Զանգվածի ներգործության օրենք

Զանգվածի ներգործության օրենք, ֆիզիկական քիմիայի հիմնական օրենքներից է։

Գուլդբերգը և Վաագեն

Օրենքի ձևակերպողներ

Ձևակերպել են նորվեգացի գիտնականներ Կ․ Գուլդբերգը և Պ․ Վաագեն 1864—1867 թվականներին։

Օրենքի նկարագիր

Զանգվածի ներգործության օրենքը կապ է հաստատում քիմիական ռեակցիայի արագության և փոխազդվող նյութերի խտությունների միջև։ Համաձայն զանգվածի ներգործության օրենքի, արագությունը, որով $A$ նյութը փոխազդում է $B$ նյութի հետ, կախված է դրանց խտությունից կամ ակտիվությունից։ Դարձելի ռեակցիայի համար՝ $aA+bB=mM+nN$, ուղիղ ռեակցիայի (ձախից աջ ընթացող) արագությունը արտահայտվում է $v_1=k_1[A{]}^a[B{]}^b$, հետադարձ ռեակցիայի (աջից ձախ ընթացող) արագությունը՝ $v_2=k_2[M{]}^m[N{]}^n$, որտեղ $k_1$ և $k_2$-ը ռեակցիաների արագությունների հաստատուններն են կամ տեսակարար արագությունները, $[A],[B],[M],[N]$-ը՝ $A,B,M,N$ նյութերի խտությունները։ Ուղիղ ռեակցիայի արագությունը ռեակցիայի ընթացքում փոքրանում է, իսկ հետադարձ ռեակցիայինը՝ մեծանում։ Երբ ռեակցիաների արագությունները հավասարվում են՝ $V_1=V_2$, հաստատվում է hավասարակշռություն։ Այդ դեպքում ռեակցիային մասնակցող նյութերի խտությունների միջև կապն արտահայտվում է $\frac{k_1}{k_2}=K=\frac{[M{]}^m[N{]}^n}{[A{]}^a[B{]}^b}$ առնչությամբ, որտեղ $K$-ն հաստատուն մեծություն է տվյալ ռեակցիայի և ջերմաստիճանի համար և կոչվում է ռեակցիայի հավասարակշռության հաստատուն (կոնստանտ)։ Գազային նյութերի համար հավասարումն արտահայտվում է նյութերի պարցիալ ճնշումներով։ Զանգվածի ներգործության օրենքը կիրառվում է քիմիական պրոցեսների տարբեր հաշվարկների համար (օրինակ, ամոնիակի սինթեզ, ծծմբային գազի օքսիդացում և այլն), թույլ է տալիս վճռելու հարցեր, թե նյութերի խտություևների տրված հարաբերության դեպքում որ ուղղությամբ կընթանա ռեակցիան, որքան շատ կստացվի ցանկալի նյութը ռեակցիայի այս կամ այն պայմաններում։