Ցեզիումի նիտրատ

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Նյութ Ցեզիումի նիտրատ, ալկալիական մետաղ ցեզիումի և ազոտական թթվի աղը՝ CsNO₃ բանաձևով։ Ունի անգույն հիդրոսկոպիկ փոշիներ՝ անհոտ։ Առաջացնում է բյուրեղահիդրատներ։

Ստացում

Ցեզիումի նիտրատը ստացվում է ազոտական թթվի և ցեզիումի, նրա օքսիդի, հիդրօքսիդի և կարբոնատի փոխազդեցությունից․

$\mathrm{𝟤}\mathrm{𝟣}𝖢𝗌\mathsf{+}\mathrm{𝟤}\mathrm{𝟨}𝖧𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\stackrel{}{\to }\mathrm{𝟤}\mathrm{𝟣}𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}𝖭𝖮\mathsf{\uparrow }\mathsf{+}{𝖭}_{\mathrm{𝟤}}𝖮\mathsf{\uparrow }\mathsf{+}{𝖭}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{\uparrow }\mathsf{+}\mathrm{𝟣}\mathrm{𝟥}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

$𝖢{𝗌}_{\mathrm{𝟤}}𝖮\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖧𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\stackrel{}{\to }\mathrm{𝟤}𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

$𝖢𝗌𝖮𝖧\mathsf{+}𝖧𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\stackrel{}{\to }𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

$𝖢{𝗌}_{\mathrm{𝟤}}𝖢{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖧𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\stackrel{}{\to }\mathrm{𝟤}𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}𝖢{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{\uparrow }\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

Ֆիզիկական հատկություններ

Ցեզիումի նիտրատը առաջացնում է անգույն հիդրոսկոպիկ բյուրեղներ, տարածական խումբը՝ P Կաղապար:Overlinem2 կամ P Կաղապար:Overline2m, a = 1,074 նմ, c = 0,768 նմ։ 154°С ջերմաստիճանային պայմաններում անցնում է խորանարդային ֆազի՝ a = 0,4499 նմ (170°С) մոլեկուլային պարամետրով։

Ջրային լուծույթում դիտվում են CsNO₃•H₂O (հալման ջերմաստիճան՝ 100°С) և CsNO₃•2H₂O (հալման ջերմաստիճան 32-36°С)։

Վակուումում՝ 450-500°С ջերմաստիճանային պայմաններում սուբլիմվում է առանց քայքայվելու, որը օգտագործվում է նրա մաքրման համար։ Հալված ցեզիումի նիտրատը ուժեղ օքսիդիչ է․ այն փոխազդում է քվարցի, պլատինի և շատ մետաղների հետ։

Քիմիական հատկություններ

• Բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում քայքայվում է․

$\mathrm{𝟤}𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\stackrel{490^{o}C}{\to }\mathrm{𝟤}𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{\uparrow }$

$\mathrm{𝟦}𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\stackrel{700^{o}C}{\to }\mathrm{𝟤}𝖢{𝗌}_{\mathrm{𝟤}}𝖮\mathsf{+}\mathrm{𝟤}{𝖭}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{\uparrow }\mathsf{+}\mathrm{𝟧}{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{\uparrow }$

• Փոխազդում է կոնցենտրիկ թթուների հետ՝ առաջացնելով բազմակի աղեր (n=1÷2)․

$\mathrm{𝟤}𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}𝑛𝖧𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\stackrel{}{\to }𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{\cdot }𝑛𝖧𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{\downarrow }$

• Ցեզիումի նիտրատը վերականգնվում է ատոմական ջրածնով․

$𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖧\stackrel{Zn,HCl,20^{o}C}{\to }𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

$𝖢𝗌𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}\mathrm{𝟪}𝖧\stackrel{Zn,NaOH,100^{o}C}{\to }𝖢𝗌𝖮𝖧\mathsf{+}𝖭{𝖧}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{\uparrow }\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

Գրականություն

• Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0.
• Плющев В. Е., Степин Б. Д. Химия и технология соединений лития, цезия и цезия. — М.: «Химия», 1970. — 408 с.
• Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
• Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
• Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н.С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5. — 783 с. — ISBN 5-85270-310-9.