Կալցիումի սուլֆիդ

Կալցիումի սուլֆիդ, երկտարր անօրգանական քիմիական միացություն CaS բանաձևով։

Ստացումը

Հայտնի է Օլգդամիդ (Կաղապար:Lang-en) հանքը, որը կազմված է կալցիումի սուլֆիդի և նատրիումի, երկաթի, մագնեզիումի, պղնձի խառնուրդներից։ Բյուրեղները բաց-շագանակագույնից վերափոխվում են մուգ-մանուշակագույն գույնի։

Տարրերի անմիջական սինթեզից.

$𝖢𝖺\mathsf{+}𝖲\stackrel{150{}^{\circ }C}{\to }𝖢𝖺𝖲\mathsf{.}$

Ծծմբաջրածնի և կալցիումի հիդրիդի փոխազդեցությունից.

$𝖢𝖺{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖲\stackrel{500-600{}^{\circ }C}{\to }𝖢𝖺𝖲\mathsf{+}\mathrm{𝟤}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{.}$

Կալցիումի կարբոնատից.

$𝖢𝖺𝖢{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖲\stackrel{900{}^{\circ }C}{\to }𝖢𝖺𝖲\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮\mathsf{+}𝖢{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{.}$

Կալցիումի սուլֆատի վերականգնումից.

$𝖢𝖺𝖲{𝖮}_{\mathrm{𝟦}}\mathsf{+}\mathrm{𝟥}𝖢\stackrel{900{}^{\circ }C}{\to }𝖢𝖺𝖲\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖢𝖮\mathsf{+}𝖢{𝖮}_{\mathrm{𝟤}},$

$𝖢𝖺𝖲{𝖮}_{\mathrm{𝟦}}\mathsf{+}\mathrm{𝟦}𝖢𝖮\stackrel{600-800{}^{\circ }C}{\to }𝖢𝖺𝖲\mathsf{+}\mathrm{𝟦}𝖢{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{.}$

Ֆիզիկական հատկությունները

Սպիտակ բյուրեղներ, խորանարդաձև բյուրեղացանցը նման է NaCl-ի բյուրեղավանդակին (a=0.6008 նմ)։ Հալեցման ժամանակ քայքայվում է։ Բյուրեղում յուրաքանչյուր S²⁻ իոն շրջապատված է վեց Са²⁺ իոններից կազմված օկտաեդրով, միառժամանակ յուրաքանչյուր Са²⁺ իոն շրջապատված է վեց S²⁻ իոններով։ Սառը ջրում քիչ է լուծվում, բյուրեղահիդրատ չի առաջացնում։ Շատ սուլֆիդների նման, կալցիումի սուլֆիդը ջրի առկայության դեպքում ենթարկվում է հիդրոլիզի և ունի ծծմբաջրածնի հոտ։

Քիմիական հատկությունները

Տաքացնելիս քայքայվում է պարզ նյութերի.

$𝖢𝖺𝖲\stackrel{>2450^{o}C}{\to }𝖢𝖺\mathsf{+}𝖲$

Եռացող ջրում ամբողջովին հիդրոլիզվում է.

$𝖢𝖺𝖲\mathsf{+}\mathrm{𝟤}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮\stackrel{100^{o}C}{\to }𝖢𝖺\mathsf{(}𝖮𝖧{\mathsf{)}}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖲$

Խիտ թթուները դուրս են մղում ծծմբաջրածինը աղից.

$𝖢𝖺𝖲\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖧𝖢𝗅\mathsf{\to }𝖢𝖺𝖢{𝗅}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖲$

Կոնցենտրիկ թթու-օքսիդիչները օքսիդացնում են ծծմբաջրածինը.

$𝖢𝖺𝖲\mathsf{+}\mathrm{𝟦}𝖧𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{\to }𝖢𝖺\mathsf{(}𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}{\mathsf{)}}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}𝖲\mathsf{+}\mathrm{𝟤}𝖭{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}\mathrm{𝟤}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮$

Ծծբաջրածինը թույլ թթու է և կարող է հեշտ դուրս մղվել աղերից, նույնիսկ ածխաթթու գազով.

$𝖢𝖺𝖲\mathsf{+}𝖢{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮\mathsf{\to }𝖢𝖺𝖢{𝖮}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖲$

Ծծմբաջրածնի ավելցուկի դեպքում առաջանում է դիդրոսուլֆիդ.

$𝖢𝖺𝖲\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖲\mathsf{\to }𝖢𝖺\mathsf{(}𝖧𝖲{\mathsf{)}}_{\mathrm{𝟤}}$

Ինչպես բոլոր սուլֆիդները, կալցիումի սուլֆիդը նույնպես օքսիդանում է թթվածնով.

$𝖢𝖺𝖲\mathsf{+}\mathrm{𝟤}{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\stackrel{700-800^{o}C}{\to }𝖢𝖺𝖲{𝖮}_{\mathrm{𝟦}}$

Կիրառությունը

Օգտագործվում է լյումինոֆորների արտադրության մեջ, բացի դրանից օգտագործվում է կաշեգործության մեջ՝ մազերը կաշվից հեռացնելու համար։