Ծաղկի բանաձև

Բույսերի տարբեր ընտանիքների 12 ծաղիկների համեմատական պատկերներ։

Ծաղկի կառուցվածքը 1 — ծաղկաբույլի առանցք, 2 — ծաղկակոթի տերև, 3 — բաժակաթերթ, 4 — պսակաթերթ, 5 — առէջ, 6 — վարսանդ

Ծաղկի բանաձևը լատինական տառերով, սիմվոլներով և թվերով ծաղիկների կառուցվածքի պատկերման պայմանական ձև է։

Սկսած 19-րդ դարից բուսաբանության գիտական և կրթական աշխատանքներում ծաղիկների կառուցվածքի և ձևի արտահայտման համար սկսեցին օգտագործել ծաղկի բանաձևը։

Ծաղկիների սեռը

Բանաձևի սկզբում նշվում է ծաղկի սեռը։

• — արական ծաղիկ (պարունակում է միայն առէջներ);
• — իգական ծաղիկ (պարունակում է միայն պտղաթերթիկներ);
• — երկսեռ ծաղիկ։

Ծաղկի սիմետրիան

Ապա նշվում է ծաղկի սիմետրիայի ձևը։

• $\ast$ — ծաղիկը ունի սիմետրիայի մի քանի առանցքներ(կանոնավոր կամ ակտինոմորֆ);
• $\uparrow$ — ծաղիկն ունի սիմետրիայի միայն մեկ առանցք (անկանոն կամ զիգոմորֆ);
• — ծաղիկը կազմված է երկու մասերից, որոնցից յուրաքանչյուրը ունի սիմետրիայի հորիզոնական առանցք (դիսիմետրիկ);
• — պարուրաձև ծաղիկ;
• — ցիկլիկ ասիմետրիկ ծաղիկ։

Ծաղկի սիմետրիայի տարբեր ձևերի միջև անցումներ $\ast$/ — ճառագայթային սիմետրիկից մինչև պարուրաձև։

Ծաղկի մասեր

Հետևալ տառերը ծաղկի բանաձևում արտահայտում են վարսանդը, առէջը և ծաղկապատը։

• Ca կամ K — բաժակաթերթիկներ (calyx);
• Co կամ C — ծաղկեպսակ կամ պսակ (corolla);
• P — պարզ ծաղկապատ (perigonium);
• A — առէջներ (անդրոցեում) (androceum);
• G կամ g — վարսանդ, պտղաթերթիկներ (գինեցեում) (gynoeceum).

Մասերի քանակը և այլ նշումներ

Ծաղկի մասի տառի կողքին նշվում է տվյալ մասի քանակը (հնգաթերթ պսակ - $C{o}_5$, վեց առէջ $A_6$) իսկ եթե քանակը որոշակի չէ, կամ մեծ 12-ից՝ նշվում է $\mathrm{\infty }$։

Եթե ծաղկի ինչ-որ մասեր միաձուլված են, ապա նրանց թիվը գրվում է փակագծերի մեջ՝ միաձուլված հնգամաս պսակ$C{o}_{(5)}$։

Եթե ծաղկի մասերը դասավորված են շրջանաձև, ապա թվերի միջև գրվում է «+» $A_{5+5}$։

Ծաղկում հանգույցի դասավորությունը նշվում է գծիկով։ Հանգույցի կեղծ պատերի դեպքում՝ $G_{\underset{\_}{(|2)}}$։

Առանձին մասերի կառուցվածքի խախտումներ։

• $A_{5^{st}}$ — ստամինոդիում;
• $A_3$° — թափվող մասի առկայություն
• $A_{5^{\mathrm{\infty }}}$ — մասերի քանակի երկրորդային ավելացում

Պարզ ծաղկապատի դեպքում բաժակի և պսակի նշանները չեն օգտագործվում, գրվում է միայն P (պերիգոնիում) — $P_{3+3}$։

Օրինակներ

Շուշանի և կակաչի ծաղկի բանաձևերը։ Կաղապար:Nobr

• $\ast$ — կանոնավոր ծաղիկ;
• $P_{3+3}$ — պարզ ծաղկապատ, բաժանված պսակաթերթեր, 2 շարքով շրջանաձև դասավորված;
• $A_{3+3}$ — առէջներն ազատ են, 2 շարքով շրջանաձև դասավոռված;
• $G_{(\underset{\_}{3})}$— վարսանդը մեկն է, կազմված երեք միաձուլված պտղաթերթիկներով (ցենոկարպային վարսանդ), հանգույցը վերին է։

Այլ օրինակներ

• Խնձորենի — Կաղապար:Nobr
• Մասրենի — Կաղապար:Nobr
• Ոլոռ — Կաղապար:Nobr
• Կարտոֆիլ — Կաղապար:Nobr
• Խուլեղինջ — Կաղապար:Nobr

Հիմնական ընտանիքների ծաղկի բանաձերը

Ընտանիքի անվանում	Ծաղկի բնութագրական բանաձևը
Երկշաքիլավորներ
Կաղապար:Bt-armlat	$C{a}_{2+2}C{o}_{2+2}{A}_{2+4}{G}_{(2)}$
Կաղապար:Bt-armlat	$C{a}_{5}C{o}_5{A}_{\mathrm{\infty }}{G}_{\mathrm{\infty }}$ կամ $C{a}_{5}C{o}_5{A}_{\mathrm{\infty }}{G}_1$
Կաղապար:Bt-armlat	$C{a}_{(5)}C{o}_{1+2+(2)}{A}_{(9)+1}{G}_1$;
Կաղապար:Bt-armlat	$C{a}_{(5)}C{o}_{(5)}{A}_5{G}_{(2)}$
Կաղապար:Bt-armlat	$C{o}_{(5)}{A}_{(5)}{G}_1$ կամ $C{o}_{(3)}{A}_{(5)}{G}_1$
Միաշաքիլավորներ
Կաղապար:Bt-armlat	$P_{2+(2)}{A}_3{G}_{(2)}$
Կաղապար:Bt-armlat	$P_{3+3}{A}_{3+3}{G}_{(3)}$

Գրականություն

• Կաղապար:Գիրք
• Կաղապար:Գիրք