Հոմոլոգիական շարքեր

Հոմոլոգիական շարքեր, օրգանական միացությունների խմբեր, որոնք ունեն քիմիական միանման հատկություններ և կառուցվածք, բայց տարբերվում են ածխաջրածնային ռադիկալի բաղադրության մեջ մտնող մեկ կամ մի քանի մեթիլենային խմբով։

Մեթիլենային խումբը $(- C H 2 -)$ կոչվում է հոմոլոգիական տարբերություն։

Մեթանը $(C H_{4})$ ,
էթանը $(C_{2} H_{6})$ ,
պրոպանը $(C_{3} H_{8})$ և այլն կազմում են $(C_{n} H_{2} n +_{2})$ ընդհանուր բանաձևով հագեցած ածխաջրածինների (ալկանների),
էթիլենը $(C_{2} H_{4})$ ,
պրոպիլենը $(C_{3} H_{6})$ ,
բութիլենը $(C_{4} H_{8})$ և այլն,

՝ մոլեկուլում մեկ կրկնակի կապով $(C_{n} H_{1} 0)$ ընդհանուր բանաձևով չհագեցած ածխաջրածինների (ալկենների) հոմոլոգիական շարքեր։

Հայտնի են նաև հագեցած միատոմ սպիրտների, հագեցած միահիմն թթուների հոմոլոգիական շարքեր, համապատասխանաբար՝ $(C_{n} H_{2} n +_{1} O H)$ և $(C_{n} H_{2} n +_{1} C O O H)$ ընդհանուր բանաձևերով և այլն։

Հաճախ հոմոլոգիական շարքեր անվանում են ըստ շարքի առաջին անդամի (մեթանի հոմոլոգիական շարքեր, էթիլենի հոմոլոգիական շարքեր և այլն)։

Հատկություններ

Յուրաքանչյուր հոմոլոգիական շարքերի միացությունների (հատկապես միջին անդամների) համար բնորոշ է ֆիզիկական որոշ հատկությունների համեմատաբար օրինաչափ փոփոխություն։ Այսպես, հոմոլոգիական շարքերի միջին մասում հարևան անդամների (չճյուղավորված շղթայով միացությունների համար) եռման ջերմաստիճանների տարբերությունը մոտավորապես 20-25 °C է (հոմոլոգիական շարքերի բարձր անդամների մոտ այդ մեծությունն աստիճանաբար նվազում է)։ Օրինակ, ուղիղ շղթայով սպիրտները՝

նպրոպիլսպիրտը՝ $(C H_{3} C H_{2} C H_{2} O H)$ ,
նբուտիլսպիրտը՝ $C H_{3} (C H_{2})_{2} C H_{2} O H$ ,
նամիլսպիրտը՝ $C H_{3} (C H_{2})_{3} C H_{2} O H$ ,
նհեքսիլսպիրտը՝ $C H_{3} (C H_{2})_{4} C H_{2} O H$ ,

եռում են համապատասխանաբար՝ 97, 4, 117, 7, 137, 8 և 157, 2 °C-ում։ Հոմոլոգիական տարբերության հետ կապված բաղադրության փոփոխությանը համապատասխանում է նաև մոլեկուլային ծավալի (մոտ 22), այրման ջերմության (150-160 կկալ), մոլեկուլային ռեֆրակցիայի (4, 6) հաստատուն աճ։

Իզոլոգիական շարքեր իրենց հասկացությամբ հոմոլոգիական շարքերին մոտ են իզոլոգիական և գենետիկական շարքերը։ Իզոլոգիական շարքերը հավասար թվով ածխածնի ատոմներ և ֆունկցիոնալ խմբեր պարունակող միացությունների խմբեր են, որոնք տարբերվում են իրենց չհագեցվածության աստիճանով։

Օրինակ՝ էթանի իզոլոգիական շարքը կազմում են՝

էթանը $(C H_{3} - C H_{3})$ ,
էթիլենը $(C H_{2} = C H_{2})$ ,
ացետիլենը $(C H = C H)$ ։

Իզոլոգիական շարքեր են առաջացնում նաև ալիցիկլիկ և հեաերոցիկլիկ միացությունները, օրինակ՝ ցիկլոհեքսենը, ցիկլոհեքսադիենը, բենզոլը։

Գենետիկական շարքերը հավասար թվով ածխածնի ատոմներ պարունակող օրգանական միացությունների խմբեր են, որոնք ունեն տարբեր ֆունկցիոնալ խմբեր։

Օրինակ, էթանի գենետիկական շարքը կազմում են՝

էթանը $(C H_{3} - C H_{3})$ ,
էթիլքլորիդը $(C H_{3} - C H_{2} C l)$ ,
էթիլսպիրտը $(C H_{3} C H_{2} O H)$ և այլն։

Կաղապար:ՀՍՀ

Հոմոլոգիական շարքեր

Հատկություններ

Նավարկման ցանկ

Որոնում