Նատրիումի ֆտորիդ

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Նյութ Նատրիումի ֆտորիդ, անօրգանական երկտարր միացություն, քիմիական բանաձևն է՝ $NaF$: Սպիտակ բյուրեղային նյութ։

Ֆիզիկական հատկություններ

Նատրիումի ֆտորիդը անգույն, խորանարդաձև բյուրեղավանդակով միացություն է, (a = 0,46344 նմ, տարածական խումբ, Fm3m, Z=4): Լուծվում է ջրում, անջուր ֆտորաջրածնում (HF): Բյուրեղահիդրատներ չի առաջացնում։

Ստացում

Բնության մեջ հանդես է գալիս հազվադեպ հանդիպող վիլլիոմիտ հանքանյութի տեսքով։ Մուգ կարմիր, մուգ վարդագույն, հազվադեպ հանդիպող անգույն բյուրեղներում պարունակվում է քիչ քանակությամբ NaF, որոնք հանդիպում են Հյուսիսային Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Կոլսկի թերակղզում։ NaF հանդիպում է նաև հրաբխային մագմայում և պարունակվում է նեֆելինային սիենիտների բաղադրության մեջ։ Արդյունաբերության մեջ նատրիումի ֆտորիդ ստանում են հեկսաֆտորսիլիկատի հիմնային հիդրոլիզից։

• $𝖭{𝖺}_{\mathrm{𝟤}}𝖲𝗂{𝖥}_{\mathrm{𝟨}}\mathsf{+}\mathrm{𝟦}𝖭𝖺𝖮𝖧\mathsf{⟶}\mathrm{𝟨}𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}𝖲𝗂{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}\mathrm{𝟤}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

ալկալու ավելցուկի դեպքում.

• $𝖭{𝖺}_{\mathrm{𝟤}}𝖲𝗂{𝖥}_{\mathrm{𝟨}}\mathsf{+}\mathrm{𝟪}𝖭𝖺𝖮𝖧\mathsf{⟶}\mathrm{𝟨}𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}𝖭{𝖺}_{\mathrm{𝟦}}𝖲𝗂{𝖮}_{\mathrm{𝟦}}\mathsf{+}\mathrm{𝟦}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

Նատրիումի ֆտորիդի համաշխարհային արտադրությունը տարեկան կազմում է մոտավորապես 10000 տոննա։ Ալկալու և թթվի անմիջական փոխազդեցությունից.

• $𝖭𝖺𝖮𝖧\mathsf{+}𝖧𝖥\mathsf{⟶}𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում նատրիումի ֆտորիդի ստացումը պարզ նյութերից.

• $\mathrm{𝟤}𝖭𝖺\mathsf{+}{𝖥}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{⟶}\mathrm{𝟤}𝖭𝖺𝖥$

ռեակցիան ընթանում է բուռն կերպով։ Պլավիկյան թթուն քայքայում է առավել թույլ թթուների առաջացրած աղերը.

• $𝖭{𝖺}_{\mathrm{𝟤}}𝖢{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖧𝖥\mathsf{⟶}\mathrm{𝟤}𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}𝖢{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{\uparrow }\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

Նատրիումի հիդրօքսիդը կարող է քայքայել առավել թույլ հիմքերի առաջացրած աղերը.

• $𝖭𝖺𝖮𝖧\mathsf{+}𝖭{𝖧}_{\mathrm{𝟦}}𝖥\mathsf{⟶}𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}𝖭{𝖧}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{\uparrow }\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

Նատրիումի դիֆտորհիդրատի քայքայումից 350 °C ջերմաստիճանի դեպքում.

• $𝖭𝖺\mathsf{(}𝖧{𝖥}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{)}\stackrel{270-400^{o}C}{\to }𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}𝖧𝖥$

Կալիումի հեպտաֆտորոնեոբատի և նատրիումի մինչև 1100 °C շիկացումից ստացվում է մաքուր նեոբիտ, կալիումի ֆտորիդ և նատրիումի ֆտորիդ.

• ${𝖪}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{[}𝖭𝖻{𝖥}_{\mathrm{𝟩}}\mathsf{]}\mathsf{+}\mathrm{𝟧}𝖭𝖺\stackrel{1100^{o}C}{\to }𝖭𝖻\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖪𝖥\mathsf{+}\mathrm{𝟧}𝖭𝖺𝖥$

Քիմիական հատկություն

Լուծույթներում նատրիումի ֆտորիդը հիդրոլիզվում է ըստ անիոնի.

• $𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}\mathrm{𝟦}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮\stackrel{}{\to }\mathsf{[}𝖭𝖺\mathsf{(}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮{\mathsf{)}}_{\mathrm{𝟦}}{\mathsf{]}}^{\mathsf{+}}\mathsf{+}{𝖥}^{\mathsf{-}}$
• ${𝖥}^{\mathsf{-}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮\mathsf{\rightleftarrows }𝖧𝖥\mathsf{+}𝖮{𝖧}^{\mathsf{-}}$

Հիդրոլիզի աստիճանը մեծ չէ, այնպես ինչպես վերջին ռեակցիայում՝ pK = 10,8: Նատրիումի ֆտորիդը փոխազդում է ֆտորաջրածնական թթվի հետ (HF), առաջացնելով՝ նատրիումի երկֆտորհիդրատ.

• $𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}𝖧𝖥\stackrel{}{\to }𝖭𝖺\mathsf{(}𝖧{𝖥}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{)}$

HF-ի ավելցուկի դեպքում առաջանում են նատրիումի բարձրագույն հիդրոֆտորիդներ։

• $𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}𝗇𝖧𝖥\stackrel{}{\to }𝖭𝖺\mathsf{[}𝖥\mathsf{(}𝖧𝖥{\mathsf{)}}_{𝗇}\mathsf{]}\mathsf{\downarrow }$

առավել շատ են հանդիպում n = 1÷4 միացությունները : Ուժեղ չցնդող թթուները քայքայում են նատրիումի ֆտորիդը.

• $\mathrm{𝟤}𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖲{𝖮}_{\mathrm{𝟦}}\stackrel{>100^{o}C}{\to }𝖭{𝖺}_{\mathrm{𝟤}}𝖲{𝖮}_{\mathrm{𝟦}}\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖧𝖥\mathsf{\uparrow }$

Պինդ լիթիումի հիդրօքսիդը՝ լիթիումի ֆտորիդի վատ լուծելիության շնորհիվ քայքայում է նատրիումի ֆտորիդը։

• $𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}𝖫𝗂𝖮𝖧\stackrel{}{\to }𝖭𝖺𝖮𝖧\mathsf{+}𝖫𝗂𝖥\mathsf{\downarrow }$

Առաջացնում է հեքսաֆտորսիլկատներ և հեքսաֆտորալյումինատներ.

• $\mathrm{𝟤}𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{[}𝖲𝗂{𝖥}_{\mathrm{𝟨}}\mathsf{]}\stackrel{}{\to }𝖭{𝖺}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{[}𝖲𝗂{𝖥}_{\mathrm{𝟨}}\mathsf{]}\mathsf{\downarrow }\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖧𝖥$
• $\mathrm{𝟥}𝖭𝖺𝖥\mathsf{+}𝖠𝗅{𝖥}_{\mathrm{𝟥}}\stackrel{}{\to }𝖭{𝖺}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{[}𝖠𝗅{𝖥}_{\mathrm{𝟨}}\mathsf{]}\mathsf{\downarrow }$

Նատրիումի ֆտորիդի հալույթը հանդիսանում է էեկտրոլիտ, այն կարելի է էլեկտրոլիզել՝ ստանալով պարզ նյութեր.

• $\mathrm{𝟤}𝖭𝖺𝖥\stackrel{e^{-}}{\to }\mathrm{𝟤}𝖭𝖺\mathsf{\downarrow }\mathsf{+}{𝖥}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{\uparrow }$

Կիրառություն

Նատրիումի ֆտորիդը և ֆտորապատիտը, որը ևս պարունակում է նատրիումի ֆտորիդ, կիրառվում են ատամի էմալի ամրացման նպատակով, որի մեջ պարունակվում է նույն ֆտորապատիտը։ Բացի ատամի մածուկների մեջ ֆտորի ավելացումից, ստեղծվում են նաև ֆտորացված խմելու ջուր։ Ատամի մածուկը հաճախ պարունակում է նատրիումի ֆտորիդ, որն անհրաժեշտ է կարիեսի կանխարգելմանը։ Բացի դրանից նատրիումի ֆտորիդը կիրառվում է որպես մաքրող միջոց։ Օգտագործվում է նաև քիմիական արդյունաբերության տարբեր ոլորտներում՝ մետալուրգիայի սինթեզման ժամանակ։ Նատրիումի ֆտորիդը ֆրեոնի սինթեզի համար հանդիսանում է ազդանյութ։ Նատրիումի ֆտորիդը կիրառվում է դեղորայքային արտադրության մեջ և բիոքիմիայում։ Ֆտորիդ իոնները կանգնեցնում են գլիկոլիզը։ Նատրիումի ֆտորիդը հաճախ օգտագործում են յոդաքացախաթթվի հետ։ Նատրիումի ֆտորիդը կիրառվում է՝ որպես մետաղների մշակման և ալյումինապատման համար օգտագործվող բաղադրիչ նյութ, նյութ զոդման համար, ապակիների, էմալի, կերամիկայի ամրացման մեջ, հատուկ տեսակի թղթերի բաղադրության մեջ մտնող որոշակի բաղադրիչ, որպես հակահրդեհային բաղադրիչ։

Ծանոթագրություններ

Կաղապար:Ծանցանկ