Սիլիցիդներ

Սիլիցիումի գերմաքուր կտոր։

Պղինձ

Սֆալերիտ

Սիլիցիդներ, սիլիցիումի միացությունները մետաղների և որոշ ոչ մետաղների հետ։ Սովորաբար դժվարահալ բյուրեղական նյութեր են։

Սիլիցիդների հատկությունները

Հատկությունները պայմանավորված են քիմիական կապի բնույթով։ Ալկալիական (բացառությամբ Na և K), հողալկալիական նաև պղնձի և ցինկի ենթախմբերի մետաղների հետ սիլիցիումն առաջացնում է իոնակովալենտային սիլիցիդներ, որոնցում քիմիական կապը սիլիցիումի և մետաղի ատոմների միջև իոնական է, իսկ սիլիցիումի ատոմների միջև՝ կովալենտային։ Էլեկտրաբացասական (P) տարրերի հետ սիլիցիումի առաջացրած միացությունները (սիլիցիումի բորիդ, կարբիդ, նիտրիդ...) կովալենտային սիլիցիդներ են։ Անցումային տարրերի (d և f) հետ սիլիցիումն առաջացնում է մետաղակերպ սիլիցիդներ։ Հողալկալիական մետաղների Սիլիցիդներում (M₂Si, MSi, MSi₂) սիլիցիումի ատոմներն առաջացնում են կղզյակներ, շղթաներ և շերտեր։ Կովալենտային և մետաղակերպ սիլիցիդները դժվարահալ են կայուն թթուների, օքսիդիչների, ագրեսիվ գազերի նկատմամբ։ Սիլիցիդները հանդես են գալիս MԿաղապար:SubSi до MSiԿաղապար:Sub։ MSiԿաղապար:Sub, MԿաղապար:SubSiԿաղապար:Sub, MԿաղապար:SubSi, MԿաղապար:SubSiԿաղապար:Sub, MԿաղապար:SubSi բանաձևերով։

Սիլիցիդների ստացում

Սիլիցիդներ ստացվում են մետաղը (կամ նրա օքսիդը) և սիլիցիումը (կամ նրա միացությունները՝ SiC, Si0₂, SiCl₄ ...) միահալելով կամ համատեղ տաքացնելով (հաճախ վերականգնիչների՝ C,H₂ առկայությամբ)։

$\mathrm{𝟤}𝖬𝖾𝖮\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖲𝗂\mathsf{\to }𝖬{𝖾}_{\mathrm{𝟤}}𝖲𝗂\mathsf{+}𝖲𝗂{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}$

$\mathrm{𝟤}𝖢𝖺{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}𝖲𝗂\mathsf{\to }𝖢{𝖺}_{\mathrm{𝟤}}𝖲𝗂\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}$

$𝖲𝗂{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}\mathrm{𝟦}𝖬𝗀\mathsf{\to }𝖬{𝗀}_{\mathrm{𝟤}}𝖲𝗂\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖬𝗀𝖮$

Սիլիցիդների կիրառությունը

Սիլիցիդներ օգտագործվում են ինքնաթիռաշինության և հրթիռային տեխնիկայում՝ որպես հրակայուն (մետաղախեցեղեն) կոմպոզիցիոն նյութերի բաղադրիչներ։ MoSi₂-ից պատրաստում են օդում աշխատող բարձր ջերմաստիճանային (1600 °C) վառարանների էլեկտրաջեռուցիչներ, FeSi₂-ը, Fe₃Si₂, Fe₂Si մտնում են պողպատները լեգիրացնելու և թթվազերծելու համար օգտագործվող ֆեռոսիլիցիումի բաղադրության մեջ։ Բազմաթիվ սիլիցիդներ կայուն են հալված մետաղների և աղերի առկայությամբ և օգտագործվում են քիմիական մետալուրգիական արդյունաբերության մեջ՝ որպես հրակայուն և կոռոզիակայուն երեսապաաող նյութեր։ Տեխնիկական ֆիզիկայում վանադիումի սիլիցիդը օգտագործվում է որպես գերհաղորդիչ, իսկ ռենիումի սիլիցիդը, որպես կիսահաղորդիչ։