Թուլիում

Թուլիում (Կաղապար:Lang-lat) քիմիական տարր է, որի նշանն է Tm, պարբերական համակարգի 3-րդ խմբի քիմիական տարր։ Լանթանիդ է, կարգահամարը՝ 69, ատոմական զանգվածը՝ 168,9342: Թուլիումը սպիտակ-արծաթավուն մետաղ է, ունի պերամագնիսական հատկություն։ Կաղապար:Clear

Պատմություն

Թուլիումը սպեկտրոսկոպիկ եղանակով հայտնաբերել է շվեդ գիտնական Պեր Կլեվեն, 1879 թվականին։ 1911 թվականին Թեոդոր Ուլյամ Ռիչարդսոնը թուլիումը ստացել է մաքուր վիճակում և հաշվել նրա ատոմային զանգվածը։

Անվանում

Անունը ստացել է Կաղապար:Lang-grc (Թուլե) կիսաառասպելական երկրից, որը հնում համարում էին Երկրի ծայր հյուսիսը։ Պեր Կլեվեն տվել է Thulium անվանումը ի պատիվ Թուլե կղզու։

Ստացում

Թուլիումը ստացվում է աղերի հալույթի էլեկտրոլիզից, ինչպես նաև մետաղական կալցիումով վերականգնելիս.

$2Tm{F}_3+3Ca\to 2Tm+3Ca{F}_2$

Հատկություններ

Թուլիումը սպիտակ-արծաթավուն մետաղ է, ունի պերամագնիսական հատկություն, խտությունը՝ 9330 կգ/մ³, հալման ջերմաստիճանը՝ 1545 °C, եռմանը՝ 1730 °C: Թուլիումը f-տարր է, ատոմի արտաքին թաղանթի էլեկտրոնային կառուցվածքը՝ 5d6s²։

Քիմիապես ակտիվ է, միացություններում՝ եռարժեք։ Օդում հեշտ օքսիդանում է՝ առաջացնելով Tu₂O₃ օքսիդը։ Թուլիումը միացություններ է առաջացնում բազմաթիվ ոչ մետաղների հետ։ Թուլիումի հիդրօքսիդը՝ Tu(OH)₃, ունի հիմնային հատկություն, ստացվում է լուծելի աղերը ամոնիակի ջրային լուծույթով մշակելիս։

Փոխազդեցությունը հալոգենների հետ.

$\mathrm{2}\mathrm{T}\mathrm{m}\mathrm{+}\mathrm{3}{\mathrm{F}}_{\mathrm{2}}\mathrm{⟶}\mathrm{2}\mathrm{T}\mathrm{m}{\mathrm{F}}_{\mathrm{3}}$

$\mathrm{2}\mathrm{T}\mathrm{m}\mathrm{+}\mathrm{3}\mathrm{C}{\mathrm{l}}_{\mathrm{2}}\mathrm{⟶}\mathrm{2}\mathrm{T}\mathrm{m}\mathrm{C}{\mathrm{l}}_{\mathrm{3}}$

$\mathrm{2}\mathrm{T}\mathrm{m}\mathrm{+}\mathrm{3}\mathrm{B}{\mathrm{r}}_{\mathrm{2}}\mathrm{⟶}\mathrm{2}\mathrm{T}\mathrm{m}\mathrm{B}{\mathrm{r}}_{\mathrm{3}}$

$\mathrm{2}\mathrm{T}\mathrm{m}\mathrm{+}\mathrm{3}{\mathrm{I}}_{\mathrm{2}}\mathrm{⟶}\mathrm{2}\mathrm{T}\mathrm{m}{\mathrm{I}}_{\mathrm{3}}$

Բնության մեջ

Թուլիումի հանքանյութ

Պարունակությունը երկրակեղևում 2,7•10⁻⁵% է (ըստ զանգվածի)։ Ցրված տարր է, բնության մեջ հանդիպում է մյուս լանթանիդների հետ։ Թուլիումը սպիտակ-արծաթավուն մետաղ է, ունի պերամագնիսական հատկություն։

Իզոտոպներ

Թուլիումի ունի մեկ կայուն իզոտոպ՝ ¹⁶⁹Tu: Արհեստական ռադիոակտիվ իզոտոպներից արժեքավոր է ¹⁷⁰Tu (T_1/2 = 129 օր), որն օգտագործվում է գամմա-դեֆեկտոսկոպիայի համար, ինչպես նաև բժշկության մեջ՝ ռենտգենախտորոշման նպատակով։

Կիրառություն

Կիրառվում է օրգանական և անօրգանական սինթեզներում՝ որպես կատալիզատոր։ Դժվարահալության շնորհիվ միացությունները օգտագործվում են հրակայուն խեցեգործական իրեր պատրաստելու համար։

Գներ

Մաքուր՝ >99,9 %, մետաղական թուլիումի 1 կգ գները կազմում են 2,2 հազար դոլլար, մաքուր՝ 99,9 %, թուլիումի օքսիդի 1կգ՝ 1,1 հազար դոլլար։

Գրականություն

• Կաղապար:Cite book
• Կաղապար:Книга

Արտաքին հղումներ

• Թուլիումը Webelements-ում
• Թուլիումը Քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում