլի տրոհումից ստացված իոնների թիվն է։ $a$-ն կախված է լուծույթի կոնցենտրացիայից, կոնցենտրացիայի փոքրացման հետ այն մեծանում է և անսահման նոսրացած էլեկտրոլիտի համար $a=1$։ $a$-ն կախված է նաև էլեկտրոլիտի և լուծիչի բնույթից։ Ընդհանուր դեպքում $a$-ն կախված է լուծիչի դիէլեկտրիկ թափանցելիությունից։ Էլեկտրոլիտի լուծույթի համար ավելի հարմարը էլեկտրոլիտի դիսոցման հաստատունն է $(K)$, որը արտահայտվում է $K=C_{+}^{n+}{C}_{-}^{n-}$ հավասարումով, որտեղ $C_{+}$ և $C_{-}$ համապատասխանաբար կատիոնների և անիոնների կոնցենտրացիաներն են, $n_{+}$ և $n_{-}$-ը՝ էլեկտրոլիտի մեկ մոլեկուլի տրոհման ժամանակ առաջացած իոնների թիվը, իսկ $C$-ն՝ լուծույթում էլեկտրոլիտի մոլեկուլների կոնցենտրացիան։ $C$-ն այս դեպքում որոշվում է $C=C_0(1-a)$ արտահայտությամբ, որտեղ $C_0$-ն էլեկտրոլիտի սկզբնական կոնցենտրացիան է։ Եթե էլեկտրոլիտը լուծույթում առաջացնում է հավասար թվով կատիոններ և անիոններ, ապա $a$-ի և $K$-ի միջև եղած կապն արտահայտվում է Օսվալդի նոսրացման կանոնով $K=C_0{a}^2/(1-a)$։ $a$-ն որոշում են փորձով և ստացված արժեքը տեղադրելով բանաձևի մեջ՝ հաշվում $K$-ն, որից հետո կարելի է հաշվել լուծույթում եղած ազատ իոնների թիվը։ Ուժեղ էլեկտրոլիտների համար, որոնք պինդ վիճակում առաջացնում են իոնական տեսակի բյուրեղային ցանց և ամբողջովին իոնացված են (օրինակ, $NaCl$), $a$-ն և $K$-ն իմաստազրկվում են։ Սակայն որոշակի պայմաններում, օրինակ, փոքր դիէլեկտրիկ թափանցելիությամբ լուծիչներում, պինդ վիճակում իոնական ցանցով էլեկտրոլիտները տարանուն լիցքավորված իոնների էլեկտրաստատիկ ձգողության շնորհիվ կարող են առաջացնել ամբողջությամբ էլեկտրաչեզոք ագրեգատներ։ Կաղապար:ՀՍՀ