Արագություն

Կաղապար:Ֆիզիկական մեծություն Կաղապար:Դասական մեխանիկա Արագություն (սովորաբար նշանակվում է $\overrightarrow{v}$, Կաղապար:Lang-en-ից կամ Կաղապար:Lang-fr), նյութական կետի շարժման հիմնական կինեմատիկական բնութագրիչներից մեկը։ Սահմանվում է որպես շառավիղ-վեկտորի ածանցյալն ըստ ժամանակի՝

$\overrightarrow{v}=\frac{\mathrm{d}\overrightarrow{r}}{\mathrm{d}t}$,

որտեղ $\overrightarrow{r}$֊ը կետի շառավիղ֊վեկտորն է։

Արագությունը վեկտոր է, որի ուղղությունը համընկնում է հետագծի համապատասխան կետին տարած շոշափողի ուղղությանը։ Եթե նյութական կետը շարժվում է հավասարաչափ, ապա արագության մեծությունը թվապես հավասար Է անցած ճանապարհի (S) և այդ ճանապարհն անցնելու ժամանակամիջոցի (t) հարաբերությանը՝

$v=\frac{s}{t}$։

Միջին արագություն

Անհավասարաչափ շարժումը բնութագրելու համար կիրառվում է միջին արագության (V_միջ) գաղափարը։ Այդ արագությունը որոշելու համար շարժման տևողությունը բաժանում են այնպիսի Δt փոքր ժամանակամիջոցների, որոնցից յուրաքանչյուրի ընթացքում շարժումը կարելի Է ընդունել հավասարաչափ

$V_{av}=\frac{\mathrm{\Delta }S}{\mathrm{\Delta }t}$։

Եթե Δt ժամանակամիջոցը անվերջ փոքրացվի, ապա միջին արագությունը կձգտի ինչ-որ սահմանի, որն անվանում են կետի արագություն ժամանակի տվյալ պահին (ակնթարթային արագություն)՝

$V=\underset{\mathrm{\Delta }t\to 0}{\lim }\frac{\mathrm{\Delta }S}{\mathrm{\Delta }t}=\frac{dS}{dt}$։

Արագության պրոյեկցիաները դեկարտյան ուղղանկյուն կոորդինատական համակարգի առանցքների վրա հավասար են կոորդինատների առաջին կարգի ածանցյալներին ըստ ժամանակի՝

$V_x=\frac{dx}{dt}=x,V_y=\frac{dy}{dt}=y,V_z=\frac{dz}{dt}=z$,

իսկ բացարձակ մեծությունը՝

$V=\sqrt{V_x^2+V_y^2+V_z^2}$

Պտտական շարժման դեպքում մտցվում է անկյունային արագության գաղափարը՝ $\varphi$ պտտման անկյան առաջին կարգի ածանցյալը ըստ ժամանակի՝

$\omega =\frac{d\varphi }{dt}=\varphi$։

Բոլոր այս արագությունները ընդհանրացված արագության մասնավոր դեպքեր են։